2338512 College van B&W - Stand van zaken huisvesting statushouders

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

Stand van zaken huisvesting statushouders

Portefeuillehouder

Wethouder Schrederhof

Voorstel ingediend door

B. van Rosmalen, bvrosmalen@delft.nl

Registratienummer

5614052

Datum

12 september 2023

Concept-besluit(en) n.v.t.

Waarom nu? Het college informeert de raad omdat we in tegenstelling tot eerdere jaren naar verwachting voor een substantieel deel niet aan wettelijke taakstelling huisvesting statushouders van kalenderjaar 2023 kunnen voldoen. Inhoud Aanleiding Delft heeft op 25 mei voor de 2e helft 2023 een wettelijke taakstelling opgelegd gekregen voor de huisvesting van 162 statushouders. Dat is 28,5% hoger dan de taakstelling in de eerste helft van dit jaar (126 personen). In totaal gaat het in 2023 om een taakstelling van 288 statushouders. Dit is 95% hoger is dan de taakstelling van 2022 (147 statushouders). Voor 2024 houden we vanwege de omvang van de vluchtelingenstromen rekening met een gelijkblijvende of een mogelijk nog hogere taakstelling. Probleemstelling Het jaar 2023 startte met een voorsprong van 28 al in 2022 gehuisveste statushouders, zodat er voor het jaar 2023 een feitelijke taakstelling van 260 statushouders resteerde. In week 35 hadden we 128 personen gehuisvest. In diezelfde week stonden er aanvullend 32 personen genoteerd waarvan de corporaties verwachten een woning te kunnen aanbieden. Van deze personen was bij 17 stuks de tekendatum voor het huurcontract op dat moment al bekend. Daarbovenop zijn 15 alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV-ers) door verhuisd naar woningen.

Deze tellen in 2023 niet mee in de aantallen gehuisveste statushouders, omdat zij al op een eerder moment bij plaatsing in Delft geteld zijn. Op zich gaat dat dus voortvarend. Toch verwachten we dat we met de huidige gang van zaken de taakstelling in 2023 niet halen. Redenen hiervoor zijn: • De instroom sociale huursector is vorig jaar in het bestuurlijk overleg tussen gemeente en corporaties begrensd op het instroomniveau van 2022 (157 personen = 147 taakstelling 2022 + 10 achterstand 2021) om draagvlak te houden. Achterliggend doel hiermee is om tenminste 70% van de vrijkomende sociale huurwoningen voor reguliere huishoudens te bestemmen (regiobrede lijn). • Flexwoningen voor statushouders (en andere spoedzoekers) kennen vooralsnog minder voortgang in vergelijking met de flexwoningen Mozartlaan voor Oekraïners. In tegenstelling tot de opvang van Oekraïners zijn de rijksmiddelen bij statushouders onvoldoende om eenvoudig tot een haalbare businesscase te komen. We verwachten geen oplevering van flexwoningen in 2023. Ook als het in 2023 wel tot een oplevering zou komen, halen we de taakstelling voor 2023 niet. De instroom van statushouders stijgt daarvoor te snel.

Pagina 1 van 4

•

•

Een met de TU Delft en woningcorporatie DUWO besproken optie voor locatie voor flexwoningen voor statushouders en studenten op de TU Campus had te weinig gezamenlijk draagvlak. Er is gezamenlijk gekozen voor de grootschalige bouw van permanente woningen, met name voor studentenhuisvesting. In kwalitatieve zin zit de bottleneck vooral bij alleenstaanden (verdringing reguliere doelgroep bij betaalbare kleine woningen) en zeer grote huishoudens (tekort aan zeer grote woningen).

