2 Raadsbrief Visie Circulaire Economie en afdoen moties en toezegging circulair bouwen

Ruimte en Economie Advies bezoekadres: Stationsplein 1 2611 BV Delft IBAN NL21 BNGH 0285 0017 87 t.n.v. gemeente Delft Internet www.delft.nl Telefoon 14015 Retouradres : Postbus 78, 2600 ME Delft

Aan de leden van de gemeenteraad

Datum

Onderwerp

01-12-2020

Visie Circulaire Economie en moties circulair bouwen

Ons kenmerk

4424028 Uw brief van Uw kenmerk Bijlage

Geachte leden van de gemeenteraad,

2

Voor u ligt de Visie ‘Op weg naar een circulair Delft in 2050’ waarin wij onze ambitie voor de transitie naar een circulaire economie in Delft hebben uitgewerkt. In deze brief geven wij een korte toelichting op de visie en geven wij aan hoe we met de inhoud van de visie verder gaan. Ook leest u in deze brief onze toelichting op onze opvolging van uw motie (d.d. 13 januari) en onze toezegging (d.d.) 17 juni 2019) over circulair bouwen. Visie Circulaire Economie In 2016 gaf de Rijksoverheid met het uitbrengen van het Rijksbreed programma Circulaire Economie ‘Nederland Circulair 2050’ het landelijke startsein voor een enorme opgave: de transitie van de huidige lineaire economie naar een circulaire economie. Die transitie resulteert in een zeer grote maatschappelijke verandering, misschien wel de grootste van onze tijd. Een verandering die ook gepaard zal met grote veranderingen voor bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners. Een verandering die moet leiden tot een circulair Nederland in 2050: een land waarin dan geen grondstoffen meer worden verspild maar waar materialen maximaal worden hergebruikt. Daar hoort een ander economisch systeem bij, de circulaire economie. Delftse ambitie Het Rijksbreed programma ‘Nederland Circulair 2050’ bevatte ook een oproep aan gemeenten om zich in te zetten voor deze transitie.

Deze oproep vond in Delft gehoor en het beleidsthema circulaire economie werd verankerd in de duurzaamheidsstrategie ‘Bouwen aan een duurzaam Delft’, die in 2018 werd vastgesteld. In deze strategie wordt de Delftse duurzaamheidsopgave onderverdeeld in 4 pijlers. Naast ‘Groen, Blauw en Gezond, Klimaatadaptatie en Energietransitie maakte ‘Circulaire Economie’ zijn opwachting. Een nieuwe pijler waarvoor de landelijke ambitie werd overgenomen: Delft Circulair in 2050. Het belang van een transitie naar een circulaire economie werd nog eens bekrachtigd in het huidige bestuursprogramma 2018 – 2022 ‘Voorbereid op de toekomst’. Aan de

Datum

01-12-2020 Ons kenmerk

4424028

hand van Sustainable Development Goals1 (SDG’s) stelden we hierin onze prioriteiten. Daaronder ook SDG 12: het doel dat het hergebruik en het circuleren van grondstoffen en producten als uitgangspunt heeft. Ook wij hebben ons dus verbonden aan de opgave om de economie van onze stad te veranderen. Visie Op weg naar een Circulair Delft in 2050 De ambitie uit de duurzaamheidstrategie en het bestuursprogramma behoefde nog verdere uitwerking. Het afgelopen jaar werkten wij daarom aan een visiedocument. Dat document bieden we u nu aan: de Visie circulaire economie ‘Op weg naar een circulair Delft in 2050’. In deze visie geven wij een toelichting op de circulaire economie, welke uitganspunten wij centraal stellen bij de transitie in Delft en welke doelen we daarbij voor ogen houden. Doel van de visie Het doel van deze visie is het vaststellen van het beleidskader voor de transitie naar een circulaire economie van Delft. De visie gaat uit van de eerder gestelde ambitie dat Delft in 2050 een circulaire economie heeft. Dat betekent dat de stad dan zo is ingericht dat materialen na gebruik weer zo veel mogelijk als grondstof hergebruikt kunnen worden. Wij adopteren niet alleen de landelijke ambitie, maar ook de door de rijksoverheid onderscheiden prioritaire sectoren. Dat zijn de sectoren Bouw, Biomassa & voedsel, Kunststoffen, Maakindustrie en Consumptiegoederen.

