5. Evaluatie actieprogramma mensenhandel

Evaluatie actieprogramma Delft tegen mensenhandel 2022-2023 Inleiding Binnen de politie-eenheid Den Haag is in het regionale integrale beleidskader tegen ondermijning 1 mensenhandel genoemd als één van de speerpunten, naast bijvoorbeeld de aanpak van drugshandel en het tegengaan van jonge aanwas in de georganiseerde criminaliteit. In 2022 is hiertoe door een ambtelijke integrale werkgroep een basisniveau voor de lokale aanpak opgeleverd. In Delft waren een aantal elementen op voorhand al in overeenstemming hiermee. In 2023 is het actieprogramma Delft tegen mensenhandel 2022-2023 (hierna: het actieprogramma) vastgesteld. Daarmee is voor Delft een belangrijke stap gezet om de lokale mensenhandel aanpak in ieder geval op het regionale basisniveau te brengen. Met deze evaluatie wordt u geïnformeerd over de behaalde resultaten bij de uitrol van dit actieprogramma en de uitdagingen waarmee we sindsdien geconfronteerd zijn. Het actieprogrammma Met het actieprogramma wil de gemeente Delft: -

door implementatie van het basisniveau de gemeente naast seksuele uitbuiting meer vormen van mensenhandel (criminele en arbeidsuitbuiting) aan kunnen pakken;

-

door implementatie van het basisniveau uitvoering geven aan (inter-)nationale, regionale en gemeentelijke afspraken;

-

de regionale samenwerkingsverbanden op het thema verdiepen met de verschillende partners

Waarbij de doelstellingen zijn:

1



vermindering van het aantal slachtoffers door inzet op bewustwording en preventieve maatregelen;



verbetering van de informatie positie en daardoor effectievere barrières tegen mensenhandel op te werpen;



het onaantrekkelijk maken van Delft voor daders en daarmee verbetering van de veiligheid van de inwoners van Delft;



het intensiveren van de regionale samenwerking en waar mogelijk de mensenhandel problematiek als regio proberen tegen te gaan

De Coalitie tegen Ondermijning, inzake de aanpak van mensenhandel (RIEC, 2021)

1

Meldroute mensenhandel De meldroute als centraal onderdeel van het basisniveau biedt een gestructureerde manier om vermoedens van mensenhandel systematisch te behandelen. Ter voorkoming van het verloren gaan van signalen en voor het houden van overzicht. Resultaten: Door de bekendheid van de meldroute (zowel intern en extern) zijn er in 2023 significant meer signalen gemeld. Enkele signalen hebben we verder gebracht richting politie/AVIM/arbeidsinspectie en overige diensten. Deze hebben tot een onderzoek geleid. Er zijn ook signalen geweest waarbij de functionaris mensenhandel heeft bijgedragen aan het duiden van de signalen. Daarin is geadviseerd waar en op welke wijze te melden. Met het oog op mogelijke slachtoffers is afgestemd met SHOP. Knelpunt is vooralsnog dat signalen tot nu toe niet geborgd kunnen worden in een aanpak. Het risico bestaat dat potentiële slachtoffers en daders hierdoor niet goed in beeld blijven. Daarnaast is het lastig om (bij vermoedens van een mogelijk netwerk) signalen bij elkaar te brengen en te verbinden. Een gedeelde behoefte (gemeente/partners/politie) is derhalve om te onderzoeken of we kunnen toewerken naar een lokale aanpak op Mensenhandel.

Aandachtsfunctionaris mensenhandel Het aanwijzen van een aandachtsfunctionaris mensenhandel per december 2022 binnen de gemeentelijke organisatie (Zorg- en Veiligheidskamer): o o o o o o o

Zet binnen de gemeente aan tot bewustwording en voorlichting van zowel zijn/haar collega’s als andere professionals in de gemeente, die mogelijk met slachtoffers in contact komen. Is het aanspreekpunt voor collega’s die mogelijke signalen van mensenhandel hebben waargenomen en is daarbij onderdeel van de interne meldroute. Denkt mee over signalen en zet de signalen door naar de juiste ketenpartner(s). Is bekend met de bestuurlijke mogelijkheden om barrières tegen mensenhandel op te werpen. Is bekend met de instanties waar slachtoffers van mensenhandel terechtkunnen en is aanspreekpunt voor deze instanties namens de gemeente. Is op de hoogte van de regionale- en landelijke ontwikkelingen op het gebied van mensenhandel en deelt de gemeentelijke ‘good practices’ met de regio. Houdt het beleid up-to-date en onderhoudt de verbinding met de partners vanuit zowel de zorg als de veiligheidshoek en maakt hier samenwerkingsafspraken mee.

