2137705 College van B&W - Reactie op motie Impuls op de duurzaamheidsdoelen

Programma's en Projecten

bezoekadres: Stationsplein 1 2611 BV Delft IBAN NL21 BNGH 0285 0017 87 t.n.v. gemeente Delft Behandeld door Ellen Speetjens Retouradres : Postbus 78, 2600 ME Delft

Telefoon 06 51808293 espeetjens@delft.nl

De gemeenteraad van Delft

Internet www.delft.nl Telefoon 14015

Datum

Onderwerp

14-09-2021

Reactie College op motie "Impuls op de duurzaamheidsdoelen"

Ons kenmerk

4641944 Uw brief van Uw kenmerk Bijlage

Geachte leden van de raad, De raad heeft in de vergadering van 5 november 2020 de motie ‘Impuls op de duurzaamheidsdoelen’ (Motie M 8.1.9A) aangenomen. In de motie vraagt de raad aan het college om te onderzoeken welke stappen de gemeente de komende 2 tot 3 jaar moet zetten om onze duurzaamheidsambities te realiseren en te versnellen. Gevraagd is om over deze uitkomsten inclusief vervolgstappen bij het Warmteplan 2021 te rapporteren. Hieronder treft u een reactie van het college op de vragen uit de motie. Voordat we inhoudelijk ingaan op de motie geven we graag kaders aan het begrip duurzaamheid. In uw motie refereert u aan het verlagen van CO2 uitstoot en de energietransitie. In 2018 is de duurzaamheidstrategie “Bouwen aan een duurzaam Delft, strategische keuzes voor 2040” opgesteld. Hierin is aan duurzaamheid de definitie meegegeven geënt op de definitie van de commissie Brundtland: In Delft bouwen we aan een duurzame stad, een stad die is voorbereid op de toekomst. Een stad die aansluit op onze huidige behoeften, zonder dat dit ten koste gaat van de toekomstige generaties. Dit is vertaald naar 4 pijlers gericht op vlakken waarop wij als gemeente daadwerkelijk invloed kunnen uitoefenen. Deze pijlers zijn integraal opgenomen in de omgevingsvisie: I. Groen, blauw & gezond II. Circulaire economie III. Klimaatadaptatie IV.

Energietransitie In onderstaande reactie op de vragen uit de motie ligt de nadruk op de energietransitie en geven we tegelijkertijd inzicht in de andere drie pijlers. We willen benadrukken dat de doelstellingen uit het Klimaatakkoord ambitieus zijn. Er is focus op het realiseren van deze duurzaamheidsambities. Het versnellen van deze nationale ambities is niet aan de orde. Daarnaast leidt additionele financiering niet automatisch tot meer mankracht, ook andere factoren spelen een rol binnen de organisatie.

Datum

14-09-2021 Ons kenmerk

4641944

Vraag: Te onderzoeken welke stappen de Gemeente de komende 2 tot 3 jaar moet zetten om onze duurzaamheidsambities te realiseren en te versnellen. Sub A Hierbij inzichtelijk te maken welke additionele financieringsbehoefte resteert en aan te geven wat dit betekent voor het voorziene beroep op de Enecogelden. I. Pijler Groen, Blauw & Gezond Gemeente Delft verduurzaamt haar reguliere milieutaken en beheerstaken om doelstellingen op groen, blauw en gezond te halen. De volgende stap hierin is de actualisatie van de Nota Groen. In de “Afdoening moties en evaluatie Nota Groen”, verzonden naar de raad op 1 april 2021, wordt het volgende aangegeven: “De gemeente wil met de actualisatie van de Nota Groen en in lijn met de omgevingsvisie en participatie dan ook sterker inzetten op een faciliterende en uitnodigende rol vanuit sociaal perspectief. Door gezamenlijk inzet te plegen op groen in de stad, zowel voor inrichting als beheer, kunnen we er allemaal veel meer vruchten van plukken. Met de verstedelijkingsopgave en de verdichting in de stad is het van groot belang de waarden te onderkennen en inzichtelijk te maken voor de leefkwaliteit van de stad.” En: “Wat gaan we aanpassen: Nota Groen actualiseren en omzetten naar een programma groen, blauw en gezond als niet-verplicht programma in het kader van de omgevingswet.

