2102020 Platform Beter Stedelijk en Regionaal Openbaar Vervoer Haaglanden - reactie op MRDH brief 17-12-20 inzake Regionaal Transitieprogram OV en Coronabeleid

PLATFORM BETER STEDELIJK EN REGIONAAL OPENBAAR VERVOER HAAGLANDEN AAN DE GRIFFIE VAN DE GEMEENTE DELFT Den Haag, 10 januari 2020 Geachte heer Van der Valk, Onderstaand treft onze bijdrage aan voor de Haagse raadscommissie leefomgeving ter voorbereiding van hun bespreking over de transitieplannen van MRDH inzake OV en corona. Op 14 januari staan de transitieplannen van MRDH als ingekomen stuk op de agenda van de Delftse raadscommissie Ruimte en Verkeer. Mijn verzoek is aan U of U onze brief t.b.v. de voorbereiding van de adviezen die de gemeente Delft zal geven aan MRDH aan de leden van de raadscommissie voor 14 januari wilt toezenden. In deze fase is het nog niet de bedoeling dat ik ga inspreken. Wel stellen wij het op prijs indien de leden reeds nu al van onze aanpak van dit belangrijke OV dossier kennis kunnen nemen. Mocht de toezending niet mogelijk zijn dan zal ik de leden hen deze brief toezenden. Ik wil U niet daarmede extra belasten maar het zou uiteraard behulpzaam zijn indien dit wel zou kunnen. Graag hoor ik van U zo spoedig mogelijk of dit kan worden verzorgd. Ik zal evenmin in deze fase als toehoorder aanwezig zijn. Mocht een inhoudelijke eerste discussie door U wel verwacht worden dan kom ik graag als toehoorder. Wellicht kunt U dit dan digitaal regelen. Ik hoor dat dan wel. met vriendelijke groet, woordvoerder

Bijlage PLATFORM LOKAAL EN REGIONAAL OPENBAAR VERVOER HAAGLANDEN (OVHA) AAN DE LEDEN VAN E RAADSCOMMISSIE LEEFOMGEVING 10 januari 2021 Zeer geachte leden, INLEIDING. Op de site van de gemeente Delft vonden wij t.b.v. de vergadering van de raadscommissie wonen en milieu op 14 januari a.s. een ingekomen stuk van MRDH verzonden op 21 december 2020 aan de griffie van de gemeenten en leden van de adviescie MRDH inzake de planning van het transitieprogramma OV en corona. Dit stuk alsmede de jaarplanning 2021 met onderwerpen zult U ook wel hebben ontvangen. Er vindt geen inspraak plaats alleen voor "stakeholders". Wij vinden het van groot dat ook externe partijen een inbreng hebben. Daarom hebben wij deze bijdrage opgesteld en willen wij deze onder uw aandacht brengen ten einde geen overhaaste stappen en onomkeerbare adviezen te geven. De inhoud en draagwijdte qua betekenis voor het OV is ons nog niet heel helder daar waar MRDH een ongesorteerde uitgebreide kaleidoscoop van "zachte"en harde" onderwerpen noemt. Hoewel enerzijds dit een start is verontrust het ons anderzijds enigszins zowel de richting als de prioriteit. Frequenties, lijnen en tariefsverhogingen staan bovenaan.

