4 Nota Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

Samenleving Advies Doorkiesnummers: Telefoon +316-52739396

Aan

Het college van B&W Van

Iris Ardesch Afschrift aan

Atie Hoekman

4435196 Datum

Nota Onderwerp: Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

8-12-2020 Opsteller

Iris Ardesch Bijlage

3

1. Aanleiding Op 1 januari 2021 wordt de gewijzigde nieuwe Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (hierna ‘Wgs’) van kracht. De wetswijziging is een van de maatregelen uit de brede schuldenaanpak van het Kabinet om problematische schulden terug te dringen. De wijziging van de Wgs dient drie doelen: 1. vroegsignalering een wettelijke grondslag geven zodat gegevensuitwisseling tussen bepaalde schuldeisers en gemeenten legitiem wordt; 2. het toegankelijk maken van persoonsgegevens voor schuldhulpverleners om schuldhulpverlening effectiever te maken; 3. duidelijkheid geven over de toegang van zelfstandigen tot schuldhulpverlening. In deze nota worden de wijzigingen en de gevolgen voor de Delftse gemeentelijke schuldhulpverlening toegelicht. Door deze wetswijziging is het noodzakelijk om de bestaande beleidsregel schuldhulpverlening (inclusief toelichting hierop) aan te passen. Daarnaast verplicht de nieuwe wet gemeenten om een verordening op te stellen over de beschikkingstermijn na een aanvraag schuldhulpverlening. De documenten zijn als bijlagen toegevoegd aan deze nota. 2. Wat verandert er precies? • Vroegsignalering Door de nieuwe Wgs krijgen gemeenten vroegsignalering als wettelijke taak.

De nieuwe wet biedt gemeenten een wettelijke grondslag om persoonsgegevens van klanten met betalingsachterstanden te verwerken van de volgende schuldeisers: - Woningverhuurders (woningcoöperaties en particulieren) - Zorgverzekeraars - Energiebedrijven - Drinkwaterbedrijven Voordat schuldeisers de persoonsgegevens met gemeenten mogen delen, moeten zij zelf eerst een schriftelijke betalingsherinnering sturen, zich inspannen om persoonlijk contact te krijgen met de klant, hen wijzen op schuldhulpverlening en om toestemming vragen om de gegevens met de

gemeente te delen. Als de klant toestemming geeft of binnen de daarvoor gestelde termijn niet kenbaar maakt dat hij/zij bezwaar heeft tegen de gegevensuitwisseling, zijn schuldeisers op grond van de nieuwe wet bevoegd om aan gemeenten gegevens te verstrekken die noodzakelijk zijn om contact op te kunnen nemen. Je kunt hierbij denken aan contactgegevens van de klant en een klant/polisnummer. Bij dit type gegevensuitwisseling spreken we van ‘een signaal’. Ook is nieuw dat gemeenten iets moeten doen met signalen, namelijk een intakegesprek aanbieden. Gemeenten moeten op alle (enkelvoudige en meervoudige) signalen reageren, maar kunnen zelf bepalen op welke manier (schriftelijk of mondeling) zij contact opnemen. Als de inwoner gebruik wil maken van het aanbod, moet het intakegesprek binnen vier weken na het afgegeven signaal plaatsvinden. Bij een crisissituatie geldt een termijn van maximaal drie werkdagen. Tijdens het intakegesprek wordt, net als bij inwoners die zelf een aanvraag schuldhulpverlening doen, de hulpvraag van de inwoner vastgesteld. Na het intakegesprek moet binnen acht weken een beschikking (evt. inclusief plan van aanpak) worden afgegeven voor het al dan niet verlenen van schuldhulpverlening. • Schuldhulpverlening en toegang zelfstandigen Brede toegang De regelgeving rondom het verlenen van schuldhulpverlening wordt op een aantal punten verduidelijkt en aangepast.

Een belangrijke verduidelijking is dat de nieuwe wet uitgaat van een brede toegang tot schuldhulpverlening. Dit betekent allereerst dat gemeenten zowel natuurlijke personen als ondernemers met schulden moeten helpen. Daarnaast mogen gemeenten ook schuldhulpverlening bieden aan mensen die (tijdelijk) geen inwoner zijn van de stad, bijvoorbeeld aan gedetineerden of aan mensen die zijn verhuisd. De brede toegang betekent ook dat gemeenten inwoners die schuldhulpverlening aanvragen maar om een beperkt aantal redenen kan weigeren, namelijk: - als een inwoner geen verblijfsstatus heeft (absolute weigeringsgrond); - bij recidive (indien opgenomen in gemeentelijk plan); - bij fraude (indien opgenomen in gemeentelijk plan). De uitvoering De huidige Wgs gaat ervan uit dat inwoners zelf gegevens aanleveren die nodig zijn om een plan van aanpak op te stellen. Om schuldhulpverlening effectiever te maken en inwoners waarvoor het moeilijk is om benodigde gegevens te verstrekken te ondersteunen, biedt de nieuwe wet een oplossing. Gemeenten zijn vanaf 1 januari namelijk bevoegd om gegevens die noodzakelijk zijn om te bepalen of iemand toegang heeft tot schuldhulpverlening en om een plan van aanpak op te stellen, zelf op te vragen bij afdelingen van de gemeente en externe organisaties. Hierbij gaat het o.a.

