Accountantsverslag 2025 - Gemeente Delft - definitief
Tekst van het document
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Accountantsverslag 2025 Gemeente Delft, 28 mei 2026
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026 Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Delft Postbus 78 2600 ME DELFT Onderwerp Accountantsverslag 2025 Datum 28 mei 2026 Ons kenmerk 2605893F7B/DD Behandeld door: Audit Partner Arjan Schutgens 06 1201 1605 aschutgens@deloitte.nl Manager Niels van den Akker 06 3102 4071 nivandenakker@deloitte.nl
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente Delft. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2025 van de gemeente Delft. De jaarrekening 2025 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Delft. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met ons auditplan dat wij op 24 september 2025 in de commissie Rekening & Audit hebben toegelicht en met onze opdrachtbevestiging gedateerd d.d. 19 september 2025. Wij hebben de belangrijkste bevindingen zoals opgenomen in het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken met uw portefeuillehouder financiën, algemeen directeur (gemeentesecretaris), afdelingshoofd Financiën en de concerncontroller op 16 april 2026 en toegelicht aan de Commissie Rekening & Audit tijdens de vergadering van 27 mei 2026. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.
drs. A.J. Schutgens RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
4
• Kernboodschap jaarrekeningcontrole
5
Bestuurlijke samenvatting
6
• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
7
Bevindingen jaarrekening
11
• De financiële positie van uw gemeente
12
• Belangrijkste bevindingen uit onze controle
18
Interne beheersing
24
• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
25
Bijlagen
26
• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
27
• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
28
• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025
29
• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
33
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/4
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2025 dat met de commissie Rekening & Audit is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Delft. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Delft. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2025’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2025.
Categorie
Onderwerp
Observatie en/of aanbeveling
Algemeen
1. Controleverklaring
1. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarstukken 2025 verstrekt.
2. Rechtmatigheid
2. Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording rechtmatigheidsfouten (€ 8,4 miljoen) gerapporteerd kleiner dan de verantwoordingsgrens (€ 10,5 miljoen).
3. Onrechtmatigheden 2025
3. De financiële onrechtmatigheden 2025 hebben betrekking op (acceptabele) begrotingsoverschrijdingen (inclusief investeringskredieten) (€ 6,7 miljoen) en (nietacceptabele) aanbestedingsfouten (€ 1,7 miljoen).
4. Frauderisicomanagement 5. Controlewerkzaamheden fraude
4. De gemeente beschikt over een frauderisicoanalyse uit 2023. Recent is de afdeling controlling gestart met een grondige actualisatie van deze analyse. Wij adviseren u om deze geactualiseerde analyse ook te agenderen in de Commissie Rekening & Audit. 5. Wij hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op frauderisico’s. Deze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor fraude opgeleverd.
Financiën
IT-omgeving
1. Financiële positie
1.
De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd. Het eigen vermogen is in 2025 toegenomen.
2. Realiteitsgehalte begroting
2.
De werkelijke lasten (exclusief dotaties aan reserves) zijn circa 3,5% lager dan de begrote lasten na wijziging. De verschillen zijn toereikend toegelicht in de jaarstukken.
3. Investeringen
3.
De gerealiseerde investeringen (€ 46,7 miljoen) blijven achter ten opzichte van het investeringsplan dat is opgenomen in de programmabegroting 2025-2028.
4. Kengetallen
4.
De financiële kengetallen zijn als gevolg van de onderschrijdingen bij de programma’s en de investeringen gunstiger dan begroot.
1. Migratie ERPx
1.
De gemeente maakt sinds 1 januari 2025 gebruik van de nieuwe (SaaS) applicatie ERPx. Wij hebben vastgesteld dat de migratie naar dit nieuwe financiële pakket op een betrouwbare wijze heeft plaatsgevonden en niet tot bevindingen c.q. controleverschillen heeft geleid.
2.
De General IT Controls rond ERPx zijn grotendeels adequaat ingericht, maar er is op het gebied van authenticatiebeheer en databasemanagement nog ruimte voor verdere ontwikkeling.
2. General IT Controls
Bevindingen
1. Aanbestedingen
1. De gemeente heeft enkele inkoopopdrachten op onjuiste wijze aanbesteed en dit toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording en paragraaf bedrijfsvoering.
2. Sociaal domein
2. De gemeente kan maatregelen treffen om tijdiger over relevante gegevens te beschikken over de hoogte van de zorgkosten en over de prestatielevering.
