2143813 College van B&W - reactie recente berichtgeving onderzoek krachtenveldanalyse en beantwoording schriftelijke vragen

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

Collegereactie n.a.v. recente berichtgeving over onderzoek krachtenveldanalyse door bureau NTA

Portefeuillehouder

Burgemeester Van Bijsterveldt

Voorstel ingediend door

Anita de Bruijn, adbruijn@delft.nl

Registratienummer

4674978

Datum

28 oktober 2021

Concept-besluit(en) n.v.t. Inhoud Op 15 oktober jl. publiceerde de NRC het artikel ‘Undercover naar de moskee: geheim onderzoek naar islamitische organisaties’. Het artikel gaat over krachtenveldanalyses1 die gemeenten, waaronder Delft in 2017, door onderzoeks- en adviesbureau Nuance door Training en Advies (NTA) hebben laten uitvoeren. Dit artikel en enkele navolgende publicaties stellen dat onderzoekers van NTA in Delft in het geheim naar islamitische organisaties zijn gestuurd zonder zichzelf kenbaar te maken. Wij herkennen ons absoluut niet in het geschetste beeld. De gemeente Delft heeft op geen enkele wijze opdracht gegeven om personen heimelijk af te luisteren of om personen of moskeeën te bespioneren. De gemeente kan, mag en wil dergelijke opdrachten niet verstrekken. We begrijpen dat de berichtgeving in diverse media tot reacties en onrust heeft geleid. We hechten er daarom veel waarde aan om uw raad, het maatschappelijk middenveld en in het bijzonder de islamitische gemeenschap in Delft nader te informeren. Belangrijke kernpunten die we graag willen onderstrepen, in tegenstelling tot berichtgeving hierover in de media, zijn: • de gemeente heeft op geen enkele wijze opdracht gegeven om personen heimelijk af te luisteren of om personen of moskeeën te bespioneren.

• het betreffende onderzoeksbureau heeft ons verzekerd dat de krachtenveldanalyse volgens wet- en regelgeving is uitgevoerd. • de onderzoekers zijn niet in moskeeën geweest en er zijn geen besloten of openbare activiteiten bijgewoond; • onderzoekers hebben zich steeds als zodanig bekend gemaakt bij respondenten en respondenten hebben de gelegenheid gekregen om zo nodig op hun respons te reageren; • de krachtenveldanalyse is na oplevering niet meer gebruikt of geraadpleegd en door de gemeente niet aan derden verstrekt. . Met deze oplegger informeren wij uw raad over de aanleiding, de toegepaste onderzoeksmethoden en de uitkomsten van de krachtenveldanalyse. Tot slot informeren wij u over de concrete acties die we naar aanleiding van de berichtgeving hebben ondernomen.

1 Een krachtenveldanalyse geeft inzicht in de posities, verhoudingen en belangen van organisaties.

Aanleiding krachtenveldanalyse De noodzaak van het in kaart brengen van het lokale krachtenveld, de eventuele kwetsbaarheden en de mate van weerbaarheid was ontstaan als gevolg van de waargenomen radicaliseringsfenomenen in de stad en uitreizigers naar Syrië en Irak sinds 2012/2013. Nederland en ook Delft werd in die periode geconfronteerd met radicalisering en de dreiging van (gewelddadig) extremisme. Lokaal was zelfs sprake van de uitreis van met name jonge Delftenaren naar Syrië en Irak. Niemand had dit zien aankomen. Hoe was het mogelijk dat tientallen jongeren uit de gemeente in korte tijd radicaliseerden naar het aanhangen van een gewelddadige extremistische ideologie en zelfs bereid waren om te sterven als martelaar in het strijdgebied? Waar, door wie of wat radicaliseerden onze voornamelijk jonge inwoners? Deze specifieke problematiek was voor de gemeente nieuw en zorgwekkend. In de periode daarna ging het nationale dreigingsniveau omhoog (van ‘beperkt’ naar ‘substantieel’) en de brede consensus was dat uitreis moest worden voorkomen en potentiële extremisten/terroristen worden onderkend. Dit werd met de aanslagen in Europa, zoals Parijs in 2015 en Brussel in 2016, nog eens extra onderstreept. Signalen van radicalisering en de dreiging van (gewelddadig) extremisme in Delft bleven in die periode aanwezig.

