4.6.6 bijlage-d-bronnenoverzicht

Bijlage D – Bronnenoverzicht, incl. overzicht afkortingen

Een ruime hoeveelheid historische literatuur over de Tweede Wereldoorlog en de nasleep voor de Joodse teruggekeerden en nabestaanden bood zicht op de algemene gang van zaken in naoorlogs Nederland. Specifiek voor de Delftse Joodse gemeente kon daarnaast dankbaar gebruik gemaakt worden van de in 1998 verschenen cultuurhistorische studie Blijvers en voorbijgangers van Joep Wijnberg-Stroz en Marianka van Lunteren-Spanjaard. Voor het overzicht van Joods onroerend goed in Delft (bijlage A) vormden de Verkaufsbücher uit het Nationaal Archief (NA 2.09.16, inv.nr 532) het startpunt. Deze gegevens zijn aangevuld en verbeterd met behulp van: - het kohier van de straatbelasting gemeente Delft 1943 (SAD 653, inv.nr 5439); - het kaartsysteem van de Raad voor het Rechtsherstel, Afdeling Onroerende Goederen (NA 2.09.48, inv.nr 775); - het kaartsysteem van het in beslag genomen archief van de Niederländische Grundstücksverwaltung (NA 2.08.101, inv.nrs 20-27); - de leggers van het kadaster van de betrokken eigenaren, die in die gevallen voorzien zijn van het stempel ‘overname beheer, verordening no. 154/1941’ plus nummer en datum. Alleen de laatste bron geeft het complete beeld van de ontvreemding, maar is zonder hulp van de andere bronnen vrijwel niet systematisch op dat kenmerk te doorzoeken.

Geraadpleegde literatuur Aalders, Gerard, Berooid. De beroofde joden en het Nederlandse restitutiebeleid sinds 1945 (Amsterdam 2001) Blauw, Maili, Verschil maken? Gemeentebelastingen en rechtsherstel in naoorlogs Utrecht (2020) Blij, J.W. de, Oorlog en verzet in de Prinsenstad, 1940-1945 (Delft 2005, 3e herziene druk 2013) Citroen, Michal, U wordt door niemand verwacht. Nederlandse joden na kampen en onderduik (z.p., 1999, herziene druk 2021) Lipschits, Isaac, De kleine Sjoa. Joden in naoorlogs Nederland (Amsterdam 2001) Piersma, Hinke, en Marleen van den Berg, Ontrechting & rechtsherstel. Het Rotterdamse gemeentebeleid inzake ontrechting en rechtsherstel van Joodse oorlogsslachtoffers 19401955 (Amsterdam 2020) 6-7 Piersma, Hinke, en Jeroen Kemperman, Openstaande rekeningen. De gemeente Amsterdam en de gevolgen van roof en rechtsherstel, 1940-1950 (Amsterdam 2015) Schütz, Raymund, ‘Het eeuwig terugkerende rechtsherstel (1945-2017)’, in: Pro memorie (2018) 20.1, 118-141 Schütz, Raymund, Kille mist. Het Nederlandse notariaat en de erfenis van de oorlog (Amsterdam 2016) Slaa, Robin te, ‘Daar dit een immorele aanslag is’.

De houding van de gemeente Den Haag tegenover Joodse eigenaren van onroerend goed, 1940-1955 (Den Haag 2017) Stam, Andries van der, De ‘Gesjichte’ van Andries van der Stam (Lunel Frankrijk 2011) Veraart, Wouter, Ontrechting en rechtsherstel in Nederland en Frankrijk in de jaren van bezetting en wederopbouw (Rotterdam 2005)

Vos, Maarten-Jan, en Serge ter Braake, Rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog van geroofd Joods erfgoed (Amsterdam 2013) Wijnberg-Stroz, Joep, en Marianka van Lunteren-Spanjaard, Blijvers en voorbijgangers. Joden in Delft, 1850-1960 (Kampen 1998)

Geraadpleegde archieven Nationaal Archief (NA) 2.08.101 – Kadaster, registratie van beschikkingen van het Nederlands Beheersinstituut, 1940-1959 2.08.68 – Abteilung Feindvermögen van het Reichskommisariat in den besetzten Niederländischen Gebieten, 1940-1945 2.09.16 – Nederlands Beheersinstituut, 1945-1967 2.09.16.01, 2.09.16.02 etc – Individuele dossiers 2.09.48 – Raad voor het Rechtsherstel, 1945-1967, o.a. Afdeling Onroerende Goederen 2.09.48.02 – Afdeling Rechtspraak 3.17.19 – Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Delft en omstreken: Handelsregister, 1921-1955 Stadsarchief Delft (SAD) 15 – Burgerlijke Stand, 1811-2019 16 – Bevolkingsadministratie van Delft, 1815-1995 137 – Gemeentelijke Dienst Centraal Woningbeheer, later Stichting Centraal Woonbeheer, 19231989 278 – Notaris R.J. Montijn, 1920-1958 575 – Gemeentepolitie, 1942-1948 594 – Kabinet van burgemeester en wethouders van Delft, 1840-1996 598 – Losse aanwinsten 653 – Gemeentebestuur Delft, 1939-1970 Krantenbank www.delpher.nl, voor onder andere: Delftsche Courant Veritas

Geraadpleegde websites: - www.joodsmonument.nl - www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/open-data/open-data-indexen (met link naar database Verkaufsbücher) - www.westerborkportretten.nl

Afkortingen die in dit onderzoeksrapport gebruikt worden: ANBO DC KvK Liro LVVS Maror

Algemeen Nederlands Beheer van Onroerende Goederen Delftsche Courant Kamer van Koophandel Bank Lippmann, Rosenthal & Co Liquidatie van Verwaltung Sarphatistraat Morele Aansprakelijkheid Roof en Rechtsherstel

NA NAGU NBI NGV NIOD NSB OMNIA RvR SAD VO VVRA

Nationaal Archief Niederländische Aktiengesellschaft für Abwicklung von Unternehmungen Nederlands Beheersinstituut Niederländische Grundstückverwaltung Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies Nationaalsocialistische Beweging OMNIA Treuhandgesellschaft m.b. H Raad voor het Rechtsherstel Stadsarchief Delft Verordnung Vermögensverwaltung- und Rentenanstalt