2048916 College van B en W - update uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie

Programmeurs en Directie Programmeurs Ruimte en Economie

tt Gemeente Delft

bezoekadres: Stationsplein 1 2611 BV Delft IBAN NL21 BNGH 0285 0017 87 t.n.v. gemeente Delft Internet www.delft.nl Telefoon 14015

Retouradres · Postbus 78, 2600 ME Delft

Gemeenteraad Delft

VERZONDEN 2 6 NOV 2020 Datum

Onderwerp

24-11-2020

Update Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie

Ons kenmerk

4414389 Uw brief van Uw kenmerk Bijlage

Geachte leden van de raad,

2

Hierbij ontvangt u de voortgangsrapportage van de uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie. Zoals in de informatiebrief van 2 april 2020' is aangegeven ontvangt u jaarlijks in het derde kwartaal een update met betrekking tot de agenda. In de raadsvergadering van 16 mei 2019 heeft wethouder Brandligt de volgende toezegging gedaan: - De mogelijke gevolgen van droogte voor de raad inzichtelijk te maken door deze te betrekken bij de eerste jaarlijkse update stand van zaken klimaatadaptatie in januari 2020; - Maatregelen tegen droogte te treffen om verdere negatieve gevolgen te voorkomen, zeker op de plekken die door eerdere droge perioden al zijn aangetast, en deze op te nemen in uitvoeringsagenda Klimaatstrategie. In deze brief informeren wij u over de uitwerking van deze toezegging. lnleiding Aan klimaatadaptatie wordt binnen verschillende werkvelden gewerkt. Hiermee wordt een breed draagvlak gecreëerd en de realisatie van maatregelen wordt geoptimaliseerd. Oat maakt realisatie kansrijker, maar vereist wel coördinatie en afstemming, zodat dubbel werk of hiaten worden voorkomen. Deze werkwijze past in de doelstelling van het OPRA (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie): 'per 2020 klimaatadaptatie verankerd hebben in beleid en handelen van de organisatie'. De op 19 juli 2019 opgestelde uitvoeringsagenda2 richt zieh sterk op deze verankering in de organisatie.

Op deze wijze zergen we er voor dat klimaatadaptatie in de buitenruimte steeds meer wordt meegenomen in de ruimtelijke plannen en dat Delft beter bestand wordt tegen de gevolgen van klimaatverandering.

1 2

https://delft.raadsinformatie.nl/modules/1 /lngekomen%20stukken/592737 https://delft.raadsinformatie.nl/document/8882183/1 #

Datum

24-11-2020 Ons kenmerk

4414389

Daarnaast blijft het van belang te benadrukken dat voorkomen beter is dan genezen. Veruit de (kosten)efficiëntste klimaatadaptieve maatregel is zo snel mogelijk verdere klimaatverandering in te perken, door bijvoorbeeld zo snel mogelijk de uitstoot van broeikasgassen naar nul te brengen. Met de doelstellingen op het gebied van onder meer de Energietransitie en Delft Klimaatneutraal wordt ook dit vormgegeven. Voortgang punten uitvoeringsagenda Tabel 1 geeft een overzicht van de voortgang van elk onderdeel van de uitvoeringsagenda. Vervolgens volgt er voor ieder onderdeel een korte toelichting. t

Cil

un d

Nr

Punt uitvoerin sa enda 1 anvullen kaartmateriaal 2 Uitwerken tekenin en eindbeeld 3 Voorbereiden waterlabel 4 Financiële instrumenten 5 Onderzoek droo te us 8 Onderzoeken beheerlasten 9 Versterken samenwerkin HH Delfland

11/Klimaatt

12 Bre beleid 13Veili 14 Won in cor oraties 15 Groen & Gemak onderzoek 16 Communicatie Ian noodweer 17 Klimaatmaat 18 Geveltuinen bii rioolwerken 19 Vernieuwen a enda klimaatada tatie Benutte kans 20 Versnellin svoucher - Hittestress 21 NKWK - Monitorin Lokale Klimaatbestendi heid 22 Communicatiestrate ie

Tabel 1: voortgangsoverzicht uitvoeringsagenda

2/8

Datum

24-11-2020 Ons kenmerk

4414389

Voortgang van punten op de agenda 1. Aanvullen kaartmateriaal Goed kaartmateriaal is essentieel voor het leveren van juiste informatie aan inwoners en collega's. Aan het eind van ieder jaar wordt bekeken welke kaarten nieuw beschikbaar zijn gekomen en hoe die worden ontsloten. Oat zal aan het eind van dit jaar ook gebeuren.