Resultaten: Om de inrichting verder door te kunnen ontwikkelen naar een volgend niveau is tijd en capaciteit nodig. Zo zouden we bijvoorbeeld meer willen investeren in bewustwording en voorlichting bij ondernemers en organisaties die ongemerkt (en ongewenst) zouden kunnen meewerken aan het faciliteren/huisvesten/in dienst nemen van potentiële slachtoffers. Qua preventie en voorlichting zouden we ketenpartners in het zorgdomein en scholen nog actiever willen benaderen. Het werven van nieuwe aandachtsfunctionarissen en het ophalen van trends en ontwikkelingen in de stad staan ook voor dit jaar gepland. Het zou leerzaam zijn om een ronde te maken langs andere gemeentes in de regio om daar kennis en "best practises" op te halen om in onze aanpak te kunnen integreren.

2

Bevorderen bewustwording Het signaleren van mensenhandel door medewerkers van gemeente en van specifieke bedrijfssectoren mogelijk maken door online-signaleringscursussen. Resultaten: De kennis van baliemedewerkers van het Klant Contact Centrum is in 2023 bevorderd middels een cursus gericht op het herkennen van signalen van mensenhandel. Regionale Samenwerking De continuïteit in de regionale samenwerking is aanvankelijk vormgegeven door het oprichten van een ambtelijke ‘mensenhandeltafel’. Aan dit overleg nemen de respectievelijke aandachtsfunctionarissen van de partners deel. Resultaten: Inmiddels is deze werkwijze aangescherpt door het vormen van een regionaal platform en het inrichten van een mensenhandelmonitor door het Regionaal Netwerk en Expertise Centrum (RIEC) Den Haag. Casuïstiek In de gemeente Delft komen er met enige regelmaat gevallen voor waarbij er gezien de indicatoren sprake is van situaties met een verhoogd risico op mensenhandel. Vanwege de strenge wettelijke bewijslast is dit vaak lastig objectief vast te stellen. Resultaten: Terugkerend zijn de gevallen van niet-vergunde bordelen (prostitutiebranche) met risico op mensenhandel. Verder stuiten we bij integrale controles bijna jaarlijks op on-gedocumenteerde vreemdelingen die te werk gesteld werden. Via de meldroute zijn verschillende signalen rondom mensenhandel binnengekomen en verwerkt.

Hierbij kan gedacht worden aan het opleggen van sancties, het bij elkaar brengen van partners om zorg/hulp te verlenen in casuïstiek. Online-onderzoek seksuele uitbuiting Om de gemeentelijke informatiepositie op dit thema te verbeteren is nader onderzoek gewenst. Resultaten: Bij meerdere aanbieders is aan de hand van deze behoefte een onderzoeksopzet opgevraagd. De onderzoeksvragen en doelstellingen zijn vervolgens bestudeerd en deze zijn onder meer getoetst op privacy-implicaties. De conclusies daarbij waren evenwel dat deze onvoldoende juridisch verantwoord waren. Ze bevatten elementen die niet onder de bevoegdheid/taken van de gemeente vallen waardoor het op deze wijze niet uitgevoerd kan worden. Dit heeft ons doen besluiten hiervan af te zien en ons, t.b.v. de gewenste verbetering van de informatiepositie, aan te (willen) sluiten bij een onderzoek dat door de politie in 2023 is uitgevoerd.

3

Preventieve aanpakken Op de verschillende verschijningsvormen van mensenhandel is een preventieve aanpak gewenst:

1) Preventieve aanpak arbeidsuitbuiting In een onderzoek naar arbeidsuitbuiting (RIEC, 28-11-2022) komt naar voren dat de Delftse aanpak met het actieprogramma voldoet aan het regionale niveau. Echter blijft het een uitdaging om goed zicht te krijgen op de slachtoffers van deze problematiek. Om dit te verbeteren worden de volgende maatregelen geadviseerd:   

gebruik maken van bestaande wetten en vergunningsstelsel op het gebied van werkgeverschap en huisvesting om het zicht op mogelijke slachtoffers te verbeteren. stimuleren van migranten om zich bij de gemeente in te schrijven als zij korter dan vier maanden in Nederland verblijven. gebruik maken van de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit, de Terugmeldvoorziening en de combinatie van overlastmeldingen en leegstand om signalen van arbeidsuitbuiting in kaart te brengen.