3. Grondexploitaties
3. De parameters en ramingen van de grondexploitaties zijn deugdelijk onderbouwd. De verwachte plansaldi zijn aannemelijk.
4. Verbonden partijen
4. De gemeente heeft gedurende 2025 veel tijd geïnvesteerd om de governance en juridische structuur van de verbonden partij Werkse! inzichtelijk te maken. Wij adviseren om richting de toekomst prioriteit te geven aan het heroverwegen van de huidige samenwerkingsvorm.
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/5 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/6
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid
Rechtmatigheid
Financiële positie
Realiteitsgehalte begroting
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt (afgerond) € 10,5 miljoen. Deze materialiteit is gebaseerd op 2% van de werkelijke lasten, exclusief dotaties aan reserves.
•
Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.
•
Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording fouten gerapporteerd lager dan de verantwoordingsgrens.
•
In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.
•
De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 10,5 miljoen respectievelijk € 0,2 miljoen.
•
Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.
•
Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.
•
De financiële positie ultimo 2025 is verbeterd ten opzichte van 2024.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2025 bedraagt € 86 miljoen. Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Delft onderkende en aanwezige risico’s van € 46,4 miljoen. U beschikt daarnaast over een in 2023 ingestelde buffer van € 18 miljoen voor onder meer cofinanciering en nieuw beleid. Deze maakt geen onderdeel uit van de berekende weerstandscapaciteit ad € 86 miljoen.
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2025 ad € 5,4 miljoen (2024: voordelig € 13,3 miljoen).
•
Wij hebben u voorgaand jaar reeds gewezen op het feit dat sprake is van relatief forse onderbestedingen t.o.v. de (primitieve) begroting. Dit duidt op een gebrek aan realisatiekracht van de geplande activiteiten en investeringen. Wij constateren dat deze lijn zich in 2025 heeft voortgezet, zoals ook blijkt uit de afwijkingen tussen de begroting en realisatie, hoofdzakelijk t.a.v. de lasten.
•
Met name bij de investeringen zien we dat de geraamde ambities en de gerealiseerde resultaten uit elkaar liggen. In uw programmabegroting 2025-2028 schrijft u zelf over de afwijking tussen de geraamde investeringsbedragen en de daadwerkelijke realisatie en spreekt u de reële verwachting uit dat van het totale investeringsprogramma circa 70% kan worden gerealiseerd. Wij constateren dat de werkelijke realisatie hieronder ligt en circa 60% bedraagt.
•
Ondanks dat het investeringsvolume is toegenomen van € 43 miljoen in 2024 naar (afgerond) € 47 miljoen in 2025, is nog sprake van een verschil tussen het geraamde investeringsvolume 2025 (zoals opgenomen in de meerjarenbegroting 2025-2028) ad € 78 miljoen en het gerealiseerde investeringsvolume. Met de grote opgaven die op de gemeente af komen neemt het belang toe van realistisch begroten. Investeringen die wel worden begroot maar niet kunnen worden gerealiseerd, leiden tot lagere kapitaallasten dan begroot. Daarnaast kan het niet realiseren van investeringen binnen de gestelde tijd in de toekomst leiden tot te krappe investeringskredieten als gevolg van prijsstijgingen.
•
Wij zien dat in de begroting 2026-2029 de geraamde investeringen voor het jaar 2025 zijn bijgesteld naar (afgerond) € 74 miljoen. Tegelijkertijd zien wij dat de geraamde investeringen in de meerjarenbegroting 2026-2029 voor de jaren 2026 t/m 2028 nog een stuk hoger liggen dan het huidige investeringsniveau. Wij adviseren tevens om verder te kijken naar een prioritering van de ambities, waarbij de ambities in de tijd worden afgestemd op de beschikbare capaciteit.
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/7 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Sociaal domein
Voorzieningen
Grondexploitatie
Kwaliteit verslaggeving
•
In 2025 is de controle van het sociaal domein soepel verlopen. Wij merken op dat de aanlevering van de informatie over de bestedingen in het sociaal domein relatief laat in het jaarrekeningproces plaatsvindt, mede door afhankelijkheid van ketenpartners. De verantwoording van de bestedingen bij zorgaanbieders zijn getrouw en op rechtmatige wijze tot stand gekomen. Er is geen sprake van onzekerheden in het sociaal domein. Wel adviseren wij uw organisatie om nader te onderzoeken of het mogelijk is om de ‘afhankelijkheid’ van productieverantwoordingen terug te dringen, daar dit de doorlooptijd van het controleproces tevens bevordert. Alternatieve methoden feitelijke levering van zorg vast te stellen zijn (bijvoorbeeld) het structureel voeren van (en documenteren) van gesprekken met zorgaanbieders en het voeren (en documenteren) van nazorggesprekken met cliënten.
