Verkenning mogelijkheden natuurbegraven binnen de gemeente de Wolden
Tekst van het document
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Binnen de GEMEENTE DE WOLDEN
11 april 2024
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Inleiding
3
Wat is natuurbegraven?
4
Natuurlijk begraven
5
Landelijke ontwikkelingen
6
Private en gemeentelijke natuurbegraafplaatsen
7
Prognose vraag naar natuurbegraafmogelijkheden
8
Situatie in de Wolden
9
Combinatie met recreatie
10
Mogelijkheden voor gemeente de Wolden
11
Conclusies
12
Advies
13
Bijlage 1 Mogelijkheden voor gemeenten
14
Wet Markt en Overheid / Mededingingswet Bijlage 2 Planologische kaders
14 15
Rijksbeleid / wetgeving
15
Provinciaal beleid Drenthe
15
Bijlage 3 Bestaande natuurbegraafplaatsen in omgeving
16
Natuurbegraafplaats Hoogengraven
16
Natuurbegraafplaats Mepperdennen
16
Natuurbegraafplaats Hillig Meer
17
Natuurbegraafplaats De Velden
17
Bijlage 4 Natuurbegraafplaats in ontwikkeling nabij De Wolden Natuurbegraafplaats Mantingerveld
18 18
Bijlage 5 Gemeentelijke natuurbegraafplaatsen of “Natuurlijk Begraven”
19
Bosbegraafplaats Witteveen
19
Natuurbegraafplaats Nieuw Valkeveen, Naarden
20
Natuurbegraafplaats Slangenburg, Doetinchem
21
Natuurbegraafplaats Ede
22
Bronnen:
23
Colofon
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
2
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Inleiding Door de gemeente De Wolden is gevraagd om de mogelijkheden te onderzoeken voor het ontwikkelen van een natuurbegraafplaats binnen de gemeente. Sinds circa 15 jaar wordt ook in Nederland de mogelijkheid geboden om begraven te worden op een natuurbegraafplaats. Voor deze vorm van begraven is sindsdien een sterk groeiende interesse. Behalve circa 20 private partijen bieden inmiddels ook circa 50 gemeenten vormen van natuurbegraven aan. De vorm, ambiance en grootte van de initiatieven verschilt zeer sterk. In het collegeprogramma van De Wolden is een onderzoek naar de mogelijkheden tot ontwikkeling van natuurbegraafplaatsen in combinatie met groen opgenomen. Hierbij noemt men ook de mogelijkheid hier een recreatief arboretum bij te betrekken. Dit verkennende rapport betreft een eerste aanzet met betrekking tot de mogelijkheden en de aandachtspunten voor een eventuele natuurbegraafplaats binnen de gemeente De Wolden.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
3
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Wat is natuurbegraven? Natuurbegraven kent inmiddels vele verschijningsvormen. In de basis is natuurbegraven: • De begraafplaats streeft een natuurlijke sfeer na door inpassing in bestaande natuur zoals bos of landgoed of het vormt een nieuw landschap met grote natuurwaarden. • Er wordt op een wijze begraven die het milieu en de natuur niet of zo weinig mogelijk belast en (de beleving van) het natuurlijke karakter van de omgeving minimaal beïnvloedt. • Individuele graven gaan op in het geheel. Eventuele grafmarkeringen zijn tijdelijk en op een natuurlijke manier afbreekbaar. • Uitgangspunt is eeuwigdurende grafrust. • Nabestaanden worden ontzorgd. Er is geen sprake van grafrustverlenging of bijbetalingen voor onderhoud verschuldigd. Bij de aanschaf van een graf worden deze kosten voldaan en is toekomstig onderhoud voor eeuwig afgekocht. • Vaak kunnen de graven al bij leven worden aangekocht, ze zijn immers eeuwigdurend. • Na uitgifte van alle graven wordt het gebied langdurig in stand gehouden en beheerd als natuur. De term “Natuurbegraven” wordt helaas ook gebruikt voor initiatieven die slechts in de buurt komen van het oorspronkelijke gedachtengoed. Er zijn daarmee locaties die zich zo noemen, maar niet geheel beantwoorden aan de basisgedachte. Met name op de laatste vier van bovengenoemde punten wordt door begraafplaatsen afgeweken.
