Verkenning zorgen en alternatieven.docx

Samenvatting van de resultaten van de verkenning van zorgen en alternatieven van bij de OPK-inzameling betrokken vrijwilligersorganisaties:

Zorgen: Z.1

Inkomstenderving voor vrijwilligersorganisaties

Ontegenzeggelijk is er sprake van verlies aan inkomsten uit de OPK-inzameling als vrijwilligersorganisaties niet meer worden ingezet bij de uitvoering van deze werkzaamheden. Behalve het feit dat er in (vrijwel) alle vergelijkbare situaties in andere gemeenten sprake was van een ruimhartige en langdurige overgangsregeling wijst de praktijk uit dat vrijwilligersorganisaties zeer vindingrijk zijn in het aanboren van alternatieve inkomstenbronnen. Er zijn dan ook vooralsnog geen voorbeelden gevonden van scholen, kerken en/of verenigingen die in ernstige financiële problemen zijn geraakt door het wegvallen van de inkomsten uit de inzameling van OPK. Bovendien zijn nu ook al vergelijkbare organisaties in de gemeente De Wolden actief die zich financieel prima staande weten te houden zonder inkomsten uit de OPK-inzameling. Er zou zelfs gesteld kunnen worden dat er sprake is van (enige) ongelijkheid tussen vrijwilligersorganisaties die wel en niet assisteren bij de OPK-inzameling. Z.2 Inzamelfrequentie (1x per 6 weken) niet toereikend Uit informatie van vertegenwoordigers van de vrijwilligersorganisaties, maar ook uit berichten van inwoners en uit inlichtingen van de huidige inzamelaar blijkt dat er regelmatig sprake is van naast de minicontainers aangeboden oud papier en karton.

Het betreft dan niet uitsluitend verpakkingen die te groot zijn voor de container (IKEA-dozen, wit-en bruingoedverpakkingen etc.) maar tevens OPK met kleinere afmetingen. Dit wordt mede veroorzaakt door de zgn. ‘verbruining’ van het OPK, hetgeen inhoudt dat de verhouding tussen oud papier en karton wijzigt, waardoor het volume toeneemt. Hoewel het aanbieden van OPK buiten de (mini)container conform de vigerende afvalstoffenverordening en het bijbehorende uitvoeringsbesluit formeel niet is toegestaan wordt dit momenteel gedoogd. Teneinde deze problematiek niet te verergeren kan ervoor worden gekozen om de huidige inzamelfrequentie te handhaven. De (financiële) gevolgen hiervan komen later in dit document aan de orde. Z.3 Toename OPK in restafval door beëindiging inzameling los aangeboden OPK Daar Diftar van toepassing is in de gemeente De Wolden is de verwachting dat deze zorg niet of hooguit in een enkele uitzonderingssituatie bewaarheid zal worden, daar het in dat geval de aanbieder zelf immers meer gaat kosten. Dit wordt overigens bevestigd door de reguliere inzameldienst o.b.v. ervaringen met professionalisering van de OPK-inzameling in andere gemeenten (ook zonder Diftar).

Z.4 Afname sociale cohesie en eigen verantwoordelijkheid inwoners Hoewel hier geen onderzoek naar is verricht wordt de sociale cohesie (waarschijnlijk) niet of slechts in (zeer) beperkte mate specifiek beïnvloed door de betrokkenheid van vrijwilligersorganisaties bij de OPK-inzameling. De betrokkenheid van inwoners bij dergelijke vrijwilligersorganisaties heeft daarentegen hoogstwaarschijnlijk wel invloed op de sociale cohesie. Vrijwilligers die zich nu o.b.v. eigen verantwoordelijkheid inzetten voor de organisatie als belader bij de OPK-inzameling vinden naar alle waarschijnlijkheid een andere nuttige besteding van deze tijd t.b.v. voornoemde organisaties, waardoor er naar verwachting geen verlies aan sociale cohesie zal optreden. Z.5 Afname serviceniveau Bij uitvoering van de inzameling door de reguliere inzameldienst conform de oorspronkelijke opzet (frequentie 1x per 6 weken) is sprake van een afname van het