Resultaten: In 2023 bleek evenwel dat er een capaciteitsprobleem was op het uitvoeren van deze aanbevelingen. In 2024 bezien we opnieuw of we hier wel en zo ja op welke manier, uitvoering aan kunnen geven.

2) Preventieve aanpak seksuele uitbuiting Belangrijke pijlers en partners bij de preventieve aanpak van seksuele uitbuiting zijn: A) Bewustwording Zowel potentiële toekomstige slachtoffers als degenen die ongewild en onbewust seksuele uitbuiting via hun legale werkzaamheden zouden kunnen faciliteren zijn gebaat bij voorlichting B) Onderzoek De gemeente is voornemens een onderzoek naar online signalen van seksuele uitbuiting te starten C) SHOP Via een langdurig samenwerkingsverband tussen gemeente en SHOP (Stichting Hulp en Opvang Prostitutie) kunnen mogelijke slachtoffers van loverboyproblematiek verbonden aan een zorg coördinator van SHOP D) Stichting de Haven De zorgcoördinator van SHOP kan in specifieke situaties besluiten om door te verwijzen naar Stichting De Haven. De Stichting vervult daarbij een begeleidende rol in de zoektocht naar een andere bestemming in het leven van de betrokken sekswerker.

4

E) HEIT Integrale controles op malafide bedrijvigheid in het algemeen en daarnaast op de vergunningsplichtige seksbranche zijn een doorlopende activiteit (zie ook onder ‘Casuïstiek’). Naast een meer beëindigende rol gaat hier ook een preventieve werking van uit. F) Woningcorporaties Sociale beheerders of complexbeheerders kunnen tijdens hun werkzaamheden een signalerende functie vervullen bij mogelijke gevallen van uitbuiting. Resultaten: A) In 2023 is aan bewustwording over seksuele uitbuiting gewerkt binnen of via:  Dealbreakers (nader over Dealbreakers hier beneden onder 3 (Preventieve aanpak criminele uitbuiting)  Signalenoverleg Schoolveiligheid  partners waaronder Delft Support  Klant Contact Centrum (KCC) van de gemeente Delft B) (Zie onder ‘online onderzoek seksuele uitbuiting’ ook de uiteindelijke en mogelijke aansluiting bij het regionale onderzoek van de politie naar de digitale leefwereld) C) Er wordt actief samengewerkt met de zorgcoördinatoren van SHOP. Zij richten zich op potentiële slachtoffers, zijn te benaderen voor trainingen gericht op het herkennen van signalen en weerbaarheid van bijvoorbeeld minderjarigen. D) Tot nu toe is er geen samenwerking geweest vanuit Delft met de Haven. E) We zien op desbetreffende locaties zelden dat er sprake is van recidive.

Indien bij controles op vergunningsplichtige seksuele dienstverlening de indruk ontstaat dat er kwetsbare personen tewerk gesteld zijn worden deze in contact gebracht met SHOP. F) In 2022 en wederom in het voorjaar van 2024 worden medewerkers van woningcorporaties getraind in het signaleren van ondermijning, waaronder de verschijningsvorm mensenhandel. E.e.a. op initiatief van en gefaciliteerd door de gemeente Delft.

3) Preventieve aanpak criminele uitbuiting A) Dealbreakers In 2022 is de regionale pilot Dealbreakers: ‘voorkómen is beter dan vóórkomen’ geïntroduceerd op middelbare scholen in Delft. Het doel van deze werkwijze is om de jonge aanwas in drugscriminaliteit terug te dringen. Op interactieve en laagdrempelige wijze worden middelbare scholieren via Dealbreakers bewust gemaakt van de nadelige kanten die

