20211209 2 0 Agendapost 2e herijking OV en corona v2

Adviescommissie Vervoersautoriteit 1 december 2021

Onderwerp

2e herijking Transitieprogramma OV en corona

Bestuurlijk trekker

De heer I. Bal, portefeuillehouder OV-concessiemanagement

Gevraagd advies / Ter informatie /

In de context van de forse financiële opgave die het hoofd moet worden geboden, is het verzoek aan de AcVa om aan de hand van het in de BcVa vastgestelde afwegingskader te adviseren over de voorgestelde herijkingsmaatregelen (zie ‘korte inhoud van voorstel’).

Korte inhoud van voorstel

1. Constateren dat wijzigingen in reizigersaantallen en ziekteverzuim het noodzakelijk maakten dat HTM per 23 oktober (Bus) en 25 oktober (Rail) de in bijlage 1 genoemde wijzigingen van de dienstregeling doorvoerde; 2. Constateren dat verdere ontwikkelingen wat betreft reizigersaantallen en hoog ziekteverzuim in combinatie met wegomleidingen het noodzakelijk maken dat HTM per 9 januari 2022 de in bijlage 1 genoemde wijzigingen van de dienstregeling doorvoert; 3. Instemmen met de in bijlage 1 opgenomen herijkingsvoorstellen van HTM voor het voorjaar 2022, waarvan de essentie is: a. Rail Haaglanden: ten opzichte van de dienstregeling per 9 januari 2022 op een nader te bepalen moment een licht opgeschaalde dienstregeling; b. Bus Haaglanden Stad: lijn 27 vervalt, in plaats daarvan versterking van lijn 24, andere invulling versterking van lijn 26; 4. Instemmen met de in bijlage 2 opgenomen herijkingsvoorstellen van RET voor 9 januari 2022, die vooral bestaan uit het aanpassen van rittijden waardoor het vervoeraanbod beter aansluit bij de vervoervraag. 5.

Te onderschrijven dat de opgave als gevolg van corona nog steeds groot is vanwege nog steeds fors achterblijvende reizigersopbrengsten, en dat ook de komende tijd krachtig handelen nodig is om het OV-systeem maatschappelijk en financieel toekomstvast te krijgen, en daartoe gezamenlijk langs de bestaande formele lijnen en via informele contacten bij het Rijk te blijven pleiten voor structureel aanvullende rijksbijdragen.

Toelichting

Actuele stand van zaken Ontwikkeling reizigersaantallen De actuele stand van zaken wat betreft het OV-gebruik in de MRDH-concessies is: Instappers per maand in stads- en streekvervoer MRDH 2020 en 2021 t.o.v. 2019 120%

100%

80%

60%

40%

20%

0%

Januari

Februari

Maart

April

Mei

Juni

2019

Juli

2020

Augustus September Oktober November December

2021

Het percentage OV-reizigers ten opzichte van 2019 bedroeg in de laatste week van november 2021 (week 47) per concessie: Rail Rotterdam (RET)

65%

Rail Haaglanden (HTM)

62%

Bus Rotterdam (RET)

68%

Bus Haaglanden Stad (HTM) 1

53%

Voorne-Putten Rozenburg (EBS)

65%

Bus Haaglanden Streek (EBS)