De actualisatie loopt parallel aan de inwerkingtreding van de omgevingswet.” Het programma dat wordt opgesteld zal inzichtelijk maken welke additionele financieringsbehoefte resteert voor de pijler Groen, Blauw & Gezond. Besluitvorming loopt via de reguliere weg. Ook mobiliteit draagt bij aan een duurzame stad. Het Mobiliteitsprogramma Delft 2040 beschrijft hoe we ons veilig en vlot kunnen blijven verplaatsen en de stad leefbaar houden. Schone mobiliteit krijgt voorrang en stille voertuigen dragen bij aan de leefbaarheid. II. Pijler klimaatadaptatie In 2050 willen we Delft klimaatadaptief hebben ingericht. We werken onverminderd door aan de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie, waarvan later in 2022 een update volgt. We vervolgen het programma met de Klimaatmaat, waarbij de nadruk ligt op het ondersteunen en voorlichten van bewoners. Doel is dat bewoners maatregelen nemen rond het huis, zoals het verminderen van bestrating, de aanleg van groene daken en het afkoppelen van regenwater. Bij gebiedsontwikkelingen wordt nadrukkelijk rekening gehouden met het inrichten van een klimaatadaptieve openbare ruimte, en hier worden projecten en vergunningen op getoetst. Het implementeren van additioneel beleid op groen, blauw & gezond en klimaatadaptatie heeft impact op het beheer van de openbare ruimte.

Dit is het gevolg van uitbreiding van het areaal, verandering in het gebruik en intensiteit van de openbare ruimte, meerkosten als gevolg van klimaatadaptie, en een kwaliteitsimpuls van monumentale bomen.

2/8

Datum

14-09-2021 Ons kenmerk

4641944

III. Pijler circulaire economie Bij vaststelling van het Herstelplan is besloten de voorgenomen activiteiten aan circulaire economie te staken. Er ligt een visie “Op weg naar een circulair Delft” en het bijbehorende uitvoeringsplan wordt dus niet opgesteld. Wel is circulariteit onderdeel van reguliere inkoop en projecten, en circulair slopen is een reguliere werkwijze geworden. IV. Pijler Energieneutraal In de oorspronkelijke meerjarenbegroting 2021-2024 was voor de energietransitie een investering van 2,7 miljoen in 2021-2022 opgenomen vanuit de Eneco-gelden. Deze kosten zijn nog altijd actueel maar in het Herstelplan is de dekking teruggebracht tot 2,23 miljoen. Het is belangrijk te beseffen dat dit budget incidenteel is. Er is geen geld gebudgetteerd voor de energietransitie na 2022. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft in januari 2021 onderzoek opgeleverd naar de uitvoeringslasten van het Klimaatakkoord. In 2019 hebben alle gemeenten ingestemd met het Klimaatakkoord waarbij een duidelijk signaal werd afgegeven dat verdere uitwerking van drie randvoorwaarden noodzakelijk is:  haalbaar-/betaalbaarheid voor de samenleving  de juiste bevoegdheden  tegemoetkoming in de uitvoeringslasten. De uitvoeringslasten zijn gekwantificeerd in een onderzoek. Het onderzoek is uitgevoerd door de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) om onafhankelijkheid te borgen.

