2239501 College van B&W - energietoeslag

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

energietoeslag

Portefeuillehouder

Wethouder Gooijer

Voorstel ingediend door

Maarten Buddingh (mbuddingh@delft.nl) en Atie Hoekman (ahoekman@delft.nl)

Registratienummer

5305002

Datum

29 september 2022

Concept-besluit(en) n.v.t.

Waarom nu? Bij het raadsdebat over de aanvraagprocedure energietoeslag voor burgers met een laag inkomen (registratienummer 5179215) van 22 september 2022 zijn verschillende moties ingebracht. Er ontstond verwarring over de (financiële) consequenties van deze moties en over de wenselijkheid van categoriale of individuele ondersteuning. Vervolgens is besloten dat de raad aanvullende informatie krijgt zodat bij de voortzetting van het raadsdebat op 3 oktober 2022 de moties in stemming kunnen worden gebracht. Inhoud

Inleiding Op 22 september 2022 voerde de gemeenteraad van Delft een debat over compensatie voor gestegen energiekosten. Het college heeft u toegezegd een raadsbrief te sturen met meer informatie voordat de raadsvergadering op 3 oktober wordt voortgezet. In deze brief gaan wij in op de volgende onderwerpen: 1. Situatieschets en maatregelen vanuit het Rijk. 2. Energiekosten: een ingewikkeld vraagstuk 3. Het verschil tussen categoriale bijzondere bijstand en individuele bijzondere bijstand. 4. Wat doen we als gemeente? 5. Wat gaan we doen? 6. Moties die naar aanleiding van dit onderwerp zijn ingediend. Korte situatieschets en maatregelen Rijk Als gevolg van de oorlog in Oekraïne zijn de prijzen voor energie het afgelopen jaar fors gestegen. Als gevolg daarvan zijn ook de prijzen voor diverse producten fors duurder geworden. Dit zet de koopkracht van huishoudens onder druk. Het Rijk heeft maatregelen getroffen om de negatieve gevolgen hiervan voor huishoudens met een laag inkomen te verzachten: • Er is een verlaging op de accijns van brandstoffen doorgevoerd, • De energiebelasting is verlaagd en • Het Rijk heeft gemeenten gevraagd een energietoeslag uit te keren. Deze energietoeslag is door het Rijk bestempeld als een vorm van categoriale bijzondere bijstand. Deze energietoeslag was in eerste instantie € 200,- en is in mei opgehoogd tot € 800,-.

Begin juli kondigde het kabinet aan dat de toeslag nogmaals wordt opgehoogd naar € 1.300,-. Tijdens de septembercirculaire heeft de gemeente hiervoor € 2.5 miljoen van het Rijk ontvangen. Op Prinsjesdag 20 september 2022, heeft het Rijk aanvullende maatregelen bekend gemaakt. Pagina 1 van 7

•

Er wordt landelijk 35 miljoen euro beschikbaar gesteld voor een energietoeslag voor studenten. De verdeling van deze middelen moet nog worden bepaald. • Verder heeft het Rijk op Prinsjesdag bekend gemaakt dat er ook in 2023 een energietoeslag komt van € 1300,- en • dat er, waarschijnlijk vanaf 1 november 2022 een budgetplafond komt voor een deel van het energieverbruik. Verder heeft het Rijk op Prinsjesdag grote maatregelen aangekondigd, o.a. ten aanzien van het minimumloon, de uitkeringen en de huur- en zorgtoeslag. Deze maatregelen hebben een wezenlijke invloed op de bestaanszekerheid van mensen met lage inkomens. Deze meeste maatregelen die het Rijk aankondigde bij Prinsjesdag hebben betrekking op 2023 e.v.. Dat betekent dat inwoners daar dit jaar niet mee geholpen zijn. Het college vindt het daarom belangrijk te onderzoeken wat de gemeente in 2022 kan doen aanvullend op de maatregelen van het Rijk om inwoners met een laag inkomen te ondersteunen en snapt dat ook de raad hier graag wat aan wil doen. Gestegen energiekosten een ingewikkeld vraagstuk Hoewel zeker is dat elke inwoner op een bepaald moment te maken krijgt met gestegen energieprijzen is het de vraag in welke mate dat het geval is. Er zijn inwoners die een langlopend energiecontract hebben, mensen die veel energie gebruiken of juist niet, mensen die in een energiezuinig huis wonen of juist niet etc..

