2507087 College van B&W - Vervangende oplegger inzake de mogelijkheden voor de implementatie van het familiegroepsplan in de Delftse aanpak van jeugdhulp

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

Vervangende oplegger inzake de mogelijkheden voor de implementatie van het familiegroepsplan in de Delftse aanpak van Jeugdhulp

Portefeuillehouder

Wethouder Gooijer

Voorstel ingediend door

W. Gorzeman (wgorzeman@delft.nl)

Registratienummer

6086257

Datum

11 februari 2025

Concept-besluit(en) Niet van toepassing Waarom nu? U heeft op 28 januari 2025 een stuk ontvangen over de mogelijkheden voor de implementatie van het familiegroepsplan met kenmerk RIS 2505045 Hierin is een foutieve passage opgenomen. Deze was voor het college bedoeld. De informatie in deze oplegger betreft de correctie versie. In de raadsvergadering van 12 september 2023 is onderstaande motie ingediend. Motie -

-

(Met ouders en juristen en cliëntondersteuners) te verkennen hoe het familiegroepsplan actief onderdeel kan worden in de Delftse aanpak van Jeugdhulp (o.a. door ondersteuning bij het opstellen van het plan, heldere vragen en kaders beschikbaar stellen, een (juridisch) status aan het plan geven enz.). Dit met als doel beter passende jeugdzorg, meer eigen regie voor het gezin en minder administratieve last voor de gemeente en haar uitvoerders; De gemeenteraad hier over te informeren in een volgende raadsinformatiebrief over Jeugd, uiterlijk vóór de zomer 2024.

Toezegging Wethouder Gooijer zegt toe om te verkennen hoe het familiegroepsplan actief onderdeel kan worden in de Delftse aanpak van Jeugdhulp en de gemeenteraad hierover te informeren (zoals beschreven in de ingetrokken motie 7.3.1 Gezin aan zet), met de nuancering dat het informeren van de raad in een raadsinformatiebrief voor de zomer 2024 mogelijk niet haalbaar is.

Middels deze raadsoplegger informeren we u over het verkennend onderzoek naar het Familiegroepsplan. Inhoud Wat is het familiegroepsplan? 1De Jeugdwet beoogt dat gezinnen zoveel mogelijk zelf en met steun van hun netwerk problemen in de opvoed- en opgroeisituatie voorkomen en aanpakken, èn dat ouders en jeugdigen daarbij regie voeren over de hulp die zij nodig hebben. In de Jeugdwet is daarom vastgelegd dat gemeenten, jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen éérst aan gezinnen de gelegenheid bieden om een familiegroepsplan op te stellen, samen met familie, vrienden en anderen die tot de sociale omgeving van de jeugdige behoren. Een familiegroepsplan is een plan dat ouders/ gezinnen samen met familie, vrienden en anderen uit hun omgeving 1 Bron: Factsheet het familiegroepsplan – VNG NIJ VWS VenJ – juli 2017

Pagina 1 van 7

kunnen maken om een vraag of probleem aan te pakken. In dat plan kunnen ouders aangeven hoe ze zelf de opvoed- en opgroeisituatie voor hun kind(eren) willen verbeteren. Wat is hun belangrijkste vraag? Wie willen zij graag betrekken in de aanpak van hun vraag? Wat kunnen zij met behulp van mensen uit hun omgeving doen? En welke professionele hulp en ondersteuning denken zij daarbij nodig te hebben? Met het familiegroepsplan krijgen ouders, gezinnen en hun netwerk de mogelijkheid om de regie te voeren over hulp die zij nodig hebben. De gemeente en het familiegroepsplan De Jeugdwet schrijft niet voor hoe het opstellen van een familiegroepsplan moet gebeuren: het is ‘vormvrij’. Ook staat niet vast hoe vaak een familiegroepsplan gemaakt kan worden. Het hoeft geen eenmalige gebeurtenis te zijn, het kan herhaald en bijgesteld worden. Een eerder gemaakt familiegroepsplan kun je ook betrekken bij een nieuwe vraag of nieuwe situatie, al is het dan vaak aan te raden om een nieuw familiegroepsplan op te stellen. Het aanbod om een familiegroepsplan op te stellen hoeft niet alleen vóór de start van een hulpverleningstraject gedaan te worden. Als een gezin professionele hulp nodig heeft en een familiegroepsplan heeft gemaakt, kan het familiegroepsplan in de plaats van het hulpverleningsplan komen, maar dit kan ook naast elkaar bestaan.