Oplossingsrichtingen • Hogere instroom in vrijkomende sociale huurwoningen (beter benutten van de 30% ruimte). Dit is in de ogen van de gemeente mogelijk, gegeven de instroomcijfers van 2022 (74,6% aan reguliere woningzoekenden), zo nodig via het verlagen van aanvangshuurprijzen van sociale huurwoningen. Voor het zomerreces hebben we met de corporaties afgesproken dat zij een optimalisering van de instroom binnen het kader van 70% voor reguliere woningzoekenden bekijken. Er blijkt met de kennis van nu ruimte te zijn voor de instroom van 186 statushouders. De corporaties willen hiervoor zorgdragen en houden daarbij de slaagkans van woningzoekenden in deelsegmenten in het oog. Met name kleine woningen dreigen voor een te groot deel aan bijzondere doelgroepen verhuurd te moeten worden. Bij grote woningen is mogelijk aanpassing van de aanvangshuurprijs nodig. Een dergelijke optimalisatie voor het kalenderjaar 2023 leidt overigens naar verwachting niet tot het behalen van de volledige taakstelling. Wij zijn op voorhand niet voornemens de 30% ruimte te overschrijden met als doel de taakstelling volledig te halen. • Ook bij de verdeling van de flexwoningen willen we vasthouden aan de verhouding 30% statushouders en 70% reguliere woningzoekenden, in casu spoedzoekers. • Locaties en/ of panden voor flexwoningen.

Voor de komende jaren zoeken we nieuwe locaties voor flexwoningen (of anders gezegd woningen met een flexibele plek). Of panden die een tijdelijke woonfunctie kunnen vervullen. Er zijn echter ook andere functies die om ruimte in de stad vragen. Dit wedijvert met elkaar. De beschikbare ruimte in Delft is schaars. Ten tijde van dit schrijven (augustus 2023) is het nog niet gelukt om tot aanvullende locaties of panden voor flexwoningen te komen. • Inzetten huurwoningen van IVBN-beleggers. We hebben gesproken met beleggers die in Delft vrije sector huurwoningen verhuren. Doel was om te verkennen welke (on)mogelijkheden er zijn voor een rol als huisvester van statushouders. Op kleine schaal kan dit tot een innovatieve pilot leiden. We zijn voornemens om dit jaar een pilot te starten met vijf nieuwbouwwoningen. De gemeente moet dan stevig financieel bijspringen met het oog op een goede verhouding inkomen – huurprijs en stoffering/inrichting. Er is op basis van de gesprekken geen zicht op concrete vervolgmogelijkheden van de pilot. Een pilot kan mogelijk een rol spelen in cofinancieringsvraagstuk en -gesprekken met provincie en Rijk. We hebben immers geen structurele middelen beschikbaar voor de huisvesting van statushouders. • Inzetten op woningdelen voor alleenstaande statushouders. Woningcorporatie Vidomes wil dit verkennen.

Statushouders kunnen we op deze wijze passende huisvesting bieden. Woningdelen is niet als vanzelf snel geregeld, onder andere omdat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) bij de statushouders die zij aan Delft koppelen geen ‘setjes’ aanlevert. De Huisvestingsverordening biedt openingen voor woningdelen. • Gezinswoningen behouden of aankopen. Een recent geïntroduceerde landelijke subsidieregeling voor huisvesting grote gezinnen statushouders biedt vooralsnog weinig soelaas. Denkbaar is dat met het aankopen van grote woningen zeer grote gezinnen bediend kunnen worden. Bijvoorbeeld eerder door corporaties verkochte woningen. De gemeente wil geen panden aankopen, omdat we als gemeente niet geëquipeerd zijn als verhuurder. We hebben de corporaties in dit kader gevraagd om in de actualisatie (Woonbron, Vidomes) of het opstellen (Stedelink) van hun voorraadbeleid expliciet aandacht te geven aan de rol van hun gezinswoningen, zowel in het DAEB (‘sociaal’) als niet-DAEB segment (‘commercieel’). In plaats van een voorgenomen overheveling naar de vrije sector (‘liberalisatie’) of verkoop kan de corporatie wellicht ook voor behoud voor sociale huursector kiezen. Er is op dit moment nog geen zicht op de uitkomsten. Ook met deze oplossingsrichtingen zal de gemeente Delft in 2023 naar verwachting haar wettelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders niet halen.

