2021 SVWN Dynamiek in de lokale driehoek infographic

De dynamiek in de lokale driehoek Highlights essay door prof.mr.dr. J.A. (Hans) de Bruijn (TU Delft) en dr. J.J.(Jos) Koffijberg MPA (de Galan Groep)

Aanleiding

Het doel van visiteren bij woningcorporaties is een beeld te geven van de maatschappelijke volkshuisvestelijke prestaties in de lokale context; met aanknopingspunten voor verbetering en samenwerking. In de afgelopen twee jaar werd in ruim 100 visitatierapporten aandacht besteed aan de afspraken die corporaties maken met gemeenten en huurdersorganisaties in de zogenoemde lokale driehoek. Reden voor SVWN om als hoeder van het visitatiestelsel een analyse uit te laten voeren. Het essay kijkt bestuurskundig naar het functioneren van de lokale driehoek en de prestatieafspraken als middel om te komen tot betere prestaties op het gebied van de volkshuisvesting.

Highlights

Het maken van prestatieafspraken heeft positieve effecten en die worden duidelijk geïllustreerd aan de hand van voorbeelden uit visitaties. Prestatieafspraken krijgen pas betekenis als ze gebaseerd zijn op een gezamenlijke woonvisie. Gevaar: wet van de afnemende effectiviteit door routine, hoge frequentie en standaardisering. Risico: systemen van prestatieafspraken dijen uit (steeds meer partijen en onderwerpen betrokken). Iedere driehoek bepaalt zijn eigen proces: inrichting afhankelijk van lokale factoren. Het proces veronderstelt dat de betrokken partijen goed zijn gepositioneerd (qua informatie, kennis, tijd en menskracht). Als de verhoudingen scheef zijn werken de countervailing powers tussen corporatie en gemeente niet en kunnen huurdersorganisaties niet hun rol spelen.

Drie ingangen Het functioneren van de driehoek wordt verkend langs drie lijnen: prestatieafspraken, visies en institutionele verhoudingen. De auteurs proberen de dynamiek in de driehoek te begrijpen door te kijken naar interactiepatronen, werkzame mechanismen en de institutionele context. Belangrijke conclusie is dat de situatie en de verhoudingen in de lokale driehoek sterk uiteen kunnen lopen: context dóet ertoe!

Lessen voor de driehoek

De waarde van prestatieafspraken ligt meer in het proces dan in de afspraken zelf. De belangrijkste waarde ligt in het gesprek tussen partijen, het gezamenlijk leren, in het zoeken van koers en het afstemmen van ambities en vervolgens van activiteiten. Standaardisatie lijkt overzichtelijk, maar bij een verplicht format dreigt gevaar van bureaucratisering. Het leggen van verbanden tussen (woon-, omgevings-, regionale- en wijk-) visies en prestatieafspraken en daarmee tussen partijen is belangrijk. Ook goede procesafspraken over de positie van de gemeenteraad, RvC en huurders in de processen van visievorming en het maken van prestatieafspraken zijn belangrijk. Het faciliteren van huurdersorganisaties in de driehoek kan helpen om de stem van de huurders (leefwereld) in de driehoek door te laten klinken. De lokale driehoek en prestatieafspraken zijn deel van een groter geheel. Maatschappelijke waarde wordt ook elders, met partijen buiten de driehoek en via andere instrumenten geproduceerd.

Lessen voor de visitatie

De aanbevelingen zijn gericht op het versterken van de zogenaamde steward-rol van visitatoren: de rol van visitator als 'critical friend' die partijen een spiegel voorhoudt en helpt om hun lokale driehoek beter te doen functioneren. De visitatie kan zich nog meer richten op de prestatieafspraken als proces; daarin ligt de belangrijkste waarde als vehikel waarmee gemeente, corporatie en huurders hun bedoelingen, besluitvorming en handelingen op elkaar afstemmen. Beschouwen en beoordelen van het functioneren van de lokale driehoek vergt tact en zoeken naar balans: tussen oordelen en helpen, tussen afstand en betrokkenheid. De visitatiecommissie beperkt zich immers niet tot de corporatie, maar adresseert ook de huurdersorganisatie en gemeente.

Vervolg

Het essay geeft een bestuurskundig beeld op het functioneren van de lokale driehoek en de prestatieafspraken als middel om te komen tot betere prestaties op het gebied van volkshuisvesting. Met de uitkomsten kunnen partijen hun voordeel doen. Het essay is een prachtig voorbeeld van waardevolle informatie die uit visitatierapporten te halen is. De visitatierapporten bieden enorm veel inzichten en informatie die tot bijvoorbeeld dit essay hebben geleid. Op www.visitaties.nl zijn meer visitatierapporten, mooie voorbeelden en interessante berichten te vinden.