2128623 College van B&W - plan van aanpak energiearmoede

Programma's en Projecten

bezoekadres: Stationsplein 1 2611 BV Delft IBAN NL21 BNGH 0285 0017 87 t.n.v. gemeente Delft Behandeld door Ellen Speetjens Retouradres : Postbus 78, 2600 ME Delft

Telefoon 06 51808293 espeetjens@delft.nl

Aan de leden van de gemeenteraad van Delft

Internet www.delft.nl Telefoon 14015

Datum

Onderwerp

13-7-2021

Plan van aanpak Energiearmoede

Ons kenmerk

4599263 Uw brief van Uw kenmerk Bijlage

Geachte leden van de raad, In de zomer van 2019 heeft u een motie ingediend over het tegengaan van energiearmoede. Bij beantwoording hiervan in najaar 2020 is toegezegd om een plan van aanpak op te stellen: T20201126.31.b.1 “College zegt toe vóór de zomer 2021 in een notitie aan de raad terug te komen op de grootschalige aanpak energiearmoede”. Conform toezegging is een plan van aanpak opgesteld wat laat zien hoe de gemeente inwoners met een hoge energiequote (laag inkomen en hoge energierekening) kan helpen om toch deel te nemen aan de energietransitie. Echter het budget van het programma energietransitie is niet toereikend om het plan van aanpak op energiearmoede uit te voeren. Toch informeren we u graag over de mogelijkheden om energiearmoede aan te pakken. Omwille van de toezegging hebben we het in deze brief over energiearmoede, maar we pleiten ervoor om in het vervolg te spreken over energierechtvaardigheid. 1. Wat is energiearmoede? Volgens het whitepaper TNO spreken we van energiearmoede wanneer een huishouden onvoldoende toegang heeft tot energievoorzieningen in huis. In energiearme huishoudens zetten mensen bijvoorbeeld de verwarming niet aan omdat ze willen bezuinigen, of ze warmen hun eten liever niet op omdat ze het gas te duur vinden. Energiearmoede is een groot probleem in heel Europa.

Bijvoorbeeld, tussen de 50 en 125 miljoen Europeanen kunnen zich geen goed thermisch comfort binnenshuis veroorloven (EuropeseCommissie,2020b). In Nederland hebben honderdduizenden huishoudens er mee te maken. Mensen die te maken hebben met energiearmoede hebben niet alleen onvoldoende toegang tot verwarming, verlichting en koken maar kampen ook met lichamelijke en geestelijke gezondheidsklachten (met inbegrip van lange termijn gezondheidseffecten voor kinderen) vanwege het wonen in slecht geïsoleerde en geventileerde woningen. Denk aan gezondheidsklachten veroorzaakt door extreme hitte in de zomer en tocht en vocht tijdens de winters.

Datum

13-7-2021 Ons kenmerk

4599263

8 van de 37 problemen van algemene armoede en energiearmoede zijn sterk met elkaar verweven. Financiële moeilijkheden leiden tot onbetaalde energierekeningen, de stress daarvan leidt tot gezondheidsklachten die hun weerslag kunnen hebben op inkomen, et cetera. a. Energiearmoede in Delft (onderzoek PON) De raad heeft het college de opdracht gegeven om energiearmoede in Delft in kaart te brengen. Onderzoeksbureau PON heeft voor ons de volgende conclusies opgesteld. 1. In Delft heeft 5,4% tot 12,1% van de huishoudens onvoldoende financieringsruimte voor het verduurzamen van de woning. Dit is afhankelijk van het gekozen investeringsbedrag, waarbij we zijn uitgegaan van € 5.000, - tot € 65.000, -. 2. In totaal heeft 18,6% van de huishoudens (koop en huur) in Delft te maken met ofwel een hoge energierekening (meer dan 10%) ten opzichte van het besteedbaar inkomen en/of onvoldoende bestedingsruimte voor het doen van noodzakelijke uitgaven na het betalen van de energierekening. b. Overstap op duurzaam, alleen voor hoge inkomens? “De voornaamste reden voor de stijging van energiekosten is de noodzaak te investeren in nieuwe technologie. Netbeheerders moeten investeren in meer capaciteit van het elektriciteitsnet om nieuwe wind- en zonneparken aan te sluiten. Ook huishoudens moeten investeren om gebruik te kunnen maken van nieuwe energiebronnen.