In januari 2021 is dit advies afgerond (Van Parijs naar praktijk). Voor gemeenten stelt het advies dat er in 2024 560639 miljoen euro nodig is wat zich voor Delft vertaalt in circa 1,6 miljoen euro per jaar. De voorgestelde verdeling en achtergrond van de vertaling voor Delft is te vinden in appendix 1. De ROB geeft ook een voorschot voor de langere termijn: “oplopend € 771 tot € 953 miljoen in 2030” wat zich laat vertalen in circa 2,1 - 2,6 miljoen uitvoeringslasten per jaar voor Delft. Het is onze verwachting dat deze uitvoeringslasten worden gedekt vanuit nationale financiering. De energietransitie is immers een nationale ambitie waarvan de regierol bij gemeenten is gelegd. Sub B Hierbij inzichtelijk te maken welke aan de energietransitie gereserveerde budgetten in de begroting al zijn opgenomen. In de kadernota 2021 zat de aanvraag van 2,23 miljoen voor 2021 en 2022 uit de Eneco-gelden. Dit verdeelt zich als volgt over de vier werkstromen van de energietransitie: keuro A. Doelgroepen in beweging B. Strategie C. Technisch D. Wijken en gebiedsontwikkelingen totaal

2021 344 177 196

2022 totaal 481 826 248 425 274 469

213 930

297 1300

510 2230

Nadere toelichting uit de Kadernota: “Het Warmteplan – als routekaart naar duurzame warmte – ronden we af. Voor de lokale opwekking van duurzame 3/8

Datum

14-09-2021 Ons kenmerk

4641944

elektriciteit stellen we een strategie op. In de ontwikkeling van gebieden voorzien we in de basisinfrastructuur voor energie. In de jaren erna verwachten we de aanleg van WarmtelinQ en Geothermie Delft, die duurzame warmte gaan leveren. Medio 2024 staat de realisatie van het Open Warmtenet in Voorhof en Buitenhof gepland. Dan gaan de eerste panden van woningcorporaties over van gas naar duurzame warmte.” In aanvulling hierop wordt er 1,2 miljoen geïnvesteerd in ons eigen vastgoed om te verduurzamen. We richten ons op het beperken van het energieverbruik, het gebruik van duurzame energie en zo efficiënt mogelijk gebruiken van fossiele brandstoffen. Sub C Hierbij de invulling van de mogelijkheden voor het opzetten van een revolverend fonds te betrekken, waarmee de Gemeente Delft blijvend voor partners drempels weg kan nemen en duurzame projecten kan stimuleren. Het opzetten van een revolverend fonds is geen lichtzinnig besluit. Het beïnvloedt de financiële situatie van de gemeente, waarbij de impact op schuldratio en solvabiliteit van tevoren goed moeten worden onderzocht. Er zal tijdens de uitvoering zicht moeten zijn op het revolverende aspect om bijsturing mogelijk te maken. Dus een revolverend fonds brengt risico’s met zich mee en scherpe monitoring is daarbij nodig. Ook moet je rekening houden met interne mankracht en expertise. I. Pijler Groen, Blauw & Gezond, en II.

Pijler Klimaatadaptatie We zoeken continu naar kansen om werk met werk te maken: op het moment dat er aan de openbare ruimte wordt gewerkt, zou direct de kwaliteit kunnen worden verhoogd en kunnen klimaat adaptieve maatregelen worden genomen. In de huidige begroting is er budget voor klimaatadaptatie vanuit het investeringsbudget Waterplan en het Investeringsbudget Waterberging. Met het nog vast te stellen verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan 2022 (vGRP) wordt financiële ruimte gecreëerd voor klimaatadaptieve maatregelen. Deze middelen zijn onvoldoende om gevel tot gevel aanpassingen aan de openbare ruimte te doen en de openbare ruimte toekomstbestendig te maken. Er is een voorstel uitgewerkt voor een extra kwaliteitsimpuls in de openbare ruimte (waar deze twee pijlers onderdeel van zijn) en u wordt bij de programmabegroting 2022-2025 gevraagd hier een besluit over te nemen. III. Pijler circulaire economie Bij vaststelling van het Herstelplan is besloten de voorgenomen activiteiten aan circulaire economie te staken. Er ligt een visie “Op weg naar een circulair Delft” en het bijbehorende uitvoeringsplan wordt dus niet opgesteld. IV. Pijler Energieneutraal A. Inwoners a.

