2242527 Voorstel van het college aan de raad inzake Begrotingswijziging Septembercirculaire 2022

Oplegger raad Raadsvoorstel

Onderwerp

Begrotingswijziging Septembercirculaire 2022

Portefeuillehouder

Martina Huijsmans

Voorstel ingediend door

Auke van der Heide (avdheide@delft.nl)

Registratienummer

5310578

Datum

11 oktober 2022

Concept-besluit(en) 1. Vaststellen 18e begrotingswijziging 2022 met de financiële effecten uit hoofde van de Septembercirculaire 2022. Inhoud Gemeenten ontvangen op drie tijdstippen in het jaar de informatie van het Rijk over de gemeentefondsuitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota. Op 21 september 2022 is de septembercirculaire gepubliceerd. Met deze oplegger wordt u geïnformeerd over de financiële effecten voor Delft. De septembercirculaire informeert de gemeenten over de bijstellingen van de algemene uitkering, de integratieuitkeringen en de decentralisatie-uitkeringen voor de jaren 2022 en verder. De uitkeringen uit het gemeentefonds worden berekend in constante prijzen. Jaarlijks wordt op basis van de meicirculaire het prijspeil aangepast aan het nieuwe begrotingsjaar. Sinds de meicirculaire 2022 is de groei van de algemene uitkering (accres) gesplitst in een volume- en een nominaal deel (loon- en prijsontwikkeling). Kort na de meicirculaire is door het Rijk en de VNG afgesproken het volumedeel voor de jaren 2022-2025 te bevriezen. Hiermee wordt voor deze jaren een stabielere financiering van medeoverheden bereikt omdat alleen het nominale deel nog meebeweegt met de loon- en prijsontwikkeling.

In het coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV is afgesproken dat het gemeentefonds vanaf 2026 niet langer via de normeringssystematiek (trap-op-trap-af) wordt geïndexeerd. Dit heeft een forse daling tot gevolg van de beschikbare middelen. Ondanks de oproep van de VNG aan het kabinet bevat de septembercirculaire geen informatie over een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten (vanaf 2026). Wel is een eenmalige (d.w.z. incidentele) bijdrage in 2026 opgenomen. Hiermee blijft tot de Voorjaarsnota 2023 de onzekerheid bestaan over de verbetering van de structurele financiële positie van gemeenten. Zie voor een compleet beeld ook deze ledenbrief van de VNG (hyperlink) over de Rijksbegroting 2023 en de gevolgen voor gemeenten (28 september, RIS zaaknummer 2239493). In de circulaire staat geen nieuwe informatie over de onderzoeksagenda naar aanleiding van het nieuwe verdeelmodel van het gemeentefonds (per 1 januari 2023) en de invulling van de korting op de jeugdzorg (coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV). Leeswijzer Hierna is een bestuurlijke samenvatting opgenomen van (1) de mutaties in de circulaire en (2) het voorstel voor de financiële verwerking. De bijlage bevat een toelichting op de verschillende onderdelen van het gemeentefonds, de taakmutaties en wijzigingen in de decentralisatie- en integratie-uitkeringen.

1. Mutaties Septembercirculaire 2022 De septembercirculaire laat ten opzichte van de meicirculaire overwegend een positief beeld zien. Dit is te danken aan incidentele middelen in 2022 (voorschot afrekening BTW Compensatie Fonds, ophoging Energietoeslag en decentralisatie-uitkeringen voor implementatie Omgevingswet en wet Kwaliteitsborging bouw) en in 2026 (eenmalige rijksbijdrage voor de financiering van gemeenten). Structureel is vanaf 2023 compensatie toegevoegd voor extra loon- en prijsstijgingen. Omdat hier ook hogere lasten door inflatie tegenover staan, ontstaat het positieve beeld met name door incidentele middelen. Tegenover de compensatie voor extra inflatie staat een structureel nadeel als gevolg van een nieuwe berekeningswijze voor de correctie van lopende naar constante prijzen. Voor deze correctie is de afgelopen jaren een te laag indexcijfer gehanteerd (prijsmutatie Bbp). Vanaf de septembercirculaire 2022 wordt nu aangesloten bij de systematiek die het Rijk hanteert. Hierdoor ontstaat een nadeel dat met name zichtbaar wordt in 2025. De septembercirculaire wordt door middel van een begrotingswijziging verwerkt in het begrotings- en meerjarenbeeld van de Najaarsrapportage 2022 en de Programmabegroting 2023-2026. De tabel hierna laat voor Delft de wijzigingen in het gemeentefonds zien ten opzichte van de Meicirculaire 2022.

