2436473 College van B&W - beeldvorming toekomst Fonds Delft 2040

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

Beeldvorming toekomst Fonds Delft 2040

Portefeuillehouder

Wethouder Huijsmans

Voorstel ingediend door

M.Treep

Registratienummer

5946912

Datum

3 september 2024

Concept-besluit(en) Niet van toepassing

Waarom nu? Directe aanleiding voor deze notitie is het gesprek over Fonds Delft 2040 dat plaatsvond in de gemeenteraad op 27 juni 2024 naar aanleiding van de motie van het CDA 'Vrijval Reserve voorbereidingskosten Fonds Delft 2040’. De gemeenteraad wenst eerst een debat te voeren over de toekomst van Fonds Delft 2040, alvorens de motie in behandeling te nemen. De wethouder Financiën heeft een notitie als onderlegger voor dit gesprek toegezegd. Het gesprek van de gemeenteraad moet plaatsvinden voorafgaand aan de besluitvorming van de Programmabegroting 2025-2028, zodat het resultaat daarvan in het begrotingsdebat kan worden meegenomen. Achtergrond/context Sinds 2017 is het Fonds Delft 2040 één van de instrumenten die de gemeente inzet om investeringen te genereren in de stad. Inmiddels heeft de gemeente met cofinanciering van eigen middelen de beschikking gekregen over veel incidentele middelen voor investeringen in de stad en zijn er geen middelen beschikbaar voor nieuwe aanvragen via Fonds Delft 2040. Door deze actuele ontwikkelingen is bij de Raad de vraag ontstaan wat deze nieuwe situatie betekent voor Fonds Delft 2040 en welke mogelijke varianten er zijn naar de toekomst toe. Inhoud In 2017 is Fonds Delft 2040 opgericht.

Navolgend wordt ingegaan op de aanleiding voor oprichting van het Fonds Delft 2040, werkwijze en behaalde resultaten, actuele ontwikkelingen en twee varianten voor de toekomst. Aanleiding oprichting Fonds Delft 2040 In 2015 beschikte de gemeente over weinig financiële middelen na een grote bezuinigingsoperatie. Om het financieel perspectief van Delft op de langere termijn te verbeteren bracht de Commissie Deetman in 2016 het advies ‘Delft, Parel in de randstad’ uit. Het advies luidde: ‘Benut de kracht van Delft, zet in op het vergroten van de financiële slagkracht, werk vanuit de lange termijn en houdt vast aan een bestendige koers’. Dit advies riep op om de krachten te bundelen en samen met partners, inwoners, bedrijven en medeoverheden te werken aan de toekomst van Delft. Met dit advies is de gemeente in 2016 aan de slag gegaan en vanuit dit perspectief is toen ‘Agenda Delft 2040’ opgesteld.

Pagina 1 van 6

Figuur 1: Agenda Delft 2040

Sindsdien werken de Delftse colleges vanuit dit lange termijnperspectief, met als doel Delft in 2040 een vitale, sterke en duurzame stad te laten zijn en blijven. Per collegeperiode worden in de Kadernota steeds de korte termijndoelen en resultaten geformuleerd die financieel uitgewerkt worden in de programmabegroting. De gemeente kan de lange termijndoelen, die gepaard gaan met grote investeringen, niet alleen dragen en alleen samen met medeoverheden, partners en in co-creatie met de stad, behalen. De gemeente beschikte immers zelf over weinig financiële middelen. Om krachten te bundelen, investeringen in de stad los te trekken en samenwerking te stimuleren en faciliteren is daarom in 2017 het Fonds Delft 2040 ingesteld. Met de invoering van de agenda en het Fonds 2040 richtte de gemeente haar aandacht meer naar buiten, zette de gemeente in op samenwerking vanuit gedeelde doelen en de bijdrage van de gemeente daarin, ook in de regio. Werkwijze Fonds Delft 2040 Voor Fonds Delft 2040 werden middelen voor voorbereidingskosten en cofinanciering gereserveerd in de Reserve Stad. In dekking kon worden voorzien onder anderen door Enecogelden. Er werd een aanvraagprocedure met voorwaarden en toetsingscriteria vastgesteld en er werd een externe investeringscommissie in het leven geroepen.