Dergelijke begraafmogelijkheden passen beter onder de noemer “Natuurlijk Begraven”. Daarover later meer. Voor de mensen die kiezen voor natuurbegraven zijn respect voor de natuur, ontwikkelen en in stand houden van natuur en eeuwige grafrust belangrijke uitgangspunten. Ook het gegeven dat ze hun nabestaanden minder belasten met kosten en regelwerk speelt een belangrijke rol. Er zijn uiteraard ook tegenstanders van natuurbegraven. De argumenten hiervoor zijn onder meer: • Men vindt dat dode lichamen niet in de natuur thuishoren. • Natuurbegraven is minder persoonlijk. Het individuele graf is na verloop van tijd of direct onzichtbaar opgegaan in de natuur.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
4
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Natuurlijk begraven Sinds een aantal jaren is ook de term “Natuurlijk begraven” geïntroduceerd. Ook dit is een verzamelterm voor een natuurlijke manier van begraven. De locaties zijn meestal op bestaande gemeentelijke begraafplaatsen, dus niet in natuurterreinen. Er gelden dan wel specifieke grafregels, die afwijken van de gebruikelijke regels voor grafvelden. De grafuitgifte is voor bepaalde tijd, maar doorgaans wel een lange periode. Meestal betreft het: • Uitbreidingen van reguliere begraafplaatsen waarvan duidelijk is dat voor zeer lange tijd grafcapaciteit over is. • Een begraafplaats waar graven voor langere termijn worden uitgegeven. Mogelijk vindt hier ooit ruiming plaats. Met het ruimen worden ook de dan aanwezige natuurwaarden verstoord. • Begraafplaatsen waar nabestaanden mogelijk toch voor keuzen worden gesteld als verlengen grafrust. Dit betreft tot nu toe allen gemeentelijke initiatieven en borduren voort op het gangbare gemeentelijke beleid van grafuitgifte voor bepaalde tijd. De verschijningsvorm is daarmee gelijkwaardig. Door de lange termijn van grafrust is het onzeker of deze graven ooit geruimd zullen worden. Mogelijk zijn de natuurwaarden over 50 jaar zodanig hoog dat deze graven niet opnieuw uitgegeven zullen worden waardoor ruiming ook niet nodig is.
Een gemeente zal te zijner tijd kunnen kijken of er geschikte plekken binnen het grafveld zijn, waar nieuwe graven gerealiseerd kunnen worden zonder de natuurwaarden te veel aan te tasten.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
5
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Landelijke ontwikkelingen In tegenstelling tot reguliere begraafplaatsen hebben natuurbegraafplaatsen vaak een bovenregionale functie. Mensen kiezen doorgaans voor de sfeer van de natuurbegraafplaats en daarbij is een afstand van 50 tot 100 km vanaf de woonplaats niet ongebruikelijk. In eerste instantie zijn initiatieven vooral ontstaan op de hoger gelegen zandgronden en op gebieden die al een natuurrijke beleving hadden. Deze bevinden zich vooral in de oostelijke en zuidelijke helft van Nederland. Vanuit de randstad is wel veel vraag naar natuurbegraven, maar zijn de gronden doorgaans te nat om zonder aanpassingen te kunnen natuurbegraven. Bovendien is de grondprijs daar aanzienlijk hoger. Desondanks zijn ook daar inmiddels natuurbegraafplaatsen ontwikkeld. In de laatste 10 jaar zijn er ook diverse initiatieven ontwikkeld waarbij nieuwe natuur is ontwikkeld op voormalige landbouwkavels zonder noemenswaardige natuurwaarden. Natuurbegraven wordt ook gezien als een alternatief voor cremeren. Er hoeft geen zorg aan het graf te worden besteed en verlenging van rechten, kosten van het verlengen en dus discussie in de familie worden voorkomen. Een extra voordeel vormt dat er geen energie voor nodig is en de kosten die uitgegeven worden grotendeels geïnvesteerd worden in ontwikkeling en behoud van de natuur.
Door velen wordt dit daarmee gezien als een milieuvriendelijker alternatief. Vanwege het ontzorgende karakter is het op natuurbegraafplaatsen gebruikelijk om graven ruim voor het overlijden te reserveren/kopen. Eén van de weinige zekerheden in het leven is dat men ooit zal sterven. Door op voorhand een graf te reserveren en een aantal zaken rondom de uitvaart te regelen, behouden mensen zelf het zeggenschap en ontlast men de nabestaanden in een hectische tijd rondom een uitvaart. Voor de natuurbegraafplaatsen is dit een gunstige zaak, omdat met de gelden van de reservering een groot deel van de investeringen in gebouwen en terrein gedekt kunnen worden.
Kaart afkomstig van de website www.allenatuurbegraafplaatsen.nl Niet alle gemeentelijke initiatieven zijn hierin verwerkt. Met het rode vlak is de gemeente De Wolden weergegeven.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
6
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Private en gemeentelijke natuurbegraafplaatsen Er zijn twee categorieën eigenaren van natuurbegraafplaatsen te onderscheiden.