Inhoud Septembercirculaire 2022 Uitkering Gemeentefonds Septembercirculaire 2022 Stand Gemeentefonds Meicirculaire 2022

2022 246.121

2023 247.746

2024 249.197

2025 255.150

2026 237.639

w.v. Algemene uitkering

201.855

*€ 1.000

201.451

209.593

212.578

218.770

w.v. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen

9.939

8.542

7.437

7.424

7.121

w.v. Integratie-uitkeringen Sociaal domein

34.731

29.612

29.183

28.955

28.664

2.193 2.643 1.100 5.936 252.057

4.124 12 21 4.157 251.903

1.287 21 72 1.380 250.577

-787 -192 72 -907 254.243

3.903 -178 71 3.796 241.435

Septembercirculaire 2022 1.

2.

Algemene uitkering - Algemene mutaties (accres, BCF, maatstaven, belastingcapaciteit) - Taakmutaties (inclusief energietoeslag) Integratie- en decentralisatie-uitkeringen Totaal mutaties Septemb ercirculaire 2022 GemeentefondsSeptembercirculaire 2022

Toelichting: 1. Algemene uitkering (accres, BCF, maatstaven, belastingcapaciteit) Bij de algemene uitkering is rekening gehouden met de hogere loon- en prijsontwikkeling en een aanpassing van de correctie van lopende naar constante prijzen. Opvallend is dat de compensatie van de hogere inflatie alleen geldt vanaf 2023. In het coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV is voor de algemene uitkering vanaf 2026 een vast bedrag gereserveerd van € 1 miljard bovenop de stand Miljoenennota 2022. In aanloop naar een nieuwe financieringssystematiek stelt het kabinet nu eenmalig € 1 miljard extra beschikbaar in 2026 (aandeel Delft: € 5,6 miljoen). Voor het BTW CompensatieFonds (BCF) is een plafond afgesproken waarbij overschotten/tekorten worden verrekend met het gemeentefonds. De ruimte onder het plafond van gemeenten voor het jaar 2022 is gestegen en toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. De maatstaven waarop de uitkering is gebaseerd zijn geactualiseerd, zowel voor de inkomsten (belastingcapaciteit) als de uitgaven (lage inkomens, inwoners, huishoudens, klantpotentieel) van de gemeente. 2. Taakmutaties (incl. energietoeslag), Bij mutaties in verband met taakuitbreidingen is de ophoging van de Energietoeslag verwerkt (Delft: + € 2,56 miljoen) en extra middelen voor de integratie van asielzoekers (Delft: + € 0,589 miljoen).

Voor de Sociale VerzekeringsBank en de generieke digitale infrastructuur zijn middelen uit het gemeentefonds genomen waardoor vanaf 2025 een nadeel ontstaat. 3. Integratie- en decentralisatie-uitkeringen (inclusief Sociaal domein) Nieuw zijn decentralisatie-uitkeringen voor de invoeringskosten van de Omgevingswet en de wet Kwaliteitsborging bouw alsmede voor het leerlingenvervoer van Oekraïense leerlingen. De uitkering voor begeleiding van statushouders is opgehoogd.