De investeringscommissie adviseert het college over aanvragen, waarna college en raad besluiten over de toekenning. Aanvraagprocedure en toetscriteria Stroomschema aanvraag:

Is de business case sluitend?

Ja

Nee

Ja

Waarom doet initiatiefnemer beroep op Fonds 2040?

Nee

Nee Is de business case niet sluitend omdat de initiatiefnemer geen financiering krijgt bij de bank?

Kan de initiatiefnemer de risico’s zelf dragen?

Ja

Is het voor het slagen van het initiatief van essentieel belang dat de gemeente maximale invloed en sturing heeft?

Ja

Samen investeren

Nee Sta garant Ja

Is de business case niet sluitend omdat de initiatiefnemer (een deel van) de risico’s niet kan dragen?

Kan de initiatiefnemer wel financiering krijgen als het Fonds garant staat?

Ja

Nee

Verstrek lening

Ja Geef geld

Pagina 2 van 6

Belangrijke randvoorwaarde om (mede) financiering te krijgen uit Fonds Delft 2040 is een solide businesscase. Er zijn daarnaast vier afwegingscriteria waaraan voorstellen worden getoetst. Toetscriteria: 1. De mate waarin het project bijdraagt aan de ambities, opgaven en doelstellingen; 2. De mate waarin er momentum is voor het project en het project meerdere opgaven versnelt; 3. De mate waarin de bijdrage van het fonds maatschappelijk en financieel rendement oplevert; 4. De mate waarin andere partijen bijdragen aan de realisatie van een project (cofinanciering). De gemeente kan, zoals ook uit het stroomschema blijkt, op verschillende manieren bijdragen aan een businesscase. De gemeente kan een lening of een subsidie verstrekken, een garantie verlenen of mede- investeren in een project. Een externe -door het college benoemde- investeringscommissie toetst de aanvragen aan de randvoorwaarden en criteria en adviseert het college over de businesscases. Na een positief collegebesluit, besluit de Raad over de toekenning uit de bestemmingsreserve Stad. Het Fonds Delft 2040 heeft geen eigen plek in de begroting maar kent als dekking de bestemmingsreserve Stad.

Behaalde resultaten Sinds de oprichting van het Fonds Delft 2040 heeft de gemeenteraad, na positief advies van de investeringscommissie en besluitvorming door het college, aan 8 projecten in totaal € 23,4 miljoen euro toegekend. Het totale volume dat door partijen geïnvesteerd wordt is € 144 miljoen. Het betreft mooie initiatieven die onder meer bijdragen aan goede voorzieningen voor iedereen, duurzaamheid, bereikbaarheid en werkgelegenheid (zie ook voortgangsrapportage 2023 Fonds Delft 2040). Het Fonds heeft daarmee bijgedragen aan het genereren van meer investeringen in de stad. Actuele ontwikkelingen Het Rijk stelde afgelopen jaren veel incidentele middelen beschikbaar voor investeringen van gemeenten met regelingen zoals de Woningbouwimpuls, Versnellingsgelden, Regiodeals en SPUKs. Deze regelingen gaan uit van cofinanciering door gemeenten. Door een actieve lobby en veel aanvragen is het de gemeente gelukt om veel extra incidentele middelen toegekend te krijgen van het Rijk. Daarmee is veel extra investeringsvolume gerealiseerd om de beoogde doelen voor 2040 te gaan realiseren. In de kadernota 2023 en de programmabegroting 2024-2027 is de keuze gemaakt om focus te leggen op drie grote opgaven: Delft West, Innovatiedistrict en de energietransitie.