•
In 2025 zetten de landelijke kostenstijgingen in het zorgdomein (Wmo en Jeugd) door. Waar deze eerdere jaren vooral door volumegroei veroorzaakt werden, is nu vooral de toegenomen zorgzwaarte in de jeugdzorg bepalend: meer jeugdigen hebben intensievere, langere en duurdere trajecten, wat leidt tot hogere structurele lasten voor gemeente Delft.
•
Complicerende factoren zijn stijgende tarieven door oplopende loonkosten en huisvestingslasten bij aanbieders en aanhoudende arbeidsmarktkrapte. Hierdoor ontstaan capaciteitsbeperkingen: de feitelijke besteding wordt niet langer uitsluitend door de zorgvraag maar ook door het leverbare aanbod bepaald, waardoor beschikbare middelen niet altijd direct tot gewenste zorg leiden. Gemeenten hebben hierop slechts beperkt invloed.
•
Naast de financiële aspecten van de zorg, is het goed om te erkennen dat de huidige uitdagingen niet uitsluitend om geld draaien. Steeds vaker blijkt dat het onvermogen om zorg effectief te organiseren voortkomt uit een tekort aan beschikbare zorgprofessionals. Dit tekort heeft directe gevolgen voor de kwaliteit en continuïteit van de zorgverlening, hetgeen de druk op de gemeente verder opvoert. In dit licht neemt het belang van preventieve maatregelen en het versterken van een sociale basis toe. Preventie kan een sleutelrol spelen in het verminderen van de zorgvraag, door vroegtijdige ondersteuning te bieden en te investeren in de gezondheid en het welzijn van inwoners.
•
De voorziening voor wethouderspensioenen (€ 9 miljoen) is relatief fors toegenomen ten opzichte van 2024 (€ 7,5 miljoen) als gevolg van de actualisatie van de voorziening, conform de uitgangspunten van het ABP. Wij hebben vastgesteld dat gemeente Delft het standpunt van de Commissie BBV correct gevolgd heeft.
•
Begin 2025 heeft gemeente Delft overeenstemming bereikt met DSM-Firmenich over de ontmanteling van het voormalige DSM-terrein. Als gevolg van deze overeenstemming is de verplichting van de gemeente om verschillende putten binnen dit terrein te amoveren afgewikkeld. De hiermee samenhangende voorziening is hierdoor ultimo 2025 (nagenoeg) nihil.
•
De gemeente heeft verschillende onderhoudsegalisatievoorzieningen, waaraan conform het BBV een actueel meerjarenonderhoudsplan (MJOP) ten grondslag dient te liggen. Hoewel wij hebben kunnen vaststellen dat deze voorzieningen getrouw zijn weergegeven ultimo 2025, merken wij op dat sprake is van relatief veel afwijkingen van de vastgestelde plannen. Wij adviseren derhalve om de onderhoudsplannen tijdig te actualiseren naar de huidige situatie en planning c.q. prioritering.
•
De grondexploitaties zijn in 2025 geactualiseerd. Gemeente Delft heeft in 2025 geen nieuwe grondexploitaties geopend, of grondexploitaties afgesloten.
•
Voor de grondexploitatie Kop Nieuwe Haven heeft een aanpassing plaatsgevonden t.o.v. het concept MPG, t.a.v. de verantwoording van de interne levering van de aan roeivereniging Laga in erfpacht uitgegeven grond.
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2025 versus de schattingen in de jaarrekening 2024 geanalyseerd (‘backtesting’).
•
Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden een getrouw beeld weergeeft.
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces rondom de verbonden partijen en aan schattingen (bijvoorbeeld inzake de voorzieningen). Een voorbeeld hiervan is het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen getrouw zijn en consistent worden gebruikt. Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/8 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing
•
Op basis van de interim-controle 2025 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de Commissie Rekening & Audit d.d. 28 januari 2026. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
IT-omgeving
•
Gemeente Delft is per 1 januari 2025 overgegaan naar de nieuwe financiële applicatie ERPx. Wij hebben werkzaamheden verricht t.a.v. de migratie naar dit nieuwe pakket en de inrichting van de algemene IT-beheersmaatregelen (General IT Controls) binnen dit pakket.
