2249625 College van B&W - Bestuurlijke reactie op rapport Nationale Ombudsman ‘met te weinig genoegen nemen’

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

Bestuurlijke reactie op rapport Nationale Ombudsman ‘met te weinig genoegen nemen’

Portefeuillehouder

Wethouder Gooijer

Voorstel ingediend door

Edmar Voeten (evoeten@delft.nl)

Registratienummer

5358060

Datum

29 november 2022

Concept-besluit(en) Nvt

Waarom nu? Op 16 juni 2022 is het rapport door de Nationale Ombudsman gepubliceerd.

Inhoud Inleiding Op 16 juni 2022 heeft de Nationale Ombudsman het rapport ‘Met te weinig genoegen nemen’ gepubliceerd. Het rapport gaat over een onderzoek naar het niet benutten van inkomensvoorzieningen door ouderen in een financieel kwetsbare positie. Het doel van het onderzoek is de overheid een beter beeld te geven hoe zij ouderen in een financieel kwetsbare positie kan bereiken zodat ze gebruik maken van voor hen beschikbare inkomensvoorzieningen. De conclusie van het onderzoek is dat de overheid ouderen onvoldoende weet te bereiken en dat ouderen de overheid onvoldoende begrijpen. Hierdoor komt het regelmatig voor dat ouderen hun recht op inkomensvoorzieningen niet benutten. Wij hebben de Stichting Samenwerkende Bonden van Ouderen Delft (verder: SSBO) een reactie gevraagd op het rapport van de ombudsman. Dit is een overkoepelende stichting van ouderenbonden. Zij hebben de doelgroep ouderen beter in beeld en kunnen input leveren in hoeverre wij ouderen beter kunnen bereiken en in hoeverre wij beter kunnen samenwerken met intermediairs. Aanbevelingen van de Nationale Ombudsman Naar aanleiding van de conclusies heeft de Ombudsman aan de hand van 3 uitgangspunten aanbevelingen gedaan aan gemeenten en landelijke uitvoeringsinstanties. Deze aanbevelingen worden van een reactie voorzien. 1.

Benader ouderen proactief en leg persoonlijk contact

Aanbevelingen van de ombudsman: • Wacht niet af totdat ouderen contact opnemen. • Leg contact via de telefoon, persoonlijke gesprekken en huisbezoeken. • Zorg voor eenvoudige mondelinge en visuele communicatie. • Zorg voor een laagdrempelige toegang tot informatie en deskundigheid.

Pagina 1 van 5

Reactie van het college: Wij zien de noodzaak van het contact met ouderen en hechten er waarde aan dat zij gebruik maken van de inkomensvoorzieningen waarvoor zij in aanmerking komen. De gemeente heeft verschillende kanalen om inwoners te benaderen. De belangrijkste hiervan zijn de stadskrant en sociale media. De stadskrant bereikt elke inwoner zonder nee-nee sticker. De stadskrant wordt over het algemeen goed gelezen. De ervaring bij SSBO is dat de stadskrant door ouderen minder goed wordt gelezen. SSBO benoemt als reden hiervoor dat de teksten te formeel worden geschreven. Zij adviseren teksten in eenvoudiger Nederlands te schrijven voor een groter bereik. Op de website van de gemeente staat ook de folder “Dit geld(t) voor u” met daarin een overzicht van inkomensondersteunende maatregelen. Deze folder wordt via het decembernummer van Delft Actief verspreid onder uitkeringsgerechtigden. Daarnaast ligt de folder bij een aantal intermediairs. Deze folder is geschreven in eenvoudig Nederlands. De gemeente benadert mensen met betalingsachterstanden via de vroegsignaleringsaanpak EMMA (eerder melden minder achterstand). Het persoonlijk benaderen van ouderen, bijvoorbeeld via telefoon, persoonlijke gesprekken en huisbezoeken kost veel personele capaciteit. Een aantal ouderen krijgt een huisbezoek naar aanleiding van een WMO-aanvraag.

Tijdens dat bezoek wordt besproken op welke gebieden zij problemen ondervinden en hoe dat opgelost kan worden. Als iemand financiën als aandachtspunt noemt wordt bekeken voor welke inkomensvoorzieningen iemand mogelijk in aanmerking komt. Daarnaast worden ouderen ook persoonlijk benaderd door de ouderenadviseurs van Delft voor Elkaar. Tijdens de coronapandemie heeft de gemeente de doelgroep 75+’ers een brief gestuurd in verband met de eenzaamheidsproblematiek die toen speelde. Volgens de SSBO is dit initiatief goed ontvangen door de doelgroep. SSBO adviseert de gemeente inwoners die de pensioengerechtigde leeftijd bereiken een brief te sturen waarin staat van welke inkomensondersteuning ouderen gebruik kunnen maken. Naar aanleiding van dit rapport van de ombudsman maken wij een plan om in 2023 in onze communicatie meer aandacht te besteden aan de doelgroep ouderen. 2.

