2325365 College van B&W - bestuurlijke reactie meicirculaire 2023

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

Bestuurlijke reactie Meicirculaire 2023

Portefeuillehouder

Wethouder Huijsmans

Voorstel ingediend door

Auke van der Heide (avdheide@delft.nl)

Registratienummer

5550144

Datum

20 juni 2023

Concept-besluit(en) N.v.t.

Waarom nu? De meicirculaire is gepubliceerd op 31 mei 2023. Met deze oplegger wordt de raad geïnformeerd over de financiële effecten voor Delft. Inhoud Bestuurlijke samenvatting Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeenten. Gemeenten ontvangen op drie tijdstippen in het jaar informatie over het gemeentefondsuitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota. Op 31 mei 2023 is de meicirculaire gepubliceerd (en een gecorrigeerde versie op 11 juni). De bestuurlijke reactie in deze oplegger gaat over de inhoud van de meicirculaire en de keuzes voor verwerking van de financiële effecten. De voorstellen die hiermee samenhangen zijn onderdeel van Najaarsrapportage 2023 en de Programmabegroting 2024-2027. In de meicirculaire zijn middelen opgenomen voor loon- en prijsontwikkeling (inflatie) en voor de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2027. Tevens zijn wijzigingen verwerkt voor specifieke taken (o.a. eigen bijdrage Wmo, IZA/abonnementstarief Wmo, bijdrage jeugdzorg). Voor uitvoering van de wet Goed Verhuurderschap, Taal voor ontheemden uit Oekraïne en het Nationaal Actieplan Dakloosheid zijn uitkeringen toegevoegd.

De financiële effecten op basis van deze circulaire zijn aanvullend aan het begrotings- en meerjarenbeeld dat is gepresenteerd in de Kadernota 2023. De tekorten in de Kadernota 2023 wijzigen in beperkte mate, in 2027 verbetert het saldo. Voor de tekorten in de jaren 2023 t/m 2026 is de dekking met incidentele middelen zoals voorgesteld in de financiële strategie van de Kadernota 2023 nog steeds ruimschoots toereikend.

Pagina 1 van 6

Saldo meerjarenbegroting Programmabegroting 2023-2026 Najaarsrapportage 2022 (15e begrotingswijziging 2022) Septembercirculaire 2022 (18e begrotingswijziging 2022) Toeristenbelasting (5e en 7e begrotingswijziging 2023) Decembercirculaire 2022 (8e begrotingswijziging 2023) Kadernota 2023 (11e begrotingswijziging 2023) Programmabegroting 2024-2027 (nog te besluiten) Saldo Kadernota 2023 Nieuw: Meicirculaire 2023 Totaal effect begrotings- en meerjarenbeeld

x € 1.000

2023 1.070 -1.506 506 94 3.324 -8.048 -4.560

2024 436 -1.506 240 304 -361 -3.043 -4.461 -8.391

2025 520 -1.506 -835 304 96 -2.687 -3.737 -7.845

2026 1.880 -1.506 3.859 304 278 -5.992 -1.919 -3.096

2027 1.063 -1.506 -4.140 304 398 -6.579 -1.947 -12.407

-1.343

-3

1.284

-447

4.178

-5.903

-8.394

-6.561

-3.543

-8.229

De middelen in de meicirculaire zijn overwegend benodigd voor aanpassing van het prijspeil (inflatie) en voor specifieke taken (‘meer taken, meer knaken’). De uitkomsten van de meicirculaire geven geen aanleiding om de keuzes en voorstellen in de Kadernota 2023 aan te passen voor de jaren 2023 t/m 2026. Voor 2027 e.v. zijn de voorlopige uitkomsten van de nieuwe financieringssystematiek verwerkt. Hierdoor is sprake van een verbetering van de structurele financiële positie maar vooralsnog is dit ontoereikend voor compensatie van het negatieve saldo in dat jaar. In welke omvang hier sprake is van een opgave voor bijsturing hangt af van de verdere uitwerking van de indexatie van de nieuwe financieringssystematiek (op basis van het bbp) en het overleg dat de VNG met het Rijk voert over een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig perspectief voor gemeenten.

