2112247 College van B en W - stand van zaken crisiskaart

Samenleving Advies

à.À.à

VU

Gemeente Delft

bezoekadres:

Stationsplein 1 2611 BV Delft IBAN NL21 BNGH 0285 0017 87 t.n.v. gemeente Delft Behandeld door Anne Kool

Retouradres : Postbus 78, 2600 ME Delft

Telefoon 0610234019 akool@delft.ni Internet www.delft.nl

Aan de gemeenteraad

Telefoon 14015

VERZONDEN 2 6 MRT 2021 Datum

Onderwerp

23-03-2021

Stand van zaken crisiskaart

Ons kenmerk

4515256 Uw brief van Uw kenmerk Bijlage

Geach te led en van de raad,

1

Wij informeren u met deze brief over de stand van zaken met betrekking tot de Crisiskaart. De Crisiskaart is een opvouwbaar kaartje waarop aangegeven is wat de wensen van een cliënt zijn in het geval van een psychische crisis.

Functie Crisiskaart De Crisiskaart heeft een preventieve functie, omdat het kan zorgen voor meer zekerheid en veiligheid bij de cliënt. Er zijn daarom al 27 organisaties die de kaart uitgeven, waaronder Kompassie in Den Haag en Basisberaad in Rotterdam. De kaart geeft duidelijkheid over de wensen vaneen cliënt tijdens een crisis, en dat leidt tot minder gedwongen opnames, bijvoorbeeld in het kader van de WvGGZ. Kaarthouders doen mogelijk ook minder beroep op Wmo-ondersteuning. In Delft past de Crisiskaart goed bij het 'Vangnet in de wijk', de aanpak personen met verward gedrag en de uitvoeringsagenda 'Langer en weer thuis'.

Delftse situatie tot nu toe In Delft is in 2007 een initiatief gestart vanuit de gemeente om de Crisiskaart een plek te geven. Dit werd gecoördineerd vanuit Zorgbelang Zuid-Holland. Het is destijds echter niet gelukt om de Crisiskaart ergens te borgen. De Crisiskaart kwam bij GGZ-Delfland te liggen, waar het een optie werd binnen het behandelplan en waar het echter, wegens die positionering, niet tot zijn recht kwam.

Adviezen toekomst Crisiskaart. Na gesproken te hebben met de diverse betrokken partijen hebben wij besloten om de Crisiskaart te borgen bij een cliëntenorganisatie. Dit past goed bij de methode van Stichting Crisiskaart, waar voornamelijk met ervaringsdeskundigen gewerkt wordt. Daarnaast past het bij de Crisiskaart als instrument van zelfregie.

Datum

23-03-2021 Ons kenmerk

4515256

De Herstelacademie van DOEL Delfland is een geschikte partij om uitvoering aan de Crisiskaart te geven. DOEL Delfland heeft een voorstel gemaakt voor de uitvoering van de Crisiskaart in Delft en krijgt hiervoor de opdracht. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Delft,

, burgemeester

Ir. S.M. Brandligt Lb. , secretaris

dr. M. Berger, 1.s.

2/2

Rapport verkenning Crisiskaart Het inventariseren van de stand van zaken en doorontwikkeling van het gebruik van de Crisiskaart

1

Managementsamenvatting In dit rapport is de stand van zaken van de Crisiskaart in Delft geïnventariseerd. Daarnaast zijn de mogelijkheden voor herinvoering en doorontwikkeling verkend. Het rapport begint met een tijdlijn over de inzet van de Crisiskaart in Delft, vanaf 2007 tot nu. Vervolgens is het gebruik van de Crisiskaart verder toegelicht aan de hand van voorbeelden uit Den Haag (Kompassie) en Rotterdam (Basisberaad). Daarna zijn de voor- en nadelen van de Crisiskaart tegenover de Hulpkaart gezet. Tot slot zijn de kosten en baten van de Crisiskaart onder elkaar gezet en wordt een aantal adviezen gegeven voor de doorontwikkeling in Delft. De Crisiskaart is een opvouwbaar kaartje waarop aangegeven is wat de wensen van een cliënt zijn in het geval van een crisis. De Crisiskaart heeft een preventieve functie, omdat het kan zorgen voor meer zekerheid en veiligheid bij de cliënt. Daarnaast zorgt de kaart voor meer duidelijkheid over de wensen van een cliënt tijdens een crisis, en dat leidt tot minder gedwongen opnames. Er zijn daarom al 27 organisaties die de kaart uitgeven, waaronder Kompassie in Den Haag en Basisberaad in Rotterdam. In Delft is in 2007 een initiatief gestart vanuit de gemeente om de Crisiskaart te beleggen. Dit werd gecoördineerd vanuit Zorgbelang Zuid-Holland. Het is destijds echter niet gelukt om de Crisiskaart ergens te borgen.

