2409106 College van B&W - GGD rapport Luchtkwaliteit Haaglanden - Voortgang Uitvoeringsprogramma Schone Lucht

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

GGD rapport Luchtkwaliteit Haaglanden - Voortgang Uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord

Portefeuillehouder

Wethouder Van Vliet en wethouder Schrederhof

Voorstel ingediend door

Bianca Muijzer-van Osch (bmuijzer@delft.nl)

Registratienummer

5760067

Datum

6 februari 2024

Concept-besluit(en) Niet van toepassing Waarom nu? In 2022 gaf GGD Haaglanden aan gemeenten in de regio Haaglanden het signaal af dat de luchtvervuiling – net als in de rest van Nederland – hoog is en dat dit veel gezondheidsschade tot gevolg heeft. Het signaal was gebaseerd op landelijke informatie over de luchtkwaliteit en de gezondheidseffecten daarvan. In Nederland wordt voldaan aan de Europese normen voor luchtkwaliteit. Toch is van alle milieufactoren luchtverontreiniging de grootste veroorzaker van ziektelast. Om het effect van luchtverontreiniging op de gezondheid in de regio Haaglanden te duiden heeft de GGD onderzoek uitgevoerd. Op 16 oktober 2023 is het betreffende rapport ‘Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden’ gepubliceerd. De GGD concludeert dat de gezondheidsschade door luchtvervuiling in de regio Haaglanden vergelijkbaar is met de schade veroorzaakt door het meeroken van vijf sigaretten per dag. Binnen de regio zijn de concentraties fijnstof het hoogst in de centra van Den Haag en Delft. Maatregelen om de luchtkwaliteit terug te dringen in de binnenstad vinden wij dus noodzakelijk. In het rapport staan aanbevelingen voor gemeenten om te werken aan een schonere lucht. Hierbij informeren wij u over de aanbevelingen. GGD komt dit jaar nog met handelingsperspectieven die gemeenten regionaal of lokaal kunnen gebruiken om het beleid m.b.t.

schone lucht bij te stellen. Hierbij wordt rekening gehouden met de afspraken uit het Schone Lucht Akkoord (SLA). Delft heeft in 2020 het Schone Lucht Akkoord ondertekend. Op 25 mei 2021 heeft het college u het Uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord toegestuurd (kenmerk 4553797). Hieronder informeren wij eerst over de voortgang van het uitvoeringsprogramma SLA. Vervolgens geven we een samenvatting van de resultaten van het onderzoek dat de GGD heeft uitgevoerd. Inhoud Schone Lucht Akkoord Het SLA is een landelijk akkoord tussen Rijk, provincies en gemeenten. De deelnemende partijen committeren zich aan de ambitie om de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Het doel hierbij is de gezondheidswinst in 2030 met minimaal 50% te verbeteren ten opzichte van 2016 voor de binnenlandse bronnen. Voor alle deelnemende gemeenten geldt een pakket aan maatregelen die uitgevoerd moet worden om deze doelstelling te kunnen halen. Dit pakket aan maatregelen hebben wij opgenomen in het Uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord en is een aanvulling op beleid dat wij in het verleden hebben uitgevoerd, zoals het Plan van Aanpak Luchtkwaliteit 2005-2020 en het Nationale Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Op dit moment geven wij ook uitvoering aan het regionale Programma Duurzame Mobiliteit dat is opgesteld binnen de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH).

Hieronder is een overzicht gegeven van de voortgang van de maatregelen uit het Uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord. Mobiliteit

Pagina 1 van 5

Het Mobiliteitsprogramma Delft 2040 draagt op verschillende manieren bij aan een gezondere luchtkwaliteit in Delft, bijvoorbeeld door het stimuleren van emissieloze voertuigen, het stimuleren van lopen en fietsen en het verlagen van de snelheid. Via de Adaptieve Mobiliteitsagenda (AMA), die tweejaarlijks wordt geactualiseerd, wordt u op de hoogte gehouden van de voortgang van de maatregelen. De update van de AMA is op 7 december in de raad behandeld. Duurzaam Zoneren Delft kent drie zones die gericht zijn op het verminderden van impact van het verkeer op de leefomgeving. De milieuzone richt zich op schoon vrachtverkeer, de logistieke zone op efficiënter vrachtverkeer en het autoluwplusgebied op minder verkeer. Met Duurzaam Zoneren zetten we ons de komende jaren in om steeds minder vervuilend verkeer in de stad te laten rijden door de bestaande milieuzone uit te breiden, de logistieke zone aan te scherpen en een nul-emissiezone in te stellen. Op dit moment worden de voorbereidingen getroffen om de nul-emissiezone in 2025 in te laten gaan. In 2025 gaan we het plan van aanpak uitwerken voor de uitbreiding van de milieuzone. Jaarlijks voeren we een monitoring & evaluatie uit. Hiervoor hebben we subsidie aangevraagd en ontvangen via de Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SPUK SLA).