Gemeenten zijn verplicht burgers te wijzen op de mogelijkheid om een familiegroepsplan op te stellen, het opstellen van een familiegroepsplan te bevorderen/faciliteren en de mogelijkheid bieden om hulp te verlenen op basis van familiegroepsplannen. De Jeugdwet laat gemeenten vrij hoe zij het opstellen en uitvoeren van het familiegroepsplan bevorderen. Gezinnen zijn niet verplicht om een familiegroepsplan te maken voordat zij jeugdhulp kunnen ontvangen. Zij kunnen er ook voor kiezen om geen familiegroepsplan te maken. Ook als ouders afzien van het maken van een familiegroepsplan, kunnen professionals werken aan het versterken van eigen kracht, en de regie over de hulp bij het gezin leggen. De Jeugdwet bepaalt dat bij hulp bij vroege signalering van problemen, bij verlening van jeugdhulp en bij de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering gewerkt wordt op basis van een hulpverleningsplan. Dit hulpverleningsplan stelt de hulpverlener samen met ouders en jeugdige op. Bij het opstellen van het hulpverleningsplan kijkt de hulpverlener samen naar de mogelijkheden die ouders en hun netwerk hebben om de problemen aan te pakken. In dat geval is het familiegroepsplan ingebed in het handelen van de hulpverlener. In Delft is in 2020 geïnvesteerd in een integraal jeugdbeleid wat heeft geresulteerd in het Manifest ‘Opvoeden en opvoeden in Delft2.

Dit manifest is een samenwerking tussen verschillende partijen in de stad. In dit manifest zijn 11 uitgangspunten geformuleerd. Hieronder een opsomming van de eerste drie uitgangspunten, die in Delft de basis vormen. Onder basis verstaan wij het volgende: ‘Jeugdigen ontwikkelen zich zoals gepast bij hun leeftijd, ouders zijn als eerste verantwoordelijk en niet alles is een probleem’. 1. Wij bevorderen dat jeugdigen zich leeftijdsadequaat ontwikkelen, in goede fysieke en mentale gezondheid. Daarbij besteden we nadrukkelijk aandacht aan de ontwikkeling van talent en veerkracht. We luisteren actief naar jeugdigen zelf. 2. Wij zien ouders als de eerstverantwoordelijken voor het bevorderen van een leeftijdsadequate, gezonde ontwikkeling bij hun kinderen en het stimuleren van talenten en veerkracht. Ouders doen waar mogelijk een beroep op hun sociale netwerk. Ook de basisvoorzieningen in de pedagogische civil society hebben de belangrijke taak om daaraan bij te dragen. 3. We zijn het erover eens dat we niet elke kwetsbaarheid of moeilijkheid moeten problematiseren of voorzien van een label. Wij gaan ervan uit dat ouders en jeugdigen veel zelf kunnen. Zij kunnen samen met mensen in hun omgeving oplossingen vinden voor alledaagse problemen.

Professionals, vrijwilligers, ouders en jeugdigen zien het belang van het normaliseren van alledaagse vragen, zorgen en problemen rond opvoeden en opgroeien. Verwijzers en andere professionals in de sector handelen actief vanuit dat perspectief. Familiegroepsplan in de huidige Delftse praktijk Het familiegroepsplan wordt genoemd in een informatieblad van Delft Support – Team Jeugd, maar deze mogelijkheid wordt niet actief besproken tijdens de intake. Ouders en jeugdigen worden wel betrokken bij het opstellen van het reguliere plan van aanpak, wanneer er ondersteuning nodig is. Daarbij wordt ook gekeken naar wie (professionele hulp of netwerk client) wat uit het plan uitvoert.