•
Wij constateren dat de migratie naar ERPx op een betrouwbare wijze heeft plaatsgevonden, conform een gedegen proces. Wij hebben geen belangrijke bevindingen geconstateerd specifiek t.a.v. de migratie.
•
Wij hebben vastgesteld dat de opzet en het bestaan van de GITCs binnen ERPx grotendeels op orde zijn. Wel is er nog ruimte voor verdere verbetering van authenticatiebeheer, databasemanagement en het vaststellen van formele beleidsdocumenten.
Welke verbeteringen zien wij?
Welke aandachtspunten zien wij?
Frauderisicoanalyse
Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: •
Het opstel- en controleproces t.a.v. de jaarstukken 2025 is een stuk soepeler verlopen dan de controle van de jaarstukken 2024. Wij complimenteren uw organisatie met de tijdige aanlevering van de (concept) jaarstukken, inclusief onderliggend opsteldossier.
•
De afdeling controlling heeft veel tijd geïnvesteerd in de professionalisering van de (Verbijzonderde) Interne Controlefunctie. Dit uit zich onder meer in een nieuwe opgesteld intern controleplan en een zeer gedegen uitgevoerde spendanalyse, ter onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording. Hoewel wij nog ruimte voor verdere doorontwikkeling zien, zien wij ook de belangrijke stappen die inmiddels gezet zijn.
•
De gemeente Delft besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact. Zoals ook gemeld in onze management- en boardletter zien wij een verdere doorontwikkeling en professionalisering van frauderisicomanagement binnen uw gemeente.
Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •
Wij zijn van mening dat de informatiewaarde van uw P&C documenten (inclusief de jaarstukken) verbeterd kan worden, door deze documenten te reduceren in omvang. Wij adviseren om te analyseren wat de nut en noodzaak is van verschillende analyses en tabellen in de P&C documenten en of hiermee het gewenste inzicht wordt geboden. Het meer visualiseren van informatie is tevens een bruikbaar middel om lange stukken tekst effectief te presenteren.
•
Gemeente Delft hanteert voor de toerekening van rentelasten aan de verschillende taakvelden de gebruikelijke renteomslag methodiek. Doordat gemeente Delft (zeer) lage rentelasten heeft, is deze omslagrente zeer laag. Wij hebben geconstateerd dat de werkelijke renteomslag meer dan 25% afwijkt van de begrote renteomslag en conform het BBV zou daarom een correctie moeten plaatsvinden. Dit is niet gebeurd. Doordat zowel de werkelijk als initieel begrote omslagrente zeer laag zijn, leidt dit niet tot een afwijking boven onze rapporteringstolerantie, maar desondanks vinden wij dit een relevant punt om u van op de hoogte te stellen.
•
Binnen de grondexploitatie Nieuw Delft speelt de actuele ontwikkeling dat er mogelijk niet gebouwd kan worden op het veld waar de spoortunnel onderdoor loopt. Momenteel is dit als project specifiek risico in de grondexploitatie opgenomen. Wij adviseren u zodra er meer duidelijkheid is over deze ontwikkeling, dit te vertalen naar de grondexploitatieberekening.
Het college is momenteel bezig met een grondige actualisatie van de frauderisicoanalyse. Ons advies is om de geactualiseerde frauderisicoanalyse jaarlijks te agenderen op de agenda van de commissie Rekening & Audit. Op deze wijze vormt het periodiek actualiseren van de frauderisicoanalyse een zichtbaar en vast onderdeel van de interne beheersing, inclusief de communicatie hierover met het toezichthoudend orgaan. Verder hebben wij vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/9 Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Bevindingen jaarrekening
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/11
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is toegenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2025 bedraagt € 23 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 18 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2025 € 5 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2025 42% van het balanstotaal (ultimo 2024: 41% van het balanstotaal).
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2025
2024
2023
2022
Eigen vermogen per 1 januari
316
286
274
251
Tussentijdse resultaatbestemming
18
17
6
7
Gerealiseerd resultaat
5
13
7
16
Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten
23
30
13
23
Eigen vermogen per 31 december
339
316
286
274
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten
552
Totale lasten
-/- 529
Saldo baten en lasten
Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten
Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Af: stortingen in reserves
23 -/- 80
Bij: onttrekkingen aan reserves
62
Saldo mutaties reserves
-/- 18
Gerealiseerd resultaat
5
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven. Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/12 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2025 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 23 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 11 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2025 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 5 miljoen.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)
40 30 20 10
In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht. Verderop in dit accountantsverslag gaan wij hierop in.