Private initiatieven Private initiatieven betreffen doorgaans de grotere natuurbegraafplaatsen. Zij bieden ruime mogelijkheden voor het organiseren van een uitvaart en rouwverwerking. Op de grotere terreinen zijn ontvangstgebouwen en gebouwen voor een uitvaartplechtigheid. De grotere initiatieven hebben doorgaans een goede marketingstrategie. Zij hebben een overzichtelijke website, goede brochures en goed contact met uitvaartondernemers. Als basisterrein is doorgaans een bestaand privaat landgoed of bosgebied gebruikt, maar ook de combinatie met een nieuw parkgebied is mogelijk. De oppervlakte is doorgaans tussen de 10 en 30 hectare. Vaak is ook een samenwerkingsverband aangegaan tussen een natuurbeheerorganisatie en de uitbaters van de natuurbegraafplaats. Een voorbeeld van een dergelijke samenwerking is bijvoorbeeld Natuurbegraven Nederland die op meerdere terreinen samenwerkt met Natuurmonumenten. Kleinschaligere private initiatieven zijn er ook. Hierbij worden geen grote gebouwen gebouwd en is er geen overdekte uitvaartplechtigheid mogelijk.
Gemeentelijke initiatieven
In het land zijn diverse gemeenten die natuurbegraven en/of natuurlijk begraven aanbieden. Doorgaans zijn dergelijke terreinen gelegen naast of aan de rand van een reguliere begraafplaats. Voor de uitvaart en bezoek kan gebruik worden gemaakt van de infrastructuur en gebouwen van de reguliere begraafplaats. Dit betreffen over het algemeen kleine zelfstandige terreindelen, die vaak al de bestemming begraafplaats hebben. Het aantal begrafenissen loopt landelijk terug doordat steeds vaker voor cremeren wordt gekozen. Door een herberekening van de benodigde capaciteit blijkt dat dergelijke uitbreidingen met reguliere grafvelden niet meer nodig zijn. Door deze terreinen in te richten als natuurbegraafplaats kunnen de reeds gemaakte investeringen worden terugverdiend. Dergelijke initiatieven zijn onder meer gerealiseerd in Doetinchem, Ede, Wageningen en Naarden. Verderop in dit rapport hierover meer. Wanneer een gemeente alleen of in een samenwerkingsverband economische activiteiten uitvoert, is de Wet Markt en Overheid van toepassing. Hierover verderop meer.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
7
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Prognose vraag naar natuurbegraafmogelijkheden Sinds het ontstaan van de mogelijkheid van natuurbegraven is er een sterk groeiende belangstelling. Nog lang niet alle Nederlanders zijn bekend met deze mogelijkheid. De verwachting is dat de vraag naar natuurbegraven de komende jaren nog flink zal stijgen, doordat de bekendheid met het fenomeen én het aanbod toeneemt. Momenteel is 1 tot 2% van de uitvaarten een begrafenis op een natuurbegraafplaats.
Overzicht aantal uitvaarten naar soort. Bron: www.brana.nl
DELA presenteerde in augustus 2023 de resultaten van hun “Nationaal onderzoek naar de Dood”. Dit betreft een marktverkenning naar wensen omtrent uitvaarten. Volgens dit onderzoek wil 28% van de ondervraagden zich laten begraven. Hiervan geeft 31% aan de voorkeur geven voor natuurbegraven.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
8
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Situatie in de Wolden Wat zou het doortrekken van de cijfers uit de marktverkenning betekenen voor gemeente De Wolden? Jaarlijks zijn in De Wolden gemiddeld 246 overlijdens. Gemiddeld laten hiervan 88 inwoners zich begraven op een van de begraafplaatsen en 47 kiezen hier voor een asbestemming. Uitgaande van de marktverkenning zouden jaarlijks circa 21 overledenen de voorkeur hebben voor een plek op een natuurbegraafplaats. Maar het is ook mogelijk dat een aantal van de mensen die zich laten cremeren, zouden kiezen voor een natuurbegraafplaats als deze mogelijkheid er is. Het is onbekend hoeveel inwoners van De Wolden zich momenteel laten begraven op een van de natuurbegraafplaatsen in de buurt. Voorzichtigheidshalve gesteld, zijn er ongeveer 20 overleden inwoners van De Wolden per jaar die voor een plek op een natuurbegraafplaats zouden kiezen. Een natuurbegraafplaats kan daarnaast inwoners van omliggende gemeenten aantrekken, of mensen die hun vakanties veelvuldig in de gemeente De Wolden doorbrengen en daardoor een band hebben. Daar staat tegenover dat niet automatisch gekozen wordt voor de natuurbegraafplaats binnen de eigen gemeente, zeker niet als de betreffende natuurbegraafplaats op ruime afstand van het eigen dorp is gesitueerd.