Denk bijvoorbeeld aan de overstap van aardgas naar elektriciteit om te verwarmen; en daarmee het in gebruik nemen van duurzamere verwarmingsopties zoals een warmtepomp. Naar verwachting investeren huishoudens met een laag inkomen relatief langzaam in dergelijke duurzame energietechnologieën. Internationaal onderzoek heeft inderdaad aangetoond dat duurzame energietechnologieën – zoals elektrische voertuigen, zonnepanelen, efficiënte apparaten en ledlampen – vaak uitsluitend gebruikt worden door huishoudens met een hoger inkomen” (Borenstein & Davis,2016; Carley & Konisky, 2020). Hier bestaat dus een duidelijk risico dat de energietransitie niet inclusief is maar leidt tot toenemende ongelijkheid. Noodzakelijke investeringen in duurzame technologie kunnen daarnaast ook tot hogere energiearmoede leiden. Een recente studie van Ecorys schat dat de kosten van de ‘warmtetransitie’ – de overstap van aardgas naar duurzame bronnen voor het verwarmen van woningen – zal leiden tot een aanzienlijke toename van het aantal huishoudens dat meer dan 10% van hun inkomen uitgeeft aan energiekosten. In het slechtste geval kan dit percentage volgens Ecorys oplopen tot 18% van de Nederlandse huishoudens (Schellekens et al., 2019). c. Oplopende energiekosten Ongelijke toegang tot duurzame technologie vergroot de sociale ongelijkheid op meerdere manieren.

Huishoudens die niet kunnen investeren in duurzame energietechnologieën krijgen te maken met oplopende energiekosten.

2/9

Datum

13-7-2021 Ons kenmerk

4599263

Zij blijven namelijk afhankelijk van fossiele brandstoffen die steeds zwaarder belast zullen worden om huishoudens te stimuleren over te stappen op duurzame energie (zie het volgende hoofdstuk). Bovendien, door niet te investeren in duurzame technologieën profiteren deze huishoudens niet van beschikbare subsidies en andere regelingen (bijvoorbeeld gerelateerd aan belastingen en hypotheek). Ook gaan andere bijeffecten van duurzame technologie aan hen voorbij. Denk aan het toegenomen wooncomfort door betere isolatie of in de toekomst beperkte toegang van niet-elektrische voertuigen tot parkeerplekken of milieuzones in grote steden. Met andere woorden, de impact van de energietransitie op energiearmoede en sociale ongelijkheid kan niet uitsluitend worden gemeten via de energierekening.” (whitepaper TNO). 2. Urgentie om Energiearmoede aan te pakken a. Haalbaar en betaalbaar Haalbaar en betaalbaar zijn termen die vaak worden gebruikt als het gaat om de Energietransitie. Naast het feit dat er vanuit het Rijk meer geld nodig is om de Energietransitie tot een goed einde te brengen om de doelstellingen te halen, moet de transitie ook inclusief en rechtvaardig gebeuren. Dit betekent dat iedereen mee moet kunnen doen aan de transitie – ook de inwoner met een kleine portemonnee en hoge (energie)kosten.

Ook de gemeenteraad van Delft komt steeds vaker terug op de betaalbaarheid van alle plannen die met de Energietransitie te maken hebben. b. Moties gemeenteraad Delft Motie Energiearmoede De gemeenteraad heeft in motie 5.1.7 (27 juni 2019) het college gevraagd te onderzoeken hoe de gemeente kan bijdragen aan het verminderen van energiearmoede, welke rol zij daarin kan spelen en hoe dit thema een plek kan krijgen in het nieuwe Energieloket. Aanvullend onderzoek hierop werd gevraagd over hoe de energiebesparingsmogelijkheden actief meegenomen kunnen worden in de huidige hulp die geboden wordt aan de huishoudens die moeite hebben hun energierekening te betalen, bijvoorbeeld via schuldhulp, vroeg signalering van geldzorgen, de voedselbank, wijkteams en welzijnsorganisaties. Moties Futureproof-scenario De gemeenteraad heeft in moties 8.1.1 en 8.1.2 (17 december 2019) het college gevraagd om de betaalbaarheid van de toekomstige eindgebruikers de hoogste prioriteit te geven en hier bij de (dan) betrokken partijen op te sturen. Ook moet er een overzicht komen met landelijke of lokale instrumenten of regelingen waarmee huiseigenaren (financieel) mee kunnen worden bijgestaan. Motie Warmteplan Delft De gemeenteraad heeft in motie 8.5.1 (17 december 2020) het college gevraagd om in het Delftse Warmteplan het bevorderen van energierechtvaardigheid als uitganspunt op te nemen.