De Crisiskaart kwam bij GGZ-Delfland te liggen waar er vervolgens weinig mee gedaan is. De subsidie vanuit de gemeente is gestopt. GGZ behandelaren zetten de Crisiskaart niet in omdat er al gewerkt wordt met het behandelingsplan en het signaleringsplan. De Crisiskaart komt beter tot zijn recht als deze geborgd wordt bij een cliëntenorganisatie. Het advies is dan ook om de Crisiskaart te borgen bij een cliëntenorganisatie. Dit past beter bij de methode van Stichting Crisiskaart, waar voornamelijk met ervaringsdeskundigen gewerkt wordt. Daarnaast past het bij de Crisiskaart als instrument van zelfregie. De Herstelacademie zou een goed mogelijkheid kunnen zijn. Om de Crisiskaart succesvol in te zetten, is echter goede promotie nodig bij de verschillende GGZ organisaties en zal de Crisiskaart geborgd moeten worden bij onder andere huisartsen en de Crisisdienst. Daarvoor is het in ieder geval zinvol om een coördinator Crisiskaart aan te stellen en om mensen op te leiden tot Crisiskaartconsulent. De kosten voor het implementeren van de Crisiskaart zullen neerkomen op ongeveer €25.440. Wat betreft de implementatiekosten zal er een training gevolgd moeten worden door de Crisiskaartcoördinator en de Crisiskaartconsulenten. Daarnaast heeft de organisatie een budget nodig om bekendheid te genereren voor de Crisiskaart.

De doorlopende kosten bestaan uit de kosten voor de aangestelde Crisiscoördinator, de vrijwilligersbijdragen voor de ervaringsdeskundige crisisconsulenten en de drukkosten voor de Crisiskaarten. Daartegenover staat dat de Crisiskaart een potentiële bijdrage levert aan de beleidsdoelstellingen van de gemeente. Kaarthouders doen mogelijk minder beroep op Wmo-ondersteuning van de gemeente. De politie in Delft maakt steeds vaker melding van incidenten waarbij ‘verwarde personen’ betrokken zijn. De Crisiskaart past goed bij het ‘Vangnet in de wijk’, het nog te sluiten convenant bemoeizorg en de uitvoeringsagenda ‘Langer en weer thuis’.

2

Inhoud Managementsamenvatting ...................................................................................................................... 2 1. Introductie ............................................................................................................................................ 4 Doel en context .................................................................................................................................... 4 Wat is de Crisiskaart? .......................................................................................................................... 4 Waarom een Crisiskaart? .................................................................................................................... 4 2. Voorgeschiedenis Crisiskaart gemeente Delft .................................................................................... 5 2007: invoering crisiskaart ................................................................................................................... 5 2008: Crisiskaart naar GGZ Delfland ................................................................................................... 5 2015-2016: voorstel herinvoering ingebracht door cliëntenraad GGZ Delfland ..................................

5 Huidig gebruik Crisiskaart .................................................................................................................... 5 3. Ervaringen crisiskaart in andere gemeentes ....................................................................................... 6 Omgeving Rotterdam: Basisberaad (afdeling Zorgbelang Zuid-Holland) ........................................ 6 Omgeving Den Haag: Stichting Kompassie ..................................................................................... 6 Ervaringen Basisberaad en Kompassie ............................................................................................... 6 4. Crisiskaart tegenover hulpkaart ........................................................................................................... 8 5. Financiering ......................................................................................................................................... 9 Onderdelen implementatiekosten ........................................................................................................ 9 Baten van de Crisiskaart .................................................................................................................... 10 6. Adviezen ............................................................................................................................................

11 Conclusie ........................................................................................................................................... 11 Een nieuwe plek voor de Crisiskaart ................................................................................................. 11 Sleutel tot succes: inzetten op samenwerking ................................................................................... 11 Bijlage: Samenvatting maatschappelijke effectenanalyse .................................................................... 12

3

1. Introductie Doel en context De aandacht voor mensen die verward gedrag vertonen is de laatste jaren toegenomen. Daarbinnen past ook het programma ‘aanpak verwarde personen’. De crisiskaart is een goed voorbeeld van de praktische invulling van het programma. De Crisiskaart/Hulpkaart is er voor burgers door burgers om eigen te regie te voeren in situaties waarin zij kwetsbaar zijn. Het doel van dit rapport is het inventariseren van de stand van zaken en door ontwikkelen van het gebruik van de Crisiskaart. Onderdelen hiervan zijn: 1. Onderzoeken wat er nog is overgebleven vanuit het lokale/ regionale initiatief invoering Crisiskaart GGZ 2007. 2. Een inschatting maken van het huidige aantal mensen met een Crisiskaart in relatie tot de potentiële vraag. De vraag bepalen in samenwerking met GGZ-Delfland. 3. Samen met Delft voor Elkaar en GIDS de mogelijkheden van herinvoering/ doorontwikkeling van een Crisiskaart en/of Hulpkaart verkennen. 4. Aansluiting zoeken met Stichting Kompassie Den Haag in verband met mogelijke samenwerking/ meeliften.

