2146872 Fracties CU, GL en D66 - het slavernijverleden van Delft

Aan Van Datum

Raad en college B&W gemeente Delft Bert van der Woerd (CU), Cheraldine Osepa (GL), Melanie Oderwald (D66) 16 november 2021

Het Slavernijverleden van Delft 1 Inleiding Op 23 september jongstleden tijdens de beeldvormende activiteit in de vorm van een stadswandeling door het historische centrum van Delft hebben wij enkele sporen van het slavernijverleden van Delft kunnen zien. VOC-huizen aan de Oude Delft en ook huizen waarin tot slaaf gemaakten hebben gewoond. Verder zijn er Delftse families verbonden met de VOC- en WICslavenhandel. Via de recente lezingencyclus van Studium Generale in theater De Veste heeft men in Delft van het voorkomen van racisme en het verband met kolonialisme en slavernij kennis kunnen nemen. De VOC en WIC richtte zich op koloniale handel en die ging gepaard met slavernij. In de 18de eeuw was de VOC de grootste werkgever van Delft. 1.1 Waarom vragen we aandacht voor het Delfts slavernijverleden? We vragen aandacht voor het Delfts slavernijverleden omdat het onlosmakelijk verbonden is met de geschiedenis van onze stad. Als de derde stad van Holland en zittingsplaats van de kamers van het VOC en het WIC heeft de stad Delft, het stadsbestuur, vooraanstaande burgers rijkelijk verdiend aan de VOC- en WIC-handel, inclusief de slavernij. Hoewel er nog geen uitgebreid onderzoek heeft plaatsgevonden zijn er sporen van het slavernijverleden zichtbaar in onze stad.

Door de geschiedenis van onze stad te kennen kunnen wij beter richting geven aan onze toekomst en de ongelijkwaardigheid uit het verleden een halt toe roepen in het heden. 1.2 Vragen die om antwoord schreeuwen Daarom is het belangrijk om onszelf de volgende vragen te stellen: • Is het slavernijverleden een voltooid verleden zonder consequenties voor het heden? • Waar zijn de sporen van dit slavernijverleden nog zichtbaar in onze stad? • In hoeverre vormt dit slavernijverleden nog onderdeel van ons dagelijks leven? • Hoe kan het slavernijverleden van Delft worden herinnerd en herdacht? • Waar kunnen wij in de gebouwde omgeving in Delft sporen van ons slavernijverleden herkennen, traceren en beschrijven? • Is het nodig dat wij als stad rekenschap geven van ons slavernijverleden? • Zijn wij als stad zover om een stadsproject te organiseren door en met organisaties van de stad (raad en college incluis) als vorm van heling, verzoening, rekenschap en erkenning? • Hoe kunnen wij uit dit verdrietige, traumatische verleden wijsheid putten voor de toekomst? 2 Onderzoek in diverse steden Op internationaal niveau (VN), op nationaal niveau (motie Tweede Kamer) en op stedelijk niveau in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Middelburg, Friesland, Groningen, Den Haag en Eindhoven is en wordt onderzoek gedaan naar de verwevenheid van slavernijgeschiedenis met de lokale, landelijke en wereldse

geschiedenis. Inbedding hiervan is van belang om te begrijpen wat je ziet en wie je bent. Voor veel Delftse inwoners is het belangrijk dat er aandacht wordt gegeven aan het slavernijverleden, waar Delft een aandeel in heeft gehad. Het is van belang voor wederzijds begrip. In bepaalde bejegening van elkaar en ongeschreven omgangsvormen is nog steeds racisme en discriminatie waardoor het slavernijverleden voelbaar is. De sociale cohesie van de Delftse bevolking heeft er baat bij als er structureel aandacht aan dat verleden wordt gegeven. 2.1 Onderzoeksvragen De VOC en WIC zijn verbonden met de slavernij. VOC-bestuurders en wellicht ook WIC-bestuurders en stadbestuurders waren vermoedelijk nauw met elkaar verboden. Er was wellicht overlap. Delft

voer zeer wel bij de VOC- en WIC-handel. Onderzoeksvragen kunnen zijn, wat was de verbinding van het Delfts stadsbestuur met het VOC- en WIC-bestuur en daarmee met het koloniale verleden? Hoeveel Delftenaren hebben tot slaaf gemaakte voorouders in de familie? En wie waren er in Delft betrokken bij de slavernijhandel? Waren er kritische stemmen en/of abolitionisten in Delft, wat is de rol van de Delftse kerken in het slavernijverleden van Delft? Wat was de rol van de Delftse elite/adel/regenten? Uiteindelijk is de vraag wat Delft doet met de uitkomst van een onderzoek naar het koloniale verleden. Hoe wordt Delft er beter van, hoe beïnvloedt dit het participatie- en helingsproces, en wat voor nalatenschap voor de toekomst kunnen wij halen uit het onderzoeken van het Delftse slavernijverleden? Bijvoorbeeld: wandelgids, schoolmateriaal, goed geduide museale collectie, media, podcasts, documentaires, slavernijverleden toeristische route waarin de stad als archief gelezen wordt, maatschappelijke betrokkenheid in de vorm van een Keti Koti viering, Dag van Tula, herdenking van het lot van de Bandanezen etc. Delft heeft verschillende organisaties die zich hiermee bezig kunnen houden o.a. *): 1. Delfia Batavorum 2. Kerken 3. Delftologie cursus 4. Theaters en Bibliotheken 5. Museum Prinsenhof 6. Delftse burgers/families 7. VVV 8. Media (bv serie artikelen in de kranten) 9.