Toelichting meicirculaire 2023 Het gemeentefonds omvat de algemene uitkering, decentralisatie-uitkeringen en integratie-uitkeringen1. Hierna volgt een overzicht van de mutaties in de meicirculaire. Door de mutaties worden de uitkeringen hoger (zie paragraaf 1). Daarna volgt een toelichting op de verwerking van de mutaties en de (indicatieve) besteding van de financiële ruimte (paragraaf 2). De definitieve voorstellen op basis van de meicirculaire zijn onderdeel van de Najaarsrapportage 2023 en de Programmabegroting 2024-2027. In een aparte bijlage staat een toelichting op de taakmutaties en wijzigingen in decentralisatie- en integratieuitkeringen. 1. Inhoud meicirculaire 2023 De tabel hierna laat voor Delft de mutaties in het gemeentefonds zien ten opzichte van de vorige circulaire (i.c. decembercirculaire 2022).

1 De algemene uitkering wordt verdeeld op basis van maatstaven (bijv. inwonertal, oppervlakte gemeente).

Decentralisatie-uitkeringen zijn voor een bepaald doel en kennen een eigen verdeelsystematiek. Een integratie-uitkering kent ook een eigen verdeling en wordt op termijn overgeheveld naar de algemene uitkering. Pagina 2 van 6

Meicirculaire 2023 Stand Gemeentefonds Dembercirculaire 2022

2023 251.092

2024 250.291

2025 254.414

2026 241.787

2027 235.101

w.v. Algemene uitkering

199.386

212.896

213.578

217.941

205.910

w.v. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen

8.636

7.530

7.517

7.213

7.149

w.v. Integratie-uitkeringen Sociaal domein

29.560

29.183

28.955

28.664

28.565

1.657

11.721

11.673

10.456

297 -1.453

683 -1.304 6.332

520 -88 3.768

1 -972

9.999 6.070 1 -1.298

496 435

469 -546

454 -525

Meicirculaire 2023 1.

2.

Algemene uitkering Loon- en prjsontwikkeling (accres) Financieringsystematiek Loon- en prijsbijstelling sociaal domein Overige algemene mutaties (o.a. BCF, maatstaven, WOZ) Jeugdzorg Flankerend beleid energiearmoede Aanpak Armoede een schulden Voogdij 18+ (overheveling naar DU) Integraal Zorg Akkoord Terugdraaien / herinvoeren eigen bijdrage Wmo Overige taakmutaties Decentralisatie- en Integratie-uitkeringen Brede impuls combinatiefuncties/buurtsportcoaches (DU) Wet Goed Verhuurderschap (DU) Taal voor ontheemden uit Oekraïne (DU) Nationaal aktieplan Dakloosheid (DU) Loon- en prijsontwikkeling Beschermd wonen, Participatie (IU) Overige aanpassingen (DU's) Totaal mutaties Meicirculaire 2023 Gemeentefonds Meicirculaire 2023