Eigen organisatie Via onze inkoop van bijvoorbeeld goederen, voertuigen, transportdiensten of werkzaamheden met mobiele werktuigen hebben wij ook invloed op de luchtkwaliteit. Ambitie is om het goede voorbeeld te geven door de inzet van (oudere) dieselvoertuigen te beëindigen en schone alternatieven te stimuleren. Op dit moment wordt gewerkt aan het Actieplan MVOI. Dit plan wordt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2024 vastgesteld. Maatschappelijk verantwoord Opdrachtgeven en inkopen (MVOI) betekent dat de gemeente, naast op de prijs van de producten, diensten of werken ook let op de effecten van de inkoop op milieu en sociale aspecten. Bij aanbestedingen zullen we dan ook minimaal uitgaan van de MVI-criteria die op de PIANOo-website staan. Deze MVI-criteria worden steeds verder aangescherpt. Op dit moment wordt bij veel aanbestedingen al gewerkt met de MVI-criteria over emissie-eisen. Zo is bij de aanbesteding Representatief Personenvervoer niet alleen beoordeeld op prijs maar is ook beoordeeld of duurzame brandstoffen ingezet worden bij de opdracht. Dit telde voor 40% mee bij de totaalbeoordeling van de gunning. Ook in de aanbesteding Warme en Koude Dranken stelt gemeente eisen aan duurzaam vervoer. Binnen onze eigen organisatie stimuleren wij onze medewerkers om te kiezen voor een duurzame vervoerswijze.

Medewerkers die duurzame kilometers maken krijgen meer reiskostenvergoeding dan medewerkers die niet duurzame kilometers maken. Ook hanteren wij een ondergrens en bovengrens voor het ontvangen van een reiskostenvergoeding. Hiermee stimuleren wij medewerkers om met de fiets naar hun werk te komen. Daarnaast is er ook een regeling waarmee medewerkers voordelig een (elektrische) fiets kunnen aanschaffen. Houtstook Het stoken van hout kan voor omwonenden overlast en schade opleveren in de vorm van geurhinder, gezondheidsschade en roetneerslag. In Delft is 30% van de inwoners matig tot ernstig gehinderd door houtrook (Gezondheidsmonitor, 2020). De maatregelen om overlast tegen te gaan richten zich op voorlichting. Dit is ook besproken tijdens de beeldvormende sessie van de commissie Ruimte en Verkeer op 21 februari 2021. Met behulp van het door het Rijk beschikbaar gestelde voorlichtingsmateriaal over houtstook wordt iedere zomer en winter aandacht gevraagd voor de gezondheidsimpact van houtstook. Daarnaast maken we ook bekend wanneer sprake is van een stookalert. Verder is er een overzicht van meldingen van overlast door houtstook die via de website www.stookwijzer.nu worden ingediend. In 2021 waren dit 26 meldingen en in 2022 13 meldingen. Met frequente melders wordt contact opgenomen om de melding en het voorkomen van overlast te bespreken.

Burgerparticipatie In Nederland zijn steeds meer burgers actief die ook zelf de luchtkwaliteit meten. Zo ook in Delft, namelijk de Luchtwachters Delft. Er is de laatste jaren veel ontwikkeling op dit gebied en de meetapparaten die burgers gebruiken worden steeds kleiner en ook steeds beter. Samen met de Luchtwachters Delft gaan we de nieuwste (burger)meetapparaten in de stad ophangen. De resultaten geven niet alleen een beter beeld van hoe de luchtkwaliteit zich ontwikkelt en welke bronnen daar een bijdrage aan leveren. Ook kunnen de resultaten worden gebruikt voor de monitoring en evaluatie bij Duurzaam Zoneren. De intentie is er om in de zomer van 2024 de eerste meters operationeel te hebben in Delft. Samenwerking Pagina 2 van 5

In SLA verband werken we samen aan maatregelen die op korte termijn de lucht gezonder maken en aan activiteiten om op langere termijn extra gezondheidswinst te boeken. Ook wordt veel gestuurd op kennisdeling. Er is door SLA-partners gewerkt aan een gezamenlijke kennis- en innovatieagenda. Er zijn 12 kennisvragen geformuleerd die gebruikt gaan worden in de prioritering van de uitvoering van onderzoek door SLA-partners. De kennisagenda is een dynamisch proces. Voorbeeld van een onderzoek dat wordt uitgevoerd is dat het RIVM voor het eerst structureel ultrafijnstof in de lucht gaat meten. Dat is nodig omdat er nog weinig kennis is over ultrafijnstof zelf, de concentraties daarvan en mogelijke gezondheidseffecten. Ultrafijnstof moet met andere apparatuur gemeten worden dan fijnstof. Het RIVM onderzoekt op welke manier het bestaande Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) voor deze metingen aangepast kan worden. Nederland is het eerste land in Europa dat ultrafijnstof structureel en voor lange tijd gaat meten. Vanuit het SLA wordt ook samengewerkt met de GGD. Een voorbeeld hiervan is de aanpak van hooggevoelige groepen. De GGD heeft hiervoor een advies uitgewerkt. In 2023 heeft de stuurgroep van het Schone Lucht Akkoord het advies van de GGD vastgesteld. Gemeenten kunnen nu met behulp van het advies invulling geven aan beleid over hooggevoelige groepen.