Hiervoor hebben we sectorspecifieke ambities geformuleerd. Breed draagvlak De visie is het resultaat van een proces waarbij zowel verschillende gemeentelijke afdelingen als een aantal externe partijen die al actief zijn op het gebied van circulaire economie in de stad, betrokken zijn geweest. Op die manier is breed draagvlak ontstaan voor de inhoud van de visie. Dat is ook nodig want we kunnen een circulaire economie immers alleen realiseren als overheid, bedrijfsleven en onderwijs samenwerken. Hoe nu verder? 2050 lijkt ver weg, maar willen we deze transitie in Nederland en Delft realiseren dan moeten we hard aan de slag. De eerste stappen zijn in Delft dan ook al gezet. De visie bevat dan ook alvast een doorkijk naar de komende jaren en doet een voorzet voor de prioriteiten voor 2021. Maar een visie als dit vraagt om een veel uitgebreider uitvoeringsplan. Zodra de visie is vastgesteld - en er dus ook een breed draagvlak is voor onze ambities - bij de leden van de gemeenteraad, stellen we een uitvoeringsplan op. Dat plan geeft inzicht in hoe we de uitvoering van de visie voor de komende vier jaren voor ons zien. In dat plan worden ook de financiële consequenties - inclusief dekking - en de benodigde capaciteit in beeld gebracht. We streven er naar het uitvoeringsplan in de zomer van 2021 aan u te kunnen presenteren.

Motie circulair bouwen Op 13 januari 2019 heeft uw raad de motie ‘Circulair bouwen de norm in Delft’ aangenomen waarin u ons vroeg om de uitgangspunten van circulair

De Sustainable Development Goals (SDG’s) zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. De SDG’s zijn vastgesteld door de landen die zijn aangesloten bij de Verenigde Naties, waaronder Nederland. 1

2/6

Datum

01-12-2020 Ons kenmerk

4424028

bouwen toe te passen op de Delftse bouwopgave. Uw motie droeg ons op om: • de voorkeur voor circulair bouwen actief uit te dragen bij alle gebiedsen projectontwikkelingen; • indien de gemeente grondeigenaar is de drie pijlers en vier ontwerpstrategieën uit de ‘Transitieagenda Circulaire Bouweconomie’ als criteria mee te laten wegen bij de tender/aanbesteding; • u in te lichten wanneer er niet aan de voorkeur voor circulair bouwen voldaan kan worden en wat de redenen hiervan zijn; • u in Q1 van 2020 een evaluatie van deze motie aan te bieden. In uw vergadering van 27 juni 2019 hebben wij u daarnaast toegezegd om de subsidieregelingen ter stimulering van duurzaam (circulair) bouwen van het Rijk onder de aandacht van projectontwikkelaars te brengen. Eerder, in november 2019, ontving u van ons per brief (met registratienummer 407812) een korte update. In deze brief informeren we u over de laatste stand van zaken. Prioritaire sector in Visie Circulaire Economie Tegelijk met deze brief wordt u de Visie ‘Op weg naar een circulair Delft’ (hierna: visie CE) aangeboden. Met die visie adopteren wij de prioritaire sectoren van het beleid van de Rijksoverheid - Bouw, Biomassa & Voedsel, Kunststoffen, Maakindustrie en Consumptiegoederen. De bouwsector maakt daar dus onderdeel van uit.