344 275 -148

-42

51

53

47

45

-423 103 60 363 2.021 309 3.363 254.455

-423

-423

-423

-423

2.013 -6 19.067 269.358

2.001 -6 18.429 272.843

1.983 -7 11.008 252.795

1.968 -7 16.284 251.385

Het saldo van de mutaties in de meicirculaire is in alle jaren positief. De financiële ruimte is met name bedoeld voor loon- en prijsbijstelling en specifieke taken. In 2026 is sprake van een aanzienlijke daling van de bijdrage uit het gemeentefonds die het gevolg is van de nieuwe financieringssystematiek. Toelichting Bovenaan de tabel staat de bijdrage uit het gemeentefonds voor Delft op basis van de decembercirculaire 2022 (inclusief een nadere uitsplitsing naar de verschillende uitkeringen). Daarna volgen de mutaties in de meicirculaire 2023. Ad 1. Algemene uitkering De algemene uitkering bestaat uit algemene mutaties die de financiële ruimte beïnvloeden zonder verandering in takenpakket en taakmutaties die wel gevolgen (kunnen) hebben voor inkomsten of uitgaven. De algemene mutaties gaan over het accres (groei) van het gemeentefonds, gesplitst naar een volumedeel en een loon- en prijsdeel. Vorig jaar is ten behoeve van de stabiliteit afgesproken het volumedeel van de algemene uitkering te bevriezen t/m 2025. Hierdoor vindt geen aanpassing meer plaats voor bevolkingsgroei, vergrijzing, welvaart e.d. Het loon- en prijsdeel is geactualiseerd voor 2022 (extra inflatie), 2023 (bijstelling) en 2024 (ophoging naar prijspeil 2024). De toename van middelen wordt in hoofdzaak hierdoor verklaard.

Opvallend is dat voor de compensatie voor de extra inflatie in 2022 de loonontwikkeling is uitgezonderd. In het coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV is besloten om een nieuwe financieringssystematiek in te voeren en het accres vanaf 2026 niet langer te koppelen aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven (trap-op-trap-af). Voor 2026 en verder is nu het accres gesplitst in een vaststaand volumedeel en een variabel loon- en prijsdeel dat per circulaire wordt geactualiseerd. Het kabinet heeft, als uitwerking van het coalitieakkoord, besloten dat het gemeentefonds vanaf 2027 geïndexeerd wordt op basis van het bruto binnenlands product (bbp). Door hiervoor een historisch gemiddelde te hanteren, wordt de uitkering stabieler. In de meicirculaire is het vaststaande volumedeel toegevoegd vanaf 2027 (Delft; € 6,1 miljoen). Voor 2026 is dit reeds in de septembercirculaire gebeurd. Voor de indexering van het volumedeel op basis van het bbp volgt dit najaar een nader voorstel. In de nieuwe systematiek is in 2026 sprake van een forse daling van middelen. Ook is de opschalingskorting gehandhaafd. Vanwege deze effecten heeft de VNG aangekondigd nader overleg te willen voeren met het kabinet. De uitkomsten van dit overleg bepalen welke bijsturing noodzakelijk is voor het Delftse begrotings- en meerjarenbeeld vanaf 2027.

Bij de Overige algemene mutaties gaat het over de afrekening van het BTW CompensatieFonds (BCF), actualisering van de maatstaven (bijv. bijstandsontvangers, huishoudens, inwoners, centrumfunctie) en de belastingcapaciteit. Pagina 3 van 6

NB: bij elke circulaire actualiseren we de maatstaven. Voor zover de waarden bekend zijn, gebeurt dit voor de eerste drie jaar (t+2, d.w.z. t/m 2025 bij de meicirculaire 2023). Voor de overige jaren hanteren we constante waarden voor een juiste balans tussen baten (groei van de uitkering) en lasten (kosten van de groei van de stad). Taakmutaties leiden, zo nodig, tot aanpassing van budgetten in de begroting. De grootste taakmutaties gaan over de loon- en prijsbijstelling van het sociaal domein, de bijdrage voor tekorten in de jeugdzorg (n.a.v. arbitrage), energiearmoede, aanpak armoede en schulden, compensatie IZA/abonnementstarief en herinvoering eigen bijdrage Wmo. De toedeling van de overige middelen vindt plaats na beoordeling van nut en noodzaak (zie ook bijlage 1.1). Ad 2. Integratie- en decentralisatie-uitkeringen De decentralisatie- en integratie-uitkeringen zijn bijgesteld. De uitkering voor combinatiefuncties/ buurtsportcoaches vervalt en wordt vervangen door een specifieke uitkering. Nieuw zijn uitkeringen voor uitvoering van de wet Goed Verhuurderschap, Taal voor ontheemden uit Oekraïne en het Nationaal Actieplan Dakloosheid. De integratieuitkeringen voor het Sociaal domein zijn verhoogd voor loon- en prijsontwikkeling. Toedeling van de extra middelen vindt plaats na beoordeling van nut en noodzaak (zie ook bijlage 1.2).