Uit een enquête onder uitvaartondernemers en uitvaartverenigingen uitgevoerd in het voorjaar van 2024 blijkt dat er behoefte is aan natuurbegraven. Dergelijke uitvaarten gaan nu naar de grotere natuurbegraafplaatsen in de wijde omgeving. Er is echter ook behoefte aan een locatie dichterbij, bij voorkeur op fietsafstand.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
9
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Combinatie met recreatie In het coalitieakkoord staat de wens om de combinatie natuurbegraafplaats met een arboretum te onderzoeken. Voor deze verkenning breiden we dit uit met de mogelijkheden van andere rustige vormen van recreatief medegebruik. Een aantal voorbeelden.
Op de grootste begraafplaats van Amsterdam “De Nieuwe Ooster” wordt veel gewandeld. Inmiddels heeft de begraafplaats ook de status van een arboretum. Er zijn meer dan 1000 verschillende boomsoorten geplant. Het park heeft een zeer belangrijke functie voor de natuurwaarden en leefbaarheid van Amsterdam.
Foto: Ada Wille
Ten noorden van Alkmaar is in 2019 natuurbegraafplaats Geestmerloo (11 hectare) geopend. Deze natuurbegraafplaats is onderdeel van het natuurpark (24 hectare) dat gelijktijdig gerealiseerd is. Het park en de natuurbegraafplaats is 24 uur per dag toegankelijk. Recreanten die geen begraafstoet tegen willen komen beperken zich tot de westelijke helft van het park. Anderen kunnen het gehele park gebruiken.
Ontwerptekening van het gehele park. De natuurbegraafplaats betreft de beide eilanden en het rechter terreindeel. Ontwerp: Ada Wille Landschaps- en Begraafplaatsarchitectuur i.s.m. Limes Landschapsadvies.
De graven zijn in het terrein een aantal decennia zichtbaar, maar uiteindelijk is het de bedoeling dat het geheel opgaat in de natuur. Het terrein heeft dan nog steeds de functie begraafplaats, maar is in ruste en deze functie hoeft niet zichtbaar te zijn. Vergelijk het met een grafheuvel uit de bronstijd.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
10
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Mogelijkheden voor gemeente De Wolden 1.
Een nieuwe zelfstandige begraafplaats
Binnen de gemeente zijn er private partijen met interesse voor het ontwikkelen van een natuurbegraafplaats op hun terrein. Deze partijen hebben zelf nog geen plannen ontwikkeld. Van de vijf nu bekende potentiële kavels lijken er twee af te vallen vanwege technische eisen, zoals een te hoge grondwaterstand. De drie overblijvende kavels bieden goede kansen voor samenwerking met lokale ondernemers. Enerzijds op het gebied van onderhoud, grafdelven en begeleiden van uitvaarten, anderzijds voor de verhuur van zalen en leveren van catering tijdens uitvaarten en een ontmoetingsplek na afloop. Voor deze locaties dienen nog verdere onderzoeken en planvorming plaats te vinden, voordat het tot uitvoering kan komen. De onderzoekskosten, de planvorming, de realisatiekosten en exploitatiekosten zijn voor rekening van de initiatiefnemers. Een dergelijke gebiedsontwikkeling is te combineren met de realisatie van een park/arboretum of natuurgebied zodat ook nadat de begraafplaats vol is er een nuttige bestemming overblijft. Een samenwerking tussen bedrijfsleven en overheid behoort dan tot de mogelijkheden. Indien een dergelijke natuurbegraafplaats ontwikkeld wordt zal dat mogelijk ten koste gaan van het aantal graven dat de gemeente op de reguliere begraafplaats uitgeeft.
2.
Een natuurbegraafplaats als onderdeel van een bestaande begraafplaats
Binnen de gemeente De Wolden is er één locatie die zich hiervoor goed leent, namelijk een perceel tussen de grafvelden van de begraafplaats te Ruinen. Deze kavel is bedoeld als uitbreidingslocatie van de begraafplaats. Door de afname van het aantal begrafenissen is uitbreiding van de reguliere grafvelden niet nodig. Ook voor de asbestemmingen (urnen) is er voldoende capaciteit. Het perceel is in eigendom van de gemeente en wordt momenteel verpacht als landbouwperceel. De oppervlakte is ruim 1 hectare. De kavel heeft waarschijnlijk voldoende drooglegging voor enkel diep begraven. Er kan gebruik worden gemaakt van de infrastructuur en faciliteiten van de begraafplaats. Het aantal parkeerplaatsen bij deze begraafplaats is beperkt. In de planvormig kan dit aantal vergroot worden, hetgeen ook gunstig is voor de reguliere begraafplaats. Voor deze locatie is een indicatief plan gemaakt en geraamd. In dit plan kunnen de natuurwaarden worden verhoogd en tegelijkertijd circa 500 uit te geven natuurgraven kunnen worden gerealiseerd. Hierbij wordt ook het aantal parkeerplaatsen aanzienlijk vergroot. De investeringskosten bedragen tussen de € 200.000 en € 275.000 excl. BTW. De planologische procedure zal naar verwachting eenvoudig zijn, aangezien de kavel al bedoeld was als uitbreiding van de reguliere begraafplaats.