Dit geeft ons aanleiding U nu al over dit onderwerp onze visie te geven. MRDH bekijkt het puur op technisch-financiele gronden dat er onvoldoende geld dreigt te zijn en dat frequenties en lijnen in het tweede deel van het jaar benoemd gaan worden in hoeverre deze kunnen blijven bestaan. Op zichzelf is dat formeel juist met dien verstande dat MRDH op deze wijze bezig is met een actie JUMPING TO (voorgekookte?) CONCLUSIONS. OVHA is echter van menig dat maatregelen op dit moment te voorbarig zijn en dat eerst op basis van beschikbaar onderzoek een eerste analyse van het Corona tijdperk moet worden gemaakt. Wij gaan daarbij er van uit dat medio juli de inentingsfase grotendeels voorbij is en dat in september geen of een verzwakte opleving van dit virus mag worden verwacht. Zolang deze stelling houdbaar is zou o.i. niets aan het OV voorzieningenniveau anders dan bijstelling van frequenties naar boven bij een soepeler coronabeleid mogen worden beslist. Voordat U een advies dan wel richting aangeeft lijkt het ons goed U breder "bij te praten" over opvattingen inzake gevolgen voor OV en corona aan de hand van deskundigen en ervaringsfeiten die tot nu toe zijn opgedaan. Uiteraard horen hierbij analyses mede op basis van onderzoek van Prof Van Wee van de TU Delft en het KIM (kennisinstituut OV). Voorts diverse andere opvattingen van deskundigen.

Wij herinneren U ook aan de TROONREDE 2020 waarin "De steun voor het openbaar vervoer wordt voortgezet, omdat veel mensen voor hun dagelijkse bezigheden afhankelijk zijn van bus, trein, tram en metro". ik hoop dat het voor U een steuntje in de rug is om in deze chaotische tijden de juiste route in te slaan die het OV met nog altijd een belangrijke nutsfunctie in onze steden en landelijk ten dienste moet blijven op het bestaande en te verbeteren kwaliteitsniveau. Bedenk ook dat door de KABINETSWISSELING nieuw beleid meer tijd kost maar dat dit niet in politiek "stuurloze" tijden tot drastische bezuinigingsmaatregelen maatregelen mag leiden. Bij een kabinet in zijn nadagen demissionair of niet - kunnen maatregelen gericht op afbouw worden gekozen daar waar OV - op papier - juist grote prioriteit toekomt. MRDH wordt door de Minister budgetgericht tot de "korte termijn op de actiemodus" gedwongen. Maar U en alle gemeenten in het MRDH gebied zullen echter Uw stem moeten willen verheffen voor een blijvend perspectiefvol OV. Ons Platform heeft zich ook de afgelopen maanden afgevraagd hoe het met het OV verder gaat na corona en een zwart - wit antwoord is nu niet te geven.

Wel zijn er indicatoren en ervaringsfeiten en daarmee contouren die ons hoop geven dat het gebruik van OV op peil blijft en het perspectief voor meerOV- investeringen in de nieuwe kabinetsperiode een groter aandeel krijgt. ENKELE FEITEN: Prof Van Wee TU Delft denkt niet dat de files in volle omvang terugkeren. Na 10 maanden nieuw gewoontegedrag is dat lang genoeg om thuiswerken te continueren 3 a 4 dagen per partner en/of later starten op kantoor. Zie AD 8 jan. 2021. 1 % minder auto's kan tot 5% minder files leiden aldus Van Wee. Wacht een jaar om verdragsveranderingen te monitoren en leg dan geen nieuwe of te verbreden autowegen aan. Tot zover Van Wee. Steven Van Eijk van de vereniging RAI zegt dat in 2021 een vorm van Rekening rijden zal worden ingevoerd. Dat kan een positieve invloed op OV-gebruik hebben. Noodzakelijk vinden de meesten dat maar "hoe" is de hamvraag. Ten slotte heeft Het KIM, Kennisinstituut voor mobiliteitsbeleid berekend dat 37% niet meer tram, bus en metro gebruikt en dat de fiets meer gebruikt wordt. In juli 2020 gemiddeld 4,1 km en in september 2019 3,4 km. Ongeveer de helft blijft dat doen na de opheffing van de corona maatregelen.

