Document · PDF

2525334 Deloitte - Definitief CONCEPT Accountantsverslag 2024 - Gemeente Delft

Raadsvergadering 3 juli 2025, gemeente DelftBij agendapunt: Voorstel van het college aan de raad inzake jaarstukken 2024 (2520254)10.713 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2024 Gemeente Delft, 12 juni 2025 [CONCEPT]

Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9830 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Delft Postbus 78 2600 ME DELFT Onderwerp Accountantsverslag 2024 Datum 12 juni 2025 Ons kenmerk KENMERK Behandeld door: Audit Partner Arjan Schutgens 06 120 116 05 aschutgens@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Delft. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Delft. De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Delft. Bij deze jaarrekening zijn wij voornemens op datum een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld te verstrekken. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met ons auditplan dat wij op 25 september 2024 in de commissie Rekening & Audit hebben toegelicht en met onze opdrachtbevestiging gedateerd d.d. 26 september 2024. Wij hebben de belangrijkste bevindingen zoals opgenomen in het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken met uw portefeuillehouder financiën, algemeen directeur (gemeentesecretaris), afdelingshoofd Financiën en de concerncontroller op 27 mei 2025 en toegelicht aan de Commissie Rekening & Audit tijdens de vergadering van 28 mei 2025. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

Manager Niels van den Akker 06 310 240 71 nivandenakker@deloitte.nl Drs. A.J. Schutgens RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

• Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

• Speerpunten Commissie Rekening & Audit

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2024

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2024 dat met de commissie Rekening & Audit is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Delft. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Delft. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2024’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2025.

Categorie

Onderwerp

Observatie en/of aanbeveling

Algemeen

1. Controleverklaring

1. Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring bij de jaarstukken 2024 te verstrekken.

2. Rechtmatigheid 3. Onrechtmatigheden 2024 4. Frauderisicomanagement

2. Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording rechtmatigheidsfouten (€ 2,9 miljoen) gerapporteerd kleiner dan de verantwoordingsgrens (€ 5,3 miljoen). 3. De financiële onrechtmatigheden 2024 hebben betrekking op (acceptabele) begrotingsoverschrijdingen (€ 1,3 miljoen) en (niet-acceptabele) aanbestedingsfouten (€ 1,6 miljoen).

5. Controlewerkzaamheden fraude

4. De gemeente beschikt over een frauderisicoanalyse. Wij adviseren om deze jaarlijks te actualiseren. 5. Wij hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op frauderisico’s. Deze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor fraude opgeleverd.

1. Financiële positie

De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd. Het eigen vermogen is in 2024 toegenomen.

2. Realiteitsgehalte begroting 3. Investeringen 4. Kengetallen

2. 3. 4.

De werkelijke lasten zijn circa 3,5% lager dan de begrote lasten na wijziging. De verschillen zijn toereikend toegelicht in de jaarstukken. De gerealiseerde investeringen (€ 42 miljoen) blijven achter ten opzichte van het meerjareninvesteringsplan 2024-2027. De financiële kengetallen zijn als gevolg van de onderschrijdingen bij de programma’s en de investeringen gunstiger dan begroot.

1. Aanbestedingen

1. De gemeente heeft enkele inkoopopdrachten op onjuiste wijze aanbesteed en dit toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording

2. Sociaal domein 3. Grondexploitaties 4. Voorzieningen

2. De gemeente kan maatregelen treffen om tijdiger over relevante gegevens te beschikken over de hoogte van de zorgkosten en over de prestatielevering. 3. De parameters en ramingen van de grondexploitaties zijn deugdelijk onderbouwd. De verwachte plansaldi zijn aannemelijk. 4. In de jaarstukken 2024 zijn drie voorzieningen gecorrigeerd en vrijgevallen ten gunste van het resultaat.

5. Verbonden partijen

5. In de jaarstukken heeft een aanpassing plaatsgevonden bij het opnemen van de jaarrekeningposten van het gemeentelijk deel Werkse!

Financiën

Bevindingen

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

•

Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor het getrouwe beeld van de jaarrekening.