2. Financiële verwerking Septembercirculaire 2022 In de tabel hieronder is het voorstel voor verwerking van de effecten in de septembercirculaire opgenomen. Onderscheid is gemaakt tussen voorstellen met weinig en veel keuzevrijheid. Inzet Septembercirculaire 2022 Effect Gemeentefonds op financieel meerjarenbeeld Septembercirculaire 2022 Totaal mutaties Septembercirculaire 2022 Voorstellen o.b .v. b estaande afspraken 1. Algemene uitkering - Reeds verwerkt in PB 2023-2026: DU OW en wKB - Correctie stelpost Ruimte onder plafond BCF - Budgetten voor taakmutaties (inclusief energietoeslag) 2. Budgetaanpassingen decentralisatie- en integratie-uitkeringen 3. Verrekening oude jaren Effect financieel meerjarenbeeld Overige voorstellen met effect op b egrotings- en meerjarenb eeld 4. Ophoging buffer 5. Stelposten - Nominale ontwikkeling 2023 - Correctie WOZ-waarden 2023 Totaal effect financieel meerjarenbeeld

*€ 1.000

2022 5.936

-940 -2.681 -366 1.408 3.357

2023 4.157

2024 1.380

2025 -907

2026 3.796

-42

-42

-42

-42

-130 21

-68 -30

144 -30

134 -29

4.006

1.240

-835

3.859

-2.500 -1.000 506

-1.000 -835

3.859

-3.250

107

240

Toelichting: 1.

Algemene uitkering Reeds verwerkt in PB 2023-2026: DU OW en wKB In de Programmabegroting 2023-2026 hebben we geanticipeerd op de extra middelen voor implementatie van de Omgevingswet (OW) en de wet Kwaliteitsborging Bouw (wKB). Om dubbele budgettoekenning te voorkomen, corrigeren we deze mutatie. Correctie stelpost Ruimte onder plafond BCF De septembercirculaire bevat een voorschot voor afrekening van de ruimte onder het plafond BCF. Dit voorschot komt in plaats van de stelpost die hiervoor reeds is geraamd. Budgetten voor taakmutaties (inclusief Energietoeslag) Een aantal taakmutaties in de circulaire leidt tot uitbreiding van het takenpakket en extra lasten. De belangrijkste taakmutatie betreft de landelijke ophoging van de Energietoeslag in 2022 (van € 800 naar € 1.300 per huishouden).

2.

Aanpassing decentralisatie- en integratie-uitkeringen De nieuwe decentralisatie-uitkeringen voor de Omgevingswet en de wet Kwaliteitsborging bouw leiden niet tot een ophoging van lasten omdat hiermee reeds is rekening gehouden in de begroting. De nieuwe uitkering Leerlingenvervoer Oekraïne en overige gewijzigde uitkeringen leiden vanwege uitbreiding van het takenpakket wel tot een ophoging van lasten. Hierbij is getoetst of middelen exact in deze omvang benodigd zijn.

3.

Verrekening oude jaren Op basis van de betaalspecificaties van de gemeentefondsuitkering zijn extra bedragen ontvangen voor correcties van oude jaren. Tot nu toe werd dit toegelicht in de jaarstukken waardoor een positief rekeningresultaat ontstond.

4.

Ophoging buffer In de Programmabegroting 2023-2026 staat het voorstel voor instelling van een buffer. Hiermee ontstaat een financieel kader voor noodzakelijke aanspraken, zoals cofinanciering, energiearmoede, nieuw beleid (onder andere uitvoering coalitieakkoord), personele capaciteit, de uitvoering van het herstelplan en een bijdrage aan het kostenverhaal. Voor alle urgente aanspraken die gemaakt kunnen worden op de buffer is de financiële ruimte onvoldoende. Daarom is nu het voorstel om de buffer op te hogen met de incidentele ruimte in de septembercirculaire 2022. Dit is noodzakelijk om extra financiële armslag te creëren voor cofinanciering en de

overige doeleinden waarvoor de buffer is gevormd. 5.