serviceniveau t.o.v. de huidige situatie (frequentie 1x per maand). Zoals reeds eerder in dit document uiteengezet is er echter voldoende aanleiding om de huidige frequentie te handhaven. Wel zullen grote kartonnen dozen die niet of moeilijk te verkleinen zijn als ‘grof’ OPK naar de milieustraat moeten worden gebracht (zoals nu overigens ook al het geval is bij grof huishoudelijk restafval en grof tuinafval). Een alternatief hiervoor zou kunnen zijn om de inzameling (roulerend) enkele malen per jaar met een achterlader (incl. professionele beladers) te laten uitvoeren, hetgeen dan echter wel inhoudt dat de inwoners ‘grof’ OPK langer moeten opslaan. Daarbij moet aangetekend worden dat in dat geval aanbieding van afval wordt toegestaan op een wijze die strijdig is met de afvalstoffenverordening c.q. het uitvoeringsbesluit. Bovendien heeft deze optie een kostenverhogend effect i.v.m. de inzet van professionele beladers. Alternatieven: A.1 Meerjarige overgangsregeling In de praktijk is in vergelijkbare situaties in andere gemeenten (vrijwel) altijd sprake van een ruimhartige en langdurige overgangsregeling. In dat verband valt te denken aan een periode van 3 tot 4 jaar waarin de huidige vergoeding (vaak gebaseerd op de gemiddelde vergoeding gedurende de laatste jaren) geleidelijk wordt afgebouwd van 100 naar 0%.

In deze specifieke situatie zijn een drietal scenario’s uitgewerkt waarbij de gemiddelde vergoeding van de laatste 3 jaren (2020 t/m 2022) stapsgewijs wordt afgebouwd gedurende 3 of 4 jaren. Tijdens deze afbouwperiode wordt geen tegenprestatie verlangd van de vrijwilligersorganisaties, zodat de vrijgekomen tijd volledig kan worden besteed aan het aanboren van nieuwe inkomstenbronnen. Uit welke middelen (afvalstoffenheffing of algemene middelen) deze overgangsregeling betaald wordt is een politieke keuze, waarbij laatstgenoemde variant de juridisch meest zuivere optie is. De financiële gevolgen van dit voorstel komen later in dit document aan de orde. A.2 Zelfstandige OPK-inzameling zonder betrokkenheid gemeente De inzameling van huishoudelijke afvalstoffen, waaronder oud papier en karton, is conform de Wet milieubeheer een gemeentelijke taak. De gemeente kan daartoe krachtens de afvalstoffenverordening een inzameldienst aanwijzen. Inzameling door anderen dan de aangewezen inzameldienst is in beginsel verboden. Op dit verbod zijn echter een drietal uitzonderingen mogelijk, waarvan 1 in deze situatie relevant is. Het betreft dan de aanwijzing van inzamelaars, die bepaalde bestanddelen (o.a. oud papier en karton) van huishoudelijke afvalstoffen o.b.v. een beschikking van het college van burgemeester en wethouders mogen inzamelen.

Deze aanwijzing verschilt in zoverre van de aanwijzing van de inzameldienst dat in het geval van aanwijzing d.m.v. een beschikking deze het karakter heeft van een vergunning die niet gepaard gaat met een uitvoeringsplicht. Hoewel de individuele aanwijzingen van de huidige aan de OPKinzameling deelnemende vrijwilligersorganisaties (nog) niet achterhaald zijn, mag o.b.v. de beleidsregels hieromtrent (d.d. 9 oktober 2014) worden aangenomen dat deze aanwijzing heeft plaatsgevonden. Desalniettemin is het niet wenselijk om met de gemeentelijke coördinatie hieromtrent te stoppen, daar in dat geval geen regelmatige en gebieds-dekkende inzameling kan worden gegarandeerd en evenmin de continuïteit hiervan kan worden gewaarborgd bij lage marktprijzen voor oud papier en karton. A.3 Juridische koppeling afvalstoffenheffing – vrijwilligersvergoeding opheffen Door een vertegenwoordiger van een participerende vrijwilligersorganisatie werd voorgesteld om het (oneigenlijke) gebruik van de afvalstoffenheffing t.b.v. de ‘subsidiëring’ van scholen, kerken en verenigingen van elkaar los te koppelen. De vrijwilligersorganisaties zouden dan (blijvend) een financiële bijdrage uit de algemene middelen ontvangen en (eveneens permanent) beladers blijven leveren voor de OPKinzameling. Navraag bij de juridisch adviseur heeft opgeleverd dat een dergelijke

kunstmatige constructie niet juridisch houdbaar is en bovendien komt deze niet tegemoet aan de overige bezwaren verbonden aan het inzamelen met behulp van vrijwilligers. A.4