2 Bron: Manifest ‘Opvoeden en Opgroeien in Delft – november 2020

Pagina 2 van 7

Voor het opmaken van een familiegroepsplan bestaat geen vast format en er is ook geen instructie (op B1 niveau) voor opgesteld. Het is nog nooit voorgekomen dat er een familiegroepsplan is aangeleverd bij Delft Support uit eigen initiatief van ouders. Het familiegroepsplan wordt twee keer aangehaald in de “Verordening jeugdhulp gemeente Delft 2024”. Artikel 2.1 Melding (hulpvraag) 4. Het college wijst de jeugdige en/of zijn ouder(s) op de mogelijkheid om een familiegroepsplan bij het college in te dienen. Artikel 2.5 Aanvraag 1. Jeugdigen en ouders kunnen een aanvraag om een individuele voorziening schriftelijk indienen bij het college, middels een familiegroepsplan. Inventarisatie van behoefte actief inzetten Familiegroepsplan in Delft We hebben geïnventariseerd bij verschillende partners welke ervaringen zij hebben met het familiegroepsplan. Team Jeugd Delft Support Aan de ene kant past het familiegroepsplan bij de toekomst. Er wordt verwacht van burgers dat ze meer eigen verantwoordelijkheid en daadkracht tonen. Hierdoor is te verwachten dat er minder tweedelijnszorg wordt geïndiceerd. Hierdoor blijft deze zorg beschikbaar voor de jeugdigen die dat echt nodig hebben. Ook al wordt er een familiegroepsplan opgesteld, dan is het nog altijd nodig om zelf (Delft Support – team jeugd) een gesprek met het gezin te voeren.

Het familiegroepsplan en professionele hulpverlening kan naast elkaar lopen. Het is vooral belangrijk dat mensen ervaren dat hun eigen mening en kijk op het hulpverleningsproces wordt meegenomen bij het opstellen van een plan van aanpak. Delft voor Elkaar Delft voor Elkaar is de welzijnsorganisatie in Delft, ook voor de Jeugdhulp. Er worden gezinnen doorverwezen vanuit Delft voor Elkaar naar Delft Support. Maar er is nog nooit een familiegroepsplan vanuit Delft voor Elkaar aangeleverd. De cliëntondersteuners van Delft voor Elkaar geven aan dat ze de indruk hebben dat hulpvragers aan de voorkant geen behoefte hebben aan het familiegroepsplan. Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Vanuit de JGZ worden gezinnen doorverwezen naar Delft Support. De consulenten van JGZ vragen bij gezinnen na welk netwerk er is en of dit netwerk iets kan betekenen. Wanneer er ondersteuning nodig is, worden gezinnen doorverwezen naar Delft Support. De consulenten van JGZ hebben geen capaciteit om het familiegroepsplan uitgebreid te bespreken en te onderzoeken of dit werkbaar is voor gezinnen. Cliënten (Delftse inwoners) Delft Support heeft interviews afgenomen bij cliënten van Team jeugd en het Sociaal Team. In totaal zijn er 13 interviews afgenomen over het familiegroepsplan bij bestaande cliënten.

Slechts één cliënt had gehoord van het familiegroepsplan, omdat ze dit in het informatieblad van Delft Support hadden gelezen. Daarbij werd aangegeven dat het niet erg duidelijk werd en dat ze dachten dat het verplicht was. Elf cliënten geven aan een positief gevoel hierbij te ervaren en dat het inzetten van het netwerk verbeterd kan worden, zodat er wellicht minder professionele zorg nodig is. Ongeveer de helft van de cliënten geeft aan dat het nadenken over inzet vanuit het netwerk helpend kan zijn wanneer zij op de wachtlijst staan. Dan wordt er voor hun gevoel al iets gedaan aan de situatie. Een aantal cliënten draagt nog ideeën aan hoe de betrokkenheid aan de voorkant van het hulpverlenerstraject versterkt kan worden: Meer preventief inzetten. Informatieavonden over bijvoorbeeld opvoedvragen, ook vanuit JGZ. Uitbreiding team om de vragen beter te inventariseren en het netwerk uit te vragen. Meer verantwoordelijkheid bij de cliënten leggen over wat het netwerk kan betekenen, vooral de voordelen hiervan benoemen. Pagina 3 van 7