5

kleven aan een criminele carrière, ‘fout’ verkregen geld en ongewenste contacten waar je niet meer vanaf komt2. B) Framed Framed is een lesprogramma dat scholieren bewust maakt van de strafbaarheid van cybercrime, en maakt ze o.a. weerbaar tegen het onder groepsdruk deelnemen aan criminele online activiteiten. Het is een gameformat ontworpen door het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid.. De Framed lessen worden gegeven door medewerkers van de gemeente Delft in samenwerking met de politie aan de onderbouw van het voortgezet onderwijs. C) Overig (PAD) In 2017 is de Persoonlijke Aanpak Delft (PAD) in het leven geroepen. De gemeente begeleidt (in samenwerking met partners) met dit traject jongeren die dreigen verder af te glijden in de criminaliteit. Indien er signalen van criminele uitbuiting van een jongere bij de aandachtsfunctionaris binnen komen dan kan een PAD traject een mogelijkheid zijn3. Vanuit de PAD zetten we (waar nodig) een coach die op een laagdrempelige manier een jongere kan ondersteunen bij knelpunten in het dagelijks leven.

Daarnaast kan de coach inzetten op het vergroten van de weerbaarheid en het leren omgaan D) Onderzoek naar seksuele uitbuiting Tenslotte wordt in het actieprogramma de verwachting uitgesproken dat het geplande onderzoek naar seksuele uitbuiting ook een overlap laat zien met criminele uitbuiting analoog aan onderzoeksresultaten elders

Resultaten: A) De mobiele escaperoom “Foute Centen” maakt jongeren bewust van de gevaren en gevolgen van criminele activiteiten. Tijdens de escaperoom leren de leerlingen “foute” situaties herkennen. Verder leren ze wat de gevolgen kunnen zijn van het doen van bepaalde “klusjes”. Het is een speelse en laagdrempelige manier om het onderwerp drugscriminaliteit bespreekbaar te maken. In 2023 is op 3 VO-scholen in Delft de escaperoom “Foute Centen” gespeeld in klas 2 en 3. Aansluitend is een les van Halt verzorgd in klas 3 met het thema “de kosten van snel geld verdienen”. In klas 2 is de les over groepsdruk verzorgd door Halt. B) In overeenstemming met de omschrijving hierboven onder B) zijn er vanuit de gemeente in 2023 6 lessen gegeven aan scholen. Tevredenheid over de inhoud en uitvoering heeft gezorgd voor een voortzetting van deze activiteit in 2024. C) De PAD aanpak is een lopende praktijk waarin o.a. het afglijden richting criminele uitbuiting als onderdeel van het verzamelbegrip criminaliteit kan worden gesignaleerd. Het blijft vooralsnog echter onbekend of in 2023 dit fenomeen heeft gespeeld binnen de PAD. 2

https://rsiv.nl/kennisbank/jeugd/voorkomenjongeaanwas-1/

3

https://www.delftsupport.nl/professionals/projecten/pad-persoonlijke-aanpak-delft/

6

Desalniettemin bekijken we of en hoe we e.e.a. naar de toekomst inzichtelijker kunnen maken t.b.v. de aanpak en daarmee ook de rapportages. D) We zullen het eerdergenoemde online onderzoek door de politie en SHOP Den Haag hierop gaan bestuderen. Conclusie: De Delftse gemeentelijke aanpak op mensenhandel is aan de hand van het actieprogramma voor een belangrijk deel naar het regionaal geldende basisniveau getild. Enkele doelstellingen zijn daarentegen, ten tijde van het opstellen van deze evaluatie, om uiteenlopende redenen nog niet gerealiseerd. We zien dat het aanwijzen van de aandachtsfunctionaris en de uitvoering van de andere acties uit het actieprogramma leiden tot meer zicht op nieuwe zorgelijke signalen en casuïstiek rondom mensenhandel, soms met zeer jonge betrokkenen. Ketensamenwerking is cruciaal binnen de aanpak mensenhandel. Om dit te versterken is een voorstel opgenomen in de kadernota waarmee de aanpak tegen mensen geïntensiveerd kan worden. De signalen van mensenhandel die op dit moment doorkomen kunnen bijv. nog niet in een persoonsgerichte aanpak worden opgepakt, aangezien het aan een dergelijke aanpak ontbreekt. Daarnaast kan de maatschappelijke weerbaarheid van partners tegen mensenhandel en bewustwording hiervan versterkt worden. Doel hiervan is dat signalen eerder herkend en gedeeld worden wat sneller (preventief) ingrijpen mogelijk moeten maken.

Hierdoor wordt mensenhandel proactief en waar mogelijk preventief aangepakt. Op de langere termijn moet dit leiden tot een effectievere aanpak & betere samenwerking tussen partners gericht op de slachtoffers van mensenhandel.

7