2. Uitwerken tekeningen eindbeeld Met alleen de teksten uit de klimaatadaptatiestrategie kon onvoldoende een helder eindbeeld geschetst worden. Daarom is gevraagd om dit verhaal beeldend te verteilen. Dit heeft een 'drieluik' opgeleverd, met daarin drie beelden van Delft: vroeger, nu en het klimaatadaptieve Delft van de toekomst. Momenteel wordt onderzocht hoe de beelden kunnen worden ingezet in de communicatie richting bewoners. De beelden zijn bijgevoegd als bijlage 1. 3. Voorbereiden Waterlabel Onder leiding van het Hoogeheemraadschap Delfland is er een 'waterlabel' ontwikkeld voor percelen in de gemeenten binnen het gebied van de HHD. Dit is een soort energielabel, maar dan om de kilmaatadaptiviteit van een perceel te meten. Het is vooral bedoeld als communicatiemiddel om mensen te prikkelen om te vergroenen. In afwachting van de start van de klimaatmaat (zie punt 17) is dit nog niet opgepakt. 4. Financiële instrumenten De afgelopen periode is er gekeken naar de mogelijkheden om de belastingen en leges te vergroenen. Hiermee zou ook gestuurd kunnen worden op het klimaatadaptiever maken van Delft, bijvoorbeeld door karting op de rioolheffing na het aanbrengen van een groen dak. In de Alliantie financiële prikkels van het OPRA is bekeken wat ervaringen van andere overheden op dit gebied zijn. Aan een verdere uitwerking wordt momenteel gewerkt. 5.

Onderzoek droogte De afgelopen tijd is er onderzoek gedaan naar droogte. Hierbij is er gekeken naar bebouwing, infrastructuur en groen en de invloed van de wisselende grondwaterstanden als gevolg van droge en natte periodes op deze thema's. Hierbij zijn knelpunten in beeld gebracht en worden gericht doelmatige maatregelen getroffen. Deze maatregelen kunnen we gericht ontwerpen door de vele meetpunten in ons grondwatermeetnet. Hiermee beoordelen we niet alleen wat de huidige stand van zaken is, maar evalueren we de toegepaste maatregelen ook op effectiviteit. De kernende periode zal dit verder worden uitgewerkt in een aanpak droogte en grondwateroverlast. In bijlage 2 wordt verder ingegaan op de knelpuntenaanpak van de grondwaterproblematiek in Delft. 6. Dakenvisie Daken bieden niet alleen bescherming tegen regen, maar kunnen voor uiteenlopende doelen worden ingezet. Zo is er de opslag van hemelwater, maar ook energieopwekking of ruimte voor groen. Er heeft afgelopen jaar een onderzoek plaatsgevonden naar hoe en welke functies te combineren zijn. De hieruit ontstane gedachten over het gebruik van daken zijn geland in de duurzaamheidsvisie van Schieoevers. Ook bij andere projecten wordt een duidelijk afwegingskader (Welke daken moeten nu voor welk doeleinde 3/8

Datum

24-11-2020 Ons kenmerk

4414389

worden ingezet?) als waardevol gezien. Hierbij valt een onderscheid te maken tussen daken van bestaande bouw en nieuwbouw. Bij deze laatste categorie kunnen de afwegingen en voorwaarden uit de duurzaamheidsvisie van Schieoevers-Noord worden overgenomen. 7. Actualiseren maatregelencatalogus Parallel aan de klimaatadaptatiestrategie is een toolbox met klimaatadaptieve maatregelen ontwikkeld, zowel voor intern als extern gebruik. De bedoeling is om de toolbox jaarlijks aan te vullen met Delftse voorbeelden om deze nog aansprekender te maken. Hiermee is nog niet gestart, omdat eerst ontsluiting van de toolbox prioriteit heeft. Dit kan door deze op te juiste manier in te bedden in de communicatiestrategie (zie punt 22), bijvoorbeeld via de Klimaatmaat (punt 17). 8. Onderzoeken beheerlasten De ambities die we in de klimaatadaptatiestrategie hebben uitgesproken, zullen financiële consequenties hebben, ook in het beheer. Op basis van enkele ervaringen en onderzoeken zijn de meerinvesteringen geraamd voor het meekoppelen van klimaatadaptieve maatregelen bij rioolwerkzaamheden. Hierbij is ook een inschatting gemaakt van de meerkosten die dat met zieh meebrengt bij het beheer van een klimaatadaptievere inrichting van de openbare ruimte. Verdere uitwerking is nog nodig.