• •

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 5,3 miljoen respectievelijk € 15,9 miljoen. Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording fouten gerapporteerd lager dan de verantwoordingsgrens.

• • •

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college. De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 5,3 miljoen respectievelijk € 0,2 miljoen. Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

•

De financiële positie ultimo 2024 is verbeterd ten opzichte van 2023.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2024 bedraagt € 81,7 miljoen. Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Delft onderkende en aanwezige risico’s van € 38,7 miljoen. U beschikt daarnaast over een in 2023 ingestelde buffer van € 21,4 miljoen voor onder meer cofinanciering en nieuw beleid. Deze maakt geen onderdeel uit van de berekende weerstandscapaciteit ad € 81,7 miljoen.

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2024 ad € 13,3 miljoen (2023: voordelig € 7,3 miljoen).

•

De afgelopen jaren is sprake van fors positieve resultaten ten opzichte van de (met name primitieve) begroting. Daarnaast is een sterke aangroei van het vermogen over de afgelopen jaren zichtbaar en nemen de vooruit ontvangen subsidies toe tot € 84 miljoen (2023: € 29 miljoen). De (ambtelijke) beschikbare capaciteit lijkt daarmee niet altijd in balans met de financiële middelen die de stad tot haar beschikking heeft. Met name bij de investeringen zien we dat de geraamde ambities en de gerealiseerde resultaten uit elkaar liggen. In uw programmabegroting 2025-2028 schrijft u zelf over de afwijking tussen de geraamde investeringsbedragen en de daadwerkelijke realisatie en spreekt u de reële verwachting uit dat van het totale investeringsprogramma circa 70% kan worden gerealiseerd. Ondanks dat het investeringsvolume is gestegen van € 35 miljoen in 2023 naar € 43 miljoen in 2024, is nog sprake van een verschil tussen het geraamde investeringsvolume 2024 (zoals opgenomen in de meerjarenbegroting 2024-2027) ad € 57 miljoen en het gerealiseerde investeringsvolume. Met de grote opgaven die op de gemeente af komen neemt het belang toe van realistisch begroten. Investeringen die wel worden begroot maar niet kunnen worden gerealiseerd, leiden tot lagere kapitaallasten dan begroot.

Daarnaast kan het niet realiseren van investeringen binnen de gestelde tijd in de toekomst leiden tot te krappe investeringskredieten als gevolg van prijsstijgingen.

• •

•

Wij zien dat in de begroting 2025-2028 de geraamde investeringen voor het jaar 2024 zijn bijgesteld naar € 47 miljoen. Tegelijkertijd zien wij dat de geraamde investeringen in de meerjarenbegroting 2025-2028 voor de jaren 2025 en 2026 fors zijn toegenomen. Wij adviseren tevens om verder te kijken naar een prioritering van de ambities, waarbij de ambities in de tijd worden afgestemd op de beschikbare capaciteit.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Sociaal domein

•

Voorzieningen

•

Grondexploitatie

• •

Kwaliteit verslaggeving

•

In 2024 is de controle van het sociaal domein soepel verlopen. Wij merken op dat de aanlevering van de informatie over de bestedingen in het sociaal domein relatief laat in het jaarrekeningproces plaatsvindt, mede door afhankelijkheid van ketenpartners. De verantwoording van de bestedingen bij zorgaanbieders zijn getrouw en op rechtmatige wijze tot stand gekomen. Er is geen sprake van onzekerheden in het sociaal domein. Wel adviseren wij uw organisatie om nader te onderzoeken of het mogelijk is om de ‘afhankelijkheid’ van productieverantwoordingen terug te dringen, daar dit de doorlooptijd van het controleproces tevens bevordert. Alternatieve methoden feitelijke levering van zorg vast te stellen zijn (bijvoorbeeld) het structureel voeren van (en documenteren) van gesprekken met zorgaanbieders en het voeren (en documenteren) van nazorggesprekken met cliënten. In het recente rapport ‘Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd’ van de commissie Van Ark wordt de bestaande situatie omtrent de financiële positie van gemeenten met betrekking tot jeugdzorg opnieuw onderstreept. Het rapport wijst erop dat gemeenten naar verwachting niet in staat zullen zijn om de financiële tekorten volledig op te lossen.