(10) 2022
2023
2024
2025
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen)
20 10 (10) (20) 2022
2023
2024
2025
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 30 20 10 (10) 2022 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2023
2024
Interne beheersing
2025
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/13 Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente Delft (begroot en werkelijk over de periode 2022-2025)
Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.
Grondexploitatiequote
Solvabiliteit
50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
5% 3% 1% -1% -3% -5% 2022
Structurele exploitatieruimte
2023
2024
Begroot
Werkelijk
2022
2025
Begroot
Werkelijk
2025
10%
80% 70%
8%
60%
6%
50%
4%
40% 30%
2%
20%
0%
10% 0%
-2% 2022
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
2024
Structurele exploitatieruimte
Netto schuldquote
Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.
2023
Bestuurlijke samenvatting
2023
2024
Begroot
Werkelijk Bevindingen jaarrekening
2025
2022
2023
2024
Begroot
Werkelijk
2025
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/14
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
De financiële positie van de gemeente Voorspellende waarde van uw begroting
Saldo baten en lasten | Begroting (na wijziging) vs. realisatie (x € 1 miljoen)
De jaarrekening 2025 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 5 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.
30 20 10 (10)
De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.
Begroting 2023
Realisatie 2023
Begroting 2024
Realisatie 2024
Begroting 2025
Realisatie 2025
Baten | Begroting (na wijziging) vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 600
Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. In dit licht adviseren wij u te blijven analyseren waar dit door komt en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.
500 400 300 200 Begroting 2023
Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2025 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses.
Realisatie 2023
Begroting 2024
Realisatie 2024
Begroting 2025
Realisatie 2025
Lasten | Begroting (na wijziging) vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 600 500 400 300 200 Begroting 2023
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Realisatie 2023 Bevindingen jaarrekening
Begroting 2024
Realisatie 2024
Begroting 2025
Interne beheersing
Realisatie 2025
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/15 Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
De financiële positie van de gemeente Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2025; de ratio weerstandsvermogen is met 0,3 afgenomen. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 86 miljoen (2024: € 81,7 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is.
Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 46,4 miljoen (2024: € 38,7 miljoen). Ten opzichte van 2024 is hiermee sprake van een toename. Uw weerstandscapaciteit van € 86 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 46,4 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag. Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 -
2022
2023
Benodigde weerstandscapaciteit
2024
2025
Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit
2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 -
2022
2023
2024
Ratio weerstandscapaciteit Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
2025 Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/16 Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Rechtmatigheidsverantwoording Het college is verplicht in de jaarrekening 2025 een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. Verantwoordings- en rapportagegrens Via het controleprotocol heeft de gemeenteraad de verantwoordings- en rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente Delft blijken een aantal onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens tezamen niet overschrijden. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht.
Dit normenkader en bijbehorend controleprotocol is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 23 september 2025. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering.
Begrotingscriterium
Voorwaardencriterium
Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting.
Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.
De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium. Hieruit blijkt dat er voor € 6,7 miljoen lasten- en kredietoverschrijding heeft plaatsgevonden. deze overschrijding is acceptabel op basis van het normenkader van de gemeenteraad. De niet acceptabele afwijkingen zijn uitgewerkt in de paragraaf bedrijfsvoering.
Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. Aanbestedingen
Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening 2022 heeft geactualiseerd. De wijzigingen zijn door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 18 december 2025. In de financiële verordening zijn eveneens specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod.
Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Wij constateren dat over 2025 voor een bedrag van € 1,7 miljoen aan onrechtmatige overtredingen van EU-aanbestedingsrichtlijnen zijn opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/18 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Rechtmatigheidsverantwoording Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatige totstandkoming van inkoopcontracten adequaat gecontroleerd is middels de door de ambtelijke organisatie uitgevoerde werkzaamheden. De afdeling controlling heeft in 2025 geïnvesteerd in de forse uitbreiding van de spendanalyse en een verdiepingsslag in de analyse per individuele crediteur. Wij complimenteren uw organisatie met het verzette werk en de hiermee verkregen inzichten. Aan de hand van de risicoanalyse van de organisatie en de hierop inspelende detailwerkzaamheden hebben wij vastgesteld dat de relevante crediteuren met voldoende diepgang zijn beoordeeld, welke (mogelijk) aan de Europese aanbestedingsrichtlijnen onderhevig zijn. Middels deze werkzaamheden zijn verschillende onrechtmatige inkoopcontracten geconstateerd, waarvan de uitgaven in 2025 de rapportagegrens overschrijden (in zijn totaliteit). Deze onrechtmatigheid is adequaat toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering en rechtmatigheidsverantwoording. Tevens zijn door de afdeling controlling een aantal inkoopcontracten geïdentificeerd welke in de nabije toekomst (opnieuw) zullen moeten worden aanbesteed. Zoals ook gerapporteerd in onze management- en boardletter constateren wij nog mogelijkheden tot het (verder) optimaliseren van het inkoop-en aanbestedingsproces.
Wij dringen derhalve aan op het opvolgen van onze bevindingen om aanbestedingsonrechtmatigheden in de toekomst te mitigeren.
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/19 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is met een saldo ultimo 2025 ad € 3,3 miljoen (2024: € 1,6) relatief laag, maar voor de controle relevant door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2026 e.v. nog te realiseren baten ad. € 98 miljoen en lasten ad. € 94 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente Delft schat ultimo 2025 in dat de totale omvang van het verwacht resultaat van de gehele grondexploitatie portefeuille circa € 1,2 miljoen nadelig bedraagt.
Voor de individueel verlieslatende grondexploitaties heeft u in overeenstemming met de verslaggevingsvoorschriften een voorziening gevormd voor verlieslatende grondexploitaties voor een bedrag van € 3,4 miljoen. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
•
•
•
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
Totale balanswaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 10 5 (5)
2025
80
De grondexploitaties Nieuw Delft en Kop van de Buitenhof bevatten materiele bedragen aan nog te maken kosten en opbrengsten:
40
Voor Kop van de Buitenhof zijn de nog te realiseren kosten voor 6,8 miljoen lager zijn dan de nog te realiseren baten. Omdat sprake is van een positieve boekwaarde van 6,7 miljoen is het geraamde resultaat op eindwaarde € 0,1 miljoen.
2024
Overzicht nog te realiseren baten en lasten Nieuw Delft en Kop van de Buitenhof (x € 1 miljoen)
60
Voor Nieuw Delft zijn de nog te realiseren kosten voor € 4,9 miljoen hoger dan de nog te realiseren baten. Omdat sprake is van een negatieve boekwaarde van 5,7 miljoen is het geraamde resultaat op eindwaarde € 0,8 miljoen voordelig.
2023
Ontwikkeling boekwaarde
Analyse grondexploitaties
-
2022
(10)
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
-
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
20 Nieuw Delft
Kop van de Buitenhof
Nog te realiseren baten
Nog te realiseren lasten
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/20 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
•
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2025 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Kop van de Buitenhof betreft de meest recent geopende grondexploitatie van de gemeente Delft, welke in 2024 is geopend. Wij hebben voorgaand jaar specialisten van Deloitte Real Estate ingezet om werkzaamheden te verrichten op de uitgangspunten en veronderstelling van de nog te maken kosten en opbrengsten van deze grondexploitatie. Dit jaar hebben wij de actualisatie van deze grondexploitatie zelfstandig geanalyseerd en geconcludeerd dat de ingeschatte nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten aanvaardbaar zijn.
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
Ten aanzien van de grondexploitatie Kop Nieuwe Haven heeft een correctie plaatsgevonden in het MPG, ten opzichte van de eerste conceptversie van de jaarstukken. In 2025 is de gerealiseerde grond t.b.v. de roeivereniging Laga in eeuwigdurende erfpacht uitgegeven, met jaarlijkse canonbetalingen. Per abuis was de hiervoor te boeken interne levering naar de in erfpacht uitgegeven gronden (materiële vaste activa) nog niet gemaakt. Dit is correct aangepast in de definitieve versie van de jaarstukken.
Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2025 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt
Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties.
•
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten;
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties;
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen, grondopbrengsten en parameters;
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken planen civiele kosten.
Op basis van onze risicoanalyse op complexniveau hebben wij bepaald dat de volgende grondexploitaties relevant zijn waren voor onze controle: •
Kop van de Buitenhof
•
Nieuw Delft
•
Kop Nieuwe haven
Ten aanzien van de grondexploitatie Kop van de Buitenhof hebben wij geen bevindingen geconstateerd in onze controle.
Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente:
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2025 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt.
Ten aanzien van de grondexploitatie Nieuw Delft is eind 2025 bekend geworden dat er mogelijk niet (volledig) kan worden gebouwd op het veld waar de spoortunnel onder ligt. Dit is als een project specifiek risico ingerekend in de grondexploitatie en nog niet concreet vertaald naar de ramingen, omdat momenteel onvoldoende duidelijk is wat de impact van deze constatering is. Wij kunnen dit standpunt en de kwantificering als project specifiek risico volgen, maar benadrukken wel het belang van de spoedige vertaling naar de concrete ramingen bij het eerstvolgende (tussentijdse) MPG. Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/21
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Overige bevindingen Sociaal domein PGB-bestedingen
Werkse!
Onderhoudsegalisatievoorzieningen
De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2025 een controleverklaring met beperking verstrekt.
De verbonden partij Werkse! Holding B.V. is verantwoordelijk voor de uitvoering van (onder andere) de Wet sociale werkvoorziening (WSW). De verbonden partij Werkse! Holding B.V. maakt jaarlijks een tweetal jaarrekeningen op. Een jaarrekening voor de B.V. en een jaarrekening voor de gemeentelijke dienst van de gemeente Delft. De gemeente Delft neemt de cijfers uit dit gemeentelijke deel over in haar jaarrekening.
Gemeente Delft heeft een aantal voorzieningen ter egalisatie van kosten van groot onderhoud, over meerdere begrotingsjaren. De meest omvangrijke onderhoudsegalisatievoorziening betreft de voorziening voor onderhoud aan vastgoed (omvang ultimo 2025: € 7,3 miljoen).
De PGB-bestedingen over 2025 bedragen circa € 1,7 miljoen (2024: € 1,9 miljoen). Uw organisatie heeft aanvullende interne beheersingsmaatregelen en interne controles over 2024 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. Hiermee is er voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en de rechtmatigheid van de PGB-bestedingen. In dit kader is onder andere nader onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers van deze PGB-gelden. Met de getroffen beheersingsmaatregelen en de uitgevoerde interne controles is er over de PGB-bestedingen over 2025 voldoende zekerheid verkregen wat betreft zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid hiervan. Sociaal domein Jeugdzorgkosten De jeugdzorgkosten bestaan uit de kosten voor de lokale en regionale jeugdzorg. In lijn met de landelijke trend zijn de kosten voor jeugdzorg in de afgelopen jaren (fors) gestegen. Verwacht wordt dat deze ontwikkeling ook in komende jaren nog doorzet. Indien (een deel van) de kosten structureel hoger (blijkt) blijken uit te vallen, ontkomt u wellicht niet aan het vrijmaken van structurele middelen om de verwachte toekomstige tekorten te dekken. De gemeente Delft is voor de vaststelling van de prestatielevering bij de zorg in natura volledig afhankelijk van de productieverantwoordingen (inclusief controleverklaringen) van zorgaanbieders, via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden.
Hoewel wij geen onzekerheden uit hoofde hiervan geconstateerd hebben, adviseren wij u om te onderzoeken hoe de ‘afhankelijkheid’ van productieverantwoordingen kan worden gereduceerd, bijvoorbeeld door uitvoering van alternatieve (interne) controlewerkzaamheden gedurende het jaar.
Gedurende onze controle van de jaarstukken 2024 hebben wij veel tijd geïnvesteerd in het doorgronden van de juridische structuur van Werkse! en specifiek de financieel-technische verwerking van het gemeentelijk deel. Wij zijn destijds tot de conclusie gekomen dat de verwerking van het gemeentelijk deel in de jaarstukken van de gemeente geen materiële invloed heeft op zowel het vermogen, resultaat, als individuele balansposten en transactiestromen. Tegelijkertijd bleef het wel een relevant vraagstuk of het huidige governance model en de hiermee samenhangende verantwoordingssystematiek passend en ook wenselijk zijn. De ambtelijke organisatie, onder aansturing van de afdeling Control, heeft hier gedurende 2025 veel tijd in geïnvesteerd en een omvangrijk memo opgesteld, dat inzicht biedt in de achtergrond van de opgezette structuur en de hieraan ten grondslag liggende afspraken. Hoewel wij dit een positieve ontwikkeling vinden, zijn wij tijdens de jaarrekeningcontrole 2025 opnieuw gestuit op het feit dat de ‘inbreng’ van het gemeentelijk deel in de administratie van de gemeente lastig te relateren is aan de wijze waarop Werkse! als integraal SW-bedrijf georganiseerd is. De structuur met een splitsing tussen een B.V. deel en een gemeentelijk deel, binnen één gecombineerde bedrijfsvoering, is tevens ongebruikelijk en komen wij niet vaker tegen.