Beschikbare financiële instrumenten Bij het Nationale Warmtefonds (energiebespaarlening.nl) kunnen inwoners geld lenen voor energiebesparende maatregelen aan hun woning of voor het plaatsen van een installatie die duurzame energie opwekt. Inwoners kunnen tot €65.000 lenen tegen een marktconforme rente.

4/8

Datum

14-09-2021 Ons kenmerk

4641944

Tot en met 2020 had Delft een eigen Energiebesparingsfonds. Via dit Energiebesparingsfonds kon men met één maatregel gebruik maken van deze lening, met een maximale hoogte van €25.000. Met circa 20-30 aanvragen per jaar waren de uitvoeringskosten te hoog om deze regeling te verlengen. Het Nationale Warmtefonds biedt nagenoeg dezelfde regeling en is daarom een goede vervanging. Het maximale bestedingsbedrag is hoger, namelijk €65.000, daarentegen dienen er wel twee maatregelen genomen te worden. Naast het Nationale Warmtefonds zijn er diverse leningen en subsidies beschikbaar voor huurders en woningeigenaren. Via het energieloket is een overzicht beschikbaar voor inwoners. Deze richten zich onder andere op  isoleren;  energieadvies (waaronder specifiek voor VVE’s en monumenten);  duurzaam renoveren;  restauratie van monumenten;  aanleg warmtepomp, zonneboiler, zonnepanelen. b. Aanvullende financiële instrumenten Het concept Warmteplan gaat uit van het isoleren van de gehele bebouwde omgeving naar minimaal label C. Dit sluit aan bij de ambitie uit de Regionale Energie Strategie (RES). Er liggen nog geen plannen en financiële instrumenten om dit te bewerkstelligen. Wel is er een voorstel voor een Nationaal Isolatieprogramma vanuit verschillende belangenverenigingen, inclusief een aantal financieringsinstrumenten.

Naast nationale bekostiging van de isolatie opgave zien we de volgende hiaten in beschikbare financieringsinstrumenten: 



Rentevrije lening om tijdens warmteuitvoeringsplan de woning aardgasvrij te maken. Woonlastenneutraliteit wordt bij participatie regelmatig genoemd door inwoners. Een rentevrije lening neemt alle drempels weg. Liefst is een dergelijke lening gebouw gebonden, dit is wettelijk nog niet mogelijk. Er zijn leningen en subsidies voor onderdelen zoals isolatie, warmtepompen etc. maar niet voor alle maatregelen in één keer. En ook niet voor de aansluitkosten op het warmtenet. Verder zijn de te financieren bedragen te laag. Hiervoor zou een upgrade van het Nationaal Warmtefonds een mogelijkheid zijn.

Tijdens het opstellen van warmte-uitvoeringsplannen zal het financieringsvraagstuk op tafel komen. Rentevrij lenen is een belangrijk instrument om te onderzoeken tijdens het opstellen van de eerste warmteuitvoeringsplannen. Dit gaat medio voorjaar 2022 van start. c. Regionale ontwikkelingen In Rotterdam is recent gestart met een nieuw fonds. Sinds december 2020 heeft Rotterdam een energietransitie fonds met 130 miljoen vanuit de verkoop van Eneco. 30 Miljoen komt beschikbaar voor vve’s, particulieren en mkb-bedrijven in de vorm van een lening, voor isolatie en aanleg van zonnepanelen. Dit wordt beheerd door Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVN). Voordeel voor inwoners is dat deze lening alle benodigde maatregelen in één keer dekt waardoor het nemen van meerdere duurzame maatregelen eenvoudiger is en vaker zal worden gedaan. 5/8

