2540520 College van B&W - Publicatie Warmteprogramma Raadpleging Betaalbaarheid

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

Publicatie Warmteprogramma Raadpleging Betaalbaarheid

Portefeuillehouder

Wethouder Zwart

Voorstel ingediend door

S. Niekel

Registratienummer

6274777

Datum

16 september 2025

Concept-besluit(en) n.v.t. Waarom nu?

Gemeenten moeten uiterlijk eind 2026 hun Warmteprogramma vaststellen, dat elk vijf jaar opnieuw moet worden herijkt. Ten behoeve van het Warmteprogramma hebben 17 gemeenten Populytics en MSG Sustainable Strategies opdracht gegeven een stadsbrede raadpleging uit te zetten over betaalbaarheid van duurzame warmtebronnen. Op verzoek van EBN worden de lokale uitkomsten vertaald naar een nationaal rapport. Deze landelijke resultaten zijn vrijdag 12 september gepubliceerd. In Delft is het onderzoek in april uitgevoerd. De Delftse resultaten kunnen gepubliceerd worden. Inhoud

In het Warmteprogramma maken we keuzes over voorkeursalternatieven voor duurzame warmtebronnen. Een betaalbaar duurzaam alternatief voor aardgas is onmisbaar voor een succesvolle warmtetransitie. Het aantonen van ‘betaalbaarheid’ is zelfs wettelijk verplicht wanneer een aanwijsbevoegdheid wordt ingezet. Tegelijkertijd is het niet duidelijk wat mensen verstaan onder betaalbaarheid. Wanneer worden kosten geaccepteerd als ‘betaalbaar’? Deze vraag gaat over de perceptie van inwoners. Om meer gevoel te krijgen bij die perceptie, hebben Delft en een aantal gemeenten opdracht gegeven voor deze raadpleging. Delft voegde daar een extra onderzoeksvraag aan over de prioritering van gebieden. Hieronder volgen de meest belangrijke inzichten: Algemeen - De uitkomsten van de stadsbrede raadpleging zijn representatief. Er is gewerkt met een gesloten versie (enkel toegankelijk met een code) en een open versie (toegankelijk voor iedereen). Door gebruik te maken van de gesloten versie en weging van antwoorden zijn de uitkomsten representatief. - De gesloten versie van het onderzoek is digitaal uitgezet bij de 2750 deelnemers van het Delft Internet Panel en per brief bij een selectie van 9000 huishoudens (koop en huur). De open variant is via een (sociale) mediacampagne stadsbreed onder de aandacht gebracht. - 1486 inwoners deden mee. 92% van de deelnemers gaf het onderzoek een voldoende.

Het gemiddelde rapportcijfers was een 7,1. - Vergeleken met andere gemeenten geldt voor Delftenaren dat ze: (i) meer zorgen hebben over het klimaat; (ii) vaker achter het doel staan om aardgasvrij te worden; (iii) relatief minder belang hechten aan inwoners zo lang mogelijk de tijd geven om over te stappen; (iv) gemiddeld, voor eenzelfde aanpak, hogere kosten acceptabel vinden.

Pagina 1 van 4

- Burgers willen liever niet extra betalen voor duurzame warmte. Maar als er gekozen moet worden, adviseert de burger hun overheid een aanpak te kiezen die leidt tot hogere kosten voor burgers, mits daar voldoende baten tegenover staan1. - Steun voor een aanpak is dus iets anders dan bereidheid te investeren (als consument) in het duurzame alternatief van de aanpak. Dat de bereidheid om te betalen lager ligt, komt vaker voor. Dit fenomeen heet de Burger-Consument paradox. Er zijn drie typen vragen gesteld. Hieronder volgt een korte samenvatting van de onderzoeksvragen, de methode en voornaamste inzichten. De Participatieve Waarde Evaluatie (PWE) beantwoordt de vraag “welke aspecten van betaalbaarheid zijn het belangrijkst?”. Deelnemers doen dit door 35 punten te verdelen over zeven aspecten van betaalbaarheid. De resultaten laten zien waar Delftenaren het (on)eens zijn over een mogelijke definitie van betaalbaarheid. - Vergeleken met andere raadplegingen van Populytics is de puntenverdeling redelijk gelijkmatig. - Gemiddeld vinden deelnemers/inwoners hetzelfde blijven betalen voor duurzame warmte als voor gas, en energiebedrijven maken zo weinig mogelijk winst het belangrijkst aan betaalbaarheid. - Ongeveer 85% van de inwoners heeft zorgen over het klimaat en 70% vindt stoppen met aardgas een (heel) goed idee.