AFWEGINGEN Vaststaat dat het bij OV niet alleen gaat om het vervoeren van personen maar ook de visie om het OV als ruimtelijk instrument op de kaart te houden. Een land met meer dan 17 miljoen inwoners met nieuwe bouwlocaties en weinig ruimte met name in de Randstad --Eindhoven - Groningen vraagt een beleid zoals snelle treinen, RRail-achtige oplossingen en samenhangende railnetten in grote steden in combinatie met bussen die deels aantakken op spoor, randstadrail en tram. In feite een versterking van het OV - beleid dat nu nog te traag mede door corona - in de steigers wordt gezet. Er moet een evenwichtiger balans komen tussen auto en OV gebruik. De fiets kan daarbij een flinke rol vervullen. Dit beleid is tamelijk onomstreden en moet in 2021 in de steigers worden gezet. Daarin past NIET niet een AFBOUW van frequenties en lijnen in dit jaar indien corona medio juli uitzicht onder controle is. Doe je dat wel en bouw je OV-kwaliteit af dan span je het paard achter de wagen. FINANCIERING Ons land is een rijk land. De diepe zakken van de minister Hoekstra zijn bekend en wie de financiele berichten volgt zijn economen bepaald niet pessimistisch. Nederland is al eeuwen een uniek en creatief handelsland. De werkloosheid is hier t.o.v. andere EU landen laag. Nederland is ook altijd bezig om de economie (financiele) ruimte te geven.

Ook de EU - fondsen bieden veel mogelijkheden voor leningen tegen vrijwel 0 procent. Voorts het EU-HERSTELFONDS. Italie heeft de pot! Maar Nederland kan hieruit zijn deel 5,572 miljard opeisen bij onderbouwde plannen. Daarom zijn wij van mening dat op het OV - met het oog op de periode na juli 2021 met uitloop - zeker niet bezuinigd moet worden. Het rijk heeft ook voor deze periode weliswaar geen 100% compensatie in uitzicht gesteld maar de OV sector zal offensief en positief moeten onderhandelen. INKOMENS EN TARIEVEN Dit jaar gaan de inkomens er wat meer op vooruit maar minder dan gehoopt voor de lagere loonschalen. Tegelijkertijd zien wij dat gemeentelijke lasten en andere lasten als een duveltje uit een doosje springen de kostenstijgingen zoals voor milieubeleid en de inkomensgroei vooral voor midden en lage inkomens doet verdampen. Onze eerste dringend advies is om de OV tarieven zeker niet te verhogen. NB. Overigens gaat het OV tarief gaat conform besluit MRDH 2020 op 1/9 (of 1/10) al met 1 cent omhoog zodat het basisinstaptarief 1 volle euro bedraagt. Dit houdt verband met de bijdrage van reizigers aan een nieuw betaalsysteem. Psychologisch alleen al verdraagt dit geen extra tariefsverhoging. Besef dat je OV verliezen moet zien te rug te winnen (Zie KIM 50% van 37% verlies verwacht men terug te winnen door meer reizigers).

Overleg vervoerders met de Rijksoverheid voor passende abonnementen. Biedt in dit kader goedkopere abonnementen aan voor mensen die per werkweek 3 of 4 dagen werken naast het 5- daagse abonnement. Aspirant- en ex OV-reizigers worden zo aangemoedigd het OV weer te gebruiken. Laat de reiziger uit deze opties kiezen. De OV bedrijven moeten voor dit soort aanbiedingen (tijdelijk financiele) steun krijgen vanuit het RIJK wellicht ook uit het milieufonds. Een reele opstart moet financieel mogelijk gemaakt worden. Daarvoor duurde de crisis te lang. Reserveer voorts middelen hiervoor uit het EU-HERSTELFONDS. Een passender naam en bestemming mag de OV - sector voor herstel van de OV- balans niet uit de handen laten glippen.