Ook moet voor de fasering van het warmteplan de energierechtsvaardigheid als selectiecriteria worden opgenomen.

3/9

Datum

13-7-2021 Ons kenmerk

4599263

3. Wie houdt zich bezig met Energiearmoede? a. 015Duurzaam (RRE) 015Duurzaam is een samenwerkingsverband tussen Platform Energietransitie Delft en Deelstroom Delft. Samen voeren zij de Regeling Reductie Energieverbruik (RRE) subsidie uit in opdracht van de gemeente (292.500€). Voor deze subsidie wil 015Duurzaam het bewustzijn over het energieverbruik van inwoners verhogen. Daarbij helpen zij de bewoners direct bij het uitvoeren van energiebesparende maatregelen. Dit doen zij door het uitdelen van Ledlampen, cadeaubonnen, de inzet van energiecoaches en het organiseren van informerende Webinars. b. Regionaal Energieloket en gemeente Delft (RREW) Samen met het Regionaal Energieloket voert gemeente Delft de RREWsubsidie uit. Dit is een vervolgsubsidie van de RRE. Delft heeft €882.250,subsidie tot haar beschikking om huurders en woningeigenaren te helpen investeren in kleine energiebesparende maatregelen. Denk hierbij aan ledlampen, tochtstrippen, radiatorfolie, radiatorventilator en meer. In deze subsidie zijn verschillende acties opgenomen, waaronder: uitdelen van cadeaubonnen, organiseren van een loket voor VvE’s, het opleiden en beschikbaar stellen van energiecoaches en het aanbieden van energiepakketten via de voedselbank. c. Woningcorporaties Gemeente Delft heeft afspraken gemaakt met woningcorporaties DUWO, Vidomes, Vestia en Woonbron om samen energiearmoede aan te pakken.

Zo is er afgesproken om de woningcorporaties aan te haken bij de RREWsubsidie. d. Pilot Deelstroom Delft: collectieve inkoopactie Deelstroom Delft voert verschillende collectieve inkoopacties uit. Voor een van hun inkoopacties starten zij een pilot om de inwoner van Delft met een kleinere portemonnee te ondersteunen. Zo kan de bewoner met een vergelijkbare constructie als een hypotheek zonnepanelen aankopen. Zij betalen per maand 1/10e van de investering om zo de aanschaf van zonnepanelen betaalbaar te houden. Op deze manier maakt Deelstroom Delft het voor meer inwoners van Delft mogelijk om te investeren in energiebesparende maatregelen. e. Blik op andere gemeentes Drechtsteden In de Drechtsteden is Stichting Drechtse Stromen opgericht. De stichting biedt voor ketenpartners binnen het sociale domein in het najaar van 2020 de workshop 'Herkennen Energiearmoede' aan. In deze workshop leggen we eenvoudig uit wat energiearmoede is, hoe het in de woning eruitziet, hoe een professional het kan herkennen bij een huisbezoek en hoe hij/zij/hen er een gesprek over kan aangaan met de doelgroep. We betrekken de eigen motivatie en belemmeringen van de werkers om besparingen te doen, er ook bij. De belangrijkste kleine maatregelen in isolatie, ventilatie en gedrag om geld te besparen, passeren kort de revue.

4/9

Datum

13-7-2021 Ons kenmerk

4599263

“Drechtse Stromen is een stichting van, voor en door bewoners. Wij zetten ons in voor samen energie besparen en lokaal duurzaam opwekken. Het maakt ons minder afhankelijk van fossiele brandstoffen, zorgt voor lokale werkgelegenheid en de opbrengsten vloeien terug naar de gemeenschap. En we geven lokaal een antwoord op klimaatverandering.” Copyright (C) Drechtse Stromenhttps://www.drechtsestromen.net/door-bewoners/wat-enwaarom/ Bezoek de site van Drechtse Stromen voor meer informatie. Gemeente Arnhem De Arnhemse Aanpak Energie Armoede (AAEA) (2020-2023) verdeelt de doelgroepen vier categorieën, zoals hieronder te zien.