2. Indicatie voor inzet financiële ruimte in de meicirculaire De tabel hieronder laat zien met welke middelen in de meicirculaire we al rekening hebben gehouden in de begroting en de Kadernota 2023. Daarnaast is een indicatie opgenomen voor de inzet van financiële ruimte. Definitieve besluitvorming hierover vindt plaats bij de voorbereiding van de najaarsrapportage en de begroting. Effect Gemeentefonds op financieel meerjarenbeeld Meicirculaire 2023 Totaal mutaties Mercirculaire 2023 Reeds verwerkt 1. Aframen stelpost Extra middelen Jeugdzorg (arbitrage) (PB 2023-2026) 2. Extra loon- en prijsontwikkeling 2022 (Kadernota 2023) 3. Principeakkoord Rijk en VNG over Hervormingsagenda (Kadernota 2023) 4. Bijdrage meerkosten abonnemenstarief (IZA) (Kadernota 2023) Indicatie voor verdeling financiële ruimte 5. Algemene uitkering - Reservering Nominale ontwikkeling - Aframen lagere uitgaven a.g.v. aanvullende maatregelen Rutte IV - BCF: correctie stelpost Ruimte onder plafond en afdracht - Budgetten voor taakmutaties - Correctie stelposten 6. Budgetaanpassingen decentralisatie- en integratie-uitkeringen Totaal effect financieel meerjarenbeeld

x € 1.000

2023 3.363

2024 19.067

2025 18.429

2026 11.008

2027 16.284

-1.500

-6.264 -1.500 -408

1.863

10.895

-3.478 -1.500 -899 -400 12.152

-1.500

-1.500

-400 9.108

-400 14.384

-773

-9.000 -459 500 -355

-9.000

-9.000

-9.000

500 -796

500 498

-1.572 1.284

-1.553 -447

36 480 -184 -1.538 4.178

-2.433 -1.343

-1.584 -3

De indicatieve inzet van de financiële ruimte leidt tot een beperkte bijstelling van het begrotings- en meerjarenbeeld. De keuzes en voorstellen in de Kadernota 2023 vergen hierdoor geen aanpassing, met name voor de jaren 2023 t/m 2026. In 2027 verbetert de financiële positie, maar de financiële ruimte in de meicirculaire is onvoldoende voor compensatie van het negatieve saldo in de Kadernota 2023. Definitieve voorstellen zijn onderdeel van de Najaarsrapportage 2023 en de Programmabegroting 2024-2027. Toelichting ‘Reeds verwerkt’: Ad 1. Aframen stelpost Extra middelen Jeugdzorg (arbitrage) In de Programmabegroting 2023-2026 is de (structurele) stelpost Extra middelen Jeugdzorg (arbitrage) opgenomen. Dit betreft de compensatie voor de hogere kosten van de jeugdzorg waarover een commissie van wijzen in 2021 een advies heeft uitgebracht. De stelpost is verwerkt op basis van afspraken tussen de VNG, het ministerie van BZK en de financieel toezichthouder (IPO). Omdat in de meicirculaire de compensatie van de hogere kosten voor 2024 en 2025 is opgenomen, vervalt de stelpost. Ad 2. Extra loon- en prijsontwikkeling 2022 In de Najaarsnota van het Rijk is voor de extra inflatie in 2022 een aanvullende compensatie aangekondigd. Op basis van deze aankondiging is hiermee in de Kadernota 2023 reeds rekening gehouden. Ad 3.