- De ene flank (9%) vindt regie om totale kosten laag te houden veel belangrijker en gelijke kosten relatief minder belangrijk dan andere aspecten. De andere flank (4%), daarentegen, zijn het daar niet mee eens zijn en vinden zo lang mogelijk de tijd krijgen onwijs belangrijk. - Terugkomende thema’s zijn dat kosten van energie al hoog zijn, het onrechtvaardig voelt dat er verdiend wordt aan een levensbehoefte en dat hoge kosten draagvlak ondermijnen. Het Discrete Keuze Experiment (DCE) beantwoordt de vraag “onder welke kosten en baten zouden Delftenaren een duurzame oplossing aanbevelen ter vervanging van aardgas?”. Dat kan door elke deelnemer tussen zes verschillende en realistische opties te laten kiezen. Dit geeft inzicht in draagvlak voor een aanpak en acceptabele collectieve kosten. - De gemiddelde inwoner ervaart de eenmalige investering (>0) en (hogere) maandelijkse lasten als negatief en adviseert een aanpak alleen als daar baten tegenover staan. Inwoners lijken eenmalige/maandelijkse kosten acceptabel te vinden met baten zoals meer wooncomfort (isoleren en/of kunnen koelen), CO2 besparing en publiek eigenaarschap (in het geval van woningeigenaren). - Steun voor een duurzame optie betekent niet dat mensen ook echt bereid zijn om zelf te betalen voor die optie.

Als burger geven mensen in hun advies aan de overheid vaak andere antwoorden dan wanneer ze als consument zelf moeten investeren. Dit noemen we de paradox tussen burger en consument. Een belangrijke nuance is dus dat de resultaten wel kunnen voorspellen hoeveel draagvlak er is voor een aanpak, maar niet hoeveel mensen ook bereid zijn die investering te doen. Dat tweede ligt lager. - Deze paradox werkt twee kanten op. Als een aanpak volledig stuurt op, bijvoorbeeld, 80% individuele betalingsbereidheid, wijkt dit af van wat Delftenaren als burgers een maatschappelijk wenselijk aanbod vinden. De Delftse Maatwerkvraag stelt Delftenaren de vraag “welke principes moeten leidend zijn in het prioriteren van inzet?” door acht principes te rangschikken. De resultaten onderbouwen een wenselijke fasering van de warmtetransitie. - Inwoners vinden het allerbelangrijkst dat de gemeente (i) vooral inzet op collectieve aanpakken - bijv. met warmtenetten - en (ii) gebieden prioriteert waar we aan de slag gaan met andere opgaven (denk aan rioleringsvervanging). - Delftenaren vinden het relatief minder belangrijk om de inzet van de gemeente (lees capaciteit en middelen) te spreiden (dus weinig hulp in veel gebieden) en ook minder belangrijk om buurten te prioriteren waar veel mensen veel geld te besteden hebben.

1 Bij het interpreteren zijn twee definities van belang. Er wordt namelijk gesproken over “de gemiddelde inwoners” en

“acceptabele kosten”. Wanneer de gemiddelde inwoners een aanpak steunt, steunt 50% de aanpak wel en 50% niet. Wanneer kosten “acceptabel” zijn, betekent dat dat inwoners (als burger) zouden adviseren om deze aanpak uit te werken. Pagina 2 van 4

-

Gebieden waar een collectieve oplossing de voorkeur krijgt, krijgen meer prioriteit dan gebieden waar een individuele oplossing de voorkeur krijgt. Inwoners vinden inzet concentreren belangrijker dan spreiden. Inwoners geven relatief minder prioriteit aan gebieden waar inwoners zelf met plannen komen (bewonersinitiatieven.