De jaarafrekening komt ook voor elke inwoner op een ander moment. Bij de één was dat al in mei, bij de ander komt de jaarrekening pas in december. De gemeente heeft maar beperkt informatie over energiecontracten. Dat maakt het lastig in te schatten wat financiële gevolgen van voorstellen zijn. Categoriale bijzondere bijstand of individuele bijzondere bijstand wat is het verschil? In deze brief maken we een onderscheid tussen categoriale bijzondere bijstand en individuele bijzondere bijstand. Bijzondere bijstand kan de gemeente toekennen als iemand kosten van bestaan heeft waarvoor de persoon vooraf niet heeft kunnen reserveren. Sinds de invoering van de Participatiewet in 2015 moeten vrijwel alle aanvragen bijzondere bijstand individueel getoetst worden. De gemeente moet dan beoordelen of de kosten daadwerkelijk gemaakt zijn en mag alleen voor die kosten bijzondere bijstand verstrekken. We noemen dit individuele bijzondere bijstand. Voor de verstrekking van individuele bijzondere bijstand kijkt de gemeente naar het inkomen en naar het vermogen dat iemand bezit. Bij categoriale bijzondere bijstand veronderstelt de wetgever dat de noodzaak van de uitgaven vaststaat en dat de uitgaven gedaan worden (zoals nu bij de energiekosten).

De gemeente hoeft dan niet te toetsen of de kosten daadwerkelijk gemaakt zijn maar kan, als de inwoner voldoet aan de inkomens- en vermogenseisen een bedrag toekennen. Wat doen we als gemeente al om inwoners tegemoet te komen? In de raadsstukken met risnummer 2219250, 2221287 en 2236437 informeerden wij u over onze aanpak. Wij voeren de volgende maatregelen uit. a. De energietoeslag van € 800,- is ambtshalve uitgekeerd via categoriale bijzondere bijstand aan 2.758 inwoners. b. De aanvraagprocedure voor de energietoeslag voor mensen met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm is opengesteld. Wij verstrekken € 800,- op aanvraag via categoriale bijstand. Daarbij lopen wij vooruit op het voorstel wat op 22 september 2022 voorlag ter besluitvorming bij de gemeenteraad (Risnummer 2221287). Delft hanteert in het algemeen een inkomensgrens voor de bijzondere bijstand van 110%. In het raadsvoorstel wat op 22 september jl. in de raad ter besluitvorming voorlag is voorgesteld om, in lijn met de landelijke energietoeslag, akkoord te gaan met een inkomenseis van 120%. Dit past binnen het budget wat we van het Rijk gekregen hebben. Daar bovenop kennen we de energietoeslag ook toe aan studenten met een eigen energiecontract die voldoen aan de inkomenseis. Tot en met 24 september 2022 is de energietoeslag op aanvraag toegekend aan 2394 huishoudens. 790 aanvragen moeten nog worden behandeld.

Er zijn tot nu toe 940 aanvragen afgewezen. Deels van studenten die geen eigen energiecontract hebben, deels van mensen die een inkomen hebben boven de 120% van de bijstandsnorm. c. Via ons vroegsignaleringsproject Eerder Melden Minder Achterstanden (EMMA) monitoren wij maandelijks het aantal meldingen betalingsachterstanden, ook van energiebedrijven en zoeken wij contact met mensen met betalingsachterstanden. d. Ondersteunen van mensen met hoge energielasten is in feite curatief. Via ons programma energietransitie werken we preventief aan het besparen van energie. Dit gebeurt in samenwerking met het Energieloket en energiecoöperatie Deelstroom/015 Duurzaam. Pagina 2 van 7

Inwoners kunnen gratis energieadvies krijgen, meedoen aan collectieve isolatie- en zonnepanelenacties voor woningeigenaren, en er zijn tijdelijke cadeaubonnenacties voor energiebesparende maatregelen. De doelgroep met energiearmoede wordt benaderd in samenwerking met de Voedselbank. Zo werken we meer preventief. Wat gaan we doen? a. Iedereen die de € 800,- energietoeslag heeft gekregen, ontvangt in november/december ambtshalve een nabetaling van de aanvullende energietoeslag van € 500,b. We zijn gestart met een analyse van het huidig bereik van de energietoeslag versus de potentiële doelgroep. Op basis van deze analyse gaan we gerichte (communicatie) acties uitvoeren als blijkt dat het bereik achterblijft. Ons doel is een zo groot mogelijk bereik te behalen. c. We zullen, aanvullend op de categoriale bijzondere bijstand energietoeslag een voorstel doen voor verdere tegemoetkoming energiekosten via de individuele bijzondere bijstand voor huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. Hiervoor kunnen ook studenten zonder energiecontract in aanmerking komen als zij kunnen aantonen dat hun energielasten gestegen zijn. Dit voorstel wordt nog verder uitgewerkt. d. Vanaf november wordt de aanpak energie besparen uitgebreid met energiefixers.