Hoewel het van groot belang is dat de transitie zich richt op al deze sectoren, benoemen wij in onze visie de bouw als één van de belangrijkste sectoren. Uit de materiaalstroomanalyse blijkt namelijk dat er in deze sector in Delft – net als in veel andere steden met een grote bouwopgave – grote volumes grondstoffen rondgaan. Daar maakt beton een belangrijk onderdeel van uit. Maar naast de omvang van de betrokken grondstofstromen speelt bij de prioritering ook het handelingsperspectief van de gemeente een belangrijke rol. Bij de sector Bouw is die groter dan bij bijvoorbeeld de sector Consumptiegoederen. Immers, we zijn bij vrijwel ieder bouwproject in onze stad betrokken, maar bij de productie en aanschaf van consumptiegoederen hebben we als gemeente veel minder een rol. De bouwsector staat dus hoog op onze agenda om de transitie naar een circulaire economie te realiseren. Circulair bouwen aandachtspunt bij gebiedsontwikkeling In uw motie vraagt u ons om circulair bouwen actief uit te dragen bij alle gebieds- een projectontwikkelingen in Delft. Dat doen we. Circulariteit is toegevoegd aan ons ‘eisenpakket’ voor een duurzame gebiedsontwikkeling in Delft, naast onze andere voorwaarden op het gebied van energieneutraal, natuurinclusief en klimaatadaptief ontwikkelen.

Zo heeft circulaire economie in het ontwikkelplan voor een van onze grootste gebiedsontwikkelingen – Schieoevers Noord – een belangrijke plek gekregen. Daarbij wordt uitgegaan van een aantal circulaire ‘spelregels’: • Hergebruik van bestaande gebouwen, onderdelen of materialen; • Omgekeerde bewijslast voor gebruik nieuwe materialen – ontwikkelaars moeten bij gebruik nieuwe materialen kunnen aantonen dat bestaande materialen geen alternatief zijn; • Gebruik Gemeentelijk Praktijk Richtlijn (GPR) voor beoordeling ‘duurzaamheidsscore’ van bouwinitiatieven; • Ontwerpen van gebouwen is gericht op verlenging van levensduur – gebouwen moet aanpasbaar en flexibel zijn (in functie en omvang). 3/6

Datum

01-12-2020 Ons kenmerk

4424028

•

Bij ieder bouwwerk is een materiaalpaspoort verplicht zodat bij sloop in de toekomst een eenvoudige scheiding van grondstoffen mogelijk is; • Gebruik van zoveel mogelijk natuurlijke of gerecyclede materialen – bijvoorbeeld hout - waarbij de materialenkringloop automatisch gesloten is; • Efficiënte en duurzame afvalinzameling. Deze spelregels zijn ook de basis voor toekomstige gebiedsontwikkeling in andere delen van Delft. Daarnaast breiden we deze basis steeds verder uit, al naar gelang nieuwe ontwikkelingen in de circulaire bouwsector ons meer inzicht in de mogelijkheden geeft. We kijken daarbij welke circulaire strategieën het beste werken. Circulariteit aandachtspunt bij projectontwikkeling Ook bij projectontwikkeling is circulariteit sinds enige tijd een vast aandachtspunt dat we de ontwikkelaar meegeven bij de planvorming. Dit wordt opgenomen in een zogenaamd Plan Uitvoeringskader (PUK). Sinds u de motie heeft vastgesteld hebben wij een groot gedeelte van de opgestelde PUK’s circulariteit als aandachtspunt voor de projectontwikkeling meegegeven. Daarbij wordt net als bij gebiedsontwikkeling aangegeven dat beoordeling van circulariteit (en andere duurzaamheidscriteria) plaatsvindt op basis van de GPR, dat flexibel bouwen en het opstellen van materiaalpaspoorten wordt nagestreefd en dat circulaire inkoop de voorkeur verdient.