Ook los van het SLA wordt door de gemeente Delft samengewerkt om de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen te beperken. Dit is al gedaan bij de harmonisering van de milieuzones in Nederland maar gebeurt ook bij de invoering van de nul-emissiezone. Monitoring In het SLA is afgesproken om de gezondheidseffecten van luchtvervuiling door Nederlandse bronnen in 2030 met 50 procent te verminderen. Wanneer alle plannen van SLA-partners worden uitgevoerd, zijn de gezondheidseffecten van luchtvervuiling in 2030 met 47 procent gedaald volgens berekeningen van het RIVM. Naar verwachting volgt in 2024 een nieuwe voortgangsmeting. Mocht uit de voortgangsmeting blijken dat de doelen niet gehaald worden, dan zullen er nieuwe maatregelen toegevoegd moeten worden aan de uitvoeringsagenda. Het proces hiervoor is nog niet uitgewerkt. Monitoring luchtkwaliteit 2023 (over het jaar 2022) Sinds 2009 werken verschillende Nederlandse overheden samen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Dit gebeurt via het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). De monitor van het NSL is onder meer bedoeld om te kijken of Nederland de Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit haalt. Dit is dus een andere monitor die wordt uitgevoerd via het Schone Lucht Akkoord.

Als uit de monitor van het NSL blijkt dat de Europese grenswaarden niet gehaald worden, zijn extra maatregelen nodig om die grenswaarden toch zo snel mogelijk te halen. Ieder jaar wordt daarom onderzocht hoe hoog de concentraties stikstofdioxiden en fijnstof in de lucht zijn. In 2022 voldeed Delft voor het wegverkeer aan de Europese grenswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof. De concentraties stikstofdioxiden en fijnstof waren in Nederland in 2022 iets hoger dan tijdens de ‘coronajaren’ 2020 en 2021. Nadat de coronamaatregelen waren opgeheven, was er meer verkeer en economische activiteit. Dit zorgde voor meer uitstoot. De concentraties waren daardoor hoger, maar wel minder hoog dan vóór de coronajaren. Het aantal overschrijdingen van de Europese norm voor deze stoffen was daardoor bijna hetzelfde als in eerdere jaren. Het ziet ernaar uit dat de luchtkwaliteit de komende jaren verder verbetert. Verkeer, industrie en veehouderijen zullen naar verwachting minder stikstofdioxide en fijnstof uitstoten. Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De monitoring van de luchtkwaliteit is daar een onderdeel van, en gaat op dezelfde manier door als in het NSL. Op dit moment wordt in de Europese Unie onderhandeld over de herziening van de Europese richtlijn luchtkwaliteit. Dit zal tot nieuwe grenswaarden leiden.

Hoe hoog de grenswaarden zullen zijn en wanneer deze wetgeving zal ingaan, is nog niet bekend. Dat in Delft geen overschrijdingen zijn van de wettelijke grenswaarden voor de luchtkwaliteit betekent niet dat er geen gezondheidsschade is door luchtverontreiniging. Zie ook in de volgende paragraaf de bevindingen van het onderzoek dat de GGD heeft uitgevoerd. GGD-rapport Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden In het GGD-rapport ‘Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden’ staat hoe de luchtkwaliteit is in regio Haaglanden en wat de gezondheidseffecten zijn op de inwoners. De GGD concludeert dat de gezondheidsschade door Pagina 3 van 5

luchtvervuiling in de regio Haaglanden vergelijkbaar is met de schade veroorzaakt door het meeroken van vijf sigaretten per dag. Landelijk is dit gemiddeld 4,6 sigaretten per dag. Dat leidt ertoe dat inwoners van deze regio vroegtijdig overlijden: gemiddeld 375 dagen eerder dan wanneer zij schone lucht inademen. Landelijk is dit cijfer 341 dagen. Met name de kwaliteit van leven gaat daarbij achteruit. Zo veroorzaakt en verergert luchtvervuiling harten vaatziekten en longziekten zoals longkanker, astma en COPD. Kinderen, ouderen, zwangere vrouwen en mensen met bestaande hart- en vaatziekten, longaandoeningen en diabetes zijn daarbij extra gevoelig. Eén op de vijf hartinfarcten in regio Haaglanden is aan luchtvervuiling toe te schrijven. Ook is luchtvervuiling in de regio de oorzaak van astma bij bijna één op de vier kinderen met deze ziekte; landelijk is dat iets minder dan één op de vijf. In Delft zijn wegverkeer, mobiele werktuigen, industrie en houtstook de belangrijkste bronnen van de uitstoot van de luchtverontreinigende stoffen. De GGD geeft 5 aanbevelingen om de gezondheidsschade door luchtverontreiniging aan te pakken.