De energiefixer komt op huisbezoek als mensen dat willen en maakt inwoners bewust van het effect van hun gedrag op de energierekening. Ook geeft hij advies over maatregelen die het meest opleveren aan energiebesparing, en brengt maatregelen direct aan. Denk aan isolatiematerialen als tochtstrips, radiatorfolie en energiebesparende maatregelen als ledlampen. Er wordt momenteel uitgewerkt welke zwaardere maatregelen de energiefixers kunnen aanbieden vanuit een specifieke uitkering die het Rijk heeft verstrekt. Moties Op basis van debat in de gemeenteraad trekken wij de conclusie dat een compensatie in feite voor huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm zoals aan u is voorgelegd in raadsvoorstel 2221287 voor u niet ter discussie staat. Uw raad wil vooral nadenken over een aanvullende compensatie. Daarover zijn verschillende moties ingediend. 1. Een motie waarin voorgesteld wordt om huishoudens met een inkomen tussen de 120% en 130% van de bijstandsnorm een energietoeslag van € 1300,- toe te kennen; 2. Een motie waarin voorgesteld wordt om huishoudens met een inkomen tussen de 120% en 130% van de bijstandsnorm een energietoeslag van € 500,- toe te kennen; 3. Een motie waarin voorgesteld wordt een eerlijke compensatie van de gestegen energiekosten voor studenten zonder eigen energiecontract mogelijk te maken .

Motie 1 en 2: Compensatie voor inwoners met een inkomen tussen de 120% en 130% van de bijstandsnorm In de raad van 22 september is een motie aan de orde geweest waarin het college wordt opgedragen aan alle huishoudens met een inkomen tussen de 120% en 130% van de bijstandsnorm een gedeeltelijke energietoeslag te verstrekken van € 500,-. Exclusief studenten zal deze regeling ongeveer € 700.000,- kosten als alle inwoners de regeling aanvragen bij een energietoeslag van € 500,-. Ook is er een motie aan de orde geweest om alle huishoudens tot 130% (in plaats van 120%) een energietoeslag van €1300,- toe te kennen. Zou de energietoeslag voor deze doelgroep exclusief studenten worden vastgesteld op € 1300,- dan bedragen de kosten ongeveer € 1,7 mln. Mocht één van deze moties worden aangenomen, dan is het van belang om daarbij scherp te hebben of de doelgroep studenten ook meegenomen moet worden. En zo ja, of dan ook de aanvullende voorwaarde blijft gelden die specifiek bij studenten is gesteld van het hebben van een eigen energiecontract. Voordelen • Relatief simpel uit te voeren • Vooraf is bekend wat de maximale kosten zijn. Nadelen • Mogelijk vragen mensen de toeslag aan die niet daadwerkelijk te maken hebben met gestegen kosten. Pagina 3 van 7

• •

Zo’n toeslag compenseert niet alle gestegen kosten Mensen met een inkomen boven de 130% komen niet in aanmerking voor de regeling.

Bij de najaarsrapportage melden wij een verwacht tekort op de middelen bijzondere bijstand, maar ook voor de gehele begroting een te verwachten voordeel. Een deel van dit voordeel kan door de raad worden aangewend om incidenteel iets extra te doen voor deze groep tot 130% van de bijstandsnorm. Als de raad hiertoe besluit, dan gaat dit ten koste van het nu voorspelde voordeel bij de jaarrekening. Collegeadvies op de moties Het college heeft geen bezwaar tegen de motie om huishoudens met een inkomen tussen 120% en 130% van de bijstandsnorm via categoriale bijzondere bijstand een gedeeltelijke energietoeslag (500 euro) toe te kennen, te dekken uit het verwachte voordeel uit de najaarsrapportage. Motie 3 Studenten Voor studenten geldt dat hun woonsituatie zeer divers is en dat zij lang niet allemaal te maken hebben met een forse stijging van de energiekosten. Bovendien geldt voor studenten van 18, 19 en 20 jaar dat hun ouders zorgplicht hebben. Dat betekent dat deze studenten voor gestegen kosten levensonderhoud een beroep moeten doen op hun ouders. Toch ziet de gemeente dat een aantal studenten wel degelijk geconfronteerd wordt met gestegen energiekosten. Daarom komen studenten met een eigen energiecontract in principe in aanmerking voor de energietoeslag.