Cityroutes Delft 10. Geschiedschrijvers (bv geschiedenisboeken van Delft aanvullen met informatie over het slavernijverleden) 11. Gemeente 12. Bedrijven: Bankwezen/ Tabakindustrie/Bierbrouwerijen Delft/Gemeentebestuur /Gist Brocades DSM 13. Delft Marketing 14. Omliggende steden: Delfgauw (scheepvaart), Den Hoorn, Schipluiden, Nootdorp etc. 15. Scholen 16. Delfts archief *) niet alle organisaties zijn nog benaderd. 2.2 Hoe verder in de nabije toekomst In 2019 is er tijdens Delfts Goud ook aandacht geweest voor Delfts Fout, o.a. het slavernijverleden, zo bleek uit antwoorden op schriftelijke vragen. Dit was echter eenmalig en op kleine schaal met lezingen (artikel in Trouw, lezing ging meer over de koektrommel dan over Gouden Eeuw), voorstellingen, films (gingen over 1912-1933 in Nederlands-Indië), tentoonstellingen. Verhalenroute (met één kort verhaal over slavernij). Als blijvertje is er het kunstwerk ‘Echo’ van Nynke Koster naast de Oude Kerk. Het college wil geen lokaal onderzoek laten doen vanwege de benarde financiële positie van de gemeente en omdat er ook al een landelijk onderzoek naar het slavernijverleden van Nederland komt. Dit onderzoek zal echter geen aandacht geven aan lokale geschiedenis in dezen van Delft. Het college heeft in haar beantwoording wel aangegeven belangstelling te hebben voor het geven van aandacht aan de schaduwkant van de geschiedenis van Delft.

3 Oproep Daarom een oproep aan het bestuur van de stad, raad en college, om zich over dit belangrijke onderdeel van de geschiedenis van de stad Delft uit te spreken en samen met een breed draagvlak richting te geven aan acties die leiden tot inbedding van dit historische hoofdstuk in de Delftse geschiedschrijving d.m.v. bijvoorbeeld onderzoek, wandelgidsen en -routes, boeken, films etc. Het bestuur van de stad wordt zo een vliegwiel om het herdenkingsjaar 2023 voor te bereiden. Het college zou kunnen helpen om geld te vinden in de eigen begroting, in fondsen van de stad en van het Rijk. Het idee is dat een groep samengesteld uit het bestuur van de stad en uit organisaties van de stad met het onderwerp Delfts slavernijverleden aan de slag gaat, gesteund met een startbudget. 4. Bronnen ter oriëntatie • https://www.ad.nl/delft/slavernijwandeling-door-delft-geschiedenis-van-de-slavernij-is-heeldichtbij~a6331e31/ • https://www.nationaalarchief.nl/beleven/nieuws/twee-ashanti-prinsen

• https://www.materialculture.nl/en/research/projects/het-verleden-heeft-een-huis • https://www.theaterdeveste.nl/programma/7675/Lezingenserie/Slavernijgeschiedenis_van_Nede rland • https://www.verenigingkitlv.nl/event/publieksmiddag-vereniging-kitlv-nederlandse-steden-enslavernij/ • https://www.duic.nl/algemeen/vijf-vragen-over-het-onderzoek-naar-het-slavernijverleden-vanutrecht/ • https://www.jstor.org/stable/20769581 • https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/07/01/adviescollege-dialoogroepslavernijverleden-presenteert-eindrapport-ketenen-van-het-verleden • https://www.nu.nl/binnenland/6161923/groot-onderzoek-naar-slavernijverleden-protestantsekerk.html • https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5193971/slavernij-rotterdam-nieuwonderzoek • https://nos.nl/artikel/2386991-den-haag-wil-onderzoek-naar-eigen-slavernijverleden • https://www.trouw.nl/nieuws/meneer-pleij-het-zou-toch-gaan-over-de-schaduwkanten-van-degouden-eeuw~b3bb4124/ • https://cultuurparticipatie.nl/actueel/82/johannes-vermeer-prijs-2021-naar-beeldendkunstenaar-natasja-kensmil • https://www.trouw.nl/binnenland/de-vraag-wat-te-doen-met-het-slavernijverleden-verdeeltnederland~b7c0d900/ • https://www.linkedin.com/posts/mpanzubamenga_slavernijverleden-eindhoven-geschiedenisactivity-6864092346192072704-vBgp/ •

https://www.rtlnieuws.nl/economie/bedrijven/artikel/5160803/nederlandse-bedrijvenworstelen-slavernijverleden-asr-abn • https://nos.nl/artikel/2339037-kabinet-onderzoekt-wet-over-slavernijverleden • https://www.ad.nl/politiek/kabinet-maakt-geld-vrij-voorslavernijverleden~a46edd9b/?cb=3cdb2e37ef3e03aa48a724bb9625c128&auth_rd=1 • https://www.trouw.nl/binnenland/onderzoek-toont-aan-ook-utrecht-verdiende-dik-aanslavernij~bbfb82b0/ • https://www.rtvnoord.nl/nieuws/831485/onderzoek-naar-rol-gemeente-groningen-inslavernijverleden • https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=ab7f608c-1ab3-4fa9-b21f635e69d4f804&title=Gewijzigde%20motie%20van%20het%20lid%20Ceder%20c.s.%20over%20ee n%20onafhankelijke%20nationaal%20onderzoek%20naar%20het%20slavernijverleden%20%28t.v. v.%2030950-259%29.pdf