HAAGLANDEN; OP OV Bezuinigen m.n. op frequenties en lijnen? Hiervan zijn wij een grote tegenstander. U weet dat al heel lang in de OV sector een proces van erosie plaatsvindt. Minder fijnmazigheid van lijnen heeft niet alleen in Den Haag maar overal al plaats gevonden. NU is er in Haaglanden nog wel een samenhangend logisch netwerk met potentie. Het kan "aan het publiek verkocht worden " als totaalnet. Als je wel lage frequenties invoert en lijnen schrapt ontstaan er grote gaten en dito loopafstanden. Dit verzwakt ook de sterkere lijnen omdat hun aanvoerbronnen dan wegvallen. Wij vinden dit een heilloze weg. Uit oudere vervoersgegevens van 1990 t/m 2006 (daarna werden geen vervoerscijfers gegeven tot rond 2014 ) bleek dat het gebruik van de huidige lijnen hoger was. Chipkaart tarieven zijn te sterk gestegen in verhouding tot de grotere aantallen lage inkomens en vervoersarmoede in onze stad. Verder heeft het fietsbeleid reizigers gekost maar dat kan voor de vervoerder alleen maar een uitdaging zijn om de dienstverlening nog beter te maken. ATTENTIEPUNT. HTM rept over gemiddelde vervoersafname van 45%. Onze becijferingen op de maandcijfers in het HTM dashboard leerden ons dat na herberekening dat de stadstramlijnen grotendeels in september jl al weer tussen de 60 en 65% van hun januari 2020 niveau zaten.

Dus extra inkomstenverhogend! Enkele andere tramlijnen 1, 16 en 19 zaten door deels andere oorzaken zoals reconstructie en omleidingen alsmede een onvoltooide tramlijn 19 op 50 a 52% en helaas RRail Zoetermeer op gemiddeld 35%. Het "NS effect" door het grotendeels weggevallen woonwerkverkeer. Zo bezien ware niet op de stadstramlijnen te bezuinigen eerder incidenteel frequenties te verbeteren. Op sommige gebeurt dat niet op anderen wel. Bij HTM bus zien wij vooral bus 25 er boven uit steken. M.n. wijken als de Schilderswijk en Transvaal maar ook Laak en Spoorwijk hebben een hoger OV aandeel dan elders in de stad. CONCLUSIE: Nu de overheden OV naast fiets en auto als een onmisbaar en structuurbepalende mobiliteitsvorm hebben benoemd moet het OV zeker na corona voluit zijn kansen houden en krijgen. WAT MAG JE NA CORONA VAN OV GEBRUIK VERWACHTEN? Zie allereerst onze inleiding met gegevens en verwachtingen van deskundigen. Je zult na verkregen steun van de Rijksoverheid een orienterende zoekende overgangsfase krijgen die pakweg maximaal 1 jaar duurt (zie opvatting Van Wee). Aan welke elementen denk je dan bij een nieuw OV-beleid post corona. OVHA zegt dan begin bij jezelf en je familie. Wat zouden zij doen? In feite krijg je al een beeld wat je zelf van plan bent en waarom zou dat niet voor alle OV - gebruikers van Nederland gelden ingekleurd al naar gelang ieders eigen situatie.

Thuis en/of op kantoor werken? De werkgever speelt hier een bepalende rol. Maar een goede werkgever denkt in mogelijkheden en zal zijn bedrijfsvoering optimaal willen houden. En ja dat vult iedere werkgever anders in maar hij of zij zal niet ontkomen aan de behoefte van werknemers om meer soepelheid te betrachten. Mensen kunnen - zo blijkt - zowel thuis als op kantoor werken. Niet iedereen. Voorbeeld: In pre coronatijd had een vriend van mij een baan bij een verzekeraar in Amsterdam (schade beoordelen en afwikkelen) en woonde in Voorhout. Zijn vrouw woonde - zij was Catalaans parlementslid - in Barcelona. Uiteraard wil je zo'n huwelijk op afstand niet. De werkgever stemde in dat hij vanuit Barcelona via de computer werkte maar moest wel op bepaalde momenten in Amsterdam op kantoor zijn. Er waren afspraken en beiden hielden zich daaraan. Dit is tot aan zijn vervroegd pensioen zo'n 2 jaar door gegaan en het werkte prima. Als werkgevers hun werknemers en omgekeerd vertrouwen dan kan dat op grotere schaal.