Dit is een zorgwekkende constatering, gezien de groeiende druk op de publieke financiën en de noodzaak om adequate zorg en ondersteuning te bieden aan jongeren en gezinnen in de gemeenschap. Naast de financiële aspecten van de zorg, is het goed om te erkennen dat de huidige uitdagingen niet uitsluitend om geld draaien. Steeds vaker blijkt dat het onvermogen om zorg effectief te organiseren voortkomt uit een tekort aan beschikbare zorgprofessionals. Dit tekort heeft directe gevolgen voor de kwaliteit en continuïteit van de zorgverlening, hetgeen de druk op de gemeente verder opvoert. In dit licht neemt het belang van preventieve maatregelen en het versterken van een sociale basis toe. Preventie kan een sleutelrol spelen in het verminderen van de zorgvraag, door vroegtijdige ondersteuning te bieden en te investeren in de gezondheid en het welzijn van inwoners. De voorziening Bomenfonds en de Degeneratievoorzieningen zijn in 2024 vrijgevallen ten gunste van het resultaat. Naar aanleiding van de accountantscontrole 2024 blijkt dat deze voorzieningen niet voldoen aan de verslaggevingstechnische voorwaarden voor het vormen van een voorziening. In het voorstel tot resultaatbestemming wordt voorgesteld om voor de vrijgevallen middelen een bestemmingsreserve te vormen. In de kadernota 2024 is besloten tot het vormen van een voorziening Verplaatsen Flexwoningen.

Op basis van de verslaggevingsregels is geen sprake van een voorziening. Wel is het mogelijk om een bestemmingsreserve te vormen. De voorziening Verplaatsen flexwoningen is om die reden niet gevormd in de jaarrekening 2024. In het voorstel tot resultaatbestemming wordt voorgesteld om voor de vrijgevallen middelen een bestemmingsreserve te vormen. De grondexploitaties zijn in 2024 geactualiseerd. Wij hebben als onderdeel van onze controlewerkzaamheden specialisten van Deloitte Real Estate ingezet om werkzaamheden te verricht op de nieuwe grondexploitatie Kop van de Buitenhof. Deloitte Real Estate concludeert dat de in de grondexploitatie gehanteerde uitgangspunten en veronderstellingen aannemelijk zijn. Voor de grondexploitatie Nieuw Delft heeft in 2024 een aanpassing plaatsgevonden in de exploitatieberekening voor geraamde kosten voor het oplossen van mogelijke parkeerproblematiek. Deze kosten zijn niet meer opgenomen in de exploitatieberekening omdat er geen betrouwbare inschatting kan worden gemaakt in hoeverre dat budget daadwerkelijk aangewend dient te worden. Dit heeft als gevolg dat de grondexploitatie Nieuw Delft van een negatieve naar een positieve eindwaarde wijzigt. De verliesvoorziening is in 2024 vrijgevallen ten gunste van het resultaat.

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2024 versus de schattingen in de jaarrekening 2023 geanalyseerd (‘backtesting’). Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden een getrouw beeld weergeeft. Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces rondom de verbonden partijen en aan schattingen (bijvoorbeeld inzake de voorzieningen). Een voorbeeld hiervan is het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen getrouw zijn en consistent worden gebruikt.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing

•

Op basis van de interim-controle 2024 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de Commissie Rekening & Audit d.d. 27 november 2024. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

IT-omgeving

•

In 2024 hebben wij een IT-audit uitgevoerd, waarover wij gerapporteerd hebben in onze managementletter 2024. vanwege de overgang naar het nieuwe financieel systeem in 2025 beperken wij ons tot de minimaal noodzakelijke IT-werkzaamheden. Om deze reden steunen wij tijdens onze controle in 2024 niet zonder meer op de IT-omgeving en de informatie uit de applicaties. Dit overeenkomstig voorgaande jaren. Daarom hebben wij (extra) gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd, waaronder detailcontroles, waarbij geen afwijkingen zijn geconstateerd. Wij zullen in 2025 IT auditwerkzaamheden verrichte op het nieuw financieel systeem dat de gemeente Delft in gebruik heeft genomen vanaf 1 januari 2025.