Wat is de Crisiskaart? De Crisiskaart is een persoonlijk, opvouwbaar kaartje, zo groot als een bankpas. De cliënt draagt de Crisiskaart altijd met zich mee, bijvoorbeeld in zijn/haar portemonnee. De Crisiskaart geeft aan wat voor wensen de cliënt heeft tijdens een crisis. Wat moeten omstanders en hulpverleners doen of laten? Wie kunnen ze bellen? Ook staat op de kaart welke afspraken zijn gemaakt met bijvoorbeeld behandelaar(s), crisisdienst en vertrouwenspersonen. Een Crisiskaart geeft houvast voor de cliënt zelf en voor de mensen die de cliënt helpen. De Crisiskaart is er voor alle mensen die vrezen een crisis mee te gaan maken of bang zijn om in een verwarde toestand te raken. Voor het aanmaken van een Crisiskaart maakt de cliënt, samen met een consulent, eerst een crisisplan waarin wordt beschreven wat voor jouw belangrijk is in geval van een (psychische) crisis. Daarbij wordt gekeken hoe een crisis zich opbouwt, hoe het wellicht voorkomen kan worden en wat de cliënt nodig heeft bij een crisis. Het traject bestaat bij Kompassie en Basisberaad gemiddeld uit vijf sessies. Dit traject helpt de cliënt om meer inzicht te krijgen in het eigen verhaal en helpt om minder vaak een crisis te krijgen of de crisis minder heftig te laten verlopen.

Waarom een Crisiskaart? Wie in crisis raakt, is meestal minder goed in staat om aan geven wat hij of zij op dat moment nodig heeft. Hulpverleners en naasten moeten dan gissen naar de beste aanpak en kunnen soms niet goed op behoeften inspelen, bijvoorbeeld omdat er te weinig bekend is. Hulp kan sneller ingezet worden als de hulpverlener en de omgeving direct de juiste gegevens hebben.

4

2. Voorgeschiedenis Crisiskaart gemeente Delft Wat is overgebleven is vanuit het lokale/ regionale initiatief invoering Crisiskaart GGZ 2007?

2007: invoering crisiskaart In 2007 zijn er initiatieven in gemeente Delft gestart om de Crisiskaart in te voeren. Dit werd gecoördineerd vanuit Zorgbelang Zuid-Holland. Deze organisatie bestaat nu niet meer, en is deels opgegaan in Zorgbelang Inclusief. Zorgbelang Inclusief richt zich op zorgondersteuning in middenNederland. Er is één crisisconsulent aangesteld bij Zorgbelang Zuid-Holland. De Crisiskaart liep goed, er was veel behoefte aan in Delft. De gemeente wilde de Crisiskaart bij een andere partij een vaste plek geven. Het is echter niet gelukt om de kaart ergens te borgen. De subsidie voor Zorgbelang is daarmee ook gestopt.

2008: Crisiskaart naar GGZ Delfland De uitvoering werd gelegd en ligt ook nu nog steeds bij GGZ-Delfland. De crisiskaart wordt daar gezien als een aanvulling op het Signaleringsplan maar het wordt sinds de invoering van de Crisiskaart al nauwelijks ingezet. De eerste jaren is dit nog wel geprobeerd maar het zijn tijdsintensieve trajecten. De Crisiskaart is wel opgenomen in het Regioplan Acute Psychiatrie.

2015-2016: voorstel herinvoering ingebracht door cliëntenraad GGZ Delfland De cliëntenraad van GGZ Delfland heeft het idee van de Crisiskaart ook ingebracht bij de raad van bestuur van GGZ-Delfland. Hier is toen niets mee gedaan. Het argument was dat al gewerkt wordt met het signaleringsplan. Dit kan dezelfde functie hebben als de Crisiskaart. Volgens de cliëntenraad zijn er echter voordelen van het gebruik van een Crisiskaart naast het signaleringsplan. Zo is het lastig als iemand ergens anders dan binnen de gemeente Delft een crisis krijgt. Daar is een dergelijke signaleringskaart niet standaard ingevoerd. Daarnaast is het Signaleringsplan niet een zodanig handzaam en praktisch product als de Crisiskaart.

Huidig gebruik Crisiskaart Op dit moment wordt de Crisiskaart weinig ingezet. Dit komt volgens GGZ-Delfland doordat het verschil tussen een signaleringsplan en een crisiskaart niet altijd duidelijk is. Voor behandelaren is het lastig in te zetten omdat het als een extra product voelt. Daarnaast is er weinig bekendheid over de Crisiskaart onder de behandelaren en de hulpdiensten. Bij de Crisisdienst wordt op dit moment niet snel gevraagd naar de Crisiskaart. Er zijn op dit moment nauwelijks mensen een Crisiskaart binnen gemeente Delft. Er zijn twee andere formulieren zijn die ingezet worden. Het zit dus eigenlijk op een andere plek al ingeregeld. Acties aangaande de Crisiskaart blijven daarom hangen. Bij GGZ-Delfland zijn er in wezen 3 formulieren die ingezet worden bij psychiatrisch patiënten. Behandelingsplan -Alle patiënten van GGZ-Delfland krijgen een behandelingsplan. Aan het begin worden in dit behandelingsplan concrete doelen afgesproken met de patiënt. Er wordt een korte beschrijving van de stand van zaken gemaakt met daarin doelen en subdoelen. Signaleringsplan - Een groot deel van de cliënten hebben daarnaast een signaleringsplan. Er wordt daarin onderscheid gemaakt tussen drie verschillende fases die de cliënt kan hebben. Groen is als de cliënt in goeden doen is, oranje is de gevarenzone en rood is crisis of een grote kans op een crisis.