72%

Het gewogen gemiddelde daarvan bedraagt ongeveer 64%. Dit was begin oktober nog 71%, maar de aangescherpte coronamaatregelen sinds november zorgen voor een daling van het aantal reizigers. In de hierboven weergegeven grafiek en tabel is nog niet verwerkt het effect van de coronamaatregelen per 26 november. HTM heeft eind oktober een aantal aanpassingen in haar dienstregeling moeten doorvoeren. Het railvervoer is beperkt opgeschaald omdat de stijging van de vervoervraag die zich sinds de zomervakantie voordeed, vooral plaatsvond in de spitsperioden (zie ook hieronder bij ‘herijkingsmaatregelen’). Sinds 23 oktober 2021 bleek bij HTM een gecontroleerde afschaling van het busvervoer nodig vanwege een hoog ziekteverzuim van buschauffeurs in combinatie met een zeer krappe arbeidsmarkt (onvoldoende ‘flexibele schil’). Het ziekteverzuim onder rijdend personeel is momenteel erg hoog. Zo had HTM in oktober een ziekteverzuim onder buschauffeurs van 12%, nog exclusief chauffeurs die vanwege besmette familieleden of andere contacten tijdelijk in quarantaine zijn. Met het toenemen van het aantal coronabesmettingen en de aanscherping van regels omtrent quarantaine (ook gevaccineerden moeten in quarantaine bij een besmetting in 1 Het opvallend lage percentage voor de concessie Bus Haaglanden Stad werd onder meer veroorzaakt door

werkzaamheden in de betreffende week, waardoor een verschuiving van Bus naar Rail ontstond. Daarom is het beter om te kijken naar het gemiddelde van HTM-totaal (dus Rail en Tram samen). Het gewogen gemiddelde van HTMtotaal bedroeg 60% van het aantal reizigers in 2019.

het huishouden) loopt dit aandeel in november verder op. Dat zorgt er bij HTM voor dat momenteel reeds substantieel meer rituitval (ca. 4% tegen normaliter ca. 0,2%) plaatsvindt dan normaal, ondanks de afschalingen per 23 oktober 2021. Daarnaast krijgt HTM in 2022 te maken met grootschalige wegomleidingen waardoor extra personeel (en materieel) nodig is. Daarom heeft HTM in bijlage 1 uitgewerkt welke wijzigingen in de dienstregeling per 9 januari 2022 noodzakelijk zijn. Voor het busvervoer betekent dit een verlaging van de frequenties op de lijnen 20, 23 en 24. Bij het railvervoer wordt de frequenties van een groot aantal tramlijnen verlaagd (bijvoorbeeld van 5 naar 4 keer per uur, of van 8 naar 7 keer per uur) en vervalt lijn 34 op werkdagen overdag. Deze lijn rijdt als aanvulling op de lijnen 3 en 4, zodat dit feitelijk een frequentieverlaging van deze lijnen betreft. Omdat reizigers meer in de spits en minder in de dal rijden dan eerder verwacht, past HTM ook het tijdstip van spitsfrequenties op een aantal lijnen aan, en verhoogt ze de spitsinzet op lijn 2. De hierboven genoemde afschalingsmaatregelen zijn zo gekozen, dat de impact voor reizigers beperkt is: de gemiddelde wachttijd bij de halte neemt toe, maar er vervallen geen verbindingen of bedieningsperioden. Daarmee zijn de maatregelen in lijn met het eerder vastgestelde Afwegingskader (28 oktober 2020).

Zolang de reizigersaantallen door aangescherpte coronamaatregelen laag zijn, worden ook geen capaciteitsproblemen verwacht. Omdat de maatregelen nodig zijn om grootschalige ongeplande rituitval te voorkomen, acht de MRDH de door HTM voorgestelde maatregelen onvermijdelijk. Tegelijk hoopt en verwacht MRDH dat de door het Rijk aangescherpte coronamaatregelen zo snel mogelijk weer (deels) kunnen worden teruggedraaid en dat de reizigersaantallen weer zullen stijgen. Om een dergelijke stijging te faciliteren, en om het OV-systeem zo aantrekkelijk mogelijk te houden, wil MRDH dat de nu genomen afschalingsmaatregelen zo snel mogelijk weer worden teruggedraaid. Daarom zal de MRDH de komende tijd actief het gesprek voeren met HTM over alle mogelijke beheersmaatregelen wat betreft de beschikbaarheid van voldoende rijdend personeel, en draagt MRDH HTM op om zo spoedig mogelijk de nu voorgestelde afschalingsmaatregelen weer ongedaan te maken. Ondanks de bij HTM benodigde afschalingsmaatregelen blijft bij alle vervoerbedrijven de beschikbaarheid van voldoende rijdend personeel een punt van aandacht. Dit is een combinatie van oplopend ziekteverzuim (o.a. bij coronaklachten en vanwege quarantaineregels) en een krappe arbeidsmarkt in de gehele vervoersector.