•

Welke verbeteringen zien wij?

Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: • •

Welke aandachtspunten zien wij?

Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: • • •

Frauderisicoanalyse

U bent gestart met een nieuwe gebiedsontwikkeling en de daaraan ten grondslag liggende grondexploitatie Kop van de Buitenhof bevat nauwkeurige onderbouwde uitgangspunten en veronderstellingen. De gemeente Delft besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact. Zoals ook gemeld in onze managementletter zien wij een verdere doorontwikkeling en professionalisering van frauderisicomanagement binnen uw gemeente. Wij stellen van dat uw interne controleafdeling niet beschikt over een controleplan, inclusief de bijbehorende risicoanalyse, beheersmaatregelen en uiteenzetting van de te verrichten gegevensgerichte controlewerkzaamheden. Wij hebben begrepen dat moment aan een intern controleplan gewerkt wordt. U heeft een ERP implementatie gehad welke sinds 1 januari 2025 actief is. Wij constateren dat er diverse omvangrijke boekingsgangen plaatsvinden en wij adviseren u om nut en noodzaak van deze administratieve boekingen te evalueren. Niet alleen het aantal SiSa-regelingen maar ook de complexiteit van die regelingen blijft alsmaar toenemen. Wij zien dat er met name druk ontstaat in dit proces, en daarmee tijdige aanlevering van de controledossiers, ten aanzien van de specifieke uitkeringen die de gebiedsontwikkelingen raken.

Wij raden aan om voor de SiSa-verantwoording blijvende aandacht te hebben voor voldoende capaciteit in de voorbereiding van het jaarrekeningproces en de kennisontwikkeling binnen uw organisatie. Daar waar afstemming met Ministerie of accountant noodzakelijk is verzoeken wij u dit eerder in het proces vorm te geven.

Het management actualiseert jaarlijks zijn frauderisicoanalyse. Ons advies is om de geactualiseerde frauderisicoanalyse jaarlijks te agenderen op de agenda van de commissie Rekening & Audit. Op deze wijze vormt het periodiek actualiseren van de frauderisicoanalyse een zichtbaar en vast onderdeel van de interne beheersing, inclusief de communicatie hierover met het toezichthoudend orgaan. Wij hebben bovendien vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Speerpunten Commissie rekening & Audit Speerpunt | aanbestedingsprocedure Bij de bespreking van het auditplan met de commissie Rekening & Audit hebben wij het volgende speerpunt afgestemd: Hoe waarborgt de gemeente Delft dat bij een aanbestedingsprocedure alle elementen die onderdeel uitmaken van de beoordelingsmatrix, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, opgenomen worden in de overeenkomst die opgemaakt wordt met de partij die als economisch voordelige inschrijver de opdracht gegund krijgt? Als onderdeel van onze interim-controle hebben wij inzicht verworven in het proces rond inkopen en (openbaar) aanbesteden, alsmede de processen rond factuurverwerking en betalen. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Delft beschikt over een gestructureerd aanbestedingsproces, waarbij sprake is van samenwerking tussen budgethouders, inkoopadviseurs en de financiële administratie. Wij hebben verbetermogelijkheden binnen deze processen geïdentificeerd en opgenomen in onze managementletter 2024. Op het moment dat de gemeente Delft een (openbare) aanbestedingsprocedure doorloopt, publiceert de gemeente de concept overeenkomst als onderdeel van de aanbestedingsdocumenten. In deze overeenkomst is veelal opgenomen dat alle aanbestedingsdocumenten (dus ook de offertes van inschrijvers) deel uitmaken van de overeenkomst.

De totstandkoming van de concept overeenkomst, als onderdeel van de aanbestedingsprocedure, kan echter verschillen per procedure en is (mede) afhankelijk van de wensen vanuit de ambtelijke organisatie. Het toezien op de naleving van inkoopcontracten is de verantwoordelijkheid van de betrokken budgethouder(s). De invulling hiervan is vrij te bepalen door de budgethouder(s).