Het signaleringsplan wordt tweeledig gebruikt: voor de zorgverleners om te kijken wat zij moeten doen maar ook voor de cliënt zelf om inzicht te hebben: in welke fase zit ik nu? Het behandelingsplan en het signaleringsplan zitten allebei in het elektronisch cliëntendossier, waar cliënten sinds kort ook zelf in kunnen kijken. Signaleringsplan voor patiënten die kans hebben om in een crisis te belanden. Crisiskaart - De Crisiskaart is er wel maar wordt erg weinig ingezet. De reden hiervoor is dat er veel sprake is van overlap. Alles wat in de Crisiskaart staat, staat ook of in het behandelingsplan of in het signaleringsplan. Toch zitten er wel degelijk voordelen aan de Crisiskaart: Ook patiënten die niet in zorg zijn bij GGZ-Delfland, kunnen nog steeds een Crisiskaart hebben. Maar omdat het nu echt bij de behandelaren neergelegd is, wordt het niet ingezet.

5

3. Ervaringen crisiskaart in andere gemeentes Op dit moment zijn er 27 organisaties in Nederland die de kaart uitgeven. De organisaties bevinden zicht veelal in de grotere steden. In de omgeving van Delft zijn er vier gemeenten die al volop gebruik maken van de Crisiskaart: Rotterdam (Basisberaad), Leiden (zie: Stichting Lumen Holland-Rijnland), Den Haag (Stichting Kompassie) en Gouda (zie: Stichting KernKracht). Met Rotterdam en Den Haag is contact opgenomen om de ervaringen in de twee gemeenten met de Crisiskaart te bespreken. Zowel Kompassie als Basisberaad krijgt signalen dat ook in Delft er vraag is naar de kaart. Beide organisaties zijn enthousiast over het effect dat een Crisiskaart op een cliënt kan hebben. Wel zijn er verschillen in de inzet van de Crisiskaart. Omgeving Rotterdam: Basisberaad (afdeling Zorgbelang Zuid-Holland)

Basisberaad: onderdeel van Zorgbelang Inclusief. Belangenbehartiging in de geestelijke gezondheidszorg, maatschappelijke opvang en verslavingszorg in Rijnmond. Bezetting in Rotterdam: 4 stagiairs en 3 vrijwilligers. De werkzaamheden bestaan uit nieuwe aanvragen maar ook het onderhouden van de Crisiskaarten die al rondgaan. Ieder halfjaar maakt de cliënt met de medewerker binnen Basisberaad een update van de kaart. Aantal kaarten: Bestand van personen met een Crisiskaart is ongeveer 300 personen. Omgeving Den Haag: Stichting Kompassie

Kompassie: Stichting Kompassie is een Regionale cliëntenorganisatie. De organisatie bestaat uit (ervaringsdeskundige) vrijwilligers die psychisch kwetsbare mensen en hun omgeving ondersteunen. Werkt vanuit een cliëntperspectief. Er werken ongeveer 60 ervaringsdeskundige vrijwilligers en een klein team van beroepskrachten. Bezetting in Den Haag: in het begin 1 beroepskracht die de training van Stichting Crisiskaart NL gevolgd had en was er daarnaast 1 vrijwilliger. Toen waren er ongeveer 5 aanvragen per jaar. Na de subsidie van ZonMw zijn tien consulenten opgeleid, waar er nu nog zes van over zijn. Drie beroepskrachten en drie vrijwillige ervaringsdeskundigen. Aantal Kaarten: in 2019 zijn 25 kaarten uitgegeven.

Ervaringen Basisberaad en Kompassie - Positieve effecten Beide organisaties merken positieve effecten bij cliënten die een Crisiskaart hebben. Als grootste voordeel zien zij dat de cliënt meer rust en zekerheid krijgt. Het traject naar het maken van de Crisiskaart zorgt voor meer zelfinzicht in de wensen voor de cliënt. Zij zien de kaart vooral als preventiemiddel: door een verhoogd gevoel van zekerheid komt men minder snel in een Crisissituatie terecht. - Verschillende aanpak Basisberaad en Kompassie zetten de Crisiskaart verschillend in. Bij Kompassie wordt de Crisiskaart ingezet bij een specifieke groep: zelfstandig wonende mensen die kans hebben om in een crisis terecht te komen. Het aantal kaarten dat uitgegeven wordt blijft toch een beetje laag. Het blijkt toch erg lastig om de doelgroep te bereiken. Het is een smalle doelgroep: mensen die in crises terechtkomen en ook de zelfreflectie daarover hebben. Soms is er een groep die wel interesse toont maar waar het toch geen geschikt middel blijkt. Ook komt het voor dat de cliënt zelf het toch niet doorzet. Er is veel voorlichting geweest en er zijn ook veel verwarde mensen op straat. Maar zolang iemand zelf die reflectie niet heeft en in een crisis kan raken, zal hij niet voor de Crisiskaart gaan. Veel hebben ook al andere tools in handen om de crisis tegen te gaan. Bij Basisberaad wordt de Crisiskaart veel breder ingezet.