-

-

-

-

Meer informatie op papier mee naar huis krijgen, omdat er veel informatie op je af komt. Een aantal quotes: “Heel goed dat het is om te kijken wat we gaan doen in eigen omgeving in plaats van altijd maar organisaties in te zetten, ook kijken wat het netwerk kan gaan doen en wat je als ouders zelf kunt gaan doen.” “Dit had ingezet kunnen worden vanuit de wachtlijst, zodat je al een beginnetje kon maken”. “Het voelt meer alsof je er niet alleen voor staat. Als we dat misschien eerder hadden gedaan, gebruik gemaakt van het netwerk, buren, vrienden en familie. Dan zouden de problemen misschien iets minder zijn geweest.” “Ik denk dat het alleen maar fijn is. Als ik kijk naar onze situatie weet ik niet of het te doen was, maar als vrienden of familie kunnen ondersteunen is dat fijn. Ik vraag me wel af of het haalbaar is voor het netwerk.” “Bij andere mensen in mijn omgeving zou ik het niet doen, omdat ik me een beetje zou schamen om mezelf bloot te stellen bij anderen.”

Over het algemeen wordt er door cliënten positief gereageerd op het familiegroepsplan. Participatietraject Jong doet Mee In april 2024 is er met drie jongeren van Jong Doet mee/ Expex gesproken over het onderwerp familiegroepsplan. Deze jongeren hebben in het verleden allemaal een hulpverleningstraject gehad. Zij geven alle drie aan dat hun mening als kind er niet toe deed. Er werd over hen gesproken en niet met hen. Zij hadden graag zelf een grotere rol gehad in hun hulptraject en geven aan dat het familiegroepsplan daar mogelijk aan had kunnen bijdragen. Alle drie gaven ze ook aan dat het belangrijk is om als kind je netwerk goed te kennen, zeker wanneer er sprake is van uithuisplaatsingen. Dan is een goed netwerk nog belangrijker. Als dit in een eerder stadium (voor de start van het hulptraject bij jeugdzorg) in kaart is gebracht kan er wellicht overgegaan worden tot netwerkpleegzorg in plaats van opname in instellingen. Het toekomstperspectief is voor jongeren erg belangrijk. Dit zou volgens hen ook een plaats moeten krijgen in het familiegroepsplan mocht Delft besluiten hier meer op in te gaan zetten.

Visie Adviesraad Sociaal Domein (ASD) De ASD is benaderd om hun visie weer te geven ten aanzien van het familiegroepsplan: ‘Heeft de ASD zicht op de wensen van inwoners uit de stad als het gaat om participatie bij jeugdhulptrajecten?’ De ASD geeft aan dat zij pleiten voor een combinatie van bepaalde soorten zorg, zonder daar de kwetsbare gezinnen in te vergeten. Wanneer duidelijk is dat kwetsbare gezinnen specialistische zorg nodig hebben, moet deze beschikbaar zijn. Vanuit de impressies van de ASD uit de stad bij kwetsbare gezinnen merken zij weerstand en schaamte, en zelf-beschermingsdrang, die zorgen dat mensen vermijden om hulp te vragen. Zij zijn bezorgd dat een familiegroepsplan dat vermijdingsgedrag alleen maar erger gaat maken. En dat dat ten koste gaat van de meest kwetsbare jeugd. Zij adviseren om per gezin iedere optie open te houden voor alle vormen van ondersteuning, zoals in het sociaal netwerk, voorliggende en/of algemeen voorzieningen, ondersteuning vanuit Delft Support, als tweedelijns ondersteuning via de Jeugdwet. Dit vergt maatwerk. Bij het eventueel introduceren van het familiegroepsplan zal per gezin en per situatie onderzocht worden of het familiegroepsplan van toepassing kan zijn. Hierdoor blijft iedere optie voor alle vormen van ondersteuning open.