Aan deze opgaven werkt de gemeente op verschillende manieren intensief samen met mede overheden, bedrijven, partners en inwoners in de stad. Voor deze opgaven heeft de gemeente apart middelen gealloceerd en aan deze opgaven dragen ook bedrijven en partners van binnen en buiten de stad bij. Voor deze opgaven zijn ook middelen ontvangen vanuit het Rijk (bijv. NPLV, Preventie met Gezag). De cofinancieringseisen van al deze regelingen hebben consequenties voor de omvang van de besteedbare ruimte in de gemeentebegroting. In 20231 is in dat kader het doel van de bestemmingsreserve Stad verruimd, zodat onder meer ook de cofinanciering van Rijksregelingen uit de bestemmingsreserve Stad gedekt kunnen worden. Mede als gevolg van de succesvolle Rijksaanvragen, resteert er momenteel geen vrije financiële ruimte in de bestemmingsreserve Stad voor nieuwe aanvragen volgens de systematiek van Fonds Delft 2040. Met deze keuzen is de omslag gemaakt van wachten op investeerders, naar actief op zoek gaan naar middelen en partners voor onze opgaven. Door deze keuze komt de realisatie van de doelen van Delft 2040 versneld dichterbij. Fonds Delft 2040 is één van de vele instrumenten om onze doelen te behalen. We zien dat we onze doelen inmiddels ook op veel andere manieren samen met de stad en partners daarbuiten aan het realiseren zijn.

Een grote opgave waar de gemeente nu voor staat is om tot realisatie van alle projecten te komen waarvoor middelen zijn verkregen.

1 Raadsbesluit programmabegroting 2024-2027

Pagina 3 van 6

Huidige werking Fonds Delft 2040 Fonds Delft 2040 is inactief: er kunnen op dit moment geen nieuwe initiatieven worden aangevraagd. Er is geen financiële ruimte in de bestemmingsreserve Stad voor dekking van nieuwe aanvragen via de systematiek van Fonds Delft 2024. De middelen in de bestemmingsreserve Stad zijn bestemd. De gemeenteraad kan jaarlijks bij de Kadernota besluiten om resterende middelen uit het jaarrekeningresultaat toe te voegen aan de bestemmingsreserve Stad. Ook zullen -op termijn- revolverende middelen van lopende businesscases terugvloeien naar de bestemmingsreserve Stad, waarmee deze ook beschikbaar kunnen komen voor Fonds Delft 2040. In het meest gunstige scenario vloeit -op termijn- nog ca € 16,4 miljoen terug. Deze inkomsten zijn echter voor een belangrijk deel onzeker, want afhankelijk van de resultaten en opbrengsten van betreffende projecten. Komend jaar is de verwachting dat € 1,3 miljoen zal terugvloeien, hieraan ligt een overeenkomst ten grondslag. Zie voor nadere informatie ook de voortgangsrapportage Fonds Delft 2040 2023. Reserve voorbereidingskosten In 2020 is een aparte bestemmingsreserve voorbereidingskosten aangemaakt van € 1,7 miljoen, om kansrijke initiatieven de mogelijkheid te bieden om nader uit te werken tot een solide businesscase ten behoeve van een aanvraag voor Fonds Delft 2040. Het saldo van deze reserve is begin 2024 € 1,1 miljoen.

Naast kosten om te komen tot solide businesscases worden hier ook kosten voor de investeringscommissie, vergaderingen en bijeenkomsten op geboekt. Specifiek voor het Futureproof open warmtenet is besloten om voor 2023, 2024 en 2025 jaarlijks een bedrag van € 100.000 te reserveren voor de inzet van de gemeentelijke capaciteit en procesbegeleiding bij de uitrol van de warmtenet. Na aftrek van verplichtte kosten resteert zo’n € 900.000 aan het einde van dit jaar. Rol investeringscommissie Nu er geen nieuwe aanvragen zijn om te toetsen en te adviseren, beperkt de rol van de investeringscommissie zich tot het monitoren van de lopende afspraken en toezien op uitvoering van de lopende afspraken. Afgelopen jaar is de investeringscommissie gevraagd om mee te denken over -en reflecteren op- grote vraagstukken en opgaven in de stad. Zo kan de kennis, kunde, ervaring en het netwerk van de commissieleden breder worden benut. Zo heeft een gesprek met de investeringscommissie plaatsgevonden over het Innovatiedistrict Delft. Toekomst Fonds Delft 2040 Het Fonds Delft 2040 is opgericht om in co creatie meer investeringsvolume te genereren voor onze opgaven in de stad. Afgelopen jaren heeft dit instrument succesvol geleid tot extra investeringen in co-creatie voor een 8-tal projecten.