Daarbij moet de gemeente rekening houden met gerechtelijke uitspraken waarin expliciet is vastgesteld dat bij het bepalen van het inkomen van studenten rekening moet worden gehouden met de maximale leencapaciteit. Dit ongeacht of de student daadwerkelijk dit bedrag leent. Naar aanleiding van een uitspraak van de rechtbank in Arnhem1 en als gevolg daarvan een oproep door studentensteden om geld voor deze doelgroep, heeft het Rijk besloten 35 miljoen beschikbaar te stellen voor een energietoeslag aan studenten. Het Rijk benoemt daarbij voorwaarden zoals we die in Delft al hanteren t.w. een inkomensgrens gelijk aan die voor de bijzondere bijstand (maximaal 120%) en een eigen energiecontract. Bij een inkomensgrens tot 120% van de bijstandsnorm komen studenten beperkt in aanmerking voor de energietoeslag. Dit komt omdat hun inkomen op basis van het maximaal te lenen bedrag en inkomsten uit een bijbaan veelal boven de 120% van de bijstandsnorm uitkomt. Dan is er geen recht op bijzondere bijstand. Het is wettelijk verplicht het maximaal te lenen bedrag mee te tellen als inkomen. Studenten die geen eigen energiecontract hebben maar wel te maken krijgen met een verhoging van de kamerhuur als gevolg van de gestegen energieprijzen komen nu niet voor een regeling in aanmerking.

Ook studenten die door hun bijbaan uitkomen boven de inkomensgrens van 120% van de bijstandsnorm komen niet in aanmerking voor de energietoeslag ook al hebben zij een eigen energiecontract. Als wij een grotere groep studenten in aanmerking willen laten komen voor een vorm van compensatie dan is de volgende informatie relevant. Delft kent 18.200 uitwonende studenten. Hiervan woont 63% in een gedeelde woonvorm (bron: studiekeuze123.nl). Het gaat dan om 11.340 personen. Deze studenten hebben geen eigen energiecontract. Blijkens een woordvoerder van de DUWO (de grootste verhuurder voor studenten) zullen de huurprijzen vanaf september met gemiddeld 90 euro per maand stijgen als gevolg van de gestegen energielasten. Het is daarbij nog onduidelijk welke impact het prijzenplafond hierbij gaat hebben. Als alle studenten in een gedeelde woonvorm de energietoeslag zouden kunnen ontvangen gaat het bij een energietoeslag van € 500,- om € 5,6 mln exclusief uitvoeringskosten. Collegeadvies op de motie De aangepaste motie van STIP, CU en CDA draagt het college op om de nog nader uit te werken regeling voor individuele bijzondere bijstand ook te zorgen dat studenten zonder eigen energiecontract in aanmerking komen, als zij kunnen aantonen dat hun energiekosten significant zijn gestegen.

Het college heeft geen bezwaar tegen deze motie en kan deze – als de raad hier in meerderheid achterstaat – betrekken bij de nog uit te werken regeling.

1 Rb Gelderland 5 augustus 2022, ECLI:NL:RBGEL:2022:4263

Pagina 4 van 7

Wat verandert er? n.v.t.

Beleidskaders Risnr 2211158 met het voorstel voor ambtshalve toekenning energietoeslag van € 800,Ris nr 2221287 Voorstel voor toekennen energietoeslag op aanvraag aan huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm Participatiewet Diverse kamerbrieven over de energietoeslag zoals opgesomd in raadsvoorstel 2221287 Financiën

Meicirculaire Bij de meicirculaire is aan Delft € 6,9 mln toegekend (zie ook raadsvoorstel 2221287). Dit budget is bestemd voor zowel toekenningen als uitvoeringskosten, maar niet bestemd voor een energietoeslag aan studenten. De hoogte van dit bedrag was gebaseerd op het aantal huishoudens met een inkomen van maximaal 120% van de bijstandsnorm en een premie van € 800,-. Het voorstel zoals dat voorlag op 22 september 2022 kan binnen dit budget uitgevoerd worden, omdat uit ervaring blijkt dat lang niet iedereen die er recht op heeft ook daadwerkelijk de energietoeslag zal aanvragen. We streven weliswaar naar een bereik van 100%, maar dat zullen we dat waarschijnlijk niet halen. Septembercirculaire In de septembercirculaire, die op 21 september 2022 verscheen staat dat de gemeente € 2,5 mln krijgt voor het verstrekken van de aanvullende € 500,- energietoeslag 2022. (van € 800,- naar € 1300 per huishouden). Er komt in 2023 opnieuw een energietoeslag van € 1300,-. In de septembercirculaire staat dat gemeenten onder de huidige wetgeving de tijd hebben om de energietoeslag tot 1 juli 2023 uit te keren. De begroting voor het Gemeentefonds zal hier nog op worden aangepast. Van de € 1,4 miljard voor 2023 is het kabinet voornemens om met een incidentele suppletoire begrotingswet (ISB) € 500 miljoen naar 2022 te schuiven, waardoor er € 900 miljoen in 2023 overblijf.

