2322302 College van B&W - Plan van Aanpak Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

Plan van Aanpak Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050

Portefeuillehouder

Wethouder Zwart

Voorstel ingediend door

E. Speetjens

Registratienummer

5488550

Datum

30 mei 2023

Concept-besluit(en) Niet van toepassing. Waarom nu? In 2013 heeft de gemeente Delft de ambitie vastgesteld dat Delft in 2050 klimaatneutraal zal zijn. In het coalitie akkoord van 2022 wordt aangegeven een Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 op te leveren. Het streven is om de Routekaart in het vierde kwartaal van 2023 op te leveren. Voordat de Routekaart daadwerkelijk wordt geschreven, is een plan van aanpak opgesteld dat duidelijk maakt wat de routekaart behelst. Het plan van aanpak stelt de scope van de routekaart vast en maakt duidelijk welke keuzes daarbij zijn gemaakt. Het college bespreekt dit plan van aanpak graag met de raad in een commissievergadering. Tevens hoort het college graag of de raad nog andere zaken wil meegeven voordat de routekaart wordt opgesteld. Om de Routekaart in de tweede helft van 2023 op te stellen dient het gesprek met de raad vóór het zomerreces plaats te vinden. In het geval dat het plan van aanpak voor de Routekaart niet versneld behandeld kan worden, verschuift de planning van het vervolg en daarmee de oplevering van het eindproduct. Inhoud In 2013 heeft de gemeente Delft de ambitie vastgesteld dat Delft in 2050 klimaatneutraal zal zijn. Er lopen diverse projecten en initiatieven die hieraan bijdragen. Het college heeft in het coalitie akkoord in 2022 opgenomen dat zij een Routekaart opstelt naar klimaatneutraal in 2050.

Dit zal inzicht geven in de stappen die al zijn genomen, die nu worden genomen en welke stappen nog voor ons liggen. De route naar klimaatneutraal in 2050 zal worden beschreven in verschillende sporen en pijlers. De routekaart moet beknopt en begrijpelijk zijn, door onder meer aansprekende beelden. Hij zal helderheid geven over rolneming van de gemeente die per pijler en spoor verschillend kan zijn, denk aan monitoren, faciliteren, regie voeren en uitvoeren. De inzet is om vervolgens jaarlijks de raad te informeren met een monitor die in detail informeert over de bereikte uitstootreductie. Zodoende wordt het voor de raad mogelijk om bij te sturen op de voortgang van de klimaatdoelen, bijvoorbeeld door inspanningen te vergroten of ambities bij te stellen. De opgave Delft wil de uitstoot van broeikasgassen in 2050 reduceren tot nul. De meest recente meting is van het jaar 2021 en is weergegeven in de tabel hieronder.

Pagina 1 van 7

uitstoot 2021

totaal CO2

100 %

476 kton

gebouwde omgeving

54 %

mobiliteit

24%

industrie, energie, afval, water

22 %

255 kton

113 kton

108 kton

woningen 28 % 131 kton

gemeentelijke wegen 8% 40 kton

industrie 22 % 104 kton

publieke dienstverlening 14 % 68 kton

snelwegen 12 % 55 kton

bouwnijverheid 0% 2 kton

commerciële dienstverlening 12 % 56 kton

mobiele werktuigen 4% 17 kton

overig 0% 2 kton

binnen- en recreatievaart 0% 1 kton

land- en bosbouw visserij 0% 0 kton

overige broeikasgassen

16 kton

Aanpak: Bestaand beleid – Routekaart – Jaarlijkse monitor De aanpak van de routekaart start met het inzicht welk bestaand beleid Delft al heeft op klimaatneutraal. Dit geeft onze uitgangssituatie weer. Vervolgens zal worden vastgesteld welke stappen er nodig zijn tot 2050. Na het vaststellen van de route zal een jaarlijkse monitor laten zien waar we staan en wat er nog voor ons ligt. Deze drie stappen zien er als volgt uit (waarbij de verbeelding van de routekaart en monitor referentiebeelden zijn uit andere gemeenten):