Samen met de ontvangen middelen van het Rijk is het doel om veel investeringsvolume te genereren afgelopen periode meer dan ruimschoots behaald. Inmiddels zien we ook het samenwerken en co creëren veel breder terugkomen in de stad, zoals bij het werken aan de drie opgaven. Hier worden, in samenwerking met veel partners en inwoners in de stad, investeringen nog meer in samenhang opgepakt. Door deze ontwikkelingen komt het behalen van de doelen van Agenda Delft 2040 steeds dichterbij. Het Fonds Delft 2040 heeft hierin zijn waarde als aanjager ruimschoots bewezen, maar is in de nieuwe fase minder nodig om onze doelen te behalen. De focus en volle aandacht van de gemeente moet nu immers liggen bij het tot uitvoering brengen van alle projecten waarvoor financiering verkregen is. En er is weinig tijd en financiële ruimte voor het starten van nieuwe projecten. Dit laat natuurlijk onverlet dat ook op de langere termijn weer nieuwe investeringen nodig zijn. Voor komende jaren is de verwachting dat gemeenten -en dus ook de gemeente Delft- minder structurele middelen ontvangen vanuit het gemeentefonds. Dit vraagt permanent nadenken over -en werken met- instrumenten die passen bij de behoeften van nu en de verwachtte financiële ruimte in de toekomst.

En een fonds zoals Fonds Delft 2040 kan daarbij, als één van de vele manieren, een behulpzaam instrument zijn om meer investeringen te genereren. Maar met het ontbreken van middelen voor nieuwe initiatieven nu, in combinatie met de keuze in de kadernota 2023 om nu tot volle uitvoering te komen, is nu het moment aangekomen om instandhouding of beëindiging van het Fonds Delft 2040 in overweging te nemen. Een korte blik op deze twee varianten.

Pagina 4 van 6

Variant 1: In stand houden In deze variant blijft de systematiek van het Fonds Delft 2040 in stand, maar is het Fonds 2040 inactief (huidige situatie) zolang er geen substantiële middelen beschikbaar zijn. De Raad kan jaarlijks besluiten om, bij een positief jaarrekening resultaat, resterende middelen toe te kennen aan de bestemmingsreserve Stad. En op termijn vloeien revolverende middelen terug naar de bestemmingsreserve Stad, waarmee deze ook beschikbaar kunnen komen voor Fonds Delft 2040. Eventueel kan de raad besluiten de revolverende middelen specifiek te oormerken voor Fonds Delft 2040. Omdat van te voren onbekend is wat het jaarresultaat is, evenals de timing en mate waarin revolverende middelen terugvloeien, blijft in deze variant vooralsnog onduidelijk wanneer het Fonds Delft 2040 weer geactiveerd kan worden en dus weer beschikbaar is voor nieuwe initiatieven. Dit vraagt heldere communicatie over de status van het Fonds Delft 2040 naar buiten toe, om ruis op de lijn te voorkomen. In deze variant blijft de Reserve voorbereidingskosten in stand zodat het Fonds 2040 eenvoudig geactiveerd kan worden als er weer uitgeefbare middelen zijn. Met de investeringscommissie zal overlegd moeten worden of men wil doorgaan, ook gedurende een langere periode als het Fonds Delft 2040 inactief is, of niet.