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Accountantsverslag 2024

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2024

De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is licht gedaald Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2024 bedraagt € 30 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 17 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 € 13 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 41% van het balanstotaal (ultimo 2023: 40% van het balanstotaal). Saldo baten en lasten

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2024

2023

2022

2021

Eigen vermogen per 1 januari

286

274

251

236

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 8

Gerealiseerd resultaat

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

Eigen vermogen per 31 december

316

286

274

251

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

524

Totale lasten

-/- 494

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Af: stortingen in reserves

-/- 36

Bij: onttrekkingen aan reserves

Saldo mutaties reserves

-/- 17

Gerealiseerd resultaat

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2024 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 30 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 7 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2024 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 13 miljoen.

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)

40 30 20 10

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht. Verderop in dit accountantsverslag gaan wij hierop in.

(10) 2021

2022

2023

2024

Mutaties in reserves (x € 1 miljoen)

20 10 (10) (20) 2021

2022

2023

2024

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 30 20 10 (10) 2021

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2022

2023

Interne beheersing

2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente Delft (begroot en werkelijk over de periode 2021-2024)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten.

Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

5% 3% 1% -1%

2021

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

2023

Begroot

Werkelijk

2024

-5%

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote 10%

80% 70%

60%

50%

30%

20%

10% 0%

-2% 2021

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

2022

-3%

40%

2021

Bestuurlijke samenvatting

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

Bevindingen jaarrekening

2021

Interne beheersing

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van de gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | Begroting (na wijziging) vs. realisatie (x € 1 miljoen)

De jaarrekening 2024 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 13 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.

30 20 10 (10)

De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Baten | Begroting (na wijziging) vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 600

Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. In dit licht adviseren wij u te blijven analyseren waar dit door komt en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.

500 400 300 200 Begroting 2022

Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2024 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses.

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Lasten | Begroting (na wijziging) vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 600 500 400 300 200 Begroting 2022

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Realisatie 2022 Bevindingen jaarrekening

Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Interne beheersing

Realisatie 2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van de gemeente Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2024; de ratio weerstandsvermogen is met 0,4 toegenomen. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 81,7 miljoen (2023: € 77 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is.

Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 38,7 miljoen (2023: € 45,2 miljoen). Ten opzichte van 2023 is hiermee sprake van een afname. Uw weerstandscapaciteit van € 81,7 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 38,7 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 110 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 -

2021

2022

Benodigde weerstandscapaciteit

2023

2024

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 -

2021

2022

2023

2024

Ratio weerstandscapaciteit Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Accountantsverslag 2024

Rechtmatigheidsverantwoording Het college is verplicht in de jaarrekening 2024 een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. Verantwoordings- en rapportagegrens Via het controleprotocol heeft de gemeenteraad de verantwoordings- en rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente Delft blijken aantal onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens te boven gaan. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht.

Dit normenkader en bijbehorend controleprotocol is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 19 december 2024. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheids-verantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering.

Begrotingscriterium

Voorwaardencriterium

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, laste en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium. Hieruit blijkt dat er voor € 1,3 miljoen lasten- en kredietoverschrijding heeft plaatsgevonden. deze overschrijding is acceptabel op basis van het normenkader van de gemeenteraad. De niet acceptabele afwijkingen zijn uitgewerkt in de paragraaf bedrijfsvoering.

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Wij constateren dat over 2024 voor een bedrag van € 1,6 miljoen aan onrechtmatige overtredingen van EU-aanbestedingsrichtlijnen zijn opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening 2022 heeft geactualiseerd. De wijzigingen zijn door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 21 december 2023. In de financiële verordening zijn eveneens specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk

Totale balanswaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen)

De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is met een saldo ultimo 2024 ad € 1,6 miljoen (2023: -/- € 3,7) relatief laag, maar voor de controle relevant door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2025 e.v. nog te realiseren baten ad. € 92 miljoen en lasten ad. € 89 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente Delft schat ultimo 2024 in dat de totale omvang van het verwacht resultaat van de gehele grondexploitatie circa € 1,3 miljoen nadelig bedraagt. Voor de individueel verlieslatende grondexploitaties heeft u in overeenstemming met de verslaggevingsvoorschriften een voorziening gevormd voor verlieslatende grondexploitaties voor een bedrag van € 3,3 miljoen.