om gegevens over iemands identiteit (NAW gegevens, BSN en verblijfsstatus), werk, inkomsten, vermogen en betalingsachterstanden. Schuldhulpverleners mogen ook gegevens uitwisselen met organisaties die de Participatiewet, WMO 2015 of Jeugdwet uitvoeren om hulpverlening op elkaar af te stemmen. Door deze nieuwe bevoegdheid hoeven inwoners 2/5

gegevens waar gemeenten over kunnen beschikken niet meer aan te leveren. Dit betekent ook dat het niet (tijdig) aanleveren van deze gegevens, geen reden meer is om geen schuldhulpverlening te bieden. 3. Welke gevolgen heeft de nieuwe Wgs voor schuldhulpverlening in de gemeente Delft? • Vroegsignalering Sinds de start van het project EMMA in 2018 doet de gemeente Delft aan vroegsignalering. Voor dit project is tot en met 2023 geld beschikbaar gesteld. De gemeente is vanaf 1 januari 2021 formeel verplicht wordt om op alle signalen te reageren. In de huidige praktijk van EMMA gebeurt dit al. Huishoudens over wie wij enkelvoudige signalen ontvangen, sturen we een brief met het aanbod om contact op te nemen met de Financiële Winkel. Als sprake is van 2 of meer signalen bij 1 huishouden spreken we van een match. Van alle matches in 1 maand bezoeken we normaal gesproken gemiddeld 25 huishoudens per maand. Sinds de coronacrisis benaderen we deze huishoudens telefonisch. Omdat de gemeente Delft al aan vroegsignalering doet en de werkwijze al grotendeels is afgestemd op de nieuwe wet, zijn de gevolgen van dit deel van de wetswijziging beperkt. Er zijn twee punten van aandacht: - Naast de schuldeisers die de nieuwe wet noemt, ontvangt de Financiële Winkel momenteel ook signalen van de Regionale Belasting Groep.

Omdat dit vanaf 1 januari 2021 niet meer mag, zijn we met de Regionale Belasting Groep in gesprek om een manier te vinden om de hulp die de Financiële Winkel biedt, toch onder de aandacht te brengen bij Delftse klanten met betaalachterstanden. - We moeten beoordelen of de bestaande afspraken voldoen aan de nieuwe wet en deze eventueel aanpassen aan de wet. • Schuldhulpverlening en toegang zelfstandigen Sinds de tweede helft van 2020 is gewerkt aan het opzetten van schuldhulp voor ondernemers. Naar verwachting kan de Financiële Winkel deze hulp vanaf begin 2021 bieden. Brede toegang Om de brede toegang tot schuldhulpverlening te borgen, passen we het bestaande beleid aan. Schuldhulpverlening kan in Delft alleen worden geweigerd bij het ontbreken van een verblijfsstatus en bij recidive binnen één jaar (was 5 jaar). Als sprake is van recidive, zal de Financiële Winkel bij een nieuwe aanvraag altijd eerst onderzoeken of de inwoner destijds verwijtbaar handelde voordat de schuldhulpverlening wordt geweigerd. Als dit niet het geval is, verleent de Financiële Winkel alsnog schuldhulp. Knelpunten in de uitvoering Bij de voorbereiding van het Rijk op de wetswijziging die ertoe leidt dat schuldhulpverleners zelf de noodzakelijke gegevens moeten verzamelen, is de positie van schuldhulpverleners onderbelicht gebleven.

De wet biedt een grondslag om gegevens te verwerken, maar het Rijk faciliteert dit (vooralsnog) niet. Zonder landelijke afspraken en ICT- ondersteuning waar schuldhulpverleners de benodigde gegevens uit kunnen halen, moeten 3/5

gemeenten met minimaal 10 verschillende partijen (zoals de belastingdienst, BKR, CJIB, gerechtsdeurwaarders, DUO, LBIO, UWV en het SVB) afspraken over de gegevensuitwisseling en moeten schuldhulpverleners daar vervolgens voor elke aanvraag schuldhulpverlening, gegevens opvragen. Voor de uitvoering van de nieuwe wet ontvangen gemeenten geen extra financiële middelen. Zonder ondersteuning van het Rijk zullen we voor deze extra taken zelf capaciteit en middelen moeten vrijmaken. De gemeente Delft heeft dit probleem aangekaart bij de VNG. De VNG erkent dit en gaat hierover op korte termijn in gesprek met het ministerie van SZW. De gemeente Delft sluit hierbij aan. De inzet van de VNG in deze gesprekken is dat deze ICT- ondersteuning in het eerste kwartaal van 2021 gerealiseerd moet zijn. 4. Opstellen verordening en wijziging beleidsregel Zoals eerder benoemd, verplicht de nieuwe Wgs gemeenten om een verordening op te stellen en om de beleidsregel schuldhulpverlening te wijzigen. •