De aanbevelingen van het onderzoek zijn als volgt: 1. Zorg dat energiebedrijven zo weinig mogelijk winst maken en bevorder dat ze transparant zijn over hun winst; 2. Streef ernaar dat zoveel mogelijk inwoners hetzelfde, of minder, betalen voor duurzame warmte als voor aardgas; 3. Als de gemeente met haar beleid aan wil sluiten op de diverse voorkeuren van inwoners, bevelen we aan om in de participatiestrategie rekening te houden met de groepen inwoners die hele andere prioriteiten stellen dan het gemiddelde; 4. Maak in warmtebeleid duidelijk hoe, en in welke mate, het beleid is gebaseerd op de voorkeuren van de eindgebruiker en in welke mate op de voorkeuren van de burger; 5. Zorg dat een toekomstige aanbieder van duurzame warmte de voorwaarden onderzoekt waaronder inwoners individueel willen overstappen; 6. Indien het niet mogelijk is dat inwoners hetzelfde - of minder - betalen voor duurzame warmte als voor gas, bevelen we aan dat het gemeentelijk voorkeursalternatief extra voordelen biedt zoals meer wooncomfort. Wat verandert er? De raadpleging geeft inzicht in de omschrijving van betaalbaarheid en geeft een idee van de bandbreedtes van acceptabele kosten voor een aanpak. Beleidskaders De Europese en Nederlandse Klimaatwet schrijven voor dat Nederland in 2050 klimaatneutraal moet zijn.

De Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 (2024) is het kaderstellende beleidsdocument voor de opgave energietransitie in Delft. In de Routekaart zijn ook de ambities voor het verduurzamen van de warmtevoorziening opgenomen. Het Warmteprogramma bouwt voort op de aanpak zoals beschreven in het Warmteplan Delft (2021), waar betaalbaarheid een grote plek inneemt. De participatie rondom het Warmteprogramma volgt Delfts Doen en neemt de aanbevelingen van het Delftse Rekenkamerrapport mee. Financiën n.v.t. Vervolg Deze inzichten bieden handvatten voor het verder concretiseren van de definitie betaalbaarheid voor in het Warmteprogramma. Op basis van de raadpleging en specifiek de burger-consument paradox wordt het uitgangspunt van betaalbaarheid verder geconcretiseerd en besproken in de meedenkgroep van het Warmteprogramma. Dit is een diverse groep van 25 inwoners die meedenken over thema’s zoals betaalbaarheid, prioritering en keuzevrijheid. Op basis daarvan gebruiken we de resultaten aan het begin van het planproces als een eerste toets van betaalbaarheid. In een later stadium - wanneer meer bekend is over de kosten - zal een aanvullende toets op de betaalbaarheid nodig zijn om te meten of inwoners ook bereid zijn de nodige investering te doen. Participatie De stadsbrede raadpleging is een van de vier participatietrajecten van het warmteprogramma.

Omdat het Warmteprogramma over de hele stad gaat, is de raadpleging opgesteld voor de hele stad. Doel was om de inwoners op de stoel van de bestuurder te zetten om te komen tot een gedragen, betaalbare en haalbare aanpak. Communicatie Gemeente Delft is gestart met communicatie over het Warmteprogramma door berichtgeving op de gemeentelijke website en de stadskrant. De stadsbrede raadpleging is door middel van 9000 brieven bekend gemaakt bij de inwoners die geloot zijn voor de (gesloten) representatieve steekproef . Verder is de raadpleging voor de hele stad

Pagina 3 van 4

onder de aandacht gebracht via social media kanalen van de gemeente en Delft Doet Duurzaam, alle Turf tablets in 632 studentenhuizen, de wijkkranten van Voorhof, Buitenhof en Tanthof, zichtbaarheid op verschillende evenementenlocaties en op LinkedIn. De gemeente Delft heeft ook de leden van de klankbordgroep Energietransitie benaderd om te communiceren naar hun eigen achterban. Dit alles heeft geleid tot bijna 1500 respondenten. Op vrijdag 12 september publiceerde Energiebeheer Nederland de landelijke resultaten. Deelnemers die hebben aangegeven op de hoogte te willen blijven van het vervolgtraject, worden geïnformeerd over de resultaten. Bijlage(n) Raadpleging betaalbaarheid van duurzame warmteoplossingen Delft

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☒ Nee

☐ Niet van toepassing

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Ja,

het college verzoekt de raad om motie ….. / toezegging … als afgedaan te beschouwen

☒ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M Berger Loco-secretaris

MA Huijsmans Loco-Burgemeester 29-09-2025

Pagina 4 van 4