De begraafplaats ligt op loopafstand van Ruinen en ook hier is een goede samenwerking met de lokale ondernemers mogelijk.
3.
Natuurlijk begraven op of bij een bestaande begraafplaats
Op de huidige begraafplaatsen is momenteel onvoldoende ruimte beschikbaar om een grafveld vrij te maken voor natuurlijk begraven. Het eerdergenoemde uitbreidingsveld van de begraafplaats Ruinen is wel in te zetten. Het is goed mogelijk om dit veld voor zowel natuurbegraven (eeuwigdurend) als natuurlijk begraven (bepaalde tijd) in te richten. Bij de inrichting voor natuurlijk begraven moet dan al rekening worden gehouden met hergebruik van de graven na de bepaalde tijd. Bomen op of dichtbij de graven en omvormen van het terrein naar bos zijn dan niet raadzaam. Het aanleggen van kruidenrijke velden is wel een goede mogelijkheid. Deze geven toch een mooie natuursfeer en verhogen de biodiversiteit.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
11
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Conclusies: Binnen de gemeente De Wolden zijn diverse locaties onderzocht om te kijken of het mogelijk is een natuurbegraafplaats te ontwikkelen of natuurbegraven mogelijk te maken. Dit betreft terreinen van zowel gemeentelijk als privaat eigendom. Ook is gekeken of deze plannen te combineren zijn met de ontwikkeling van een arboretum. Er zijn mogelijkheden voor de ontwikkeling van natuurbegraafplaatsen door private partijen, zolang er geen bezwaren zijn op het gebied van landschappelijke inpassing, infrastructuur of maatschappelijke aspecten. Of deze mogelijkheden daadwerkelijk worden omgezet in concrete plannen, is echter niet bekend. Er is een klein uitbreidingsveld naast de begraafplaats van Ruinen geschikt of geschikt te maken voor natuurbegraven en/of natuurlijk begraven. Hierbij kan gebruikt gemaakt worden van de bestaande infrastructuur al is bij deze begraafplaats het aantal parkeerplaatsen aan de lage kant. Op dit veld kan gekozen worden tussen natuurbegraven (eeuwigdurend), natuurlijk begraven (bepaalde tijd) of een combinatie. Met de inrichting kunnen diverse boomsoorten worden toegepast. Dit kan een bijdrage leveren aan biodiversiteit en het verhogen van recreatieve waarde.
Op of nabij de overige begraafplaatsen van de gemeente De Wolden is onvoldoende ruimte om enige vorm van natuurbegraven of natuurlijk begraven te realiseren. Hooguit kan hiervoor een enkele grafrij worden uitgeven, maar dit is onvoldoende om een natuurbegraafplaatssfeer te kunnen realiseren. Uit een verkennende enquête onder uitvaartondernemers en begraafverenigingen blijkt dat ook binnen de gemeente de Wolden een vraag is naar een mogelijkheid tot natuurbegraven. Het is niet duidelijk of de realisatie van een natuurbegraafdeel in Ruinen ook voorziet in de behoefte vanuit de andere dorpen van De Wolden.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
12
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Advies: Uit een enquête onder uitvaartondernemers en uitvaartverenigingen, uitgevoerd in het voorjaar van 2024, blijkt dat er een duidelijke behoefte bestaat aan natuurbegraven. Een aanvullend onderzoek onder inwoners van De Wolden biedt een breder inzicht in de maatschappelijke draagkracht van het initiatief. Op basis van de enquête en de analyse van beschikbare gegevens uit de begraafplaatsadministratie kunnen goed onderbouwde aannames worden gedaan over de haalbaarheid en de financiële potentie van het project. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de mogelijkheid om de investering terug te verdienen, inclusief de kosten voor het eeuwigdurend onderhoud van het terrein. Deze inzichten versterken het vertrouwen in de duurzaamheid en levensvatbaarheid van de natuurbegraafplaats als een maatschappelijk relevant en economisch verantwoord initiatief.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden 2024
13
Bijlagen verkenning mogelijkheden natuurbegraven Bijlage 1 Mogelijkheden voor gemeenten Gemeenten die een natuurbegraafplaats willen (laten) ontwikkelen hebben de keuze dit zelf te doen of dit over te laten aan de markt. In het eerste geval zijn risico’s, investeringen en opbrengsten voor de gemeente. Voor een kleinschalige mogelijkheid tot natuurbegraven naast een reguliere begraafplaats zijn de investeringen zeer beperkt. Er zijn 3 opties voor een nieuwe natuurbegraafplaats: 1.