In 2017 werden door professionals en gemeenschappen zorgen en signalen geuit over een mogelijk nieuw radicaliseringsproces binnen jihadistische netwerk(en). Dit leverde opnieuw veel vragen en onrust op onder Delftse inwoners en professionals, en de islamitische gemeenschap in het bijzonder. De gemeente stond in die tijd al in goed contact met de diverse organisaties. Toch bleef de vraag of de gemeente het veld voldoende scherp had en contact had met alle relevante organisaties. Specialistische duiding, expertise en een goede informatiepositie bleek noodzakelijk om scherper zicht te krijgen op de islamitische infrastructuur in Delft. In 2017 heeft de gemeente opdracht gegeven aan NTA voor de uitvoering van een krachtenveldanalyse naar de islamitische infrastructuur2 in Delft. Hierbij is gevraagd om de onderlinge verhoudingen, ontwikkelingen en verwachtingen binnen die infrastructuur in kaart te brengen. Begin 20183 is door NTA de rapportage van de krachtenveldanalyse opgeleverd. Lokale integrale aanpak De krachtenveldanalyse is uitgevoerd voor eventuele aanscherping van onze inzet binnen het Uitvoeringsprogramma Gewelddadig Jihadisme 2015-2019. Voor deze lokale integrale aanpak waarmee polarisatie en radicalisering wordt tegengegaan, is de regierol belegd bij de gemeente.

Deze regierol is enerzijds gebaseerd op de verantwoordelijkheid van de burgemeester voor de handhaving van de openbare orde op grond van artikel 172 lid 1 van de Gemeentewet. Anderzijds is de lokale aanpak een van de hoekstenen van de Versterking Veiligheidsketen (Kamerbrief 2015) en de (nog altijd van kracht zijnde) Nationale Contraterrorismestrategie 20162020. Onderzoeksmethode NTA De gemeente heeft naar aanleiding van de berichtgeving contact gezocht met NTA om u zo gedetailleerd mogelijk te kunnen informeren over de wijze waarop de krachtenveldanalyse in Delft in 2017 is uitgevoerd. NTA geeft aan dat zij voor deze analyse gebruik hebben gemaakt van een combinatie van wetenschappelijke onderzoeksmethoden. Deze methoden zijn binnen kwalitatief onderzoek gebruikelijk en vallen binnen de kaders van de wet. Het gaat om de volgende methoden: • •

•

selectie van respondenten door ‘snowball sampling’4: formele organisaties in Delft die ingeschreven staan in het register van de Kamer van Koophandel (KvK) zijn hiervoor geselecteerd. semigestructureerde interviews: alle gesproken respondenten hebben mondeling toestemming verleend om mee te werken aan dit onderzoek. NTA meldt dat zij vooraf verteld hebben wie zij zijn, namelijk onderzoeker voor NTA, en dat zij bezig zijn met een krachtenveldanalyse in opdracht van de gemeente Delft. NTA heeft hierbij anonimiteit gegarandeerd aan de respondenten en gegarandeerd dat de door hen verstrekte informatie alleen gebruikt wordt voor de uitvoering van het onderzoek. Respondenten hebben gelegenheid gekregen om zo nodig op hun respons te reageren. De informatie uit de interviews is anoniem verwerkt en gebruikt om informatie uit open bronnen en andere interviews te valideren. participatieve observaties in openbare publiektoegankelijke plaatsen: NTA heeft tegenover de gemeente Delft bevestigd dat de onderzoekers niet in moskeeën zijn geweest en dat er geen besloten activiteiten of

2 Actoren die zichzelf als islamitische organisaties manifesteren, doordat ze dit in hun doelstellingen als zodanig benoemen en/of activiteiten

met een islamitisch oogmerk uitvoeren. 3 Een dergelijke krachtenveldanalyse heeft volgens NTA een gemiddelde houdbaarheid van één tot twee jaar. 4 Onderzoeksmethode waarbij via bestaande respondenten binnen het netwerk meer respondenten worden geworven.

openbare activiteiten zijn bijgewoond. data analyse van open bronnen: denk hierbij aan websites, openbare facebookpagina’s en het register van de Kamer van Koophandel.

