2440545 Voorstel van het college aan de raad inzake Begrotingswijziging Septembercirculaire 2024

Oplegger raad Raadsvoorstel Onderwerp

Begrotingswijziging Septembercirculaire 2024

Portefeuillehouder

Wethouder Huijsmans

Voorstel ingediend door

Auke van der Heide (avdheide@delft.nl)

Registratienummer

5970063

Datum

1 oktober 2024

Concept-besluit(en) De raad stelt de 19e begrotingswijziging 2024 met de financiële effecten uit hoofde van de Septembercirculaire 2024 vast. Waarom nu? De septembercirculaire is gepubliceerd op Prinsjesdag (17 september 2024). In het Ordevoorstel P&C is gevraagd om de raad voorafgaand aan de commissie- en raadsbehandeling van de Programmabegroting 2025-2028 een separate brief toe te zenden met de financiële consequenties van de septembercirculaire, zodat deze bij de commissiebehandeling kan worden meegewogen. Deze oplegger voorziet hier in door een toelichting op de inhoud en een voorstel voor verwerking van de financiële effecten voor Delft. Inhoud Delft ontvangt meer dan de helft van de inkomsten via het gemeentefonds. Gemeenten ontvangen op drie tijdstippen in het jaar de informatie van het Rijk over de gemeentefondsuitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota. De septembercirculaire informeert de gemeenten over de bijstellingen van de algemene uitkering, de decentralisatie-uitkeringen en de integratie-uitkeringen uit het gemeentefonds. De septembercirculaire 2024 is gebaseerd op de Miljoenennota 2025 en bevat een eerste uitwerking van het Regeerprogramma van het kabinet Schoof.

In het Regeerprogramma staat dat ‘ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht in balans moeten zijn’. Voor de bestaande disbalans tussen taken van gemeenten en de daarvoor benodigde middelen wordt in de septembercirculaire geen oplossing geboden. In het bestuurlijk overleg tussen Rijk en VNG (van 19 augustus 2024 is afgesproken dat het ministerie van Binnenlandse zaken en de VNG gezamenlijk onderzoek doen naar de verhouding tussen taken en middelen van gemeenten. Het onderzoek krijgt deelstudies op 4 thema’s: bestaanszekerheid, voorzieningenniveau, relatie zorgdomein en sociaal domein en versnellen woningbouwopgave. Waar taken en middelen niet in balans blijken, kijken het ministerie en de VNG samen naar wat er moet gebeuren om dat evenwicht te herstellen. Eind oktober of begin november worden de uitkomsten van het onderzoek besproken in een volgend bestuurlijk overleg. In de septembercirculaire zijn extra middelen opgenomen als gevolg van de afrekening van de ruimte in het BTW Compensatie Fonds (voordeel 2024) en bijstelling van het volume- en prijsaccres (voordeel vanaf 2025). De nieuwe berekening van de maatstaf Huishoudens met laag inkomen leidt voor Delft tot een voordeel vanaf 2025. Zoals aangekondigd is de taakstelling voor de jeugdzorg (Rutte IV) vanaf 2025 geschrapt (budgetneutraal) en zijn middelen voor indexatie van de Wmo toegevoegd.

Nieuwe uitkeringen zijn toegevoegd voor Alleenverdienersproblematiek en Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. Voor de verwerking van de mutaties in de septembercirculaire is een voorstel opgenomen. Aanvullend aan de circulaire is daarbij rekening gehouden met extra middelen in 2024 op basis van de betaalspecificaties van het Pagina 1 van 6

ministerie van BZK1. Deze specificaties gaan over afgelopen jaren (verrekening oude jaren) en het lopende jaar. Na het voorstel voor verwerking zijn de effecten van de septembercirculaire voordelen in 2024 t/m 2027 en vanaf 2028 een nadeel. Voorstel is om het voordeel in 2024 en 2025 te verrekenen met de incidentele bijdragen uit de Algemene reserve die benodigd waren voor een sluitend begrotingssaldo. De voordelen vanaf 2026 worden betrokken bij de verdere uitwerking van het handelingsperspectief. Na de vaststelling van de Kadernota 2024 zijn de op te lossen tekorten kleiner geworden. Dit bevestigt de juistheid van de keuze om stuurmaatregelen te inventariseren en eerst daarna, op basis van actuele inzichten, weloverwogen besluiten te nemen. De tabel hierna laat de ontwikkeling van het begrotings- en meerjarenbeeld zien inclusief de septembercirculaire. Saldo meerjarenbegroting Saldo Kadernota 2024 Aanvulling maatregel Aanpassing afschrijftermijnen MPG (12e begrotingswijziging) Programmabegroting 2025-2028 Saldo PB 2025-2028 Najaarsrapportage 2024 Septembercirculaire 2024 Lagere onttrekking aan de Algemene reserve Saldo begrotings- en meerjarenbeeld