•

Analyse grondexploitaties

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk

De grondexploitaties Nieuw Delft en Kop van de Buitenhof bevatten materiele bedragen aan nog te maken kosten en opbrengsten: - Voor Nieuw Delft zijn de nog te realiseren kosten hoger zijn dan de nog te realiseren baten. Omdat sprake is van een negatieve boekwaarde van 5,3 miljoen is het geraamde resultaat op eindwaarde € 1,1 miljoen voordelig. - Voor Kop van de Buitenhof zijn de nog te realiseren kosten voor 5,7 miljoen lager zijn dan de nog te realiseren baten. Omdat sprake is van een positieve boekwaarde van 5,3 miljoen is het geraamde resultaat op eindwaarde € 0,4 miljoen.

De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? • Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? • Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten? De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

10 5 (5)

2021

2022

2023

2024

(10) Ontwikkeling boekwaarde

Overzicht nog te realiseren baten en lasten Nieuw Delft en Kop van de Buitenhof (x € 1 miljoen) 80

20 Nieuw Delft

Kop van de Buitenhof

Nog te realiseren baten

Nog te realiseren lasten

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2024 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Kop van de Buitenhof is in 2024 een nieuwe grondexploitatie. Wij hebben specialisten van Deloitte Real Estate ingezet om werkzaamheden te verrichten op de uitgangspunten en veronderstelling van de nog te maken kosten en opbrengsten van deze grondexploitatie. De uitkomst is dat de uitgangspunten en veronderstellingen passend zijn en Deloitte Real Estate geen tekortkomingen heeft geconstateerd.

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Voor de grondexploitatie Nieuw Delft heeft in 2024 een aanpassing plaatsgevonden in de exploitatieberekening voor geraamde kosten voor het oplossen van mogelijke parkeerproblematiek. Deze kosten zijn niet meer opgenomen in de exploitatieberekening omdat er geen betrouwbare inschatting kan worden gemaakt in hoeverre dat budget daadwerkelijk aangewend dient te worden.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: • • • •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten; Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties; Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen, grondopbrengsten en parameters; Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken planen civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt.

Dit heeft als gevolg dat de grondexploitatie Nieuw Delft van een negatieve naar een positieve eindwaarde wijzigt. De verliesvoorziening is in 2024 vrijgevallen ten gunste van het resultaat. Er is door de gemeente geen tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie Nieuw Delft, ondanks het ver gevorderde stadium waarin het project zich bevindt. Dit is het gevolg van verscheidene project specifieke risico’s welke (t.b.v. van de winstbepaling) in mindering worden gebracht op de positieve eindwaarde. Wij hebben vastgesteld dat de kwantificering van deze risico’s niet onaannemelijk is en het zodoende terecht is om geen tussentijdse winst te verantwoorden.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Overige bevindingen Sociaal domein PGB bestedingen

V oorziening Bomenfonds

W erkse!

De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant va n de SVB heeft – net a ls i n voorgaande jaren – bi j de PGB-vera ntwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2024 een control everklaring met beperking verstrekt. De PGB-bestedingen over 2024 bedragen circa € 1,9 mi ljoen (2023: € 1,6 mi l joen). Uw organisatie heeft aanvullende i nterne beheersingsmaatregelen en interne controles over 2024 gehandhaafd c.q. ui tgevoerd.

De voorziening Bomenfonds en de Degeneratievoorzieningen zijn in 2024 vrijgevallen ten gunste van het resultaat. Naar aanleiding van de accountantscontrole 2024 blijkt dat deze voorzieningen niet voldoen aan de verslaggevingstechnische voorwaarden voor het vormen van een voorziening. In het voorstel tot resultaatbestemming wordt voorgesteld om voor de vrijgevallen middelen een bestemmingsreserve te vormen.

Hi ermee is er voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en de rechtmatigheid va n de PGB-bestedingen. In dit kader is onder andere na der onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers va n deze PGB-gelden. Met de getroffen beheersingsmaatregelen en de ui tgevoerde i nterne controles is er over de PGB-bestedingen over 2024 vol doende zekerheid verkregen wat betreft zowel de getrouwheid als de rechtma tigheid hiervan.