Benut intermediairs

Aanbevelingen van de ombudsman: • Breng in kaart welke intermediairs zich, landelijk en lokaal, inzetten voor ouderen in een financieel kwetsbare positie. • Bouw een samenwerkingsverband op met alle intermediairs die deze ouderen ondersteunen. • Investeer op allerlei manieren in deze intermediairs. Doe dit waar mogelijk samen. Reactie van het college: De gemeente werkt momenteel al samen met intermediairs. Voorbeelden hiervan zijn de woningcorporaties en de SSBO. Deze samenwerking is veelal afhankelijk van projecten. Per project verschilt het ook welke intermediair erbij wordt betrokken. Voor elke afdeling geldt dan ook dat er apart een netwerk met intermediairs wordt opgebouwd. Belangrijke intermediairs die nauw in verbinding staan met ouderen zijn de ouderenadviseurs van Delft voor Elkaar en de woningbouwverenigingen. Zij kunnen mogelijk worden betrokken als het gaat om het kenbaar maken van inkomensvoorzieningen. De SSBO merkt dat er steeds minder ouderenadviseurs zijn. Dit vinden zij een zorgelijke ontwikkeling. Deze opmerking is terecht voor de afgelopen periode. Door ziekte waren de ouderenadviseurs niet altijd aanwezig. Inmiddels is er vaste vervanging gekomen, er zijn 2 nieuwe ouderenadviseurs begonnen. Daarmee zijn de ouderenadviseurs weer op sterkte en kan de gewenste dienstverlening worden geboden.

De SSBO erkent dat er sprake is van samenwerking tussen de gemeente en de verschillende ouderenbonden binnen Delft. Wel kan de samenwerking beter. De ouderenbonden zouden graag meer betrokken worden bij beleidskeuzes die betrekking hebben op ouderen, zoals de Wmo. Op dit gebied zijn er nog mogelijkheden om extra in de samenwerking met deze intermediairs te investeren. Pagina 2 van 5

Met betrekking tot het benaderen van ouderen in verband met inkomensvoorzieningen zouden ouderenbonden zeker een rol kunnen spelen. Er zijn maandbladen waarbij de lezers op de hoogte kunnen worden gesteld en waarbij zij worden doorverwezen naar ouderenadviseurs. De ouderenadviseurs controleren samen met de oudere of er aanspraak kan worden gemaakt op de betreffende inkomensvoorziening en helpen de oudere met het aanvragen daarvan. Ook worden er informatieochtenden georganiseerd die voor alle ouderen toegankelijk zijn. De gemeente maakt gebruik van deze mogelijkheid wanneer er een wens is om specifiek ouderen te informeren over gemeentelijke mogelijkheden. Er worden door de SSBO wel knelpunten ervaren bij het benaderen van ouderen voor inkomensvoorzieningen. De SSBO merkt dat een grote groep ouderen ook terughoudend is met het gebruik wíllen maken van inkomensvoorzieningen. Zo heeft de SSBO hun doelgroep via hun maandblad gewezen op de eenmalige energietoeslag, waarna er bij de SSBO slechts 2 aanmeldingen zijn gekomen. De SSBO noemt ook angst om later terug te moeten betalen als oorzaak van het lage bereik van de energietoeslag. Waarbij zij opmerkten dat het niet kon liggen aan de eenvoud van de regeling, die vonden zij zeker toegankelijk.

Dat blijkt ook uit onze cijfers over gebruikmaking van de energietoeslag: tot 14 november 2022 hebben er 2297 toekenningen energietoeslag op aanvraag plaats gevonden waarvan er 817 aan 65-plussers waren. Daarnaast hebben ongeveer 100 65-plussers de energietoeslag ambtshalve ontvangen. Samen is dus aan zo’n 917 65-plussers de energietoeslag verstrekt. Op basis van inkomensgegevens uit 2020 zouden er ongeveer 2.100 65plus-huishoudens (met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum) in aanmerking komen voor de energietoeslag. Het bereik ligt daarmee momenteel op 44%. Het bereik bij andere leeftijdsgroepen ligt veel hoger. Ook merkt de SSBO op dat er binnen de doelgroep weinig gebruik wordt gemaakt van de zorgverzekering van de gemeente, want ‘dan word je herkend als arm persoon’. In Delft maken in 2022 6392 personen gebruik van de AV Delft. Van hen zijn er 2358 65 jaar of ouder. De doelgroep voor de AV-Delft betreft huishoudens tot 130% van het wettelijk sociaal minimum. In Delft gaat het dan voor wat betreft 65plus over 3400 personen. Dat betekent dat het bereik van de AV Delft 69% is. Het beeld van de SSBO dat de AV Delft weinig gebruikt wordt door ouderen klopt daarmee niet. 3.