De nieuwe Verordening beslistermijn schuldhulpverlening 2021 gemeente Delft

In de nieuwe verordening is opgenomen hoelang de maximale beslistermijn is tussen het intakegesprek en het afgeven van een beschikking voor het al dan niet verlenen van schuldhulpverlening. In navolging van de Algemene wet bestuursrecht, houdt de gemeente Delft hiervoor een termijn van maximaal acht weken aan. Indien mogelijk en/of noodzakelijk, zal de Financiële Winkel de beschikking eerder afgeven. Als hiervoor aanleiding is, kan de termijn ook worden opgeschort of verlengd. •

Aanpassingen in de Beleidsregel schuldhulpverlening 2021 gemeente Delft

Ter voorbereiding op de nieuwe wet is de bestaande beleidsregel op de volgende punten aangepast: -

-

-

-

De doelgroep van de gemeentelijke schuldhulpverlening is uitgebreid met een bepaalde groep ondernemers en personen die (tijdelijk) geen inwoner zijn van Delft. Aan de middelen die de Financiële Winkel kan inzetten, is ‘nazorg’ toegevoegd als vast onderdeel van een schuldhulpverleningstraject. Vroegsignalering is opgenomen als extra manier waardoor inwoners in contact kunnen komen met de Financiële Winkel. Daarnaast is opgenomen welke schuldeisers signalen mogen geven aan de Financiële Winkel. De wachttijden tussen de aanvraag schuldhulpverlening en het intakegesprek, zijn vastgelegd. De reguliere termijn is maximaal vier weken en als sprake is van een crisissituatie drie werkdagen. Inwoners die een aanvraag schuldhulpverlening doen, hebben voordat de beschikking is afgegeven, een beperkte inlichtingenplicht 4/5

-

-

-

op grond van de Algemene wet bestuursrecht. Hiervoor moeten zij gegevens aanleveren die nodig zijn om een intakegesprek aan te bieden. Nadat een beschikking voor het verlenen van schuldhulpverlening is afgegeven, bestaat een uitgebreidere inlichtingen- en medewerkingsplicht. Deze verplichtingen bestonden voorheen al voordat de beschikking schuldhulpverlening was afgegeven. De gronden voor het weigeren van schuldhulpverlening zijn beperkt tot twee gronden, namelijk: het ontbreken van een verblijfsstatus en bij recidive. Het recidivetermijn is verkort naar één jaar. De bevoegdheid voor het verwerken van noodzakelijke gegevens voor de uitvoering van de vroegsignalerings- en de schuldhulpverleningstaak door de Financiële Winkel is opgenomen in de beleidsregel.

5. Dilemma en tussenoplossing uitvoeringspraktijk In de nieuwe beleidsregel en, waar mogelijk, in de uitvoeringspraktijk van de Financiële Winkel zijn de gevolgen van de nieuwe Wgs doorgevoerd. Naar verwachting is het voor de Financiële Winkel per 1 januari 2021 niet mogelijk om te voldoen aan de nieuwe verantwoordelijkheid om zelf alle gegevens te verzamelen die noodzakelijk zijn om te beoordelen of iemand toegang krijgt tot schuldhulpverlening en om een plan van aanpak op te stellen. Mede op advies van de VNG, wordt de nieuwe beleidsregel wel vastgesteld per 1 januari 2021 maar wordt voor de uitvoeringspraktijk een tussenoplossing bedacht om inwoners met schulden, binnen de bestaande mogelijkheden, zo goed mogelijk te helpen. Tot de ICT- ondersteuning vanuit het Rijk beschikbaar is, zullen schuldhulpverleners inwoners vragen om noodzakelijke informatie (conform de huidige werkwijze) zelf aan te leveren. Inwoners waarvoor dit niet mogelijk is, zullen hierbij worden ondersteund door Financiën voor Elkaar. Conform de nieuwe Wgs en de nieuwe beleidsregel, is het niet aanleveren van noodzakelijke informatie per 1 januari 2021 in Delft geen grond (meer) voor het weigeren van schuldhulpverlening. Zodra de ICT- ondersteuning beschikbaar is, wordt het werkproces van de Financiële Winkel zo snel mogelijk aangepast. 6. Te nemen besluiten:

1. De 'Beleidsregel schuldhulpverlening 2021 gemeente Delft' per 1-12021 vast te stellen. 2. De oude 'Beleidsregels Schuldhulpverlening gemeente Delft' in te trekken per 31-12-2020. 3. De 'Nota Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening' vast te stellen. 4. De 'Nota Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening' en 'Beleidsregel schuldhulpverlening 2021 gemeente Delft' ter kennisname aan de Raad voor te leggen. 5. De 'Verordening beslistermijn schuldhulpverlening 2021 gemeente Delft' ter vaststelling aan te bieden aan de Raad. 1. 5/5