x € 1.000

2024 94 18 -153 673 632 1.343 3.909 -3.800 2.084

2025 13 18 -63 93 61 290 3.925 -3.800 476

2026 -5.773 18 -35 1.703 -4.087 40 2.801

2027 -6.517 18 -79 2.381 -4.197 -10 682

2028 -3.614 18

-1.246

-3.525

-267

3.671 75 -10 -332

Leeswijzer Hierna is een samenvatting opgenomen van (1) de mutaties in de circulaire en (2) het voorstel voor de financiële verwerking. De bijlage bevat een toelichting op taakmutaties, decentralisatie- en integratie-uitkeringen en het voorstel voor de begrotingstechnische verwerking. 1.

Inhoud septembercirculaire 2024 Uitkering Gemeentefonds Septembercirculaire 2024 Stand Gemeentefonds Meicirculaire 2024

2024 282.498

2025 288.681

2026 275.914

2027 278.487

2028 280.274

w.v. Algemene uitkering

240.595

x € 1.000

240.591

247.738

235.619

238.389

w.v. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen

8.147

7.802

7.484

7.392

7.392

w.v. Integratie-uitkeringen Sociaal domein

33.760

33.141

32.811

32.706

32.286

-723

4.020 1.028

2.823 711

1.086 373

379 75

-60

-40

2.507 376 -108

2.490 735 -125

2.482 1.087 -143

123 94 57

152

129

72

58

323 121 132 64 5.800 294.481

323 172 132 62 7.127 283.041

172 134 65 5.002 283.489

172 134 65 4.309 284.583

Septembercirculaire 2024 1.

2.

Algemene uitkering Algemene mutaties Bijstelling volume- en prijsaccres (bbp) Afrekening ruimte onder plafond BCF 2024 Schrappen taakstelling jeugdzorg (Rutte IV) Indexatie Wmo Overige taakmutaties Decentralisatie- en Integratie-uitkeringen Alleenverdienersproblematiek 2023-2024 Wet betaalbare huur Landelijke aanpak adreskwaliteit Versterking lokaal bibliotheekstelsel Beschermd wonen (Sociaal domein) Participatie (Sociaal domein) Overig Totaal mutaties Septemb ercirculaire 2024 Gemeentefonds Septembercirculaire 2024

2.766

37 71 2.365 284.863

1 Gedurende het jaar ontvangt elke gemeente betaalspecificaties over de (bijstelling van de) middelen die in 50

termijnen worden ontvangen. De specificaties zijn gebaseerd op het verdeelmodel van het gemeentefonds en informatie van het CBS over de maatstaven. Pagina 2 van 6

Het saldo van de mutaties in de circulaire is in alle jaren positief en wordt in hoofdzaak bepaald door aanpassing van de maatstaf Huishoudens met laag inkomen en het schrappen van de taakstelling voor de jeugdzorg. Algemene uitkering Algemene mutaties (effect voor Delft in 2024: -/- € 0,7 miljoen) De algemene mutaties betreffen wijzigingen in de maatstaven en in het verdeelmodel (gewichten van de maatstaven en de uitkeringsfactor) Het grootste effect wordt veroorzaakt door de maatstaf Huishoudens met laag inkomen waarvoor een andere berekening is gehanteerd. Voor meer stabiliteit wordt nu naar de jaren t-4, t-3 en t-2 gekeken, In combinatie met hogere aantallen voor de maatstaf levert dit voor Delft vanaf 2025 een substantieel voordeel op. Daarnaast ontstaat een voordeel omdat het gewicht van de maatstaven Eénpersoonshuishoudens, Inwoners jonger dan 18 jaar en Regionale centrumfunctie is verhoogd. Hier tegenover staat een verlaging van de uitkeringsfactor en een nadeel bij de (negatieve) maatstaf Belastingcapaciteit door hogere WOZ-waarden. Bijstelling volume- en prijsaccres (bbp) (effect voor Delft in 2025: + € 1,0 miljoen) De groei ( ‘accres’) van de algemene uitkering is vanaf 2025 geactualiseerd op basis van de Macro Economische Verkenningen (MEV-CPB). Dit betreft de volumeontwikkeling (bevolkingsgroei, welvaart) en de nominale ontwikkeling (loon- en prijsstijging).