Een nieuwe zelfstandige natuurbegraafplaats.
2.
Een natuurbegraafplaats als onderdeel van een bestaande begraafplaats.
3.
Natuurlijk begraven op of bij een bestaande begraafplaats.
Voor iedere begraafplaats is een goedgekeurd bestemmingsplan nodig dat begraven toestaat. Dit plan dient vastgesteld te zijn door de gemeenteraad. Indien het aantal uit te geven graven groot genoeg is en overige omstandigheden (grondprijs, bereikbaarheid, etc.) ook goed zijn zal het zeker mogelijk zijn een investeerder hiervoor te vinden. Indien met het natuurbegraven vooral bedoeld is voor de inwoners van de gemeente de Wolden, zal het waarschijnlijk niet mogelijk zijn een externe investeerder te vinden.
Aandachtspunt: Wet Markt en Overheid/ Mededingingswet Wanneer een gemeente alleen of in een samenwerkingsverband economische activiteiten uitvoert, is de Wet Markt en Overheid van toepassing. Het doel van deze regels is het creëren van gelijke concurrentieverhoudingen tussen bestuursorganen en ondernemers. Deze wet bevat vier gedragsregels: Doorberekening kosten Overheden moeten alle kosten die zij maken voor een dienst doorberekenen in de prijs. Bevoordelingsverbod Overheden mogen hun eigen overheidsbedrijven niet bevoordelen boven concurrerende bedrijven. Bijvoorbeeld door goedkopere tarieven aan te bieden. Gegevensgebruik Overheden mogen de gegevens waarover ze beschikken niet opnieuw gebruiken voor andere activiteiten. Dat mag alleen als andere organisaties of bedrijven ook (onder dezelfde voorwaarden) over de gegevens kunnen beschikken. Gebruikt een gemeente bijvoorbeeld de gemeentelijke basisregistratie om een commerciële mailing te versturen? Dan mag dat alleen als zij die gegevens onder dezelfde voorwaarden tevens aan anderen beschikbaar stelt. Functiescheiding Heeft een overheid bij bepaalde diensten een bestuurlijke rol, en voert zij die diensten ook zelf uit? Dan mogen niet dezelfde personen betrokken zijn bij zowel het bestuur als de uitvoering.
In hoeverre een natuurbegraafplaats hiermee te maken heeft, zal afhangen van de grootte en vorm waarin één en ander gerealiseerd wordt. Een gemeentelijke begraafplaats heeft doorgaans geen frictie met deze wet. Een grote commerciële natuurbegraafplaats wel. Bij concretere plannen dient dit verder te worden uitgezocht.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
2024
14
Bijlagen verkenning mogelijkheden natuurbegraven Bijlage 2 Planologische kaders Rijksbeleid/ wetgeving Wet op de lijkbezorging Voor alle begraafplaatsen in Nederland is de Wet op de Lijkbezorging (WLB) van toepassing. De wet maakt geen onderscheid tussen reguliere begraafplaatsen en natuurbegraafplaatsen. Deze wet regelt waaraan de inrichting van begraafplaatsen moet voldoen, maar ook zaken omtrent de administratieve handelingen, termijnen en het begraven. Er wordt wel onderscheid gemaakt tussen gemeentelijke begraafplaatsen en bijzondere begraafplaatsen.
Ruimtelijke ordening In art 40. van de Wet op de lijkbezorging staat het volgende opgenomen: • Voor het aanleggen of uitbreiden van de bijzondere begraafplaats wordt slechts de grond gebruikt, die daartoe door de gemeenteraad is aangewezen. • Burgemeester en wethouders kunnen maatregelen voorschrijven, welke nodig zijn teneinde de grond geschikt te maken om als begraafplaats te dienen. Bovenstaande komt erop neer dat een begraafplaats in het bestemmingsplan de functie begraafplaats moet hebben. Dit kan ook een nevenfunctie zijn. Voor natuurbegraafplaatsen wordt vaak een combinatie genoemd zoals: Hoofdfunctie natuur, nevenfunctie begraafplaats.
Provinciaal beleid Drenthe Omgevingsvisie Drenthe Provinciale Staten van Drenthe hebben op 3 oktober 2018 de Omgevingsvisie Drenthe vastgesteld. De missie uit de Omgevingsvisie is het waarderen en het ontwikkelen van de Drentse kernkwaliteiten. De provincie streeft naar een robuuste ontwikkeling van de ruimtelijke dragers: de sociaaleconomische structuur, het landbouwsysteem, het watersysteem en het natuursysteem.
Omgevingsverordening De Omgevingsvisie is verder vertaald naar een verordening, voor zover het planologisch relevante aspecten betreft. In de Provinciale Omgevingsverordening Drenthe is opgenomen, dat in een ruimtelijk plan uiteengezet wordt hoe het desbetreffende plan zich verhoudt tot het behoud en de ontwikkeling van de bij het plan betrokken kernkwaliteiten.
