25062024 Verslag bijeenkomst Joodse gemeenschap Delft

Verslag bijeenkomst Joodse gemeenschap Datum: Plaats:

18 juni 2024 Synagoge, Koornmarkt 24

Opening Frank Van Vliet, wethouder Klimaat, Cultuur en Openbare ruimte opent de vergadering; hij blikt terug op het voorgaande gesprek. Er is overeenstemming dat het onderzoek nuttige en belangrijke inzichten biedt, maar verdere uitbreiding door middel van casuïstiek niet vereist is. Opvallend was de nadruk van allen op het belang om niet alleen het verleden, maar ook de huidige acties en de toekomst te belichten. Dit draagt bij aan de algemene dialoog over geloofsgemeenschappen, gedeelde culturele waarden en tradities, en de onderlinge erkenning binnen de stad. Ook het behoud van plekken zoals de begraafplaats en synagoge, de noodzaak van educatie en verschillende vormen van verbinding zijn besproken. De vraag die nu rijst is hoe we dit kunnen versterken met de beschikbare middelen vanuit de gemeente. Op basis van deze input, en voorstellen die binnen zijn gekomen, is er een concept voorstel ontwikkeld. Het voorstel omvat vier ideeën, waarbij vooral de educatieve aspecten nader moeten worden besproken. Met de aanwezigen zijn ook de afwegingscriteria voor de plannen gedeeld. Het geld moet in 2024 uitgegeven worden. Een voorstel of initiatief moet zowel ten goede komen aan de stad Delft en/of de Delftse burgers, als aan het behouden of beleven van Joods erfgoed. De wethouder beaamt dat het voorstel vanuit het college deze criteria hanteert.

Het materiele en immateriële Joods erfgoed in Delft heeft zorg en aandacht nodig. Dit geven we vorm door te investeren in vier deelprojecten. Van belang is oog te hebben voor de geschiedenis, actualiteit en positie van Joodse Delftenaren.

1. Verbinding en gesprek De gemeente wil geld beschikbaar stellen om een cultureel project of (meerdere) projecten te starten dat zich richt op verbinding en dialoog. Wat is hiervoor nodig en wie trekt de kar? De nadruk werd gelegd op het belang van niet alleen focussen op de Holocaust, maar ook op het vernieuwen van de Joodse cultuur voor de toekomst. Er werd afgezien van verdere discussie over de noodzaak van aanvullend onderzoek. Er werd gesproken over concrete educatieve projecten en lespakketten. De uitdagingen bij het integreren van educatieve programma’s in scholen werden besproken, waar educatie zich richt op kinderen in het basisonderwijs en jongeren in bredere zin. Er werd gewezen op het feit dat scholen al een breed aanbod hebben. Toegang tot basisscholen bleek lastig, ondanks de ontwikkeling van een compleet lespakket. Er werd begrip getoond voor de uitdagingen die scholen hebben met het omarmen van nieuwe educatieve initiatieven. Het idee ontstond om het erfgoedlesprogramma in te bedden in bestaande initiatieven, zoals het kunst- en cultuureducatieprogramma voor Delftse scholen (KLIK). Cultuureducatie wordt door de gemeente uitbesteed aan DOK, waar Erfgoed vertegenwoordigd is en kan helpen bij het structureel aanbieden van (online) erfgoedlessen. Digitale ontsluiting van culturele content werd voorgesteld als een kosteneffectieve optie.

Een culturele muzikale productie met Joodse verhalen werd benoemd als een mogelijk project, dat verder kan worden uitgewerkt. Er werd ook gedacht aan andere mogelijkheden voor verbinding en gesprek, zoals het samenbrengen van scholen door gezamenlijke activiteiten zoals begraafplaatsbezoeken en stadswandelingen langs Joodse begraafplaatsen, waarbij al bestaande initiatieven werden benoemd. Afspraken: -

Er wordt gekeken of een culturele, muzikale, Joodse productie mogelijk is. Er wordt nagegaan of er een structureel lesprogramma aangeboden kan worden via de gemeente.

2. Herstel en behoud Joodse begraafplaats

De muur van de Joodse begraafplaats heeft dringend onderhoud nodig vanwege instabiliteit. Herstel van de bestaande muur heeft de voorkeur. Hiervoor heeft het NIK, eigenaar van de begraafplaats, de gemeente om een bijdrage gevraagd, naast ook financiering vanuit het Rijk. De begraafplaats maakt onderdeel uit van de geschiedenis en bewustwording van de Joodse inwoners van Delft.

Er werd benadrukt dat er daarnaast een dringende behoefte is aan een plek met eeuwig durende grafrust voor de Joodse Delftse gemeenschap, gezien de oude begraafplaats niet meer in gebruik is. Er werden verschillende opties genoemd door aanwezigen, zoals uitbreiding van de huidige begraafplaats of een nieuw stuk op een andere gemeentelijke begraafplaats. Vanuit de gemeente werd uitgelegd dat de mogelijkheden voor uitbreiding beperkt zijn door beleidsafspraken en buurtbelangen, bovendien is het niet een voorstel wat ook ten goede komt aan Delft als geheel. En dat het stellen van de vraag aan de gemeente voor een nieuwe begraafplek ook buiten deze gesprekken gesteld kan worden.