Voor alle vervoerbedrijven geldt dat ze een evenwicht zoeken tussen het voorkomen van incidentele rituitval en het onnodig preventief afschalen van de dienstregeling. Als door personeelsgebrek toch niet alle ritten gereden kunnen worden, wordt bij de dagelijkse aansturing door de verkeersleiding een aantal criteria gehanteerd, waarvan de belangrijkste zijn:  Nooit twee ritten op dezelfde lijn achter elkaar uit laten vallen;  Op basis van bezettingscijfers reizigers zo goed mogelijk vervoeren;  Niet vervallen van ritten op lijnen met een relatief lage frequentie, omdat wachttijden voor reizigers dan te hoog oplopen. Implementatie maatregelen Transitieprogramma De implementatie van de tot nu toe genomen maatregelen verloopt voorspoedig. Per 1 oktober 2021 heeft RET de inzet van tramconducteurs met 25% verminderd. Voor reizigers die geen vervoerbewijs hebben en eerst bij de tramconducteur een kaartje kochten, bestaat de mogelijkheid om via een QR-code een vervoerbewijs te kopen.

Herijkingsmaatregelen Bij de eerste herijking van het Transitieprogramma, in september 2021, is geconstateerd dat de vervoerbedrijven met de nu genomen maatregelen ongeveer op de ‘nullijn’ uitkomen zolang het Rijk de Beschikbaarheidsvergoeding continueert. Vanuit financieel oogpunt was er geen reden voor aanvullende herijkingsmaatregelen. Dat geldt bij de tweede herijking, in december 2021, nog steeds. De eerder vastgestelde maatregelen moeten daarom onverkort worden uitgevoerd. Ruimte om ze terug te draaien is er, ook bij deze tweede herijking, niet. EBS heeft daarom geen

herijkingsvoorstel ingediend en willen tot de volgende herijking (juni 2022) volstaan met de eerder genomen maatregelen. Voor RET geldt hetzelfde, behalve dat er een aantallen voorstellen zijn gedaan voor vervoerkundige optimalisaties per 9 januari 2022. Dit betreft vooral het verschuiven van rittijden zodat het vervoeraanbod zo goed mogelijk aansluit bij de vervoervraag (zie bijlage 2). Voor HTM geldt eveneens dat er geen financiële aanleiding is voor aanvullende herijkingsmaatregelen. Wel heeft HTM om vervoerkundige redenen een herijkingsvoorstel ingediend. Sinds 25 oktober 2021 rijdt HTM in de railconcessie met een opgeschaalde dienstregeling: meer ritten in de spits en op een tweetal tramlijnen in de avonden. De belangrijkste reden daarvoor was dat de groei die zich wat betreft reizigersaantallen voordeed sinds de zomervakantie, vooral plaatsvond tijdens de spitsperioden. Daardoor ontstonden daar capaciteitsknelpunten. MRDH heeft, gebruik makend van het aan de Manager OV verstrekte mandaat hiervoor, ingestemd met deze opschaling. HTM voorziet dat in 2022, als coronamaatregelen naar verwachting weer versoepeld worden en de vervoervraag weer stijgt, in de spitsperioden een opschaling van het spitsvervoer nodig is.