Pagina 2 van 7

Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 De Routekaart zal beschrijven hoe Delft deze uitstoot wil reduceren langs 5 sporen: 1. Wonen 2. Publieke en commerciële dienstverlening 3. Industrie 4. Mobiliteit 5. Infrastructuur voor de gebouwde omgeving. Deze sporen zijn gekozen omdat ze de gehele CO2 uitstoot van Delft beslaan en aansluiten op het beleid en de uitvoeringsprogramma’s die Delft reeds in gang heeft gezet. De indeling sluit tevens aan op de 5 tafels van het Nationaal Klimaatakkoord. De sporen worden uitgewerkt in pijlers, als volgt:

Voorafgaand aan het opstellen van de Routekaart moet goed worden afgebakend wat er wel en niet wordt opgenomen en welke uitstoot wel en niet wordt meegerekend in de Routekaart. In deze oplegger bespreken we de gemaakte keuzes – het gaat om de volgende thema’s: • Klimaatneutraal • Klimaatadaptatie • Landbouw en landgebruik • Scope 1, 2, 3, circulaire economie en grondgebied versus actoren benadering • Bestaand versus nieuw beleid • Toezicht en handhaving • Voortrekkersrol gemeente Pagina 3 van 7

•

Benodigde middelen

Klimaatneutraal De routekaart bevat de maatregelen voor een klimaatneutraal Delft. Klimaatneutraal is een breder begrip dan energieneutraal. De definitie energieneutraal gebruiken we als een eenheid net zoveel energie gebruikt als het met eigen bronnen kan opwekken - bijvoorbeeld een woning, bedrijf of instelling. Bij klimaatneutraal hebben de activiteiten van een eenheid geen negatief effect op het klimaat omdat de uitstoot van broeikasgassen nul is. Voor het bepalen van de hoeveelheid uitstoot broeikasgassen van Delft volgen we de keuzes die zijn gemaakt bij de landelijke Klimaatwet. Deze keuzes zijn gebaseerd op de ‘IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories’ uit 2006 en de ‘EU-monitoringsmechanisme-verordening’ uit 2013. De focus wordt gelegd op CO2 en niet op andere broeikasgassen omdat CO2 het overgrote deel (97%) van de broeikasgassen van Delft uitmaakt. Klimaatadaptatie De route naar klimaatneutraal heeft ook een relatie met klimaatadaptatie. Naast minder broeikasgassen om de opwarming van de aarde tegen te gaan, hebben we in Delft ook een belangrijke opgave om met de gevolgen van het veranderende klimaat om te gaan. Klimaatadaptatie heeft minimale invloed op de uitstoot van CO2 en wordt daarom niet meegenomen in de Routekaart. Het op te stellen Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie zal ingaan op het klimaatadaptief inrichten van de stad.

De aanplant van groen draagt wel bij aan terugdringen van opwarming van de aarde omdat CO2 ermee wordt vastgelegd, maar het heeft geen invloed op de uitstoot zelf. Landbouw en landgebruik Ook de landbouw laten we buiten de Routekaart, omdat de CO2 uitstoot in Delft ten gevolge van Landbouw en Landgebruik verwaarloosbaar is: 100.000 kg van de 460.000.000 kg (460 kton) CO2 die Delft totaal uitstoot. Daarnaast liggen de knoppen om in te grijpen in die CO2 uitstoot vooral bij het Rijk, Scope 1, 2, 3, circulaire economie en grondgebied versus actoren benadering Voor de reikwijdte van de Routekaart is een keuze nodig op drie samenhangende thema’s: scope 1/2/3, circulaire economie en de grondgebied- versus actorenbenadering. Deze hangen met elkaar samen. Allereerst de scope. Voor het berekenen van het eigen aandeel in de uitstoot onderscheidt het Greenhouse Gas (GHC) Protocol drie scopes. Dit om te voorkomen dat de uitstoot van bedrijven of instellingen (zoals gemeenten) dubbel wordt geteld.

Scope 1: Directe CO2-uitstoot door eigen bronnen binnen de gemeentegrenzen van Delft Denk aan de uitstoot van een fabriek, het verbranden van aardgas in een CV-ketel of de verbranding van benzine in een auto.