Arnhem heeft twee ervaringen opgedaan: 1. Energiebank Regio Arnhem en 2. Pilot Energiearmoede 2019-2020. Tijdens de eerste ervaring zin 450 huishoudens geholpen met bewustwording, het besparen van energie en het verlagen van hun energierekening. Er worden geen bedragen voor de besparing genoemd. Bij de tweede ervaring zijn energiecoaches ingezet die tweemaal een bezoekje pleegden aan 38 huishoudens. De huishoudens kregen gratis advies en gratis energiebesparende maatregelen. Dit leidde tot een energiebesparing van 200-300 euro per jaar. Om de resultaten van de pilot te behalen zijn drie kernpunten belangrijk om aan te houden: 1. Een persoonlijke en integrale aanpak, 2. Die aansluit bij wat er speelt in de wijk en buurt, en 3. Aangeboden wordt vanuit een netwerk van samenwerkende private en publieke partijen. Er is allereerst echt contact nodig vanuit een organisatie of instelling die hiervoor het meest geschikt is. Vervolgens volgt het advies en hulp. Hier is een hoofdrol weggelegd voor een energiecoach. Er zijn drie modules aan te houden: bewust maken van energieverbruik (module A), installeren van energiebesparende maatregelen (module B) en financieel advies voor verdere verduurzaming van hun woning (module C). Vervolgens volgt de integrale aanpak.

5/9

Datum

13-7-2021 Ons kenmerk

4599263

Mogelijk kan de bewoner in contact worden gebracht met het sociale wijkteam of op terrein van Werk en Inkomen om diegene een baan in de energietransitie aan te bieden. Op basis van de beschreven aanpak volgt Arnhem de verdeling van huishoudens over drie wijktypen en individueel stads breed. Te weten: 1. Aandacht wijken en -buurten, 2. Kansrijke wijken en buurten, 3. Actieve wijken en 4. Stads breed individueel. Gemeente Den Haag Gemeente Den Haag hanteert een nieuwe subsidieregeling ‘wonen op schone energie 2021’. Hiermee laten zij hun verkoopopbrengst van Eneco in de stad te laten landen. Normaal is zo’n subsidie alleen voor woningeigenaren en soms ook particuliere verhuurders, maar deze keer zit er ook een vergoeding in die inductie koken voor sociale huurders vergoedt. Doel: met een subsidie (deels) voorkomen dat sociale huurders bij verhuizing naar een aardgasvrij woninggebouw óf bij renovatie naar aardgasvrij zelf de kosten dragen de stap van koken op aardgas naar koken op inductie.

Uitgangspunten:  Max €400 per adres (alleen in Den Haag uiteraard), vooraf uitgekeerd  Corporatie vraagt de subsidie aan, communiceert met bewoner  Huurder wordt eigenaar van de inductiekookplaat  Alleen subsidie voor de inductiekookplaat, niet voor overige zaken/woningaanpassingen (zoals kabels en meterkast) Zie voor meer informatie: Subsidieregeling wonen op schone energie den haag 2021 (raadsinformatie.nl) Gemeente Dordrecht Gemeente Dordrecht is aan de slag gegaan met het Plan van Aanpak: Bestrijden Energiearmoede in de Drechtsteden. Hierin gaat het om een soort trechtervorming dat begint bij ketenpartners in het sociaal domein. Deze kunnen een workshop energiebesparing volgen en worden zo opgeleid om ook als energiecoach te fungeren. De deelnemers van de workshop krijgt vijf vouchers die hij kan uitdelen bij zijn/haar cliënten. Deze cliënten krijgen via deze voucher een adviesgesprek om hen bewust te maken van hun energieverbruik en vervolgens worden ook de passende gratis energiebesparende maatregelen geïnstalleerd. Aan de deelnemers wordt ook de mogelijkheid aangeboden om hen op te leiden tot energiecoach. Zo kunnen zij in hun eigen sociale kring ook weer mensen helpen om hun energieverbruik omlaag te krijgen en zo een lagere energierekening behalen.