Daar hebben ongeveer 300 mensen een Crisiskaart. Naast de Crisiskaart is daar ook de Hulpkaart en een jongerenkaart. Deze kaarten kennen veel overlap en worden alle drie voor veel verschillende aanvragen ingezet.

6

- Belang bekendheid en samenwerking Om de Crisiskaart tot een succes te laten zijn, is het belangrijk dat ingezet wordt op de promotie van de kaart. Daarnaast is het van belang dat de verschillende hulpdiensten ingelicht zijn over het product. Kompassie noemt de Crisiskaart een waardevol product, maar geeft aan dat het niet gemakkelijk te implementeren is. Het is belangrijk dat er bekendheid is. Goede samenwerking met GGZ organisaties kan daaraan bijdragen. - Rol ervaringsdeskundigen Bij zowel Kompassie als Basisberaad wordt het traject begeleid door ervaringsdeskundigen. Dat is een groot voordeel: ervaringsdeskundigen stellen andere vragen, kunnen eigen ervaring inbrengen. Mensen kunnen zich ervoor schamen om een kaart aan te vragen. Het is dan fijn om een toegankelijke gesprekspartner te hebben. - Positief oordeel Beide organisaties raden aan om de Crisiskaart ook in te gaan zetten in Delft. Basisberaad krijgt soms al aanvragen vanuit Delft. De caseload in Rotterdam is echter enorm, dus het zou mooi zijn als Delft dit zelf zou kunnen oppakken. Kompassie laat zich ook positief uit over de kaart. Het traject is volgens Kompassie belangrijker dan de kaart. Voor de een leiden de gesprekken eromheen ook tot een Crisiskaart, voor de ander tot iets anders. Bij sommige cliënten is er tijdens het traject geen kaart uitgekomen maar eerder een groepsapp of een ander product.

Het programma geeft de ruimte om samen op zoek naar iets wat past bij de cliënt. Wel zijn de trajecten erg intensief.

7

4. Crisiskaart tegenover hulpkaart Naast de Crisiskaart is vanuit dezelfde organisatie de Hulpkaart ontwikkeld. Vanuit het landelijke Schakelteam personen met verward gedrag is gepleit voor het invoeren van de Hulpkaart. Het voordeel van de hulpkaart is dat die tevens geschikt is voor mensen met andere beperkingen zoals dementie en een verstandelijke beperking. In Den Haag wordt alleen de Crisiskaart ingezet. In Rotterdam wordt ook de Hulpkaart gebruikt, al zijn er wel veel meer cliënten met een Crisiskaart dan met een Hulpkaart. Verschillen Het verschil met de Hulpkaart is dat de Crisiskaart puur en alleen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid is. Het doel van de kaart is het herstelproces. En op een Hulpkaart kan ook alleen een adres staan voor de doelgroep dementerenden of mensen met een licht verstandelijk beperking bijvoorbeeld. De Crisiskaart invullen met een ervaringsdeskundige is echt een proces. Daarom krijgen de ervaringsdeskundigen (vaak vrijwilligers bij een GGZ organisatie) ook een driedaagse training van een trainer om Crisiskaart consulent te worden. Voordelen en nadelen De hulpkaart is een afgeleide van de Crisiskaart. Hij is veel lichter en luchtiger. Basisberaad ziet dit als een voordeel, de kaart is ook geschikt voor mensen met minder ernstige psychische problemen.

Stichting Kompassie werd het laagdrempelige gezien als een nadeel, daar wordt alleen de Crisiskaart ingezet. Het waardevolle is het hele traject eromheen omdat dit de cliënt al heel veel inzicht geeft. Het is een bewustwordingsproces, de hulpkaart begint toch meer op een invulopdracht te lijken: het hele proces voorafgaand valt meer weg bij de hulpkaart. Crisiskaart is formeel, dat heeft als voordeel dat verschillende partijen er al op staan. Bij de hulpkaart is het lastige is dat ook bij deze kaart er beroep gedaan wordt op de mate van zelfregie van de cliënt. Tot slot is de Crisiskaart echt bedoeld voor mensen met een psychische beperking. Met de Hulpkaart is het lastiger te bepalen wat de scope is. Hulpkaart naast de Crisiskaart Voordelen Groter bereik: ook voor mensen met dementie/lvb Informeler, instanties worden niet betrokken Korter traject (lagere workload) Laagdrempelig/toegankelijk

Nadelen Onduidelijker voor wie het geschikt is Omgeving cliënt wordt minder betrokken Traject geeft cliënt al veel inzicht, valt deels weg Zelfregie blijft een issue

8

5. Financiering De Crisiskaart wordt volgens de Crisiskaart-methodiek ingevuld met een ervaringsdeskundige. De ervaringsdeskundigen (vaak vrijwilligers bij een GGZ organisatie) krijgen een driedaagse training van een trainer vanuit Stichting Crisiskaart Nederland om Crisiskaart consulent te worden. De gemeente Delft zou kunnen kijken welke GGZ organisatie hiervoor in aanmerking kan komen en die dan subsidie te verlenen zodat er een coördinator aangesteld kan worden voor een aantal uur per week. Die lokale GGZ organisatie wordt dan licentiehouder en kan zodoende de naam Crisiskaart aan de kaarten verbinden. Daar zijn geen kosten aan verbonden; alleen het afnemen van de betaalde driedaagse training voor een coördinator + de consulenten. Er is regelmatig coördinatoren-overleg; daarin wordt besproken wat er allemaal speelt. Hier horen geen extra kosten bij.