Pagina 4 van 7

Scope 2: Indirecte CO2 uitstoot van door (ingezetenen van) Delft ingekochte elektriciteit of warmte. Dit betreft de uitstoot door het verbruik binnen Delft van elektriciteit, warmte en koeling die buiten Delft is opgewekt. Scope 3: Indirecte uitstoot voor het maken van producten en leveren van diensten. Dit betreft alle overige emissies die worden veroorzaakt door consumptie in Delft, maar worden uitgestoten buiten de gemeentegrenzen van Delft. Zoals materialen die we gebruiken in de bouw, consumptieartikelen en voedsel. In 2017 was scope 3, volgens berekeningen door CE Delft, 59% van onze CO2-uitstoot, en scope 1 en 2 dus 41%. Het getal is niet direct meetbaar, maar wordt berekend met behulp van modellen. Nieuwe berekeningen van de Amsterdamse Monitor Circulaire Economie komen veel hoger uit: scope 3 is 70-90% van de CO2-uitstoot van die stad. Om de klimaatdoelen te bereiken moet uiteindelijk de uitstoot in scope 1 én 2 én 3 naar nul. Toch laten de meeste gemeenten scope 3 buiten hun Routekaart Klimaatneutraal. Als redenen daarvoor gelden dat de gemeente weinig directe invloed heeft op realisatie van scope 3, het resultaat op interventies op scope 3 lastig meetbaar is en het opnemen van scope 3 in de jaarlijkse monitor de aandacht kan versnipperen.

Gemeenten (bijvoorbeeld Amsterdam) kiezen overwegend voor een afzonderlijke benadering van scope 3 in een beleid voor circulaire economie. Delft heeft in ‘Op weg naar een circulair Delft 2050’ de ambitie gesteld dat Delft in 2050 circulair is. Momenteel werkt Delft aan een Uitvoeringsprogramma circulaire economie en dit omvat de reductie van de scope 3-emissies door het Delftse gebruik in van materiaal dat elders is vervaardigd. Maar circulaire economie gaat over meer dan alleen CO2-reductie in scope 3, het gaat bijvoorbeeld ook over het verminderen van het gebruik van grondstoffen. We willen voorkomen dat de ambities te veel stapelen en de uitvoering in de weg komen te staan. Daarom willen we circulariteit, in elk geval voor dit moment, in een apart programma uitwerken en daarover apart rapporteren. Tenslotte de actorenbenadering en grondgebiedbenadering. Bij de actorenbenadering wordt het energiegebruik van alle Delftse actoren meegerekend (gemeentelijke organisatie, bedrijven en huishoudens), of dit nu in Delft plaatsvindt of daarbuiten. Bij de grondgebied benadering wordt al het energiegebruik binnen de gemeentegrens van Delft meegerekend, of het nu door Delftse actoren of door anderen wordt veroorzaakt. Inmiddels kiest vrijwel elke gemeente voor de grondgebiedbenadering, omdat de actorenbenadering leidt tot dubbeltellingen.

Een windmolen van een Delftse instelling of bedrijf in een andere gemeente telt dan namelijk mee voor die gemeente én voor Delft. Ook is monitoring veel moeilijker, omdat gegevens ontbreken. Bijvoorbeeld over het aantal vliegreizen van Delftenaren. Op basis van bovenstaande overwegingen zal de routekaart zich concentreren op scope 1 en 2 en aansluiten op de grondgebiedbenadering. In het Uitvoeringsprogramma circulaire economie wordt scope 3 meegenomen. Bestaand versus nieuw beleid De gemeente Delft heeft op alle benoemde sporen van de Routekaart al beleid geformuleerd en in gang gezet. Er wordt daarom verwacht dat er niet of nauwelijks aanvullend beleid geformuleerd dient te worden. Het uitvoeren van de benodigde projecten heeft op dit moment prioriteit boven het opstellen van nieuw beleid. Bij het opstellen van de Routekaart wordt wel een toetsing op lacunes in beleid uitgevoerd. Wanneer wij de Routekaart aan u voorleggen zullen wij bij eventuele lacunes een voorstel doen hoe daarmee omgegaan zal worden. Daarbij zullen we in de eerste plaats kijken naar beleidsvelden waar we zelf aan de knoppen zitten en waar we de meest effectieve inzet kunnen realiseren. Toezicht en handhaving Uiteindelijk vraagt een transitie niet alleen dat mensen vrijwillig de goede keuzes maken, maar ook begrenzing van keuzemogelijkheden door regelgeving en handhaving.