In haar herijkingsvoorstel werkt HTM dit voor het railvervoer uit in een tweetal scenario’s: (1) meer spitsinzet en afbouw extra dalinzet op tramlijn 2, en op de lijnen 11, 12, 15 en 17 zowel overdag als ’s avonds extra ritten of (2) meer spitsinzet op de lijnen 6, 9 en 16. Wanneer deze opschaling precies plaatsvindt, hangt af van de wijze waarop de reizigersaantallen en –spreiding zich ontwikkelen. De afgelopent tijd hebben we gemerkt dat dergelijke ontwikkelingen soms grillig en onverwacht kunnen zijn, en dat daarom zo nodig snel gehandeld moet kunnen worden. HTM krijgt daarom de ruimte om het precieze moment voor deze opschaling te kiezen, na afstemming met de manager OV van de MRDH.

Gesprekken met het Rijk Dat vervoerders met de nu genomen maatregelen ongeveer op de ‘nullijn’ uitkomen zolang het Rijk de Beschikbaarheidsvergoeding continueert, betekent dat op korte termijn geen aanvullende maatregelen nodig zijn. Echter, er is nog steeds onzekerheid over de situatie per september 2022, als de bestaande regeling voor de Beschikbaarheidsvergoeding (BVOV) afloopt. Indien de BVOV niet wordt verlengd, zijn waarschijnlijk extra maatregelen onvermijdelijk. De omvang daarvan is afhankelijk van de mate van reizigersherstel. Verlenging van de BVOV ná september 2022 is daarom noodzakelijk. Voor de langere termijn maken de regionale instandhoudingsopgave, verwachte reizigersgroei, verstedelijking, mobiliteitstransitie en duurzaamheidsopgaven het noodzakelijk dat investeringen in het OV worden uitgebreid. De MRDH is daarvoor echter volledig afhankelijk van de rijksbijdrage in de vorm van de Brede DoelUitkering (BDU), die echter niet meebeweegt met de opgaven waarvoor de regio gesteld staat. Daarom is niet alleen een tijdelijke verlenging van de BVOV, maar ook een structurele verhoging van de BDU noodzakelijk. Het bovenstaande wordt door MRDH bestuurlijk én ambtelijk steeds weer ingebracht, onder andere in het Nationaal OV-Beraad (NOVB) en de landelijke werkgroepen ‘OV en corona’.

Voor maximale effectiviteit van de boodschap worden echter ook de wethouders en gemeenteraadsleden van de 23 MRDH-gemeenten gevraagd om deze zaak permanent onder de aandacht te brengen in de contacten met de Rijksoverheid, de Kamer en het Kabinet.

Communicatie

Bij de herijking is dezelfde procedure gevolgd als bij de totstandkoming van het Transitieprogramma van 24 maart 2021 en de eerste herijking van 22 september 2021: informatiesessies voor BcVa-leden, AOVa-leden, leden van de Adviescommissie Va (en andere gemeenteraadsleden) en het Metrocov. Gemeenteraden zijn daarnaast door middel van informatiebrieven tussentijds geïnformeerd. De 23 gemeenten worden na besluitvorming geïnformeerd per brief. Deze brief is het vervolg op eerdere brieven die namens de bestuurscommissie zijn verzonden aan de Colleges van B&W (die deze kunnen doorgeleiden aan de gemeenteraden). De vervoerbedrijven worden schriftelijk geïnformeerd over de door de BcVa genomen besluiten, zodat zij de voorgestelde maatregelen daadwerkelijk kunnen gaan implementeren. Het Metrocov en de Adviescommissie Va zullen schriftelijk worden geïnformeerd over de wijze waarop hun adviezen zijn behandeld. Op de website van de MRDH wordt een nieuwsbericht geplaatst. Vervoerbedrijven zullen zorgen dat reizigers tijdig op een effectieve wijze worden geïnformeerd over de maatregelen.

Bijlagen

1. Herijkingsvoorstellen HTM 2. Herijkingsvoorstellen RET

Gevolgde procedure Verdere procedure

Bestuurscommissie VA Bestuurscommissie VA

28 oktober 2020, 25 november 2020, 24 maart 2021, 19 mei 2021, 22 september 2021 n.v.t.

Zienswijzetermijn

n.v.t.

Dagelijks bestuur

n.v.t. n.v.t.

Algemeen bestuur