Onderdelen implementatiekosten Het eerste jaar van de Crisiskaart is kostbaar: je moet consulenten werven en trainen, de werkwijze vertalen naar de organisatie, heel veel aan PR doen en voorlichting geven. De meeste kosten zijn personele kosten. Coördinator Crisiskaart – Bij voorkeur is dit een betaalde kracht, dit beslaat een HBO functie. Bij Stichting Lumen (Leiden) is deze functie is ingedeeld in schaal 7 van de CAO Welzijn. In de Delftse organisatie Delft voor Elkaar wordt ook gebruik gemaakt van deze schaal. Deze schaal loopt van € 2.300,- tot 3.787,-. In Den Haag was dit een parttime functie. Een grove schatting is dat de kosten voor een Coördinator Crisiskaart rond de 20.000 euro per jaar liggen. Crisiskaartconsulenten De consulenten zouden in het geval van de Herstelacademie waarschijnlijk vrijwillige ervaringsdeskundigen zijn. Vrijwilligersvergoeding van €4,50 per geregistreerd uur dat de consulent aan een hulp- of Crisiskaart werkt (bij Veluwe/Veluwe vallei). Bij stichting Kompassie gaat dit over ongeveer 135 dagdelen per jaar. Dit komt uit op ongeveer 2.500 euro per jaar. Training Stichting Crisiskaart Nederland: Het aantal Crisiskaart-consulenten er nodig zijn hangt erg af van de grootte van de organisatie. Ook heb je te maken met verloop. Er kan dus voor gekozen worden om meer consulenten op te leiden dan direct nodig.

Er kunnen maximaal 12 mensen deelnemen in een 3 daagse training. Dit lijkt voor Delft (meer dan) genoeg te zijn. De kosten: • € 400,- kosten voor de training; o.a. praktische voorbereiding, administratieve werkzaamheden + voor- en nawerk. • € 250,- inhoudelijke voorbereiding trainer, o.a. afstemming met organisatie en vragenlijsten doorlopen. • € 250,- training per dagdeel (3x) • € 20,- p.p. deelnemersmappen en certificaten. Dus voor een 3 daagse training van 12 personen is de organisatie € 1940,- kwijt, incl. BTW en excl. reiskosten trainer. Dit zijn de incidentele kosten. Overige kosten: Promotie Crisiskaart – Posters, filmpje, voorlichting. Printkosten – om de Crisiskaarten af te drukken, deze kosten zijn zeer beperkt. Dit zal in totaal rond de 1.000 euro liggen voor het eerste jaar, daarna zullen de kosten nog zeer beperkt zijn.

9

Implementatie: Coördinator Crisiskaart: €20.000 (per jaar) Crisiskaartconsulenten: €2.500 (per jaar) Training consulenten: €1940 Promotie/printkosten: €1000 €25.440 Doorlopende kosten Coördinator Crisiskaart: €20.000 Crisiskaartconsulenten: €2.500 €22.500 per jaar

Baten van de Crisiskaart De financiële opbrengsten van de Crisiskaart zijn wat minder duidelijk in cijfers aan te geven. De Stichting Crisiskaart Nederland, het Schakelteam Personen met Verward Gedrag en MIND hebben nut en noodzaak van de Crisiskaart in beeld gebracht in een maatschappelijke effectenanalyse. Zie bijlage 3 voor de samenvatting van de maatschappelijke effecten analyse. Preventie Onderzoek toont vooralsnog niet onomstotelijk aan of de Crisiskaart een crisis altijd kan voorkomen. Gebruik van de kaart heeft wel een aanzienlijke invloed op het verloop van de crisis. Tijdens een crisis kampen omstanders en hulpverleners vaak met handelingsverlegenheid. Zij weten niet goed wat zij met de situatie aan moeten. De Crisiskaart geeft omstanders en hulpverleners een passend handelingsperspectief. Zo kan het ook overlast in de wijk voorkomen. Dit is ook de ervaring geweest bij de inzet van de Crisiskaart in 2007. Zekerheid en veiligheid Dragers ervaren meer rust in de wetenschap dat omstanders in een geval van crisis via de kaart weten hoe er op dat moment het best kan worden gehandeld. De Crisiskaart kan dus gevoelens van onzekerheid en onveiligheid verminderen. Autonomie De Crisiskaart zorgt ervoor dat de cliënt een verhoogd gevoel van autonomie heeft. Het is aan de kaarthouder zélf om te bepalen wat er wel en niet op komt te staan.