Natuurbeheerplan Drenthe Voor de gehele provincie Drenthe is een natuurbeheerplan opgesteld. Naast het behouden en beschermen van natuurwaarden wil de provincie ook bouwen aan een robuust natuursysteem in 2040. Natuur die tegen een stootje kan en daardoor beleefd en benut kan worden, wordt gevormd door een natuurnetwerk dat breder is dan de Ecologische Hoofdstructuur. Samen met maatschappelijke organisaties en betrokken ondernemers wil de provincie grotere en beter functionerende natuur maken, waar plek is voor wonen, werken, recreëren en ondernemen. Voor zover wij hebben kunnen ontdekken heeft de provincie Drenthe geen specifiek beleid ten aanzien van natuurbegraven.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
2024
15
Bijlagen verkenning mogelijkheden natuurbegraven Bijlage 3 Bestaande natuurbegraafplaatsen in omgeving Gegevens onder voorbehoud van typefouten. Aan de hier getoonde gegevens zijn geen rechten aan te ontlenen. Gegevens voorjaar 2023.
Natuurbegraafplaats Hoogengraven Circa 3 km ten noordoosten van Ommen. Onderdeel van Natuurbegraafplaatsen van Waarde. Geopend in 2019. Oppervlakte circa 25 hectare. Met ontvangstgebouw voor max. 110 personen. Eeuwige grafrust. Eigen plek te kiezen en te reserveren. Ook heidegraven. Onderhoud o.a. met schapen. Kosten normaal graf: Kosten bijzonder plaats: Kosten urnengraf Excl. delfkosten.
€ € €
4.200,-4.950,-2.850,--
Bron: www.natuurbegraafplaatshoogengraven.nl
Natuurbegraafplaats Mepperdennen Meppen, circa 25 km ten noordoosten van Hoogeveen. Onderdeel van Natuurbegraafplaatsen van Waarde. Geopend in 2020. Oppervlakte circa 22 hectare. Met ontvangstgebouw voor max. 80 personen. Eeuwige grafrust. Eigen plek te kiezen en te reserveren. Ook heidegraven. Onderhoud o.a. met schapen. Kosten normaal graf: Kosten urnengraf Excl. delfkosten.
€ €
3.950,-2.350,--
Bron: www.natuurbegraafplaatsmepperdennen.nl Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
11-4-2024
16
Bijlagen verkenning mogelijkheden natuurbegraven Natuurbegraafplaats Hillig Meer Eext, circa 10 km ten oosten van Assen. Onderdeel van Natuurbegraafplaatsen van Waarde. Geopend in 2013. Oppervlakte circa 33 hectare. Met ontvangstgebouw voor max. 75 personen. Eeuwige grafrust. Eigen plek te kiezen en te reserveren. Onderhoud o.a. met schapen. Kosten normaal graf: Kosten bijzondere plaats Kosten urnengraf Excl. delfkosten.
€ € €
3.950,-4.950,-2.350,--
Bron: www.natuurbegraafplaatshilligmeer.nl
Natuurbegraafplaats De Velden Zuidvelde, circa 15 km ten noordwesten van Assen. Onafhankelijk landgoed. Geopend in 2019. Oppervlakte natuurbegraven circa 7 hectare. Oppervlakte totale landgoed circa 150 hectare. Geen ontvangstgebouw. Eeuwige grafrust. Eigen plek te kiezen en te reserveren. Kosten normaal graf: Kosten bijzondere plaats Kosten urnengraf Excl. delfkosten.
€ € €
4.000,-4.500,-1.000,--
Bron: www.natuurbegraafplaatsdevelden.nl
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
11-4-2024
17
Bijlagen verkenning mogelijkheden natuurbegraven Bijlage 4 Natuurbegraafplaats in ontwikkeling nabij De Wolden. Natuurbegraafplaats Mantingerveld Nieuw Ballinge, circa 10 km noordoost van Hoogeveen. Onderdeel van Natuurmonumenten in samenwerking met Natuurbegraven Nederland BV. Totaal circa 5000 graven. In procedure. Eeuwige grafrust. Eigen plek te kiezen en te reserveren. Onderhoud o.a. met schapen. Impressie Bron: www.natuurmonumenten.nl
Ontwerptekening Bron: www.natuurmonumenten.nl
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
11-4-2024
18
Bijlagen verkenning mogelijkheden natuurbegraven Bijlage 5 Gemeentelijke natuurbegraafplaatsen of “Natuurlijk Begraven” Gegevens onder voorbehoud van typefouten. Aan de hier getoonde gegevens zijn geen rechten aan te ontlenen. Gegevens voorjaar 2023.