Het belang van restauratie van de begraafplaatsmuur werd onderstreept, gezien het historische en educatieve belang van de plek. Er was breed draagvlak om hier actie op te ondernemen. Ook werd gezegd dat de begraafplaats een herkenbare plek moet blijven, mogelijk door openstelling of door plaatsing van een informatiebord. Afspraken: -

De vraag om mogelijkheden en haalbaarheid van een Joodse begraafplek wordt doorgespeeld aan een andere afdeling binnen de Gemeente. De gemeente geeft een bijdrage voor de restauratie van de begraafplaatsmuur rekening houdend met andere mogelijkheden voor financiering die al zijn benut.

3. Verduurzaming synagoge Het bestuur van de synagoge heeft aangegeven te willen onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de synagoge te verduurzamen. Het gaat hierbij om energiegebruik en comfort. De synagoge is een plek van verbinding en ontmoeting. Het is een plek waar mensen samenkomen en iedereen welkom is, waar aandacht is voor cultuur, zingeving en dialoog. Investeren in het gebouw is nodig om het toekomstbestendig te maken. Door goed gebruik blijft de synagoge het best behouden voor toekomstige generaties. Er werd gemeld dat er nog geen specifiek bedrag is vastgesteld voor de verduurzaming van de synagoge. Architecten zijn momenteel de kostenramingen aan het uitwerken, mogelijk ondersteund door andere subsidieregelingen. Er werd vanuit de gemeente voorgesteld om bij te dragen aan de planvorming in 2024. Een genodigde vroeg naar het verschil met het renoveren van Joodse studentenhuisvesting, waarop werd geantwoord dat de synagoge openbaar toegankelijk is en niet alleen voor religieuze diensten dient, maar ook voor culturele activiteiten en ontmoeting. Er werd benadrukt dat investeren in deze locatie past binnen het inclusieve beleid van de Joodse gemeente, waar iedereen welkom is. Verder werd besproken welke toekomstige rol de synagoge als een belangrijke culturele en historische plek voor Delft kan vervullen.

De gemeente gaf aan dat deze zomer een definitief voorstel wordt uitgewerkt, dat aan het eind van de zomer naar de Raad wordt gestuurd. Er werd ook voorgesteld om de al concretere projectvoorstellen eerder in gang te zetten, mits er specialistische ondersteuning beschikbaar is. Afspraken: -

Er komt een plan vanuit de Stichting Behoud Synagoge Delft voor verduurzaming van de synagoge de kant van de gemeente op. Gemeente kan dit jaar eventueel bijdragen aan planvorming.

4. Onderzoek naar nabestaanden t.b.v. Stichting Herinneringstenen Delft De stichting Herinneringsstenen heeft tot doel om de herinnering aan de ruim 140 Joodse stadsgenoten die in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd levend te houden door het plaatsen van struikelstenen vóór de woningen van degenen die destijds zijn gedeporteerd. Om een steentje te kunnen leggen moet de stichting toestemming hebben van de nabestaanden. Die zijn niet allemaal bekend. Hiervoor is specialistisch onderzoek nodig in verschillende archieven, waarvan het merendeel zich buiten Delft of Nederland bevindt. Voor het onderzoek buiten Delft moet expertise ingehuurd worden, deze kan worden aangesteld bij Stadsarchief Delft, een soort specialistisch onderzoeker. Afspraak: de gemeente stelt een specialistisch onderzoeker aan die bekijkt wat de beste werkwijze is en een eerste onderzoek uitvoert.

Aanvullingen vanuit de genodigden: Tijdens het overleg kwamen aanvullende suggesties naar voren van de genodigden. Het belang van een eerder besproken plan over een rondleidingssysteem (oortjes en zendinstallaties) als concrete educatieve tools wordt benadrukt. Deze middelen zouden handig zijn voor het begeleiden van grotere groepen. Verder kwam het idee naar voren om een educatieve app te ontwikkelen voor wandelingen, specifiek gericht op schoolklassen, maar ook bruikbaar voor middelbare scholen en andere doelgroepen. Er werd gesuggereerd om samen te werken met Delft Marketing, dat al apps voor wandelingen aanbiedt, wat veel mogelijkheden zou bieden. Het kwam ter sprake dat Maror, een subsidieverstrekker voor Joodse projecten in Nederland, wellicht een rol zou kunnen spelen als er extra middelen nodig zijn die niet via deze regeling gedekt zouden kunnen worden. Afspraken: (deze vallen onder het onderdeel 1. Verbinding en gesprek) -

Er wordt onderzocht wat de aanschafkosten zijn van zendinstallaties en oortjes; er wordt hier een plan bij geschreven. Het idee om een educatieve wandel-app te ontwikkelen wordt verder uitgewerkt, eventueel in samenwerking met Delft Marketing.

Vanuit het NIK: Het NIK is verheugd dat de mogelijkheid bestaat om een bijdrage te ontvangen voor de restauratie van de Joodse Begraafplaats. In verschillende gesprekken heeft het NIK aangegeven dat zij graag eerder betrokken hadden willen worden en pleiten voor een bijdrage aan het onderhoud van het joodse studentenhuis dat zij in eigendom hebben. In de brede afweging is hier niet voor gekozen, hetgeen het NIK betreurt.

Afronding Wethouder Frank van Vliet sluit de vergadering. Hij vertrouwt erop dat we samen tot een mooi voorstel kunnen komen. Er wordt een vervolgafspraak ingepland over wat voor projecten binnen ‘verbinding en gesprek’ zouden passen.