Echter is al wel duidelijk dat voordat maatregelen gerealiseerd kunnen worden, er voor de bijkomende structurele verhoging van de beheerlasten aanvullend dekking gevonden dient te worden. Hier wordt verderop in de brief bij Doorkijk naar 2021 en verder bij stil gestaan. 9. Versterken samenwerking HH Delfland In maart 2018 hebben Delfland en Delft de intentieovereenkomst klimaatadaptatie gesloten. Een intentieovereenkomst dient er vooral voor te zorgen dat collega's tussen de organisaties elkaar gemakkelijk kunnen vinden en aansluiten bij elkaars projecten. Dit gebeurt momenteel in meerdere samenwerkingsverbanden, zie ook punt 10. 10. Bijdragen aan externe netwerken Kennis over klimaatadaptatie ontwikkelt zieh snel. Delft is aangesloten bij een aantal netwerken om kennis op te halen van gemeenten die verder zijn dan wij, en kennis te delen met gemeenten die minder ver zijn in de aanpak klimaatadaptatie dan Delft. Oat zijn momenteel het KANS (landelijk netwerk van middelgrote steden), het NAD (Netwerk WAterketen Delfland) regionale samenwerking) en het CoP (community of practice, lokale kennisuitwisseling). Momenteel wordt er nagedacht over hoe de in regionaal verband bestaande netwerken beter op elkaar afgestemd kunnen worden. 11. Klimaattoets voor ruimtelijke plannen De gemeente heeft het Convenant Klimaatadaptatief Bouwen ondertekend.

Op basis van een hieruit voortvloeiend pakket aan maatregelen, werkt de gemeente deze per situatie uit. Daarnaast wordt samen met andere partijen onder meer invulling gegeven aan de mogelijkheden voor barging, onder andere in omgevingsplannen.

4/8

Datum

24-11-2020 Ons kenmerk

4414389

12. Brede integratie in gemeentelijk beleid Het afgelopen jaar is er, naast het verwerken van het convenant klimaatadaptief bouwen, ook op andere terreinen nieuw beleid gemaakt. In het al uitgewerkte nieuwe mobiliteitsplan, de omgevingsvisie en het beleid voor natuurinclusief bouwen en ontwikkelen is klimaatadaptatie opgenomen als thema. 13. Veiligheidsregio De veiligheidsregio werkt van oudsher vooral met overstromingsrisico's. De laatste jaren komt daar de overlast door extreem weer bij. Tot zover is er echter nog weinig samenwerking tussen deze instantie en de gemeente. Een samenwerking biedt kansen, maar is nog niet opgepakt. 14. Woningcorporaties Het afgelopen jaar zijn in het traject om te komen tot de prestatieafspraken voor 2021 eerste verkennende gesprekken gevoerd op het thema van klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit. Dit gesprek heeft de basis gelegd om in het najaar van 2020 en begin 2021 dit onderwerp als gemeente en woningcorporaties verder uit te diepen door middel van risicodialogen. Voor 2022 zullen concrete afspraken worden gemaakt. 15. Groen & Gemak onderzoek Het 'Groen en Gemak'-project is een samenwerking met de TU en TNO over het ontzorgen van inwoners bij het nemen van maatregelen bij klimaatadapatie en energiebesparing. Het project is in aprii 2020 afgerond.

Nu het Energieloket en de Klimaatmaat gestart zijn, kunnen de uitkomsten van het project hierbij worden meegenomen. 16. Communicatieplan noodweer Het is al langere een wens om de communicatie bij noodweer tussen Delft en Delfland op elkaar afte stemmen en het moment te gebruiken om ook berichten over waterbewustzijn te verspreiden. Het eindproduct is in september opgeleverd. Met de inwoners van Delft als doelgroep worden gedurende het hoosbuiseizoen berichten gedeeld via sociale media die handelingsperspectief beiden. Daarnaast wordt de periode direct na een hoosbui gebruikt om actief met inwoners het gesprek aan te gaan en te helpen stappen te zetten op eigen terrein. Bij deze actie worden partners uit de regio betrokken, waaronder de Klimaatmaat (zie 17). Het communicatieplan kan bij volgend hoosbuiseizoen worden ingezet. 17. Klimaatmaat Begin 2020 heeft de gemeente het programma Klimaatmaat ingekocht bij de Papaver. Hiermee wordt tegemoetgekomen aan motie 8.1.13 'Samen maken we Delft greener' waarin het college wordt opgedragen om bewoners meer te betrekken bij de opgave klimaatadaptatie. Per 1 juli is de trekker van het programma gestart. Via het netwerk van de Papaver en met gebruik van concrete pilots hebben zij tot doel dat meer bewoners op eigen terrein aan de slag gaan met klimaatadaptatie.