Vanuit de werknemer is het goed - mensen met kinderen - om afwisselend thuis en op kantoor te werken bijv een ieder 3 a 4 dagen. Persoonlijk kijkend naar mijn vroegere baan was het nodig ook op kantoor te zijn. Veel is nu digitaal mogelijk maar optimaal is het niet altijd. Je wilt elkaar nog even spreken op kantoor en informeel contacten leggen. Ook in sociaal opzicht is dit voor de meesten belangrijk.Collega's kunnen prima thuis werken als de werkgever ook thuis de technische faciliteiten en adequaat kantoor meubilair aanbiedt. Denk aan rechters en anderen die concept uitspraken/brieven/programma's opstellen en dan in the end wel op kantoor dit verder afwikkelen. Op dit thema zijn eindeloze varianten te maken. Ik denk bijvoorbeeld aan U raadsleden die de inspraak veel liever in Uw eigen raadszaal zien en ook onderling contacten kunnen hebben. Dat is het wezen van de mens. Scholen en beroepsopleidingen en Universiteiten. T.a.v. scholieren, ambachten en beroepsopleidingen en universitaire studenten ligt het veel lastiger. Enige spreiding in aanvang van colleges en schoollessen is toch een lastig fenomeen. Men moet nu eenmaal een bepaald pakket behandelen. Later beginnen is dan geen optie. Ons advies is hiermee voorzichtig om te gaan en scholen en universiteiten de lead te geven.

ADVIES: gegeven de grote achterstanden, eenzaamheid en gebrek aan perspectief zullen deze scholieren en studenten juist extra tijd op de instellingen moeten kunnen doorbrengen. Misschien dat minder kantoorwerkers in het OV ruimte laten ontstaan voor extra studenten. Stel OV niet te centraal na corona qua spreiding van studenten enz (het materieel is er toch al idem personeel) maar laat vooral deze categorieen een inhaalslag maken en laat OV hierin dienstbaar zijn. Aanvullende aandachtspunt. Vakantieverkeer, zakelijk verkeer wel/niet minder vliegen/aansluitend OV. Realistisch? Deze sector zal zeker weer vrijwel naar het oude niveau toegroeien. Mensen willen nu eenmaal vaak en ver reizen.Daarvoor zal ook OV een belangrijke rol zijn weggelegd. In het zakelijk verkeer kan evenals bij OV wel een trend zichtbaar worden voor meer digitaal vergaderen Het zorgpunt milieu en vliegtuigen is geen OV - zaak wel in het vliegverkeer en isook een kwestie van EU beleid. Het OV is toeristisch maar ook zakelijk met dit segment gediend. De invloed van toerisme op het gebruik van het OV hebben wij nog niet gekwantificeerd gezien m.u..v. Amsterdam zoals hogere frequenties op tramlijnen naar musea enz.. CONCLUSIE Er moet ruimte zijn voor een nieuwe invulling waarbij meer thuis gewerkt wordt. In dit beeld zullen bij het OV flexibelere en goedkopere abonnementen moeten komen.

Wel met tijdelijke steun van het Rijk. Maar neem eerst een jaar voor wat proeven en kijk hoe het beeld zich ontwikkelt. Voor iedereen zal dat een belangrijke stap zijn om het OV trouw te blijven dan wel definitief of af te haken. De MRDH benadering is te beperkt nu korte termijn maatregelen in het bredere OV - toekomst perspectief moeten passen. Daarover lezen wij niets terug in de brief van MRDH. De OV - sector moet in deze periode vol aan de bak om met voorstellen te komen en dit met het RIJK te bespreken. Nu is een pro-actieve opstelling een noodzaak. Gebeurt dat ook? Het is een illusie te menen dat alles weer "business as usual "wordt.

Wij wensen U sterkte bij dit zeer lastige dossier. Met vriendelijke groet,