Het lopend jaar 2024 is vastgesteld in de meicirculaire en wijzigt niet meer. De groei voor het volume is verlaagd, de groei voor de prijzen is verhoogd (door hogere inflatie)2. In de Voorjaarsnota van het Rijk is de koppeling van het accres aan de bbp-ontwikkeling vervroegd van 2027 naar 2024. Deze systematiek komt in plaats van de koppeling aan de groei van de rijksuitgaven (trap-op-trap-af) en heeft als uitgangspunt dat het gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bruto binnenlands product volgt. Hierbij is de volumeontwikkeling gebaseerd op een 8-jaars (t-9 t/m t-2) historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). De indexatie voor inflatie volgt de prijs bbp van het lopende jaar. Die systematiek kent een sterkere koppeling met de brede uitgavenontwikkeling van medeoverheden en zorgt voor meer stabiliteit, rust en duidelijkheid. Wel daalt het gemeentefonds in 2026 (het ‘ravijn’). Ook is de indexering op basis van prijs bbp lager dan de tot nu toe gehanteerde gecombineerde index (60% loonvoet sector overheid, 20% bruto overheidsinvesteringen (iboi) en 20% overheidsconsumptie netto materieel (imoc)). Afrekening ruimte onder plafond BCF 2024 (effect voor Delft in 2024: + € 2,8 miljoen) De jaarlijkse afrekening van de ruimte onder het plafond van het BTW CompensatieFonds (BCF) is verwerkt.

Gemeenten kunnen de BTW die ze moeten betalen, declareren bij het Rijk (BCF). Als gemeenten gezamenlijk méér declareren dan beschikbaar is (het plafond), volgt een aanvulling uit het gemeentefonds. Blijft er geld over in het BCF, dan vloeit dit terug naar het gemeentefonds. Naar verwachting kan € 447 miljoen worden toegevoegd aan het gemeentefonds (effect voor Delft in 2024: + € 2,7 miljoen). Schrappen taakstellen jeugdzorg (Rutte IV) (effect voor Delft in 2026: + € 2,5 miljoen) Het kabinet Rutte IV had besloten om te besparen op jeugdzorg. Deze besparing (oplopend tot € 511 miljoen in 2027) was in mindering gebracht op de extra middelen voor jeugdzorg naar aanleiding van de arbitrage in 2021. Het nieuwe kabinet-Schoof laat deze besparing vervallen en voegt de middelen toe aan de algemene uitkering van het gemeentefonds (€ 500 miljoen in 2026 en € 511 miljoen vanaf 2027). Dit verloopt uiteindelijk budgetneutraal omdat het Rijk garant stond voor de besparingen en hiervoor reeds een lagere raming van lasten was geraamd. NB: in de meicirculaire 2024 is door het vorige kabinet de besparing van € 500 miljoen voor 2025 geschrapt.

Indexatie Wmo (effect voor Delft in 2026: € 376.000) In de Voorjaarsnota 2024 is aangekondigd dat voor (een nader te bepalen deel van) de Wmo een aparte financiering wordt uitgewerkt, inclusief een indexering die rekening houdt met kostenontwikkeling en demografie/vergrijzing. De hiervoor gereserveerde middelen zijn nu overgeheveld naar de algemene uitkering van het gemeentefonds (€ 75 miljoen vanaf 2026 oplopend tot € 300 miljoen in 2029) zodat gemeenten hier rekening mee kunnen houden in hun meerjarenbegroting.

2 De ramingen voor de ontwikkeling van de prijzen lijkt structureel te laag te zijn. Zo is bijvoorbeeld het percentage van de prijs

bbp voor het jaar 2024 vastgezet in de meicirculaire 2024 op 4% (CBS-CEP). Het werkelijke percentage is 5,1% (CBS-MEV). De VNG is hierover in overleg met de fondsbeheerders BZK en Financiën.