Bij opheffing van de investeringscommissie, moet een nieuwe commissie worden benoemd als het Fonds weer actief wordt. Activering van het Fonds Delft 2040 op de lange termijn vraagt tegen die tijd tevens een check of actualisatie op onderdelen wenselijk is. Variant 2: Beëindigen In deze variant wordt het Fonds Delft 2040 per 1-1-2025 beëindigd. Dit betekent dat de investeringscommissie, het reglement, de subsidieregeling en de Reserve voorbereidingskosten per die datum worden opgeheven. De revolverende middelen van lopende businesscases vloeien, net als in variant 1 (huidige situatie), terug naar de bestemmingsreserve Stad. Maar het restant van de Reserve voorbereidingskosten valt daarnaast ook vrij in de bestemmingsreserve Stad. Alle middelen in de bestemmingsreserve Stad komen dan nog steeds ten goede aan de opgaven voor Delft 2040, alleen zijn deze dan niet langer te verstrekken via de systematiek van Fonds Delft 2040. Deze variant geeft duidelijkheid over de status van Fonds Delft 2040, deze wordt opgeheven. Uiteraard geldt dat we blijven nadenken over instrumenten die passen bij de behoeften van nu en de verwachtte beperkte financiële ruimte in de toekomst. En daarin nemen we onze lessen en ervaringen vanuit Fonds Delft 2040 mee. Daarom borgen we intern de informatie over systematiek en werkwijze van Fonds Delft 2040 en ook wat we ervan geleerd hebben.

Beëindigen nu, sluit immers het in de toekomst eventueel geactualiseerd herinvoeren niet uit. In zowel variant 1 als in variant 2 worden alle lopende businesscases gemonitord en worden de financiële verplichtingen uitgevoerd. Conclusies en advies: In een tijd van heel weinig investeringsruimte heeft Fonds 2040 Delft veel waarde gehad in het genereren van investeringen in co creatie met de stad; In de huidige actualiteit, waar de gemeente over veel incidentele middelen en dus over heel veel investeringsruimte beschikt, en samenwerking en co creatie in de stad veel meer gemeengoed is geworden, heeft het instrument Fonds Delft 2040 minder toegevoegde waarde. Er is bovendien weinig ruimte, tijd en capaciteit voor het genereren van nieuwe projecten en nieuwe investeringen op de korte termijn. Alle focus en inzet moet nu gericht zijn op de uitvoering van al deze projecten. Dit alles laat onverlet dat ook op de langere termijn weer nieuwe investeringen nodig zijn. Voor komende jaren is de verwachting dat gemeenten -en dus ook de gemeente Delft- minder structurele middelen ontvangen vanuit het gemeentefonds. Het genereren en sparen voor toekomstig benodigde uitgaven vraagt een brede financiële strategie met passende instrumentaria.

Het nu in stand houden van het Fonds Delft 2040 roept veel onzekerheden en dus onduidelijkheid op, omdat immers onzeker is wanneer dit Fonds weer actief wordt. Bij het op langere termijn opnieuw activeren zal ook bekeken moeten worden, of en op welke onderdelen, de systematiek aangepast zou moeten worden, passend bij de actualiteit. Ook dat zal dan nieuwe besluitvorming vragen. Het nu beëindigen van het Fonds Delft 2040 en dan later eventueel, geactualiseerd opnieuw invoeren lijkt dan een meer duidelijke keuze. Wat verandert er?

Pagina 5 van 6

Deze Raadsinformatie brief is informerend en bedoeld als onderlegger voor het gesprek van de Raad over de Toekomst van Fonds Delft 2040. Deze Raadsinformatiebrief kan aanleiding geven voor nadere besluitvorming van de Raad over de toekomst van Fonds Delft 2040.

Beleidskaders -

Fonds Delft 2040 (Agenda Delft 2040 en kaders zoals reglement en subsidieregeling) P&C cyclus producten vanaf 2017 Voortgangsrapportages Fonds Delft 2040

Financiën Niet van toepassing Vervolg Raadsgesprek commissie EFB 26 september Raadsbehandeling programmabegroting 2025-2028 Participatie Niet van toepassing Communicatie Niet van toepassing Bijlage(n) -

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☐ Nee

☒ Niet van toepassing

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☒ Ja,

het college verzoekt de raad om toezegging Consequenties opheffen Fonds 2040 (T240627.5.3.7) als afgedaan te beschouwen

☐ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

Maria Berger Loco-secretaris

Martina Huijsmans Loco-Burgemeester 04-09-2024 Pagina 6 van 6