Er is destijds gekozen voor een vertrouwelijke opzet op basis van deze (combinatie van) onderzoeksmethoden vanwege de gevoelige onderwerpen en de bijbehorende spanningen. De aanname was dat respondenten individueel mogelijk niet vrijuit zouden willen, kunnen of durven spreken bij een breed bekend gemaakt onderzoek. Daarbij was het in de situatie destijds ook niet ondenkbaar dat spreken met een onderzoeker potentieel risico zou kunnen opleveren voor de betrokkenen of dat toegang tot respondenten lastig, zo niet onmogelijk, zou zijn. Uitkomsten krachtenveldanalyse Het resultaat van de analyse was een overzichtelijk beeld van aanwezige stromingen, bewegingen en organisaties die samen de islamitische infrastructuur van Delft vormen In relatie tot deze organisaties zijn in het rapport enkele direct betrokken personen zoals bestuursleden en oprichters opgenomen. Hoewel wij constateren dat dit publiek toegankelijke gegevens zijn en daarmee openbare informatie, was het niet het doel van het onderzoek dit soort informatie op te nemen in het rapport. De analyse heeft het beeld dat de gemeente had van de islamitische infrastructuur vooral bevestigd met een enkele aanvulling die ons tot dan toe niet bekend was. De uitkomsten hebben niet geleid tot het wijzigen van de lokale aanpak.

De krachtenveldanalyse is niet meer gebruikt of geraadpleegd, door de gemeente niet aan derden verstrekt en ook niet openbaar gemaakt. Dit omdat wij geen enkel risico willen lopen. We kunnen immers nooit volledig uitsluiten dat, hoewel de informatie anoniem is verwerkt en niet direct herleidbaar is tot personen, uit het samenstel van de in het rapport opgenomen informatie de herkomst van de informatie toch indirect herleidbaar tot (een groep van) personen zou kunnen zijn. Vervolgstappen n.a.v. berichtgeving in diverse media Nadat de gemeente is benaderd door de NRC is direct contact gezocht met de islamitische gemeenschappen in Delft en zijn de gemeenschappen geïnformeerd over de uitgevoerde krachtenveldanalyse in 2017. Dat zowel de gemeenschappen als uw raad niet eerder zijn geïnformeerd, komt omdat de betreffende krachtenveldanalyse in 2018 (na oplevering) slechts gebruikt is om het ambtelijke beeld aan te scherpen/aan te vullen. De uitgevoerde analyse is verder niet meer gebruikt. Daarnaast is de vertrouwelijkheid van het rapport gebaseerd op de afspraken die de onderzoeker heeft gemaakt met de respondenten, namelijk de hen toegezegde anonimiteit, en het hierboven genoemde altijd aanwezige risico van herleidbaarheid.

Naar aanleiding van de verschillende nieuwsberichten hebben we verschillende malen, zowel via ambtelijke als bestuurlijke lijn, gesproken met vertegenwoordigers van de islamitische gemeenschappen. De burgemeester heeft inmiddels op gestelde vragen snel en zorgvuldig antwoord gegeven. We hopen dat dit zal bijdragen aan behoud van vertrouwen en dat we onze goede samenwerking kunnen blijven voortzetten. We hebben immers grote waardering voor al onze partners in Delft, die zich samen met ons inspannen voor de veiligheid van onze inwoners en stad. We blijven die samenwerking graag voortzetten in het belang van het weerbaar maken van alle Delftenaren tegen radicalisering, extremisme, polarisatie en ondermijning.