De rol van de consulent is ondersteunend. Dit is dus een andere verhouding dan bij het Signaleringsplan. Deze aanpak draagt bij aan het gevoel van autonomie en zelfregie. Minder opnames Uit kwantitatief onderzoek uit 2015 blijkt dat de inzet van de Crisiskaart leidt tot een afname van het aantal gedwongen opnames door een rechtelijke machtiging (RM). Het eerder kunnen signaleren van een dreigende crisis (door zowel cliënt, naasten als omstanders) en het voorkomen van verergering ervan kunnen er toe bijdragen dat lichtere zorg of ondersteuning soms volstaat. Verbeterde kwaliteit van het leven Het verbeteren van de kwaliteit van leven van kaarthouders kan wellicht als belangrijkste overkoepelende doelstelling van de Crisiskaart worden beschouwd. In die zin past de kaart ook goed binnen de transformatie van beschermd wonen naar beschermd thuis. De Crisiskaart draagt naar verwachting bij aan een verschuiving van relatief zware, intensieve en/of langdurige naar lichtere, minder intensieve en/of kortere zorg of ondersteuning. Welzijn en participatie Beleidsadviseurs uit de gemeenten Rotterdam en Amsterdam hebben aangegeven dat de Crisiskaart een potentiële bijdrage levert aan het behalen van beleidsdoelstellingen. Ook doen kaarthouders mogelijk minder beroep op Wmo-ondersteuning vanuit de gemeente. Het past daarbij ook binnen het actieprogramma ‘Langer en weer thuis’.

10

6. Adviezen Conclusie Uit de verschillende gesprekken en verzamelde informatie blijkt dat de Crisiskaart een goed product is om in te zetten binnen de aanpak verwarde personen. Dat de Crisiskaart sinds de start in 2007 nog nauwelijks ingezet wordt heeft echter te maken met een aantal factoren: - Verkeerde plek: de Crisiskaart is nu bij GGZ-Delfland belegd. Daar is de kaart nooit echt omarmd. Sinds 2007 is er vrijwel geen actie uitgevoerd met betrekking tot de Crisiskaart en zijn er geen kaarten uitgedeeld. Ook vanuit GGZ-Delfland wordt gezien dat het beter is om de kaart met ervaringsdeskundigen aan te maken. Het kan ook mensen afschrikken om er gebruik van te maken. De plek waar het nu aangeboden wordt, werkt belemmerend. Tot nu toe is er niet bewust gezocht naar een andere plek voor de Crisiskaart. Dit komt doordat het voor GGZ-Delfland als extra voelt ten opzichte van het Signaleringsplan. - Onbekend: er is weinig promotie geweest rondom de Crisiskaart en daardoor is er weinig bekendheid. Weinig cliënten weten dat het bestaat, behandelaren zijn niet goed op de hoogte en de hulpdiensten herkennen het product nog niet. - Geen financiering: om het gebruik meer te kunnen stimuleren is er een budget nodig. Uit de verhalen van Rotterdam en Den Haag blijkt dat mensen die een Crisiskaart hebben dit ook als een erg positieve verandering zien.

Een gevaar is wel dat er bij cliënten al een wirwar aan verschillende hulpmiddelen bij hen aan bod komen.

Een nieuwe plek voor de Crisiskaart Het is dus zinvol om de Crisiskaart een bij een andere Delftse organisatie te beleggen. GGZ-Delfland geeft aan dat de Herstelacademie een passendere plek is voor de Crisiskaart. Er is alleen nooit bewust gekeken naar andere opties en GGZ-Delfland ziet ook geen grote noodzaak. Dit komt omdat het signaleringsplan al stevig geborgd is. Daarvoor zijn ook veel afspraken gemaakt met ambulante teams. Bij de herstelacademie is er ook over nagedacht om de Crisiskaart in te gaan zetten. De Crisiskaart zou een mooie aanvulling kunnen zijn op de WRAP1, die al bij de Herstelacademie belegd is. Dezelfde medewerkers die zich bezighouden met de WRAP zouden zich daarnaast kunnen specialiseren in het maken van Crisiskaarten. Een groot voordeel is dat bij de Herstelacademie ervaringsdeskundigen ingezet worden om cliënten te ondersteunen. Dit ligt in lijn met de methodiek die bij de Crisiskaart hoort. Herstelacademie kent het aanbod van de psychiatrie en tegelijkertijd in de samenleving. Dat maakt het een aantrekkelijke partij voor de Crisiskaart. De Herstelacademie staat hier zelf ook zeker open voor. Zij dragen de Crisiskaart een warm hart toe en denken graag mee om de kaart een plek te geven binnen de academie of daarbuiten. Basisberaad ziet een goede mogelijkheid tot samenwerking wat betreft de Crisiskaart.

Als de Herstelacademie of een andere organisatie ervoor kiest om de Crisiskaart in te zetten, kan Basisberaad hierin ondersteunen in ruil voor een vergoeding.