De informerende website en de eerste resultaten van de pilots worden eind van het jaar verwacht.

5/8

Datum

24-11-2020 Ons kenmerk

4414389

18. Geveltuinen bij rioolwerken lnwoners van Delft die geïnteresseerd zijn in een geveltuin kunnen op de website van de gemeente3 informatie vinden over wanneer en hoe ze dat kunnen doen. Daarnaast hebben het afgelopen jaar bij rioolvervangingsprojecten een aantal bewoners actief het aanbod gekregen na de rioolwerkzaamheden ruimte vrij te houden bij hun gevel voor de aanleg van een geveltuin. Momenteel wordt er gewerkt aan het standaardiseren, uitbreiden en borgen van deze processen. 19. Vernieuwen agenda klimaatadaptatie Hier is nog geen voortgang over te vermelden. Benutte kansen

20. Subsidie regio 'procesversnelling' Eind 2019 is er een subsidie aan de regio Delfland is toegekend á €150.000 voor 'procesversnelling'. Er is een externe procesbegeleider ingehuurd om de partijen te helpen de doelstelling van het OPRA te bereiken. Focuspunten liggen op kennisontwikkeling en -deling, en het betrekken van stakeholders via 'risicodialogen'. Vanuit de gemeente Delft is er meer nadruk gelegd op het thema hittestress, wat heeft geresulteerd op een workshopreeks. Dit najaar wordt in deze reeks kennis over hittestress en hittestressbestendig inrichten van de openbare ruimte gedeeld. Ook wordt op basis hiervan gekeken welke randvoorwaarden bij toekomstige projecten kunnen worden meegegeven. 21. NKWK - Monitoring Lokale Klimaatbestendigheid Vanuit het Nationaal Kennis- en innovatieprogramma Water en Klimaat (NKWK) is de gemeente gevraagd mee te denken en helpen bij het onderzoek naar de Monitoring van Lokale Klimaatbestendigheid. Hierbij wordt gekeken hoe er met bestaande al aanwezige data een indicatie kan worden gegeven de klimaatbestendigheid van de stad. Delft doet mee aan de tweede fase, die binnenkort wordt afgerond. 22. Communicatiestrategie Communicatie is een essentieel onderdeel van de klimaatadaptatiestrategie. Een klimaatbestendig Delft maken we immers samen.

Uit een aantal van de bovenstaande punten blijkt dat de gemeente een hoop kennis heeft en wil delen, maar dater nog naar manieren wordt gezocht om dit op een goede en effectieve manier te doen. Dit blijkt ook voor een aantal andere duurzaamheidsthema's te gelden. Dit wordt momenteel samen met de afdeling communicatie opgepakt. Projecten en uitgaven 2020

In de hierboven beschreven brief van 19 juli 2019 wordt een onderscheid gemaakt tussen de bekostiging van verschillende typen maatregelen. De meerkosten voor klimaatadaptieve maatregelen in reguliere projecten werden daarin geraamd op €450.000,- per jaar. Deze werden gedekt uit het waterplan (€275.000,- voor 2020) en het investeringsbudget waterberging (€250.000,- voor 2020). Deze jaarlijkse budgetten zijn tot 2023 beschikbaar. Momenteel is er voor 2020 ± €550.000,- besteed/gereserveerd. 3