Gemeente Tilburg Gemeente Tilburg startte een pilotproject dat onderdeel is geweest in de landelijke kennisprogramma “Verduurzaming Kwetsbare Wijken” (trekkers Platform31 en Nyenrode), zie het onderzoeksrapport en de Tilburgse projectvideo &- artikel.

6/9

Datum

13-7-2021 Ons kenmerk

4599263

Verder is gemeente Tilburg onderdeel geweest van het provinciale programma “Energie voor Iedereen” (EVI). Via Cover - EVI (brabant.nl) is hiervan een online magazine in te lezen. In dit magazine zijn de volgende hoofstukken opgenomen: 1. Haalbaarheid - EVI (brabant.nl), 2. Randvoorwaarden - EVI (brabant.nl), 3. Bewoners in beeld - EVI (brabant.nl), 4. Particulieren - EVI (brabant.nl), 5. Gespikkeld bezit - EVI (brabant.nl), 6. Huurders - EVI (brabant.nl), 7. Financiering - EVI (brabant.nl), 8. Achtergrond - EVI (brabant.nl), 9. Inzichten - EVI (brabant.nl), 10. Tools - EVI (brabant.nl) 11. Zelf aan de slag - EVI (brabant.nl) PON heeft in dit verband recentelijke ook het stedelijke/provinciale onderzoek naar Energie-armoede verricht (zie bijlagen). Voor informatie over de Tilburgse “PACT”-aanpak (People Acting in Community Together) in alle Tilburgse Focuswijken. Zie ook het interview met burgemeester in Brabants Dagblad hierover. Tot slot info over het Tilburgse “Schuldenoffensief”: link 1, link 2 en link 3. 4. Welke stappen zijn op korte termijn mogelijk in Delft a. Webinars 015Duurzaam en het Regionaal Energieloket organiseren beide Webinars die gaan over energiebesparende maatregelen. Zo kan de actie ‘Zet ‘m op 60’ heel gemakkelijk helpen om de energierekening omlaag te krijgen door de ketel niet op 70 graden maar op 60 graden te zetten.

Dit kan de inwoner van Delft al helpen om de energierekening iets omlaag te krijgen. Energiebesparing begint bij bewustwording. De Webinars kunnen hierbij helpen. b. Cadeaubonnen Via cadeaubonnen kunnen inwoners van Delft gemakkelijker een energiebesparende maatregel aanschaffen. Deze bonnen worden aangeboden via de RRE en RREW-subsidie. De hoogte van deze bonnen verschilt per subsidie, maar is allereerst bedoelt voor de inwoners met een krappe portemonnee. Nog makkelijker voor de bewoner is om energiebesparende maatregelen gratis aan te bieden en te laten installeren. Dit kan een energiecoach doen. c. Energiecoaches 015Duurzaam heeft een pool van 20 energiecoaches opgeleid. Deze coaches kunnen door inwoners van Delft gratis worden ingehuurd. Zij helpen de bewoners hun energierekening omlaag te krijgen door kleine aanpassingen in hun gedrag of woning aan te brengen. Dit kan op jaarbasis zo’n 200-300 euro schelen op de energierekening. Voor een integrale aanpak kunnen sociale werkers of ketenpartners in het sociaal domein ook worden opgeleid tot energiecoach.

7/9

Datum

13-7-2021 Ons kenmerk

4599263

d. Huurteams Huurteams zetten zich in voor de rechten van huurders. Ze helpen huurders aan een eerlijke huurprijs van hun woning tot het juridische advies aan toe. Omdat zij al achter de deur van de bewoner komen, kunnen zij direct ook een energiecheck uitvoeren en vice versa. Zo krijgt de bewoner direct advies over welke maatregelen door de verhuurder betaald moeten worden om de energierekening omlaag te krijgen. e. Subsidieregelingen Net als in Den Haag kan de inwoner met hoge energiekosten en een kleine portemonnee tegemoet worden gekomen middels een subsidie. De subsidie kan de inwoner helpen bij het aanschaffen van inductiekookplaten, nieuwe kookpannen en andere maatregelen om de energiekosten te verlagen en zo ook bij te dragen aan de doelstellingen rondom CO2reductie. f. Klusbus (woningcorporaties) In overleg met de woningcorporaties, die mogelijk al klusbussen in Delft actief hebben, wordt gekeken of er klusbussen ingezet kunnen worden om de RREW Subsidie mee uit te voeren. De medewerker van een klusbus helpt bewoners een energiebesparende maatregel instaleren. Dit zorgt ervoor dat er een minder hoge drempel ontstaat voor de bewoner om deel te nemen aan de Energietransitie. Als de mogelijkheid zich aanbiedt kan er bij het verzilveringsproces van een cadeaubon van de REL een optie worden toegevoegd voor hulp van de klusbus. 5. Mogelijkheden integrale aanpak a.