Sleutel tot succes: inzetten op samenwerking Op de verschillende plekken waar nu de Crisiskaart ingezet wordt, zijn grote verschillen in het aantal gebruikers. Op de plekken waar de Crisiskaart veel ingezet wordt, wordt de kaart ook gedragen door de partners. Om de Crisiskaart een waardevolle aanvulling te laten zijn binnen de Aanpak Verwarde Personen is het belangrijk om de juiste partijen aan elkaar te verbinden en om in te zetten op het vergroten van de bekendheid van de kaart. Denk hierbij aan: politie/wijkpolitie (binnen Den Haag kan de kaart bijvoorbeeld opgeslagen worden in de politieadministratie), Crisisdienst, ambulance, GGD/GGZ instellingen en GGZ-Delfland. 1 WRAP staat voor Welness Recovery Action Plan. Het is een herstelmethode die je helpt om weer

grip te krijgen op je leven. Meer informatie via: https://www.psychosenet.nl/hulp-en-herstel/wrap/ 11

Bijlage: Samenvatting maatschappelijke effectenanalyse De Stichting Crisiskaart Nederland, het Schakelteam Personen met Verward Gedrag en MIND hebben nut en noodzaak van de Crisiskaart in beeld gebracht in een maatschappelijke effectenanalyse. De analyse is tot stand gekomen met een breed samengestelde expertgroep van o.a. zorgprofessionals, politie, gemeenten, Crisiskaartconsulenten en ervaringsdeskundigen. Daarnaast is gebruik gemaakt van diverse eerder uitgevoerde kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeken. De analyse komt tot onderstaande positieve verwachtingen bij toenemend gebruik van de Crisiskaart. Preventie Tijdens het ontwikkelen van de kaart en het achterliggende crisisplan wordt meermaals, onder begeleiding van een consulent, gesproken over de kenmerken van een (dreigende) crisis. Daardoor wordt de kaarthouder in kwestie zich daar meer van bewust en ziet een crisis eerder aankomen. Dat geldt ook voor naasten en betrokken hulpverleners. Door signalen vroegtijdig te onderkennen en hierop acties te ondernemen kan soms voorkomen worden dat het tot een crisis komt. Zekerheid en veiligheid Mensen die bang zijn in een crisissituatie te komen, hebben vaak gevoelens van onzekerheid en onveiligheid. Bezit van een Crisiskaart kan die gevoelens reduceren.

Dragers ervaren meer rust in de wetenschap dat omstanders in een geval van crisis via de kaart weten hoe er op dat moment het best kan worden gehandeld. Autonomie Hoewel de inhoud van de kaart en het crisisplan worden vastgesteld onder begeleiding van een consulent, is het aan de kaarthouder zélf om te bepalen wat er wel en niet op komt te staan. De rol van de consulent is ondersteunend. Deze aanpak draagt bij aan het gevoel van autonomie en zelfregie. Voorkomen of de-escaleren Onderzoek toont vooralsnog niet onomstotelijk aan of de Crisiskaart een crisis altijd kan voorkomen. Gebruik van de kaart heeft wel een aanzienlijke invloed op het verloop van de crisis. Tijdens een crisis kampen omstanders en hulpverleners vaak met handelingsverlegenheid; zij weten niet goed wat zij met de situatie aan moeten. De Crisiskaart geeft omstanders en hulpverleners een passend handelingsperspectief. Zorg en maatschappij In hoeverre leidt het gebruik van de Crisiskaart tot merkbare veranderingen in de zorg en voor de maatschappij? Daarover zijn nog weinig gegevens beschikbaar. Wel is het mogelijk een verwachting te formuleren op basis van opgedane ervaring en gesprekken met betrokken partijen. De Crisiskaart draagt naar verwachting bij aan een verschuiving van relatief zware, intensieve en/of langdurige naar lichtere, minder intensieve en/of kortere zorg of ondersteuning.

Het eerder kunnen signaleren van een dreigende crisis (door zowel cliënt, naasten als omstanders) en het voorkomen van verergering ervan kunnen er toe bijdragen dat lichtere zorg of ondersteuning soms volstaat. Als een crisis sneller voorbij is, leidt dit tot sneller herstel. Dat verbetert de kwaliteit van leven en zorgt voor reductie van de zorgkosten na een crisis. Minder opnames Uit kwantitatief onderzoek uit 2015 blijkt dat de inzet van de Crisiskaart leidt tot een afname van het aantal gedwongen opnames middels een rechtelijke machtiging (RM). Dat is een 12

goede ontwikkeling, want uit eerder onderzoek blijkt dat opnames tot allerlei negatieve effecten en trauma’s kunnen leiden. Ook voor naasten kan een opname erg belastend of zelfs traumatiserend zijn. Minder gedwongen opnames leidt bovendien tot aanzienlijke kostenbesparingen. Verbeterde kwaliteit van leven Het verbeteren van de kwaliteit van leven van kaarthouders kan wellicht als belangrijkste overkoepelende doelstelling van de Crisiskaart worden beschouwd. Tegelijkertijd verwacht de expertgroep dat de Crisiskaart ook voor het sociaal steunsysteem een positief effect op de kwaliteit van leven kan hebben, bijvoorbeeld wanneer zorgen en stress over de veiligheid en het welzijn van de crisisgevoelige persoon worden gereduceerd. Welzijn en participatie Het welzijn van burgers evenals hun maatschappelijke participatie zijn belangrijke aandachtspunten van gemeenten en komen op allerlei manieren terug in de lokale beleidsdoelstellingen. Beleidsadviseurs uit de gemeenten Rotterdam en Amsterdam hebben aangegeven dat de Crisiskaart een potentiële bijdrage levert aan het behalen van deze doelstellingen. Ook doen kaarthouders mogelijk minder beroep op Wmo-ondersteuning vanuit de gemeente.

13