https://www.delft.nl/wonen/buitenruimte/zelf-beheren/geveltuin-aanleggen 6/8

Datum

24-11-2020 Ons kenmerk

4414389

Deze gelden zijn of worden onder andere besteed aan projecten het aanleggen van waterbergende systemen onder het wegdek in het Hof van Delft, het aanleggen van waterdoorlatende verharding bij parkeervlakken van wadi's in de Goeslaan en het aanleggen van goten in de weg bij het Rietveld, zodat water afstroomt naar de gracht. Doorkijk naar 2021 en verder De aankomende maanden wordt verder gewerkt aan de punten van de huidige uitvoeringsagenda. Voor het verder afronden van de huidige uitvoeringsagenda is ook de eerste helft van 2021 nodig. Daarbij worden nieuwe actiepunten die kansrijk zijn ook opgepakt. Klimaatadaptieve investeringen en het daaropvolgende beheer van deze maatregelen zullen geld kosten, ook bij meekoppelen. Orie belangrijke kanttekeningen zijn hierbij dat: Dit niet voor elke maatregel geldt, mede doordat: Klimaatadaptieve maatregelen ook baten kennen op andere terreinen, als gezondheid, biodiversiteit en leefbaarheid. Ook wilde waarde van deze baten zieh niet goed laten vangen in een financiële afweging. En kernen de baten breder ten goede dan onze gemeente. Het niet tijdig preventief nemen van maatregelen, kan leiden tot hogere kosten in de toekomst. Er ontstaat materiele schade of er zijn vergrote gezondheidsrisico's vanwege klimaatverandering. Helderheid over de kosten en baten helpen bij het financieel inzichtelijk maken en afwegen.

De zoektocht naar wat de waarde is van thema's als klimaatbestendigheid valt buiten de reikwijdte van deze uitvoeringsagenda en in de grotere en abstractere discussie over een duurzame ( omgang met de) aarde. Ten aanzien van de watergerelateerde opgave kan deze zoektocht meegenomen worden in het nieuw op te stellen verbreed Gemeentelijk Riolerings Plan. Ook de structurele dekking voor het uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen bij rioleringsprojecten wordt hierbij onderzocht. Daarnaast biedt de Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021-2027 (TIK) vanuit het Ministerie van lnfrastructuur en Waterstaat kansen. Door middel van het verstrekken van specifieke uitkeringen heeft deze tot doel decentrale overheden in staat te stellen tot het versneld uitvoeren van kosteneffectieve maatregelen en voorzieningen die bijdragen aan het voorkomen of beperken van wateroverlast of het beperken van de gevolgen van droogte of overstromingen in hun werkregio. Delft maakt onderdeel uit van de werkregio Delfland: bestaande uit de gemeenten van het beheergebied van Hoogheemraadschap van Delfland (13 gemeenten), het Hoogheemraadschap van Delfland en Provincie ZuidHolland. Een verband waarin we vaker samenwerken, zoals afgelopen jaar ook het versnellingstraject (zie punt 20). Vanaf 2021 kunnen voorstellen worden ingediend. In september 2021 volgt er een nieuwe voortgangsrapportage.

Ons voorstel is om voor dat moment een nieuwe uitvoeringsagenda voor de daaropvolgende periode op te stellen en deze bij de voortgangsrapportage van september 2021 te voegen.

7/8

Datum

24-11-2020 Ons kenmerk

Naar aanleiding van deze brief en de bijlagen, verzoekt het college u om toezegging 19-08 als afgedaan te beschouwen.

4414389

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Delft,

, burgemeester

drs. H.H. van der Woude l.b. , secretaris

dr. M. Berger, 1.s. ijlagen Drieluik (punt 1) Onderzoek droogte (punt 5)

8/8

Overzichten Delft | Vroeger, heden, toekomst Lager gelegen poldergebied met fijnmazige slotenstructuur

Vuil water geloosd op de boezem

Landerijen

Grachten en waterlopen in de binnenstad

Boezem en verdedigingsgracht

Historische binnenstad

Bebouwing buiten stadsmuren

Buitenverblijven

Turfvelden

1660 - Delft; een typisch Hollandse waterstad

Inklinking, bodemdaling in buitengebieden

Monotoon groen

Hittestress in stenige delen van de stad

Na-oorlogse stad

Gedempte gracht met spoorweg

19e eeuwse stad

Grachten en waterlopen in binnenstad veelal gedempt

Historische binnenstad

Boezem

Opwarming op donkere bitumendaken

Overmaat aan verharding

Bedrijventerrein

Nieuwe ontwikkelingen

Uitzakken van grondwater in polders

Gezondheidsrisico’s (zwem)waterkwaliteit

Campus

Nat randstedelijk buitengebied

2015 - Het Delft van nu; een ‘drainerende stad’

Vergroenen parkeerplaatsen

Divers groen

Lokale energie

Watertansporterende groenstructuur

Na-oorlogse stad

2030 - Een klimaatadaptief Delft; een ‘sponsstad’