Bevorderen leefbaarheid door a. Opruimen zwerfafval/gebiedsadoptie; b. Onderhoud eigen plein/terrein; c. Bezoek aan c.q. activiteiten met/voor senioren; d. Verkeersborden wassen. De voorgestelde alternatieven als tegenprestatie voor een vergoeding laten zich niet eenvoudig financieel kwantificeren, maar wel is duidelijk dat de genoemde activiteiten een lager bedrag vertegenwoordigen dan de huidige opbrengst voor vrijwilligersorganisaties uit de OPK-inzameling. Bovendien worden enkele van deze activiteiten nu reeds kosteloos door vrijwilligers uitgevoerd en door aan anderen een vergoeding uit te keren zou (wederom) ongelijkheid worden gecreëerd. Ook zou op deze wijze financiële ondersteuning worden geboden aan vrijwilligersorganisaties uit middelen die daar niet voor bedoeld zijn.

Financiële gevolgen: A. Kosten inzameling De kosten voor de huidige wijze van inzameling (inzamelfrequentie 1x per maand, d.w.z. 12 inzamelrondes) zijn als volgt opgebouwd, waarbij is uitgegaan van de totaal ingezamelde hoeveelheid OPK in 2021 ad 1.781,48 ton. Vergoeding inzamelaar: € 50,-/ton € 89.074,Vergoeding vrijwilligersorganisaties: € 50,-/ton € 89.074,Totaal: € 178.148,Kosten per inzamelronde: € 14.845,67 De geïndexeerde vergoeding voor inzameling door de reguliere inzameldienst zou in 2022 bij een inzamelfrequentie van 1x per 6 weken (conform aanbieding) per inzamelronde € 7.196,45 bedragen. De kosten bij een inzamelfrequentie van 1x per maand/4 weken bedragen in dat geval € 8.209,79 per inzamelronde, waarbij wordt uitgegaan van een aanbiedpercentage dat vergelijkbaar is met de PMD-inzameling. De jaarlijkse besparing op de inzamelkosten bedraagt bij een maandelijkse inzameling derhalve € 79.630,56. B. Overgangsregeling Zoals eerder in dit document benoemd zijn diverse scenario’s voor een overgangsregeling denkbaar, waarbij een gefaseerde afbouw van het gemiddelde inkomstenniveau over de laatste 3 jaren (2020 t/m 2022) als uitgangspunt wordt gehanteerd. Omdat de vergoeding over 2022 uiteraard nog niet bekend is, wordt in deze calculatie uitgegaan van de vergoeding in 2021.

De afbouw kan plaatsvinden conform onderstaande scenario’s: Scenario 1: 100% - 75% - 50% - 25% - 0% Scenario 2: 100% - 50% - 25% - 0% Scenario 3: 75% - 50% - 25% - 0% Voornoemde scenario’s hebben onderstaande financiële impact:

Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3

2023

2024

2025

€ 89.074 € 89.074 € 66.806

€ 66.806 € 44.537 € 44.537

€ 44.537 € 22.269 € 22.269

2026 Totaal € 22.269 € € -

€ 222.685 € 155.880 € 133.611

Bij scenario 1 bedraagt de ‘terugverdientijd’ 2,8 jaren en bij de scenario’s 2 en 3 2,0 resp. 1,7 jaren.

Aanvullende informatie: Tenslotte is er nog contact geweest met de externe deskundige die in 2020 de aanbesteding van de afvalinzameling in de gemeente De Wolden heeft begeleid. Hij begeleidt regelmatig aanbestedingen van OPK-inzamelingen elders in Nederland en gaf te kennen dat het steeds lastiger wordt om (voldoende) inschrijvingen te ontvangen als er sprake is van OPK-inzameling buiten reguliere werktijden met de inzet van vrijwillige beladers, hetgeen o.a. kan leiden tot ongewenste kostenstijgingen. Ter indicatie, de kosten van de huidige inzamelaar zijn in 2021 (t.o.v. voorgaande jaren) met 25% gestegen.