Over de verdeling van de middelen in 2022 volgt zo spoedig mogelijk nadere informatie. Het Rijk stelt dus alvast middelen beschikbaar voor toekenning van de energietoeslag 2023, met daarbij de opmerking dat de gemeente kan overwegen om een deel van de toeslag 2023 te weten € 500,- al in 2022 uit te keren. Het voorstel is om deze suggestie niet op te volgen. Wij ontvangen nu al signalen dat mensen de energietoeslag gebruiken voor andere doeleinden dat waarvoor hij bestemd is. Ook in 2023 zullen de energiekosten hoog zijn, dus eerder uitkeren acht het college zeer onverstandig. Het Rijk lijkt voor de categoriale bijzondere bijstand energietoeslag 2023 uit te gaan van dezelfde criteria als in 2022. In de septembercirculaire staat ook dat er landelijk 35 miljoen euro extra beschikbaar komt voor een energietoeslag aan studenten. Het Rijk geeft aan dat zij ook voor studenten uitgaat van een inkomen van 120% van de bijstandsnorm en dat de maximale leencapaciteit meetelt voor de bepaling van dat inkomen (conform de Participatiewet). Bovendien noemt het Rijk ook als voorwaarde dat studenten een eigen energiecontract moeten hebben. Dit is in lijn met de uitvoering in Delft. Hoe de 35 miljoen euro verdeeld wordt over gemeentes is nog niet bekend. Normaal gesproken ontvangt Delft ongeveer 0,6% van het landelijk budget. Dit zou dan ongeveer € 210.000,- zijn.

We mogen aannemen dat Delft als studentenstad een groter percentage van dit bedrag zal ontvangen. Voor verstrekking van categoriale bijzondere bijstand energietoeslag aan huishoudens met een inkomen tot 120 % van de bijstandsnorm zal het Rijksbudget voldoende zijn. Echter, het is de vraag of huishoudens daarmee voldoende geholpen zijn. Bovendien is er een groep huishoudens die niet in aanmerking komt voor deze categoriale bijzondere bijstand. Het gaat dan om mensen met een hoger inkomen en studenten die geen eigen energiecontract hebben, maar wel gestegen Pagina 5 van 7

energielasten hebben. Als de gemeente iets voor deze groep wil doen, dan kan dat via de individuele bijzondere bijstand. De gemeente betaalt deze kosten uit eigen middelen. Bij de najaarsrapportage melden wij een verwacht tekort op de middelen bijzondere bijstand, maar ook voor de gehele begroting een te verwachten voordeel. De najaarsrapportage wordt binnenkort aan de raad aangeboden. Mocht de raad via een motie besluiten nog dit jaar aanvullende maatregelen te willen zien m.b.t. de energiekosten, dan gaat dit dus ten koste van het nu voorspelde voordeel bij de jaarrekening. Het college acht het verantwoord om vanuit het te verwachten voordeel dat gemeld wordt bij de najaarsrapportage, een budget te reserveren voor compensatie van de gestegen energielasten voor inwoners in 2022. Het Rijk stelt voor de extra kosten individuele bijzondere bijstand als gevolg van de gestegen energieprijzen geen extra geld beschikbaar.

Vervolg Het college is bezig met de uitwerking van een individuele bijzondere bijstand regeling voor gestegen energiekosten. Deze komt naar verwachting in oktober / november naar de raad. Tevens werkt het college aan een armoedenota. Deze komt naar verwachting eind 2022 (begin 2023) naar de raad. Participatie n.v.t.

Communicatie Over de manier waarop de gemeente een compensatie voor energiekosten geeft communiceert de gemeente via verschillende kanalen, o.a. via de gemeentelijke website, de stadskrant en social media. Bijlage(n)

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☒ Nee

☐ Niet van toepassing

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Ja,

het college verzoekt de raad om motie ….. / toezegging … als afgedaan te beschouwen

☒ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

Pagina 6 van 7

F.W.J. Vliet, van Loco-burgemeester

Pagina 7 van 7