Waterplein

19e eeuwse stad

Teruggebracht water met spoorweg in tunnel

Ontharden pleinruimtes

Heropenen grachten en waterlopen

Historische binnenstad

Boezem met rijke groene oevers

Nieuwe ontwikkelingen

Grote groendaken

Schaduw van bomen zorgt voor verkoeling

Bedrijventerrein

Cascaderen van hemelwater op grote gebouwen

Campus

Groene passage over de snelweg

Bloemrijke snelwegberm

Robuust gezond oppervlaktewater

Nat randstedelijk buitengebied

1660 | Delft; een typisch Hollandse waterstad

Delft als typisch Hollandse waterstad. Een compacte en dichtbevolkte stad met veel open water (grachten/omwalling/haven) en met een ommeland van weilanden, landerijen en buitenverblijven. Een stad ook zonder goede sanitatie (drink- en afvalwater) en gebrekkige hygiëne.

1

2

1 3

2

4

5

3

4

5 1. Voornamelijk bebouwing met zadeldaken 2. Stadsboerderijen op binnenterreinen 3. Zeer functionele en veelal verharde openbare ruimte, transport veelal over water 4. Afvalwater (via schrobgoot) naar de gracht 5. Gracht als bron voor bier als drinkwater (water te onhygiënisch)

2015 | Het Delft van nu; een ‘drainerende stad’

Het Delft van nu. Een sterk verdichte en verstedelijkte agglomeratie, die mede door de ruimtelijke inrichting kwetsbaar is voor de effecten van klimaatverandering (wateroverlast, hitte, droogte, bodemdaling). Water is nog steeds aanwezig in de stad. Maar het systeem is veelal technisch en onvoldoende veerkrachtig. Wij spreken over de ‘drainerende stad’.

1

2

5 1

3

4

2

5

3

4 1. Nieuwe bebouwing, verdichten 2. Transport verschoven naar straat, overmaat aan verharde oppervlakken 3. Geparkeerde auto’s langs de kade 4. Gemengd riool met overstorten op de gracht 5. Warmte blijft hangen in de stad

2030 | Een klimaatadaptief Delft; een ‘sponsstad’

Een Klimaatadaptief Delft. Delft is nog steeds een compacte stad. Maar in de inrichting van de stad is er volop ruimte voor groenblauwe infrastructuren en klimaatadaptieve maatregelen die zorgen voor een aantrekkelijke én klimaatadaptieve leefomgeving. Als alternatief voor de drainerende stad spreken wij over de ‘sponsstad’.

1

6

3

2

7

1

3

8

2

4

9

6

4 5

7 5

9

10

8 10

1. Groene, blauwe en energie opwekkende daken 2. Vergroenen van gevels 3. Extra bomen in de straat 4. Hergebruik van hemelwater 5. Groene geveltuinen

6. Afkoppelen hemelwater 7. Waterdoorlatende verharding 8. Oppervlakkig/ zichtbaar afwateren 9. Groene oevers (overtuinen) en drijvend groen 10. Schone en toegankelijke gracht

Memo onderwerp

Aanpak droogte en grondwateroverlast Delft

bestemd voor

Gemeente Delft

ter attentie van

S Clarisse

opgesteld door

Ir. Dennis Kuijk

gecontroleerd door

Ing. Niels Lenior

datum referentie projectnummer

12 augustus 2020 201177_M_DKU_0296 201177

Inleiding Delft is een stad met veel historische bebouwing. Deze bebouwing maakt Delft gevoelig voor fluctuaties in de grondwaterstand. Door klimaatverandering, maar ook door het afbouwen van de grondwateronttrekking Delft-Noord, worden hoge grondwaterstanden nog hoger en zakken lage grondwaterstanden verder uit. Om bebouwing, infrastructuur en groen beter bestand te maken tegen zowel hoge als lage grondwaterstanden, zijn in een reeds uitgevoerde droogteanalyse [1] en quickscan [2] knelpunten in beeld gebracht, en worden gericht maatregelen getroffen. Deze maatregelen kunnen we gericht ontwerpen door de vele meetpunten in het grondwatermeetnet van Delft. Hiermee beoordelen we niet alleen wat de huidige stand van zaken is, maar evalueren we de toegepaste maatregelen ook op effectiviteit. In deze memo schetsen we hoe we verder gaan met deze aanpak van de grondwaterproblematiek van Delft.