Pagina 3 van 6

Overige taakmutaties (effect voor Delft in 2024: -/- € 60.000) Tenslotte is een beperkt aantal taakmutaties verwerkt3. Dit betreft uitnames voor de hogere bijdrage aan het Digitaal Stelsel Omgevingswet en bijstand jongerennorm en bijdragen voor de wet op de lijkbezorging, kinderopvang SMI en meerkosten kwaliteitseisen kinderdagopvang, Een uitgebreide toelichting op de taakmutaties en het voorstel voor verwerking staan in bijlage 1. Decentralisatie- en Integratie-uitkeringen Nieuwe decentralisatie-uitkeringen zijn toegevoegd voor Alleenverdienersproblematiek 2023-2024 en Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. Gewijzigd zijn de uitkeringen Maatschappelijke opvang, Vrouwenopvang, Einde Lening Inburgeringsplichtig, Wet betaalbare huur, Versterking lokaal bibliotheekstelsel, Beschermd wonen en Participatie. Een uitgebreide toelichting op nieuwe en gewijzigde uitkeringen en het voorstel voor verwerking staan in bijlage 1.

2. Voorstel inzet financiële ruimte in de septembercirculaire In de tabel hieronder is het voorstel voor verwerking van de effecten in de septembercirculaire opgenomen. Effect Gemeentefonds op financieel meerjarenbeeld Septembercirculaire 2024 Totaal mutaties Septembercirculaire 2024 Voorstel verdeling financiële ruimte 1. Reeds verwerkt: prognose Najaarsrapportage 2024 2. Aframen stelpost BCF 3. Aframen stelpost jeugdzorg taakstelling Rutte IV 4. Reservering nominale ontwikkeling 2025 (pbbp) 5. Reservering indexatie Wmo 6. Budgetaanpassingen voor taakmutaties 7. Budgetaanpassingen decentralisatie- en integratie-uitkeringen 8. Verrekening oude jaren 9. Bijstelling op o.b.v. Betaalspecificatie BZK Effect financieel meerjarenbeeld 10. Lagere onttrekking aan de Algemene reserve Totaal effect financieel meerjarenbeeld

x € 1.000

2024 2.365

2025 5.800

2026 7.127

2027 5.002

2028 4.309

-2.192 -1.048 -376 108 -818

-2.240 -1.027 -735 125 -443

-2.240 -1.028 -1.087 143 -429

2.801

682

-332

2.801

682

-332

-1.500 -1.500 -1.123 60 -231 1.158 3.557 3.909 -3.800 109

40 -792

3.925 -3.800 125

Toelichting: 1.

2. 3. 4. 5. 6.

7.

Reeds verwerkt in prognose Najaarsrapportage 2024 In de Najaarsrapportage 2024 is geanticipeerd op een hogere afrekening van de ruimte onder het plafond van het BCF dan waarmee in de begroting is rekening gehouden. Deze verwachting is uitgekomen, maar dient nu te worden gecorrigeerd om een dubbeltelling te voorkomen. Aframen stelpost BCF Omdat de septembercirculaire de voorlopige afrekening bevat van de ruimte onder het plafond BCF, vervalt de hiervoor geraamde stelpost (€ 1,5 miljoen in de in de Programmabegroting 2024-2027). Aframen stelpost jeugdzorg taakstelling Rutte IV De taakstellende bezuiniging op de jeugdzorg is geschrapt. Omdat hiermee ook de garantie van het Rijk voor de invulling van de taakstelling niet meer geldt, vervalt de stelpost die hiervoor is geraamd. Reservering Nominale ontwikkeling 2025 (pbbp) Voorstel is om de ruimte vanaf 2025 te reserveren voor te verwachten effecten van de hogere inflatie. Een verdelingsvoorstel volgt bij de Kadernota 2025 en/of de Programmabegroting 2026-2029. Reserveren indexatie Wmo Voorstel is om de ruimte voor extra kostenstijging van de Wmo te reserveren en te betrekken bij de raming van de autonome kostengroei in de Kadernota 2025 en/of Programmabegroting 2026-2029. Budgetten voor taakmutaties Een aantal taakmutaties in de circulaire leidt tot uitbreiding van het takenpakket en extra lasten.

Voorstel is om budgetten ramen voor uitvoering van de wet op de lijkbezorging, toezicht en handhaving aanpassing kwaliteitseisen kinderopvang en kinderopvang sociaal medische indicatie. Aanpassing decentralisatie- en integratie-uitkeringen De nieuwe en gewijzigde uitkeringen leiden vanwege uitbreiding van het takenpakket tot ophoging van lasten. Getoetst is of middelen exact in deze omvang benodigd zijn. De extra middelen in 2024 voor de Landelijke

3 Taakmutaties gaan over de financiële consequenties van wijzigingen in wet- en regelgeving en overeenkomsten tussen Rijk en

gemeenten. Omdat het algemene dekkingsmiddelen zijn, besluit de gemeente autonoom over de daadwerkelijke aanpassing van de budgetten waarop de wijzigingen betrekking hebben.