Wonen Motie huurteams De gemeenteraad heeft in motie 8.1.10 (7 november 2019) het college gevraagd te onderzoeken of een huurteam een geschikt instrument is om huurders van particuliere woningen in Delft bij te staan. In gemeente Delft is het aandeel met ongeveer 16% particuliere huur betrekkelijk klein. Toch is ook de huurder in de vrije sector in Delft relatief kwetsbaar en ontvangt de gemeente Delft af en toe signalen van mogelijke wantoestanden. Deze signalen concentreren zich niet in een bepaalde wijk of buurt, maar verspreid over de stad. Daarom zal een pilot stads breed moeten worden ingezet. Zie voor meer informatie beantwoording motie 8.1.10. De beantwoording van deze motie concludeert dat “een huurteam een geschikt instrument is om huurders van particuliere woningen in Delft bij te staan. (…) In verband met het Herstelplan ziet het college geen mogelijkheid om nu in een huurteam te investeren. Indien de gemeenteraad beslist in de toekomst budget beschikbaar te stellen voor een huurteam, dan is het raadzaam aansluiting te zoeken bij de aanpak van energiearmoede binnen het programma energietransitie en te onderzoeken of een samenwerking met de onderwijsinstellingen mogelijk is.” Meldpunt Woonoverlast Delft kent een meldpunt Woonoverlast waar huurders een melding kunnen doen van overlast van bewoners in de buurt.

Het onderscheid tussen het huurteam en het meldpunt moet helder zijn voor de bewoner. b. Armoede Motie 5.1.7 vraagt naar onderzoek over de aangeboden hulp via schuldhulp, vroeg signalering van geldzorgen, de voedselbank, wijkteams en 8/9

Datum

13-7-2021 Ons kenmerk

4599263

welzijnsorganisaties. Mogelijk kan de afdeling het programma Energietransitie helpen om de RREW bij de juiste inwoners van Delft te laten landen. Zo laat de RREW zich grootschalig lenen om mensen te bereiken die tot de doelroep met energiearmoede behoren. Koppelkansen Delft Actief: een nieuwsbrief aan een doelgroep die te maken heeft met armoedebeleid. EMMA: in het kader van EMMA komen meldingen van achterstanden bij energiebedrijven binnen bij de gemeente. Als deze meldingen een match vormen met een ander signaal nemen we met (een deel van) deze huishoudens contact op. We weten dan zeker dat de energierekening een probleem is. Als er dan als oplossing maatregelen worden aangeboden om energie te besparen kan dat helpen. Sowieso kunnen er mensen zijn die in het kader van schuldhulpverlening bij ons bekend zijn met achterstanden bij het energiebedrijf. \ Klant contactcentrum: medewerkers die inwoners van Delft spreken die in armoede leven is het goed om deze in contact te brengen met gratis energiecoaches. Sociale ondernemers: sociale ondernemers als Delft voor Elkaar kan mogelijk een helpende hand bieden om inwoners van Delft bewust te maken van hun energieverbruik. Sociaal team: het sociaal team van gemeente Delft komt al vaak achter de voordeur. Mogelijk kunnen deze medewerkers een opleiding energiecoach krijgen.

Zelforganisaties: met name in de wijk Voorhof komt veel energiearmoede voor. Het vermoeden is dat een deel van die mensen niet zo goed snapt wat je zelf zou kunnen doen om energie te besparen. Wellicht kan voorlichting via de zelforganisaties helpen. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd, en verzoeken u om toezegging T20201126.31.b.1 hiermee als afgedaan te beschouwen. Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

L. Harpe Loco-burgemeester 9/9