Daarnaast worden ontwikkelaars uitgenodigd om met ons in gesprek te gaan over hoe circulaire principes kunnen worden toegepast. Deze transitie in de bouwsector is immers een gezamenlijke opgave van gemeente, projectontwikkelaars en aannemers, waarbij uitwisseling van kennis en ervaring essentieel is om daadwerkelijk tot een meer circulaire bouw te komen. Graag geven wij u een aantal voorbeelden van projectontwikkelingen waarbij circulair bouwen als aandachtspunt is of wordt opgenomen in het PUK: • Uitbreiding Nieuwe Kerk; • Theaterproductie Willem van Oranje; • Herontwikkeling De Staal • Herontwikkeling Abtswoudseweg-Zuideinde • Herontwikkeling Wokmaster Bachsingel Veel van deze projecten lopen nog, maar wij zien al wel dat onze aandacht voor circulariteit leidt tot bewustwording en actie bij ontwikkelaars. Aandacht voor subsidies duurzaam bouwen In onze contacten met projectontwikkelaars geven wij regelmatig aan dat er verschillende landelijke (subsidie)regelingen zijn om duurzaam (ver)bouwen – met inbegrip van circulair bouwen - financieel te ondersteunen, waaronder de Milieu InvesteringsAftrek (MIA). Overigens ervaren wij dat veel ontwikkelaars zelf reeds van deze regelingen op de hoogte zijn. Desalniettemin blijven wij hier aandacht voor vragen omdat wij vinden dat dit bijdraagt aan de ontwikkeling van een duurzame bouwsector.

Ons eigen vastgoed – circulair slopen In de motie droeg u ons op om bij onze eigen bouwopdrachten de uitgangspunten van de landelijke Transitieagenda Circulaire Bouweconomie te hanteren. Onze eigen bouwopgave was afgelopen jaar beperkt, maar desalniettemin hebben wij kunnen experimenteren met een eerste 4/6

Datum

01-12-2020 Ons kenmerk

4424028

‘circulaire’ tender. Het betreft de sloop van de sporthal aan de Juniusstraat. De uitvraag bevatte de oproep aan de inschrijvers om binnen de gegeven planning zo duurzaam c.q. circulair mogelijk te slopen, waarbij de BREEAMNL2 Sloop en Demontage (2013) of vergelijkbare richtlijn wordt toegepast. We waren aangenaam verrast door de aandacht die de inschrijvers aan het onderwerp circulariteit gaven in hun aanbiedingen. Op basis van de inschrijvingen kozen we de meest circulaire aanbieding. De ervaring met deze eerste circulaire uitvraag gebruiken we bij de volgende sloopgave Sporthal De Bras – waarbij circulariteit wederom een belangrijk criterium bij beoordeling van de inschrijvingen. Daarnaast wordt op dit moment de aanbesteding van de Gelatinebrug voorbereid. Ook bij deze ontwikkeling, waarbij de gemeente zelf als opdrachtgever optreedt, is nadrukkelijk aandacht voor circulair bouwen. Zo maken we samen met de sector de eerste stappen richting een circulaire bouw en sloop. Natuurlijk zijn er daarbij ook nog aandachtpunten. Die vermelden we verderop in deze brief. Bouw belangrijk onderdeel van uitvoeringsplan Zoals u in de visie CE kunt lezen werken we aan een meerjarig uitvoeringsplan voor de transitie naar een circulaire economie. Ook in dat uitvoeringsplan zal de bouwsector onze volle aandacht krijgen.

We willen werken aan projecten en acties die bijdragen het versnellen van de transitie in de bouwsector, bijvoorbeeld door het toepassen van circulariteit in bouwprojecten te standaardiseren. Hoe die standaardisatie er precies uit moet zien, willen wij onderzoeken in pilotprojecten. De visie en het nog op te stellen uitvoeringsplan hebben onder andere tot doel om circulariteit in te bedden in ons beleid en onze dagelijkse keuzes. Circulariteit moet de norm worden in al ons werk, niet alleen in de bouwsector. We werken daarom stap voor stap aan het verder integreren van circulaire uitganspunten in de bouw en de overige sectoren. Evaluatie - aandachtspunten bij circulair bouwen Wij zien op basis van de huidige ervaringen al een aantal aandachtspunten voor onszelf – en voor de bouwsector - om het circulair bouwen verder te ontwikkelen: • Onze mogelijkheden als gemeente om het circulair bouwen te verplichten variëren sterk per project. Bij publieke ontwikkelingen blijken onze mogelijkheden groter dan bij private ontwikkelingen. In gesprek met ontwikkelaars zoeken wij actief naar een goede wijze waarop wij onze voorkeur voor circulair bouwen optimaal kunnen uitdragen, maar zien wij ook onze afhankelijkheid van private beslissingen. We kijken naar eventuele wet- en regelgeving, zoals de MPG-norm (Milieuprestatie Gebouwen), om onze voorkeur voor circulair bouwen te bekrachtigen.