Waarom nu? Op 15 oktober jl. publiceerde de NRC het artikel ‘Undercover naar de moskee: geheim onderzoek naar islamitische organisaties’. Het artikel gaat over krachtenveldanalyses die gemeenten, waaronder Delft, door NTA hebben laten uitvoeren. De berichtgeving in NRC en daaruit volgend ook in andere media heeft geleid tot onrust, zorgen en vragen bij de lokale islamitische gemeenschap. Ook vanuit uw raad zijn vragen gesteld.

Essentie: wat verandert er? De gemeente Delft heeft op geen enkele wijze opdracht gegeven om personen heimelijk af te luisteren of om personen of moskeeën te bespioneren. De gemeente kan, mag en wil dergelijke opdrachten niet verstrekken. NTA heeft ons verzekerd dat de uitvoering van de krachtenveldanalyse is gedaan binnen de kaders van de wet en op basis van wetenschappelijke onderzoeksmethoden die gangbaar zijn binnen wetenschappelijk kwalitatief onderzoek.

We constateren dat de toenmalig uitgevoerde combinatie van onderzoeksmethoden in de huidige context niet meer passend zou zijn. In de afgelopen jaren is het dreigingsniveau afgeschaald, zijn spanningen afgenomen en heeft de gemeente in nauw partnerschap met de islamitische gemeenschappen en diverse partners samengewerkt om de weerbaarheid in de stad te versterken tegen radicalisering, polarisatie en extremisme.. Vanzelfsprekend geldt dat ook in de toekomst onderzoek altijd passend dient te zijn binnen vigerende wet- en regelgeving. Beleidskaders • • • •

•

Aanpak extremisme, polarisatie en radicalisering Collegeakkoord Schone en veilige stad Gemeentewet artikel 172 Versterking Veiligheidsketen Nationale Contraterrorisme Strategie 2016-2020

Participatie De gemeente Delft werkt al lange tijd constructief samen met de verschillende islamitische organisaties in de stad. Dit doen we gezamenlijk op tal van onderwerpen, diverse situaties en vraagstukken. De verschillende islamitische organisaties kunnen de betrokken medewerkers van de gemeente Delft laagdrempelig benaderen en dit geldt andersom ook. N.a.v. de berichtgeving in de media en de daaruit volgende vragen en zorgen, heeft de gemeente Delft medio oktober zowel bestuurlijk als ambtelijk afstemming gehad met de islamitische gemeenschappen en vertegenwoordigers van het Strategisch Netwerk Polarisatie en Radicalisering (SNRP). Deze gesprekken zijn in goede sfeer en constructief-kritisch verlopen. We hopen dat dit zal bijdragen aan behoud van vertrouwen en dat we onze goede samenwerking kunnen blijven voortzetten. We hebben immers grote waardering voor al onze partners in Delft die zich samen met ons inspannen voor de veiligheid van onze inwoners en stad. Daarnaast heeft de gemeente contact gezocht met NTA om een volledig beeld van het onderzoek – en de methoden in het bijzonder te krijgen. Financiën Vanuit de Rijksoverheid (minister van Justitie en Veiligheid, mede namens de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) ontvangt Delft als een van de prioritaire gemeenten sinds 2015 financiële ondersteuning voor de lokale integrale aanpak.

Deze zogeheten ’Versterkingsgelden’ kan de gemeente jaarlijks bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) aanvragen. De kosten van de krachtenveldanalyse in 2017 zijn betaald met versterkingsgelden van de NCTV. Vervolg We blijven de goede samenwerking bij de aanpak van polarisatie, radicalisering en extremisme en het versterken van de weerbaarheid van onze inwoners graag voortzetten. Onder andere via het SNRP waar de burgemeester op 8 november a.s. deelneemt aan een bijeenkomst. Communicatie n.v.t. Bijlage(n) n.v.t.

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☒ Nee

☐ Niet van toepassing

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie

☐ Ja,

het college verzoekt de raad om motie ….. / toezegging … als afgedaan te beschouwen

en/of toezegging?

☒ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

J.M. Bijsterveldt, van Burgemeester