Stelposten Nominale ontwikkeling 2023 Voorstel is om de ruimte in 2023 en 2024 te benutten voor de gevolgen van de hogere inflatie (o.a. nieuwe cao). Voor de structurele doorwerking moet nog, in samenhang met eerder gereserveerde middelen, een nadere afweging plaats vinden bij de Kadernota 2023 en/of de meicirculaire 2023. Correctie WOZ-waarden 2023 In de septembercirculaire is de landelijke WOZ-waarden voor 2023 te hoog geraamd. Dit heeft tot gevolg dat met een te hoge aftrek voor de negatieve maatstaf Belastingcapaciteit wordt gerekend en, als gevolg daarvan, met een te hoge uitkeringsfactor. Hierdoor is een ogenschijnlijk voordeel ontstaan dat onterecht is. Een correctie is aangekondigd voor de decembercirculaire. Om hierop voorbereid te zijn is het voorstel een stelpost op te nemen voor een correctie van een te hoge raming van WOZ-waarden 2023.

Conclusie Het effect van de Septembercirculaire 2022 en de voorstellen voor inzet van de financiële ruimte is, met uitzondering van 2025, in alle jaren positief. De voordelen en het nadeel in 2025 worden verwerkt via bijgevoegde begrotingswijziging. Het effect op het saldo van het begrotings- en meerjarenbeeld is hierna gepresenteerd. Saldo meerjarenbegroting Programmabegroting 2023-2026 Najaarsrapportage 2022 Septembercirculaire 2022 Totaal effect meerjarenbeeld

*€ 1.000

2022 2.517 6.768 107 9.392

2023 1.070 506 1.576

2024 436 240 676

2025 520 -835 -315

2026 1.880 3.859 5.739

NB: de tabel vormt een aanvulling op de Najaarsrapportage 2022, i.c. de tabel Begrotingssaldo 2023-2026 in de paragraaf Structurele effecten waarin abusievelijk een onjuist saldo voor de Programmabegroting 2023-2026 is opgenomen. In bovenstaande tabel staan de juiste bedragen.

Het verschil in de septembercirculaire tussen de jaren 2022-2025 en 2026 wordt verklaard door de eenmalige rijksbijdrage in 2026. Op dit moment kunnen dus nog geen conclusies worden getrokken over een structurele verbetering van de financiële positie (eerder door de VNG geduid als het ‘ravijnjaar’ 2026). Onzeker blijft of de financiële ruimte t/m 2025 ingezet kan worden voor uitgaven die tot extra structurele kosten leiden. Afgewacht moet worden wat het overleg tussen het ministerie van BZK en de VNG over een stabiele financieringssystematiek oplevert. Naar verwachting is dit onderdeel van de Voorjaarsnota 2023 van het Rijk. Hierbij zijn tevens belangrijke onderwerpen: de hervormingsagenda jeugdzorg, invulling extra korting jeugdzorg en de opschalingskorting. Waarom nu? De septembercirculaire is gepubliceerd op 21 september 2022. Met dit voorstel worden de financiële effecten voor Delft ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Essentie: wat verandert er? Het saldo van de septembercirculaire is positief en vormt een aanvulling op het begrotings- en meerjarenbeeld in de Najaarsrapportage 2022 en de Programmabegroting 2023-2026.

Beleidskaders Relevante beleidskaders worden gevormd door: - Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV); - Gemeentewet, artikelen 189 tot en met 196 (begroting, budgetrecht van de raad).

Participatie N.v.t.

Financiën Een begrotingswijziging is bijgevoegd voor actualisatie van het begrotings- en meerjarenbeeld ten opzichte van de Najaarsrapportage 2022 en de Programmabegroting 2023-2026. Vervolg De begrotingswijziging naar aanleiding van de septembercirculaire kan worden betrokken bij de bestuurlijke behandelingen van de Najaarsrapportage 2022 en de Programmabegroting 2023-2026. Communicatie N.v.t.

Bijlage(n) 1. 2. 3.

Toelichting op Algemene uitkering (accres, taakmutaties), decentralisatie- en integratie-uitkeringen; 18e Begrotingswijziging 2022 Raadsbesluit.

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☒ Nee

☐ Niet van toepassing

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Ja,

het college verzoekt de raad om motie ….. / toezegging … als afgedaan te beschouwen

☒ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

M. Huijsmans Loco-Burgemeester