Grondwaterproblematiek in Delft In de reeds uitgevoerde droogteanalyse [1] en quickscan [2], heeft Wareco diverse knelpunten aangewezen in de grondwatersituatie van Delft: Panden die dateren uit 1992 en later, dienen conform het Bouwbesluit uit 1992 te worden gebouwd met dampdichte vloeren. Oudere bebouwing is niet bestand tegen vochtoverlast bij hoge grondwaterstanden, als gevolg van optrekkend grondwater uit kruipruimtes (figuur 2 B). In de openbare ruimte kunnen bij hoge grondwaterstanden ook nadelige gevolgen optreden in de vorm van bijvoorbeeld spoorvorming en opdrukkende boomwortels. Bij lage grondwaterstanden kan paalrot ontstaan bij funderingen op houten palen. Op basis van de ouderdom van bebouwing, is naar alle waarschijnlijkheid een groot deel van de bebouwing in de oudere wijken van Delft (oude binnenstad en Hof van Delft) op houten palen gefundeerd (figuur 1 A). Bovendien kunnen bij lage grondwaterstanden zettingen, door veenoxidatie of inklinken van klei en veenlagen, voor schade zorgen. Deze zettingsgevoelige lagen zijn veelvuldig aanwezig in de ondiepe ondergrond van Delft (figuur 1 B). Zettingen zijn hierbij onomkeerbaar. Panden die niet op palen gefundeerd zijn, zakken mee met het maaiveld waardoor ophogen van de openbare ruimte niet altijd mogelijk is (figuur 2 A).

P 1/6

A) Indicatie type fundering op basis van B) Aanwezigheid van veen in de ondiepe bouwjaar. ondergrond. Figuur 1: Detail van kwetsbare bebouwing (A) en veenlagen (B) in Delft. Voor de volledige kaarten verwijzen we graag naar de reeds uitgevoerde droogte-analyse [1].

A) Verzakkingen van panden aan de Vlamingstraat B) Optrekkend vocht in een woonkamer te Delft. in Delft. Figuur 2: Praktijkvoorbeelden van gevolgen van lage (A) en hoge (B) grondwaterstanden in Delft.

datum referentie

12 augustus 2020 201177_M_DKU_0296

P 2/6

Op basis van gebiedskenmerken en deze gevoelige knelpunten zijn door Wareco diverse locaties aangewezen als aandachtsgebied voor onder andere droogvallen van drainageleidingen, zettingen en droogstand van funderingen [1]. Zie ter illustratie onderstaand figuur 3.

B) Aandachtsgebieden zettingen op basis A) Kans op droogstand drainage op basis van van bodemopbouw en verwachtte b.o.b. en laagst gemeten grondwaterstand in funderingstypen. 2018. Figuur 3: Detail van kwetsbaarheid drainagesysteem (A) en zettingen (B) in noord Delft. Voor de volledige kaarten verwijzen we graag naar de reeds uitgevoerde droogte-analyse [1].

Metingen en onderzoek Grondwatermeetnet De gemeente Delft beschikt over een uitgebreid grondwatermeetnet, waarin grondwaterstanden sinds 2000 worden gemeten. Momenteel zijn er 235 peilbuizen actief. Veruit de meeste peilbuizen meten de freatische grondwaterstand (204 stuks), en geven dus inzicht in de reactie van grondwater op neerslag/verdamping en de ontwateringsdiepte (hoe diep zit het grondwater onder maaiveld, en hoe groot is dus de kans op grondwater overlast of onderlast). Door meldingen en klachten van bewoners te vergelijken met deze metingen, wordt duidelijk wat het daadwerkelijke risico is van grondwateroverlast en onderlast. De overige, diepere, peilbuizen meten de grondwaterstand in diepere bodemlagen, waardoor inzicht wordt verkregen in de kwel- en wegzijgingssituatie in Delft. De peilbuizen staan verspreid over de gemeente, op locaties met diverse gebiedskenmerken. Zo staan er peilbuizen in veen, klei en/of zand, vlak bij drainageleidingen (waardoor de werking hiervan kan worden vastgesteld) en in groenvoorzieningen (waardoor het effect van extra infiltratie en verdamping van hemelwater door het groen kan worden vastgesteld). Sinds kort wordt op enkele locaties de waterstand in waterbergende voorzieningen gemeten. Kennis over de werking van deze voorzieningen kan worden gebruikt bij het klimaatbestendig maken van Delft.