In de kadernota 2024 is besloten tot het vormen van een voorziening Verplaatsen flexwoningen. Op basis van de verslaggevingsregels is geen sprake van een voorziening. Wel is het mogelijk om een bestemmingsreserve te vormen. De voorziening Verplaatsen flexwoningen is om die reden niet gevormd in de jaarrekening 2024. In het voorstel tot resultaatbestemming wordt voorgesteld om voor de vrijgevallen middelen een bestemmingsreserve te vormen.

De verbonden partij Werkse! Holding BV is verantwoordelijk voor de uitvoering van onder andere de Wet sociale werkvoorziening. De verbonden partij Werkse! Holding BV maakt jaarlijks een tweetal jaarrekening op. Een jaarrekening voor de BV, en een jaarrekening voor de gemeentelijke dienst van de gemeente Delft. De gemeente delft neemt de cijfers uit dit gemeentelijke deel over in haar jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat in deze cijfers diverse baten, lasten en schuldposities zijn opgenomen tussen de gemeente Delft en de gemeentelijke dienst. Deze onderlinge posities zijn in de jaarrekening 2024 geëlimineerd.

Sociaal domein Jeugdzorgkosten De jeugdzorgkosten bestaan uit de kosten voor de l okale en regionale jeugdzorg. In lijn met de landelijke trend zijn de kosten voor jeugdzorg in de a fgelopen jaren (fors) gestegen. Verwacht wordt dat deze ontwikkeling ook i n komende jaren nog doorzet. Indien (een deel va n) de kosten s tructureel hoger (blijkt) blijken uit te vallen, ontkomt u wellicht niet aan het vri jmaken va n s tructurele middelen om de verwachte toekomstige tekorten te dekken. De gemeente Delft is voor de va ststelling va n de prestatielevering bij de zorg i n natura vol ledig a fhankelijk va n de productieverantwoordingen (i ncl usief controleverklaringen) va n zorgaanbieders, vi a het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. Wij hebben geen onzekerheden geconstateerd in onze controle.

Ba nkrekening Aandeelhouderscommissie Stedin Gemeente Delft is samen met de enkele andere gemeenten die aandelen i n Eneco bezaten, verenigd in een aandeelhouderscommissie Stedin. Deze commi ssie heeft echter geen formele of juridische status en betreft een overeenkomst tussen verschillende gemeenten.

V oorziening Verplaatsen flexwoningen

Gemeente Delft treedt op a ls penningmeester va n deze commissie en bes chikt zodoende over een s pecifiek hiervoor geopende bankrekening. Door het ontbreken va n een formele juridische s tatus va n de a a ndeelhouderscommissie, staat deze bankrekening (juridisch gezien) ter vri je beschikking va n de gemeente Delft. Het saldo op deze bankrekening, a l smede een rekening-courant verhouding met de overige deelnemers, werden onterecht niet verantwoord in de balans va n de gemeente Delft. Dit i s door de gemeente gecorrigeerd in de jaarrekening 2024.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken.

Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw coördinator integriteit. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd.

In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Interne beheersing

Accountantsverslag 2024

Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2024 Managementletter 2024, toegespitst op de interne (financiële) beheersing

Jeugdzorg

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2024 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de getrouwheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Voor de bevindingen van de interim-controle verwijzen wij naar onze managementletter 2024.

Een groot deel van de Jeugdzorg loopt via Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden, zij zorgen tevens voor de verantwoording van de bestedingen van Jeugdzorg. Voor de prestatielevering van middelen Jeugdzorg steunt uw gemeente op de verantwoording van Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. Een gedeelte van de Jeugdzorg (maatwerk) loopt buitenom Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden, hiervoor worden geen (productie)verantwoordingen ontvangen en wordt door uw gemeente ook geen aanvullende interne beheersingsmaatregelen uitgevoerd. Dit leidt tot een onzekerheid rondom de prestatielevering van deze zorg. Wij adviseren u om controlewerkzaamheden in te richten om de prestatielevering op de Jeugd gelden volledig te kunnen vaststellen. Ten tijde van de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij vastgesteld dat het proces rond vaststellen prestatielevering van deze overige stromen gestructureerd heeft plaatsgevonden. Zodoende is geen sprake van onzekerheden in dit kader.