Datum

14-09-2021 Ons kenmerk

4641944

Rotterdam en Den Haag kennen een subsidie van 500 euro per woning voor gasloos koken wanneer een woning gasloos gemaakt wordt. Met zo’n regeling worden ook huurders makkelijker over de streep getrokken om in te stemmen met het verwijderen van gas uit de corporatie complexen. B. Partners a. Beschikbare financiële instrumenten De drie grote infrastructurele projecten binnen de energietransitie worden elk op hun eigen manier financieel mede-mogelijk gemaakt door de overheid:  WarmtelinQ door Gasunie ontvangt co-financiering vanuit het ministerie van Economische zaken en de Provincie Zuid-Holland;  Geothermie Delft heeft in het verleden SDE subsidie toegewezen gekregen. De bijbehorende planning is niet gehaald, er is contact tussen het consortium achter Geothermie Delft en het ministerie van Economische Zaken over financiering  De futureproof uitvoering van het Open Warmtenet wordt in principe gefinancierd vanuit Fonds Agenda Delft 2040, finale besluitvorming hiervoor moet nog plaatsvinden. b. Aanvullende financiële instrumenten Provincie Zuid-Holland heeft recent ENERGIIQ in het leven geroepen. Dit is het energie-innovatiefonds van Zuid-Holland en biedt een scala aan financieringsinstrumenten om groeikansen van innovatieve ondernemingen te maximaliseren. Doel is het commercialiseren van bewezen energieinnovatie te versnellen.

De omvang van dit fonds is 35 miljoen en InnovationQuarter is als beheerder het aanspreekpunt, met in haar netwerk co-investeerders, (kennis) partners en ondernemers die potentieel verdere waarde toevoegen. Daarnaast heeft Provincie Zuid-Holland een ontwikkelfonds voor energiecoöperaties ter waarde van 2 miljoen. Dit fonds moet een coöperatie helpen om door de financieel risicovolle opstartfase van energieprojecten heen te komen. Naast deze genoemde fondsen is er een scala aan leningen en subsidies beschikbaar voor ondernemers en non-profit / maatschappelijke voorzieningen. Samenvattend zien we voor partners geen noodzaak om additionele financieringsinstrumenten in het leven te roepen. c. Regionale ontwikkelingen In Rotterdam heeft het eerdergenoemde energietransitie fonds 100 miljoen beschikbaar voor duurzame investeringen van scale-ups en grote bedrijven. Voorbeelden van mogelijke ontwikkelingen zijn infrastructuur voor waterstof, grootschalige opslag van energie en elektrificatie van de industrie en vervoer. Dit deel van het fonds wordt beheerd door InnovationQuarter. Sub D Hierbij aanbevelingen te doen voor een duurzaamheidsfonds binnen de gemeentelijke organisatie, waaruit duurzaamheidsprojecten kunnen worden gefinancierd. Het is nog niet mogelijk om aanbevelingen te doen voor een duurzaamheidsfonds binnen de gemeentelijke organisatie.

Er is een investering van 1,2 miljoen gereserveerd om het gemeentelijk vastgoed te 6/8