Andere gemeenten in de regio en het familiegroepsplan Rotterdam In Rotterdam is het familiegroepsplan opgenomen in de Verordening Wmo en jeugdwet. Wanneer een gezin een familiegroesplan indient, moet de indicatiesteller hier rekening mee houden. Wanneer de indicatiesteller afwijkt van het familiegroepsplan, moet dit goed onderbouwt worden. In de processen wordt hier tot op heden nauwelijks aandacht aanbesteed. Ook in Rotterdam komt een familiegroepsplan nauwelijks voor. Het ondersteuningsverslag wordt samen met het gezin opgesteld. Zij moeten hiervoor tekenen voor akkoord of voor gezien. In dit plan staat ook beschreven wat het netwerk kan doen. Pagina 4 van 7

Rijswijk In Rijswijk wordt niet met het familiegroepsplan gewerkt. Daar wordt net als in Delft het plan van aanpak samen door de familie opgesteld. Westland In het Westland wordt niet met het familiegroepsplan gewerkt. Daar wordt net als in Delft het plan van aanpak samen door de familie opgesteld. Den Haag In Den haag is het mogelijk om ten alle tijden van het hulpverleningsproces het familiegroepsplan in te zetten. Voor de toegang tot Jeugdhulp, maar het kan ook gedurende of bij de afronding van het traject. Onderstaand een weergave hoe het familiegroepsplan wordt ingezet en wat de ervaringen zijn geweest. De inzet van het familiegroepsplan wordt uitgevoerd door de organisatie Xtra. Het project heet eigen toekomstplan. Zie: Stichting JESS en CJG Den Haag Vanuit het project ‘Eigen toekomstplan’ wordt samen met gezinnen gewerkt aan een familiegroepsplan. Door coaches (vrijwilligers van Xtra) wordt het netwerk van het gezin in kaart gebracht en mensen verzameld die met het gezin meedenkt in oplossingen. In Den Haag worden ongeveer 50-60 gezinnen per jaar ondersteund vanuit project ‘eigen toekomstplan’. Daar worden 20-30 vrijwilligers per jaar voor ingezet. Het project ‘eigen toekomstplan’ werkt middels de methodiek ‘Eigen Kracht Centrale’. Alleen werkt het project ‘Eigen toekomstplan’ met vrijwilligers.

Xtra is op aanvraag van gemeente Den Haag dit project gaan opzetten in 2016. Het lukte de gemeente Den Haag niet om deze beweging zelf van de grond krijgen. Dit was belegd bij het CJG. Ook voor Xtra was het een grote opgave om het project succesvol te laten worden en professionals het familiegroepsplan te laten omarmen. Ze hebben heel erg veel tijd en energie ingezet op marketing, visie, motivatie om de professionals te enthousiasmeren en in de juiste richting te krijgen. De meerwaarde van het familiegroepsplan is verlichting van de zorg en wachtlijsten die minder worden. Bij een aanvraag Jeugdhulp door een gezin kan Xtra gelijk aan de slag vanuit project ‘Eigen toekomstplan’. Ze kunnen gelijk starten met problemen wegnemen en/of in kaart brengen voordat de toegang tot de jeugdhulp start. Xtra werkt samen met de jeugdteams in het project ‘Eigen toekomstplan’. Het is belangrijk dat het familiegroepsplan wordt meegenomen in het proces rondom jeugdhulp. Het familiegroepsplan werkt namelijk het beste als het zo tijdig mogelijk wordt ingezet. Den Haag is bezig met de doorontwikkeling van jeugdhulp. In de toekomst gaat het familiegroepsplan leidend zijn voor de professionele hulpverlening, zodat het gezin niet twee keer haar hele verhaal hoeft te doen. Sommige professionals blijven het lastig vinden om te werken met vrijwilligers.