Veel andere gemeenten bevinden zich in deze situatie. In VNG-verband is in dit licht op 14 juni 2023 een resolutie aangenomen om uit de opvangcrisis te komen en te blijven. Dat is nodig om uiteindelijk ook tot een ‘behapbaar’ aantal te huisvesten statushouders te komen in een woningmarkt die behoorlijk overspannen is.

Pagina 2 van 4

Wat verandert er? In tegenstelling tot voorgaande jaren zal Delft naar verwachting haar wettelijke taakstelling voor statushouders niet halen. De provincie Zuid Holland is toezichthouder en zal haar toezichtrol gaan vervullen (zie kopje Vervolg). Beleidskaders Huisvesting van statushouders betreft een wettelijke taakstelling. Financiën In de programmabegroting is een snel stijgende, schoksgewjjze instroom van statushouders benoemd als een risico. De pilot van vijf beleggerswoningen dekken we voor een periode van twee jaar uit de begroting van het programma Goed wonen. Delft heeft in G40-verband benadrukt dat voor de grote instroom van statushouders structurele financiële middelen van het Rijk nodig zijn. Vervolg De verwachting dat de taakstelling niet gehaald wordt, is ambtelijk proactief gemeld aan de toezichthouder. Dat is de provincie Zuid-Holland. Eind augustus vond een eerste verkennend gesprek plaats over de situatie in Delft. Onderwerpen waren (samenwerkings)kansen inzichtelijk krijgen, hoe de situatie zich verhoudt tot elders in de provincie en wat naar verwachting de concrete actie van de toezichthouder wordt. Het merendeel van de gemeenten kampt met deze problematiek. Alleen het Westland en Rijswijk is het in deze regio bijvoorbeeld gelukt om de hele taakstelling van het eerste half jaar te realiseren.

Delft heeft een goed ‘trackrecord’ en de provincie staat positief tegen over de inzet die Delft heeft op optimalisatie instroom in sociale huurwoningen, realisatie flexwoningen, verkenning woningdelen en een pilot beleggerswoningen. Ook denkt de provincie mee. Toch zal ook het formele toezichtregime in werking treden bij het niet halen van de taakstelling. Dat betreft zes treden op een zogenaamde ‘interventieladder’. Op hoofdlijnen ziet dat er als volgt uit (indicatief het tijdpad): 1. Signaleren dat realisatie van de taakstelling achterblijft (2023/2024) 2. Informatie opvragen / toezichtgesprek /beoordeling (ambtelijk), gevolgd door verzoek om afspraken te maken via een te maken Verbeterplan (2024) 3. Actief toezicht: aanleveren bestuurlijk vastgesteld Verbeterplan (2025) 4. Juridische vooraankondiging indeplaatsstelling (2025/2026)) 5. Besluit tot indeplaatsstelling: laatste begunstigingstermijn (2026) 6. Sanctie en indeplaatsstelling: provincie realiseert de taakstelling op kosten van de gemeente (2026) Voor alle duidelijkheid: de interventieladder zal slechts doorlopen worden, indien door de gemeente Delft onvoldoende (tussentijds) wordt bijgestuurd. De provincie houdt er in haar beoordeling rekening mee als het COA onvoldoende kandidaten aan de gemeente zou koppelen. De huisvesting van statushouders is blijvend onderwerp van gesprek met de Delftse corporaties.

Participatie N.v.t.

Communicatie Niet actief communiceren, omdat ook veel andere gemeenten zich in een dergelijke situatie bevinden. Bijlage(n) Geen.

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad Pagina 3 van 4

☐ Ja

☒ Nee

☐ Niet van toepassing

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Ja,

het college verzoekt de raad om motie ….. / toezegging … als afgedaan te beschouwen

☒ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

M. Huijsmans Loco-Burgemeester

Pagina 4 van 4