Het Besluit Begroting & Verantwoording schrijft voor dat onderhoudsegalisatievoorzieningen onderbouwd moeten zijn met een recent beheerplan (MJOP), dat ook door de raad vastgesteld is, en jaarlijks een actualisatie moet plaatsvinden op basis van het werkelijk gerealiseerde onderhoud. Indien daar aanleiding toe is, dient het beheerplan tussentijds bijgesteld te worden. Specifiek voor de voorziening onderhoud aan vastgoed hebben wij vastgesteld dat sprake is van relevante ontwikkelingen. In het initiële plan waren namelijk forse onderhoudskosten t.a.v. het museum Prinsenhof opgenomen. Omdat het museum momenteel een grote renovatie doormaakt, zal het onderhoud dat in het plan was opgenomen niet uitgevoerd worden. De dotatie aan de onderhoudsegalisatievoorziening in 2025 is hierop aangepast, maar strikt genomen had het onderliggende beheerplan ook bijgesteld moeten worden, om een nieuwe jaarlijks gelijkblijvende dotatie richting de toekomst te bepalen. Wij hebben vastgesteld dat de impact hiervan op de jaarlijkse dotatie beneden onze rapporteringstolerantie blijft. Echter willen wij u wijzen op het belang van jaarlijkse actualisatie van de onderhoudsegalisatievoorzieningen, inclusief bijstelling van beheerplannen indien nodig.
Zodoende blijft ons advies, in lijn met eerdere rapportages, om de huidige samenwerkingsvorm en governance structuur kritisch tegen het licht te houden en aanpassingen in aan te brengen waar nodig.
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/22 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken.
Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw coördinator integriteit. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen indicaties welke duiden op fraudegevallen geconstateerd.
In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/23 Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Interne beheersing
Accountantsverslag 2025 – 2605893F7B/DD/24
Digitally signed by Arjan Schutgens on 28 May 2026
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2025 Boardletter 2025, toegespitst op de interne (financiële) beheersing
Verbijzonderde interne controle
Frauderisicomanagement
Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2025 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de getrouwheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens.
Wij hebben in onze boardletter 2025 een aantal aanbevelingen gedaan t.a.v. de versterking van de (verbijzonderde) interne controlefunctie, op het gebied van:
Fraude is een cruciaal onderwerp voor gemeenten vanwege de impact op de financiële integriteit van gemeenten en het vertrouwen van burgers. Gemeenten moeten voldoen aan strikte wet- en regelgeving, en fraude kan resulteren in juridische gevolgen. Daarnaast is het belangrijk voor de efficiëntie van publieke diensten en het correcte beheer van publieke middelen. Dit bevordert economische ontwikkeling en investeringen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het rapporteren over hun financiële activiteiten en moeten verantwoording afleggen aan burgers en toezichthouders. Door fraude te bestrijden, draagt een gemeente bij aan een duurzamere en eerlijkere samenleving, waar middelen adequaat worden ingezet voor toekomstige generaties. In dit kader vragen wij uw blijvende aandacht voor (de beheersing van) fraude.
Voor de bevindingen van de interim-controle verwijzen wij naar onze boardletter 2025. In de boardletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstelen controleproces van de jaarrekening 2025 benoemd. Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover de opvolging en/of onze controle ervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt.
•
Het opstellen (en vaststellen) van een intern controleplan, inclusief bespreking hiervan in de commissie R&A.
•
Het verrichten van toetsingen op het opsteldossier t.b.v. de jaarrekening.
Ten tijde van de jaarrekeningcontrole 2025 hebben wij vastgesteld dat de afdeling Controlling flinke stappen heeft gezet t.a.v. bovenstaande aanbevelingen. De jaarrekeningcontrole is, mede als gevolg hiervan, ook een stuk soepeler verlopen. Wel adviseren wij om het inmiddels opgestelde intern controleplan nog verder door te ontwikkelen en ook te agenderen in de commissie R&A. Actualisatie grondexploitaties