Er is in Den Haag een goede kentering te bemerken, maar daar is hard voor gewerkt om dat te bereiken. Professionals zijn vaak huiverig totdat ze de voordelen en successen zien. Daarna gaan ze steeds meer voordelen zien in het inzetten van het voorliggende veld en dat zware zorg niet altijd (direct) nodig is. Xtra en de gemeente Den haag hebben de ambitie om te onderzoeken wat precies het effect is van de inzet van het familiegroepsplan (project eigen toekomstplan). Op basis van bovenstaande en het verkennend onderzoek kunnen we concluderen dat de inzet van een familiegroepsplan helpend is voor de wachtlijsten van Delft Support, de wachtlijsten van professionele zorg, de eigen regie van het gezin (normaliseren van de jeugdzorg). Hervormingsagenda Jeugd De hervormingsagenda Jeugd is in juni 2023 vastgesteld. Hierin zijn beleidsmaatregelen opgenomen dat ervoor moet zorgen dat de jeugdhulp beschikbaar blijft voor de meest kwetsbare jeugdigen en gezinnen. Eén van de beleidsmaatregelen is dat jeugdhulp niet overal meer wordt ingezet. Dit betekent dat tweedelijns zorg (of niet -vrij toegankelijke jeugdhulp) niet wordt ingezet wanneer een hulpvraag beantwoord kan worden binnen het eigen netwerk (eigen kracht en inzet informele steun), als er sprake is van gebruikelijke zorg of wanneer een passende vrij toegankelijke voorziening of overige voorziening beschikbaar is.

Door inzet van het familiegroepsplan via vrijwilligers kunnen gezinnen ondersteund worden, zonder dat er inzet van Pagina 5 van 7

professionals noodzakelijk is. Dit draagt bij aan een beweging van normaliseren, en de beweging naar de voorkant. De kracht van het gewone3 Het Leernetwerk Normaliseren (Kennisnetwerk Jeugd Haaglanden) heeft een document gepubliceerd om handelingsperspectief te bieden voor beleid en praktijk te binden aan de visie van normaliseren. In dit document staan praktische voorbeelden uit Nederland die aansluiten bij de visie op normaliseren. De Familiegroepsplan (ook wel het eigen toekomstplan genoemd) is één van deze voorbeelden. Conclusie Het college heeft positief besloten om het familiegroepsplan te implementeren in Delft via een externe partij. Gezien de beweging de we willen bewerkstellingen om meer preventieve ondersteuning in te zetten, is het noodzakelijk dat we hierop gaan investeren. In het kader van de Hervormingsagenda jeugd en het normaliseren binnen de jeugdzorg, is dit een kans om binnen Delft dit op te zetten.

Wat verandert er? Wanneer gezinnen zich aanmelden (of worden aangemeld) met een hulpvraag bij Delft Support – team Jeugd, wordt onderzocht of het betreffende gezin ondersteunt kan worden middels vrijwilligers en of er een familiegroepsplan opgesteld kan worden. Hierdoor worden deze gezinnen tijdens het wachten op de vraagverheldering door Delft Support al gezien en gesproken om te onderzoeken wat hun hupvraag is. Dit kan een hulpvraag van professionele ondersteuning verminderen of voorkomen.

Beleidskaders Jeugdwet 2015 Financiën De lasten van dit voorstel bedragen € 225k incidenteel en zijn te dekken binnen het programma Gezonde en Sociale stad.

Vervolg Niet van toepassing. Participatie -

Advies ASD Interviews cliënten Delft Support Sociaal Team en team Jeugd Interview met jongeren van ExpEx

Communicatie Niet van toepassing Bijlage(n)

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☒ Nee

☐ Niet van toepassing

3 Bron: ‘De kracht van het gewone’ de-kracht-van-het-gewone - 2022

Pagina 6 van 7

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☒ Ja,

het college verzoekt de raad om toezegging M 7.3.1 (ingetrokken motie ‘Het gezin aan zet’) als afgedaan te beschouwen

☐ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

Pagina 7 van 7