Hieronder is een samenvatting gegeven van deze aanbevelingen: (1) creëer een gezamenlijk actieplan; (2) neem brongerichte maatregelen; (3) maak beleid dat gevoelige groepen zoals kinderen en ouderen beschermt; (4) onderteken het Schone Lucht Akkoord; (5) positioneer GGD Haaglanden als regionale kennispartner en verbinder op thema luchtkwaliteit. Om de luchtkwaliteit in de regio te verbeteren is samenwerking in de regio belangrijk. We kunnen dit niet alleen. Delft heeft het Schone Lucht Akkoord al in 2020 ondertekend. Niet alle gemeenten binnen Haaglanden hebben het Schone Lucht Akkoord ondertekend. Dit kan invloed hebben op de luchtkwaliteit. Den Haag, Rijswijk, Leidschendam-Voorburg en Pijnacker-Nootdorp hebben wel het akkoord ondertekend. In Delft wordt al uitvoering gegeven aan de brongerichte maatregelen (zie bovenstaande voortgangsrapportage SLA in deze raadsbrief). Daarnaast wordt bij nieuwe ontwikkelingen rekening gehouden met het GGD-advies over gevoelige groepen. Voor de overige aanbevelingen is het nodig met andere Haaglanden gemeenten samen te werken. Wat verandert er? In het Uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord staan verschillende maatregelen om de luchtkwaliteit in Delft te verbeteren. Tegelijkertijd maakt het onderzoek van de GGD ook duidelijk dat dit mogelijk niet voldoende is en regionale samenwerking nodig is.

Naar aanleiding van het rapport van de GGD gaan we bekijken welke brongerichte maatregelen we kunnen versnellen. Daarnaast komt de GGD dit jaar nog met een handelingsperspectief om het beleid m.b.t. schone lucht bij te stellen. Dit kan een lokale of regionale aanpak zijn. Een regionale aanpak heeft onze voorkeur. Beleidskaders Uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord dat door het college is vastgesteld in 2021 (kenmerk 4553797). Financiën Deze voortgangsrapportage kent geen additionele financiële consequenties. De financiële dekking van de maatregelen uit het Uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord zijn reeds opgenomen in de programma’s Duurzame Stad en Bereikbare stad. Als er ten gevolge van het uitvoeringsprogramma SLA extra financiële middelen nodig zijn dan brengen we dit in beeld en doen wij een voorstel via de gebruikelijke Planning & Control cyclus. Vervolg De GGD adviseert in het rapport ‘Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden’ om te komen tot een regionaal actieplan waarmee de luchtkwaliteit wordt verbeterd, de GGD als regionale kennispartner te positioneren en brongerichte maatregelen te nemen. Voor deze aanbevelingen is het nodig met andere Haaglanden gemeenten samen te werken. In het AB van de GGD is besproken dat daarom een (concept) concreet (regionaal) plan wordt gemaakt.

Nadat de GGD dit plan heeft opgesteld wordt vervolgens besproken of een intentieovereenkomst de geëigende weg is om regionaal afspraken te maken. Zodra bekend is hoe het nieuwe handelingsperspectief eruit komt te zien, ontvangt u opnieuw een informatiebrief waarin is toegelicht wat de stand van zaken is met betrekking

Pagina 4 van 5

tot de uitvoering van de maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren en welke vervolgstappen er nog gaan komen. Naar verwachting ontvangt u deze informatiebrief in 2025. Participatie Wij werken voor de monitoring van de luchtkwaliteit in Delft samen met het burgerinitiatief Luchtwachters Delft. De Luchtwachters Delft is een groep inwoners die zich zorgen maken over de luchtkwaliteit en zich hebben verenigd. Zij meten al enkele jaren de luchtkwaliteit binnen Delft met zelfgebouwde sensoren. Wij stemmen ons beleid met hen af. Communicatie Niet van toepassing Bijlage(n) GGD-rapport ‘Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden’ (kenmerk 5755476)

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☐ Nee

☒ Niet van toepassing

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Ja,

het college verzoekt de raad om motie ….. / toezegging … als afgedaan te beschouwen

☒ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

Maria Berger Loco-secretaris

Maaike Zwart Loco-burgemeester

Pagina 5 van 5