Principeakkoord Rijk en VNG over Hervormingsagenda Het Rijk en de VNG hebben overeenstemming bereikt over een financieel kader voor de hervormingsagenda jeugd. Hierdoor ontstaat een voordeel omdat de oploop van taakstelling in de hervormingsagenda is bevroren in 2024 en 2025. Met dit voordeel is reeds rekening gehouden in de Kadernota 2023. Pagina 4 van 6

Ad 4. Bijdrage meerkosten abonnementstarief (IZA) Vooruitlopend op de meicirculaire hebben we in de Kadernota 2023 rekening gehouden met, in het IZA aangekondigde, compensatie voor de (reeds geraamde) meerkosten van het abonnementstarief Wmo. Toelichting ‘Indicatie voor verdeling financiële ruimte’: Ad 5. Algemene uitkering - Reservering Nominale ontwikkeling Voor de nominale ontwikkeling (loon- en prijsontwikkelingen) is een reservering van € 9,0 miljoen opgenomen. Vanwege de hoge inflatie is de reservering hoger dan gebruikelijk. Een definitieve bepaling van de benodigde omvang voor nominale ontwikkelingen wordt betrokken bij de Programmabegroting 2024-2026. - Aframen lagere uitgaven als gevolg van aanvullende maatregelen Rutte IV In het coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV is een extra taakstelling voor de jeugdzorg opgenomen (2024: € 100 miljoen, 2025 e.v. € 500 miljoen). Omdat in het principeakkoord Rijk en VNG over de hervormingsagenda de taakstelling voor 2024 is geschrapt, vervalt de reeds geraamde kostenbesparing als gevolg van maatregelen die het Rijk zou uitwerken. - BCF: correctie stelpost Ruimte onder plafond en afdracht De structurele ruimte onder het plafond BTW CompensatieFonds (BCF) wordt bepaald door de afrekening over het afgelopen jaar. Na de definitieve afrekening in de meicirculaire is er ruimte voor ophoging van de stelpost.

Voor 2027 is rekening gehouden met de verwachte afdracht aan het BCF in het kader van de nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds - Budgetten voor taakmutaties De taakmutaties in de circulaire leiden tot aanpassing van diverse taken en lasten. Hierbij is getoetst of middelen exact in deze omvang benodigd zijn. De taakmutaties in de circulaire en de indicatie voor aanpassing van budgetten is nader toegelicht in de bijlage. - Correctie stelposten voor een tweetal stelposten is bij de toevoeging van de nieuwe jaarschijf 2027 ten onrechte geen rekening gehouden met een incidenteel effect. Dit betreft de stelposten Jeugdzorg en Omgevingswet/wet Kwaliteitsborging bouw. Hiervoor wordt nu een correctie voorgesteld. Ad 6. Budgetaanpassing decentralisatie- en integratie-uitkeringen De mutaties leiden tot een ophoging van lasten vanwege uitbreiding van het takenpakket en/of loon- en prijsbijstelling. Hierbij is getoetst of middelen exact in deze omvang benodigd zijn. De integratie-uitkeringen Beschermd wonen en Participatie zijn aangepast aan prijs- en volumeontwikkelingen. Wat verandert er? Het saldo van de meicirculaire is positief, de financiële voorstellen op basis van de circulaire worden verwerkt in de Najaarsrapportage 2023 en de Programmabegroting 2024-2027.

Beleidskaders Ordevoorstel Planning- & Controlcyclus 2023 De meicirculaire is een bouwsteen voor de Programmabegroting 2024-2027. Financiën Verwerking van de financiële voorstellen is onderdeel van de Najaarsrapportage 2023 en de Programmabegroting 2024-2027 Vervolg De uitkomsten van de meicirculaire worden verwerkt in de Najaarsrapportage 2023 en de Programmabegroting 2024-2027. De Programmabegroting 2024-2027 wordt op 15 september aan de raad aangeboden. Participatie N.v.t. Communicatie N.v.t.

Pagina 5 van 6

Bijlage(n) -Toelichting op taakmutaties, decentralisatie- en integratie-uitkeringen.

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☒ Nee

☐ Niet van toepassing

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Ja,

het college verzoekt de raad om motie ….. / toezegging … als afgedaan te beschouwen

☒ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

F.W.J. Vliet, van Loco-burgemeester

Pagina 6 van 6