Gebruik beschikbare data en wissel gegevens uit

Aanbevelingen van de ombudsman: • Breng op basis van alle beschikbare data in kaart welke ouderen in een financieel kwetsbare positie zitten en nog geen gebruik maken van inkomensvoorzieningen. • Maak beleid hoe deze ouderen bereikt kunnen worden • Probeer aan de hand van beschikbare date of door gegevensuitwisseling aanvraagprocedures te vereenvoudigen. Zet zo nodig in op een wetswijziging. • Ken automatisch inkomensvoorzieningen toe als er geen verplichtingen zijn verbonden aan de voorziening. Reactie van het college: Het is niet eenvoudig voor de gemeente om alle ouderen in beeld te brengen die in een financieel kwetsbare positie zitten én geen aanspraak maken op voorzieningen waar zij wel voor in aanmerking komen. Het gebruiken van beschikbare data hiervoor ligt gevoelig. In verband met de AVG mogen wij niet zomaar persoonsgegevens van afdelingen gebruiken om deze personen vervolgens te benaderen over mogelijke inkomensvoorzieningen. Om dit te vereenvoudigen is er een Europese wetswijziging nodig. De gemeente doet om de 2 jaar onderzoek naar wat er leeft in de gemeente. Dit gebeurt via de zogenaamde omnibusenquête. De data uit deze onderzoeken worden onder andere gebruikt om de doelgroep ouderen en hun behoeften beter in kaart te brengen. Aan de hand hiervan worden de plannen op- of bijgesteld om ouderen zo goed mogelijk te informeren.

De afdeling juridische zaken wordt hierbij betrokken ter beantwoording van de privacyvraag of en in hoeverre bepaalde informatie verwerkt mag worden binnen de organisatie. Met betrekking tot het privacyvraagstuk merkt SSBO op dat de privacyregels voor ouderen welzijnbeperkend werken. Als problemen binnen een bepaald terrein worden opgemerkt, moeten die problemen met andere afdelingen kunnen worden gedeeld. Dit is de beste manier om de problemen aan het licht te brengen en tot een mogelijke oplossing te komen. Privacy zou deze mogelijkheden niet in de weg mogen staan.

Pagina 3 van 5

Tot slot Wij hebben het rapport van de ombudsman met belangstelling gelezen. Wij herkennen dat ouderen meer gebruik zouden kunnen maken van inkomensvoorzieningen. Wij werken met intermediairs samen om de doelgroep ouderen beter te bereiken. Het advies van de Ombudsman geeft ons handvatten om onze werkzaamheden op dat gebied te verbeteren zodat de doelgroep ouderen beter in beeld komt. Wat verandert er? De folder “Dit geld(t) voor u” wordt met het decembernummer van Delft Actief meegestuurd om extra aandacht te vestigen op de mogelijkheden van inkomensvoorzieningen. De Delft Actief wordt daarnaast breed verspreid bij intermediairs in Delft, waaronder bijvoorbeeld de SSBO. Er komt een plan om in 2023 in onze communicatie meer aandacht aan ouderen te besteden. De folder “Dit geld(t) voor u” wordt daarnaast met een begeleidende brief verspreid onder alle inwoners van 75 jaar of ouder. In de brief staat een telefoonnummer waarmee gevraagd kan worden om nadere info of een huisbezoek. Er komt een plan om in 2023 in onze communicatie meer aandacht aan ouderen te besteden. Beleidskaders Nvt Financiën Nvt Vervolg De bestuurlijke reactie wordt ter info naar de Nationale Ombudsman verzonden. Participatie Ter voorbereiding op de bestuurlijke reactie is gesproken met vertegenwoordigers van de Stichting Samenwerkende Bonden voor Ouderen Delft (SSBO)

Communicatie De bestuurlijke reactie wordt ter info naar de Nationale Ombudsman verzonden. De folder “Dit geld(t) voor u” wordt met het decembernummer van Delft Actief meegestuurd om extra aandacht te vestigen op de mogelijkheden van inkomensvoorzieningen. De Delft Actief wordt daarnaast breed verspreid bij intermediairs in Delft, waaronder bijvoorbeeld de SSBO. De folder “Dit geld(t) voor u” wordt daarnaast met een begeleidende brief verspreid onder alle inwoners van 75 jaar of ouder. In de brief staat een telefoonnummer waarmee gevraagd kan worden om nadere info of een huisbezoek. Bijlage(n) -

Rapport ‘Met te weinig genoegen nemen’

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☒ Nee

☐ Niet van toepassing

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Ja,

het college verzoekt de raad om motie ….. / toezegging … als afgedaan te beschouwen

☒ Nee

Pagina 4 van 5

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

J.M. Bijsterveldt, van Burgemeester

Pagina 5 van 5