De gemeente wil met de Routekaart heldere doelen en activiteiten beschrijven en tijdig ingangsdata voor regelgeving aankondigen. Uiteindelijk zal dit ook leiden tot inspanningen in toezicht en handhaving, in een samenhangende benadering voor de verschillende sporen. Omdat de Europese en nationale regelgeving niet altijd voorspelbaar is, kan de capaciteitsinzet voor de handhaving lastig op voorhand worden ingeschat. Wij zullen beslissingen over handhavingsinzet per maatregel nemen bij het vaststellen van de routekaart en jaarlijks bij de monitoring. Voortrekkersrol gemeente

Pagina 5 van 7

In de rol van presterende overheid kan de gemeente Delft zelf een voorbeeldrol vervullen in het CO2 neutraal worden, bijvoorbeeld door het versneld verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed, maximale inzet van zonnepanelen in de openbare ruimte en gebouwen, elektrisch wagenpark. Een voortrekkersrol kan andere partijen inspireren, waardoor deze mogelijk sneller verduurzamen. Echter, dit kost middelen en capaciteit die mogelijk bij andere projecten een grotere CO2-reductie kunnen realiseren. In de routekaart zullen we aangeven waar we verwachten dat een voortrekkersrol als een hefboom fungeert en waar we verwachten dat een andere rol meer rendement oplevert (bv subsidies, leningen, adviezen). Benodigde middelen Hierboven is de afbakening op duurzaamheidscriteria besproken. Zoals benoemd heeft Delft op alle sporen in de Routekaart beleidsvoornemens in gang gezet en middelen gereserveerd. Het totale klimaatprogramma bestrijkt 25 tot 30 jaar. Tijdens deze periode zullen tal van ontwikkelingen plaatsvinden die van invloed zijn op dit programma. Een totaalbegroting opstellen over de volledige looptijd van het klimaatprogramma is daarom niet mogelijk en niet wenselijk. Wij willen het klimaatprogramma opdelen in overzienbare tijdsvensters ter grootte van een raadsperiode.

Eens per 4 jaar wordt een integraal realisatieplan aan de raad voorgelegd met bijbehorend inzicht in financiën en dekkingsmogelijkhedenbegroting voor de komende 4 jaar. Wat verandert er? De gemeente krijgt in de Routekaart een overzicht van mijlpalen in 5 sporen die leiden naar klimaatneutraliteit in 2050. De jaarlijkse monitor zal gaan rapporteren over de voortgang op die sporen. Daarmee blijft de raad geïnformeerd over het bereiken van de klimaatdoelen en kan ze daarop bijsturen. Voor inwoners bieden de routekaart en de jaarlijkse monitoring inzicht in de gemeentelijke inspanningen en in de voortgang. Voor de gemeentelijke organisatie is de routekaart een richtsnoer om zich voor te bereiden op mijlpalen in de (nabije) toekomst. Beleidskaders De Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 past binnen de ambitie Delft Energie Neutraal 2050 en het opstellen van de routekaart is onderdeel van het coalitieakkoord uit 2022.

Financiën Voor het opstellen van de Routekaart is bij het coalitieakkoord € 100.000 beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn afdoende om de Routekaart op te stellen. Bij de scopebepaling (inhoudsopgave) van de routekaart die nu voor ligt worden geen keuzes gemaakt over bijvoorbeeld planning en ambities op de verschillende pijlers.

Vervolg Deze oplegger beschrijft het plan van aanpak om de routekaart op te stellen. Het daadwerkelijke opstellen van de routekaart gaat na bespreking in de raadscommissie van start en zal naar verwachting in het vierde kwartaal van 2023 worden afgerond. Participatie Niet van toepassing. Communicatie Op dit moment niet van toepassing. Bij de vaststelling van de Routekaart in het najaar zal hier wel aandacht aan worden besteed. Bijlage(n)

Pagina 6 van 7

1. 2. 3.

Versnellingsverzoek Routekaart Klimaatneutraal Memo Inhoudsopgave Routekaart Klimaatneutraal Memo Bestaand beleid Klimaatneutraal

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☒ Nee

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Ja,

☐ Niet van toepassing

☒ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

A.M. Zwart Loco-burgemeester

Pagina 7 van 7