• Het meetbaar maken van circulariteit is nog in ontwikkeling. Zo is er tegenwoordig de CPG-score (Circulaire Prestatie Gebouwen) en heeft het platform Circulair Bouwen ’23 een nieuwe meetmethode ontwikkeld. Wij maken gebruik van deze meetmethodes, maar zien ook dat het nog steeds aan gegevens ontbreekt om deze meetmethodes volledig uit te voeren en te controleren. Zo constateren we dat het vaak nog moeilijk of zelfs onmogelijk om te verifiëren hoeveel gerecyclede grondstoffen er in een bouwproduct zitten. De ontwikkeling van bewijslast hiervoor vindt 2

Een van de instrumenten om integraal de duurzaamheid van nieuwe gebouwen, bestaande gebouwen, gebieden en sloopprojecten te meten en te beoordelen

5/6

Datum

01-12-2020 Ons kenmerk

4424028

landelijk en Europees plaats (bijvoorbeeld de Europese Product Environmental Footprint) en wordt gradueel opgenomen in de sector. Wij volgende die ontwikkelingen op de voet. • Tot slot merken wij bij de beoordeling van circulariteit, in ingediende plannen en tekeningen, maar ook berekeningen of inventarisaties van her te gebruiken materialen, dat wij zelf meer kennis en expertise nodig hebben om deze volledig te kunnen beoordelen. Immers is specialistische kennis vereist om mogelijkheden tot hergebruik te duiden of alternatieve circulaire bouwmethoden te kiezen. De wens om circulair te gaan bouwen blijkt een gezamenlijke zoektocht van overheden en de bouwsector, waarbij nieuwe ontwikkelingen en inzichten zich in een hoog tempo opvolgen. Wij ervaren dat de transitie naar een circulaire bouw - zoals ook gesteld in de Transitieagenda Circulair Bouwen – een iteratief proces is waarin kennisontwikkeling en samen leren centraal staan. Sinds wij bij alle bouwontwikkelingen aandacht vragen voor een circulaire benadering, zijn wij onderdeel geworden van een landelijk leerproces waar wij graag aan meedoen.. We blijven de resultaten van onze aandacht voor een circulaire bouw monitoren en gaan er vanuit dat iedere projectontwikkeling in Delft ons dichter bij een volledig circulaire bouwsector brengt.

Circulair bouwen in uitvoeringsplan In het uitvoeringsplan dat wordt opgesteld op basis van de ambitie uit de Visie Circulaire Economie – Op weg naar een circulair Delft krijgt circulair bouwen daarom ook een prominente plek. In het plan zullen wij aangeven hoe wij de transitie naar een circulaire bouw verder zullen stimuleren en verankeren in de gemeentelijke werkwijze. Op weg naar een circulair Delft Wij gaan er vanuit dat wij u met deze brief voldoende hebben geïnformeerd over hoe wij invulling hebben gegeven aan de uitvoering van de motie en toezegging. Naar aanleiding daarvan beschouwen wij motie 8.1.11 en toezegging 19-09 als afgedaan. We vragen u om kennis te nemen van de inhoud van de visie en om deze vast te stellen in uw vergadering. Samen gaan we op weg naar een circulair Delft in 2050!

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Delft,

, burgemeester

, secretaris

6/6