Pagina 4 van 6

Aanpak Adreskwaliteit en voor de Wet betaalbare huur zijn niet aanvullend benodigd voor de taakuitvoering en zijn onderdeel van de algemene middelen. 8. Verrekening oude jaren Gedurende het jaar vinden verrekeningen plaats van de gemeentefondsuitkeringen over oude jaren op basis van nagekomen informatie over maatstaven. Voor- of nadelen worden uitbetaald in het lopende jaar. 9. Bijstelling op basis van Betaalspecificatie BZK Het ministerie stuurt periodiek een onderbouwing van de (bijstelling van) de uitkeringen die Delft ontvangt. In de laatst ontvangen specificatie is de uitkering hoger door actuele maatstaven (die zijn ontvangen van het CBS) en gewichten. De belangrijkste mutatie betreft een ophoging van de bijdrage voor de maatstaf Huishoudens met laag inkomen. 10. Lagere onttrekking aan de Algemene reserve Voor een sluitend begrotingssaldo in 2025 is in de Programmabegroting 2025-2028 een onttrekking aan de Algemene reserve van € 8,3 miljoen verwerkt. Voorstel is om deze onttrekking te verlagen met het positieve eindsaldo van € 3,8 miljoen van de septembercirculaire. 3.

Overig

Onderzoeksagenda nieuw verdeelmodel (ROB en VNG) Bij de invoering van het nieuwe verdeelmodel in 2023 is verder onderzoek afgesproken voor de maatstaf centrumfunctie (stapeling problematiek sociaal domein), Overige Eigen Middelen en grootstedelijkheid. De rapporten van deze onderzoeken worden in de tweede helft van 2024 verwacht. Naast deze onderzoeken wordt ook jaarlijks geanalyseerd of de uitkomsten van het verdeelmodel van het Gemeentefonds aansluiten bij het actuele uitgavenpatroon van gemeenten. Vorig jaar is in dat kader een onderzoek uitgevoerd naar de maatstaf Eénpersoonshuishoudens. Er is toen toegezegd dat de effecten van een eventuele aanpassing van deze maatstaf integraal met de aanpassing van de maatstaf centrumfunctie in het sociaal domein verder onderzocht zouden worden. De uitkomsten van de onderzoeken worden mogelijke gebruikt voor aanpassing van het huidige verdeelmodel. Hierbij wordt expliciet gekeken naar de kosten van specifieke groepen gemeenten zoals 100.000+ gemeenten, instellingsgemeenten, toeristengemeenten, universiteitssteden en industriesteden. Handelingsperspectief De komende maanden wordt het Handelingsperspectief verder uitgewerkt om te komen tot een sluitend begrotingsen meerjarenbeeld met structureel evenwicht.

Eén van de oplossingsrichtingen hierbij is een nadere analyse van de uitkeringen uit het gemeentefonds, met name de uitgangspunten voor de meerjarige verwerking van de maatstaven (groei van de stad), de verrekening van oude jaren en de mogelijkheden om te anticiperen op extra middelen in de september- en decemberciculaire. Wat verandert er? De financiële effecten van de septembercirculaire zijn een aanvulling op het begrotings- en meerjarenbeeld in de Najaarsrapportage 2024 en de Programmabegroting 2025-2028. Beleidskaders Relevante beleidskaders worden gevormd door: - Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV); - Gemeentewet, artikelen 189 tot en met 196 (begroting, budgetrecht van de raad). Financiën Een begrotingswijziging is ter vaststelling bijgevoegd . Met deze wijziging wordt het begrotings- en meerjarenbeeld geactualiseerd ten opzichte van de Najaarsrapportage 2024 en de Programmabegroting 2025-2028. Vervolg De begrotingswijziging naar aanleiding van de septembercirculaire kan worden betrokken bij de behandelingen van de Najaarsrapportage 2024 en de Programmabegroting 2025-2028. Participatie N.v.t.

Pagina 5 van 6

Communicatie N.v.t. Bijlage(n) 1. Toelichting op taakmutaties, decentralisatie- en integratie-uitkeringen 2. 19e Begrotingswijziging 2024 3. Raadsbesluit.

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☐ Niet van toepassing

☒ Nee

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Ja,

het college verzoekt de raad om motie ….. / toezegging … als afgedaan te beschouwen

☒ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

Maria Berger Loco-secretaris

Martina Huijsmans Loco-Burgemeester 03-10-2024

Pagina 6 van 6