datum referentie

12 augustus 2020 201177_M_DKU_0296

P 3/6

Figuur 4: Grondwatermeetnet van gemeente Delft. Kortom, het grondwatermeetnet levert een grote bijdrage aan het verkrijgen van systeeminzicht van de grondwatersituatie in Delft. Het ene moment is er een teveel aan (grond)water, en het andere moment is er een tekort. Door het hemelwater- en grondwatersysteem te leren begrijpen, kan deze kennis vervolgens worden gebruikt om tot integrale, toekomstbestendige, maatregelen en oplossingen te komen om grondwateroverlast en -onderlast te voorkomen en de stad klimaatbestendig te maken. Het meten van zettingen Zettingen aan het maaiveld worden onder andere gemeten met behulp van satellieten. InSAR monitoring, van het bedrijf Skygeo, kan daarvoor worden gebruikt. De wekelijkse updates van zeer veel metingen (tot 100.000 metingen per km2) geven een gedetailleerd beeld van de opgetreden zettingen in het verleden (zie figuur 5), en kunnen worden gebruikt om een voorspelling te doen van de toekomstige zettingen. Dit kan veel inzicht verschaffen in de daadwerkelijk opgetreden zettingen, in plaats van een schatting te moeten maken van het risico op basis van het al dan niet voorkomen van veen- en kleilagen.

datum referentie

12 augustus 2020 201177_M_DKU_0296

P 4/6

Figuur 5: Voorbeeld van gemeten zettingen met InSAR [bron: https://skygeo.nl/].

Aanpak van Grondwaterproblematiek De droogte-analyse [1] en quickscan [2] hebben op gemeenteniveau inzicht verschaft in de grondwatersituatie van Delft en op basis daarvan zijn aandachtsgebieden voor hoge en lage grondwaterstanden aangewezen. Het is nu zaak gerichter vragen te stellen over de aangetroffen knelpunten. Wat is bijvoorbeeld de bijdrage van groenvoorzieningen of lekke riolen op de grondwaterstand? Wat is de hersteltijd van het grondwater na één droge zomer en meerdere droge zomers op een rij? Bovendien kunnen de toegepaste maatregelen worden geëvalueerd op effectiviteit (zoals drainageleidingen en waterbergende voorzieningen). De effectiviteit van maatregelen, en daarbij de keuze om water af te voeren of juist vast te houden, verschillen namelijk per situatie. Bij het bieden van ruimte voor hemelwaterberging, wil je bijvoorbeeld voorkomen dat er nieuwe, andere problemen zullen ontstaan. Om inzicht te krijgen in de huidige stand van zaken op het gebied van klimaatadaptatie en de toekomstige uitdagingen, wordt deze opgave voor de gemeente in dit onderzoek in verschillende stappen verdeeld en onderzocht. Zie figuur 6 voor de verschillende stappen. In een voorgaande notitie [3] zijn de onderzoeksvragen vastgesteld (stap 1), als vervolg op de reeds aangetroffen knelpunten in eerdere studies [1, 2].

De beschikbare gegevens (waaronder de grondwaterstandsmetingen en de satellietdata van Skygeo) zijn bij elkaar gezocht en in hoofdlijnen geverifieerd op bruikbaarheid (stap 2). Daardoor zijn we aangekomen bij stap 3: het uitvoeren van analyses, waardoor antwoord kan worden gegeven op de onderzoeksvragen. Door (lokale) kennis en risico’s/knelpunten integraal te bekijken en te combineren (stap 4), kunnen uiteindelijk doelmatige afwegingen worden gemaakt en effectieve maatregelen worden getroffen in verschillende delen van de stad (stap 5).

datum referentie

12 augustus 2020 201177_M_DKU_0296

P 5/6

Figuur 6: Te belopen stappen in het onderzoek naar het klimaatbestendig maken van de stad Delft.

Gebruikte bronnen: 1. Analyse droogte 2018 gemeente Delft, Wareco, kenmerk: 191498, RAP20191010, d.d. 14-10-2020 2. Meetnetanalyse grondwatermeetnet Delft, Wareco, kenmerk: CD59 RAP20180524, d.d. 24-05-2018 3. Memo Opgaven en thema’s Data analyse Delft, Wareco, kenmerk 201177_M_DKU_0194, d.d. 8 juni 2020

datum referentie

12 augustus 2020 201177_M_DKU_0296

P 6/6