In de managementletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2024 benoemd. Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover de opvolging en/of onze controle ervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt. Algeheel beeld interne beheersing Wij concluderen in de managementletter dat de interne beheersing van voldoende niveau is om te komen tot een betrouwbare financiële verslaggeving. Memoriaalboekingen Alleen de medewerkers van Team Grootboek zijn bevoegd om memoriaalboekingen in de financiële administratie te boeken. In de financiële administratie wordt geen autorisatie afgedwongen op deze memoriaalboekingen. Hierdoor kunnen medewerkers van Team Grootboek ook zonder tweede controle een memoriaalboeking aanmaken en goedkeuren. Het risico is aanwezig dat ongeautoriseerde boekingen worden gemaakt. Wij adviseren om functiescheiding in te voeren in de financiële administratie zodat ten allen tijde autorisatie door een tweede persoon plaats vindt op een memoriaalboeking. Ten tijde van de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de journaalboekingen.

Actualisatie grondexploitaties Tweemaal per jaar wordt door uw gemeente een actualisatie doorgevoerd op de grondexploitaties. Deze actualisatie wordt opgesteld door de planeconomen van uw gemeente. Een tweede planeconoom beoordeelt de uitgangspunten van de actualisatie. Wij hebben vastgesteld dat bij deze actualisatie(s) geen zichtbare review wordt vastgelegd, maar dat wel met elkaar wordt meegekeken op de grondexploitaties. Hierdoor is achteraf niet vast te stellen of deze review daadwerkelijk heeft plaatsgevonden, hiermee wordt het risico gelopen dat een grondexploitatie mogelijk onvolledig dan wel onnauwkeurig wordt geactualiseerd. U bent voornemens is om een beheersmaatregel te implementeren om de genoemde tekortkoming te adresseren. Uw organisatie gaat per grondexploitatie een overzicht maken met de werkstappen en vervolgens wordt er een zichtbare controle door een tweede planeconoom uitgevoerd. Wij adviseren u om bij de actualisatie voor de jaarrekening 2024 deze beheersmaatregel te implementeren.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Ten tijde van de jaarrekeningcontrole 2024 stellen wij vast dat de grondexploitaties zijn geactualiseerd en schattingsposten zijn onderbouwd. Tijdens de interim-controle 2025 beoordelen wij deze beheersmaatregel. F rauderisicomanagement Fraude is een cruciaal onderwerp voor gemeenten vanwege de impact op de financiële integriteit van gemeenten en het vertrouwen van burgers. Gemeenten moeten voldoen aan strikte wet- en regelgeving, en fraude kan resulteren in juridische gevolgen. Daarnaast is het belangrijk voor de efficiëntie van publieke diensten en het correcte beheer van publieke middelen. Dit bevordert economische ontwikkeling en investeringen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het rapporteren over hun financiële activiteiten en moeten verantwoording afleggen aan burgers en toezichthouders. Door fraude te bestrijden, draagt een gemeente bij aan een duurzamere en eerlijkere samenleving, waar middelen adequaat worden ingezet voor toekomstige generaties. In dit kader vragen wij uw blijvende aandacht voor (de beheersing van) fraude. De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij zowel de gemeenteraad (toezichthoudend orgaan) als het college van burgemeester en wethouders.

Deze verantwoordelijkheid betreft ook het onderhouden van een zodanige interne beheersing als nodig is om het opmaken van de jaarrekening mogelijk te maken zonder dat deze afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten. Onze controle is opgezet om een redelijke mate van zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten, maar richt zich niet specifiek op het ontdekken van fraude. De basis hiervoor en het startpunt voor onze controle is een gedegen en actuele frauderisicoanalyse van uw gemeente. Wij hebben ten tijde van de interim-controle in het najaar van 2024 vastgesteld dat de gemeente beschikt over een frauderisicoanalyse.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15698910/1