Datum

14-09-2021 Ons kenmerk

4641944

verduurzamen. Daarnaast is duurzaamheid onderdeel van reguliere inkoop en projecten. Samenvatting Duurzaamheid valt in vier pijlers uiteen met elk hun eigen financiering en additionele financieringsbehoefte. Aan elke pijler wordt hard gewerkt.  Op Groen, Blauw & Gezond is de volgende stap het opzetten van een programma en de actualisatie van de Nota Groen. Hierna wordt additioneel benodigde financiering inzichtelijk.  Klimaatadaptatie is onderdeel van onze werkzaamheden. Er is een voorstel uitgewerkt voor een extra kwaliteitsimpuls in de openbare ruimte waar klimaatadaptatie onderdeel van uitmaakt. U wordt bij de programmabegroting 2022-2025 gevraagd hier een besluit over te nemen.  Bij vaststelling van het Herstelplan is besloten de voorgenomen activiteiten aan circulaire economie te staken. Circulariteit is wel onderdeel van inkoop en projecten. Er is nog geen inzicht of een fonds tot versnelling zou leiden.  Toekomstige financiering van de energietransitie ligt op nationaal niveau. Voor inwoners zou helderheid over betaalbaarheid de energietransitie versnellen. Hiervoor hebben beschikbare leningen een hoger maximum nodig, moeten zij alle maatregelen dekken en zijn liefst vrij van rente. Voor partners in de stad zien we op dit moment geen noodzaak voor extra financieringsinstrumenten. Met deze beantwoording beschouwen wij motie M 8.1.9A als afgedaan.

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

M. Huijsmans Loco-Burgemeester

7/8

Datum

14-09-2021 Ons kenmerk

4641944

Appendix 1 Vertaling van de uitkomsten van het ROB onderzoek “Van Parijs naar praktijk” naar Delft. Voor gemeenten stelt het advies het volgende: “Het zwaartepunt van de uitvoering van het Klimaatakkoord door decentrale overheden ligt bij de gemeenten. Volgens het AEF-onderzoek gaat het in totaal om een bedrag van € 602 tot € 681 mln. per jaar (in 2024). Met aftrek van de kosten die volgens de Raad buiten beschouwing gelaten moeten worden komt dit in 2024 uit op een bedrag van €560 tot €639 mln., gemiddeld € 600,0 mln.” Over de verdeling per gemeente stelt het advies:  circa 10% van het bedrag in de vorm van een vast bedrag;  circa 60% van het bedrag op basis van inwoners/woningen;  circa 15% op basis van de dichtheid van de bebouwing;  circa 15% van het bedrag op basis van de oppervlakte. Aan deze vier eigenschappen heeft de ROB geen parameters toegekend. Om een vertaling te maken wat dit voor Delft betekent zijn parameters gekozen en is het Delftse aandeel berekend – zie onderstaande tabel. Voor categorie ‘dichtheid van de bebouwing’ is geen logische, voor de hand liggende parameter en omrekening gevonden. Daarom is hier nogmaals het vaste bedrag genomen. Dit is een lage aanname aangezien Delft een dichtbebouwde stad is. Tot 2024: 600 miljoen € categorie vast bedrag aantal inwoners/huishoudens dichtheid van de bebouwing

% miljoen € gekozen parameter Delft Nederland aandeel Delft miljoen € Delft 10 60 aantal gemeenten in Nederland 1 352 0,28 0,2 60 360 aantal inwoners 58.852 17.474.000 0,34 1,2 15 90 0,2

oppervlakte 15 90 vierkante kilometer 24 41.543 0,06 0,1 Totaal 600 1,6 2024-2030: 771-953 miljoen € categorie % miljoen euro gekozen parameter Delft Nederland aandeel Delft miljoen € Delft vast bedrag 10 77 aantal gemeenten in Nederland 1 352 0,28 0,2 aantal inwoners/huishoudens 60 463 aantal inwoners 58.852 17.474.000 0,34 1,6 dichtheid van de bebouwing 15 116 4.573 418 0,2 oppervlakte Totaal categorie vast bedrag aantal inwoners/huishoudens dichtheid van de bebouwing

15

116 vierkante kilometer 24 41.543 0,06 0,1 771 2,1 % miljoen euro gekozen parameter Delft Nederland aandeel Delft miljoen € Delft 10 95 aantal gemeenten in Nederland 1 352 0,28 0,3 60 572 aantal inwoners 58.852 17.474.000 0,34 1,9 15 143 4.573 418 0,3

oppervlakte Totaal

15

143 vierkante kilometer 953

24

41.543

0,06

0,1 2,6

8/8