Bosbegraafplaats Witteveen Dit betreft “Natuurlijk begraven”.
Witteveen, circa 15 km ten noordoosten van Hoogeveen. Onderdeel van Gemeentelijke begraafplaats. Gemeente Midden-Drenthe. Geopend in 2005. Oppervlakte circa 1 hectare. Geen eeuwige grafrust. Uitsluitend tarieven voor bepaalde tijd. Kosten graf 10 jaar € (betreft tarief voor algemeen graf) Kosten graf 20 jaar € Kosten graf 40 jaar € Verlengen € Excl. delfkosten
820,-1.640,-3.280,-820,-- / 10 jr.
Gemiddeld circa 10 uitvaarten per jaar. Reserveren graf niet mogelijk.
Luchtfoto 2018 In de blauwe ovaal de begraafplaats In de rode ovaal het bosbegraafdeel. Bron: Google Earth Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
11-4-2024
19
Bijlagen verkenning mogelijkheden natuurbegraven Natuurbegraafplaats Nieuw Valkeveen, Naarden Dit betreft “Natuurlijk begraven” Naarden, circa 15 km ten noorden van Hilversum. Onderdeel van Gemeentelijke begraafplaats. Gemeente Gooisemeren. Geopend in 2021. Gerealiseerd op een gereserveerde uitbreidingslocatie van de naastgelegen begraafplaats, waar de bestemming reeds geschikt was om te kunnen begraven. Oppervlakte circa 1 hectare. Totaal circa 380 graven. De natuurbegraafplaats maakt grotendeels gebruik van de faciliteiten van de reguliere begraafplaats maar beschikt zelf over een kleine parkeerplaats en fietsenstalling. Uitvaartceremonies worden onder meer gehouden in de centraal geplaatste tent.
Plattegrond Natuurbegraafplaats Nieuw Valkeveen. Linksonder een deel van de reguliere begraafplaats.
Reserveren mogelijk. Hier wordt veel gebruik van gemaakt. Geen eeuwige grafrust. Uitsluitend tarieven voor bepaalde tijd. Kosten graf 50 jaar € Excl. delfkosten.
5.200,--
Aantal uitvaarten per jaar circa 20. Aantal reserveringen per jaar circa 50. Vermoedelijk is eind 2026 de gehele capaciteit benut (deels gereserveerd). Uitvaartceremonies worden onder meer gehouden in de centraal geplaatste tent. foto: Ada Wille
Foto’s: Ada Wille
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
11-4-2024
20
Bijlagen verkenning mogelijkheden natuurbegraven Natuurbegraafplaats Slangenburg, Doetinchem Doetinchem, Achterhoek. Gelegen naast gemeentelijke begraafplaats. Eigendom Gemeente Doetinchem Geopend in 2013. Gerealiseerd op een gereserveerde uitbreidingslocatie van de naastgelegen begraafplaats, waar de bestemming reeds geschikt was om te kunnen begraven. De uitbreidingslocatie was in gebruik als maisland. Oppervlakte circa 2,8 hectare. Totaal circa 2200 graven. De natuurbegraafplaats maakt tot nu toe grotendeels gebruik van de faciliteiten van de reguliere begraafplaats. Een uitbreiding met 7 hectare wordt momenteel gerealiseerd. Uitvaartceremonies worden onder meer gehouden in de centraal geplaatste tent en binnenkort ook in het nieuwe ceremoniepaviljoen. Reserveren mogelijk. Hier wordt veel gebruik van gemaakt. Eeuwige grafrust.
Plattegrond Natuurbegraafplaats Slangenburg. Links een deel van de reguliere begraafplaats.
Kosten graf € 3.857,-Urnenbosgraf (max. 4 urnen) € 1.846,-Excl. delfkosten/ begraafkosten. In 10 jaar tijd ruim 1000 graven uitgegeven.
Foto’s: Ada Wille
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
11-4-2024
21
Bijlagen verkenning mogelijkheden natuurbegraven Natuurbegraafplaats Ede
In deze uitbreiding van de reguliere begraafplaats is zowel natuurbegraven (onbepaalde tijd) als “Natuurlijk begraven” (50jaar) mogelijk gemaakt.
Ede, zuidwestrand Veluwe. Onderdeel van Gemeentelijke begraafplaats. Gemeente Ede. Geopend in 2016. Gerealiseerd op een gereserveerde uitbreidingslocatie van de naastgelegen begraafplaats, waar de bestemming reeds geschikt was om te kunnen begraven. Oppervlakte circa 2 hectare. Totaal circa 500 graven. Inmiddels zijn deze graven allen uitgegeven. De natuurbegraafplaats maakt grotendeels gebruik van de faciliteiten van de reguliere begraafplaats. Uitvaartceremonies kunnen worden gehouden in onoverdekte boskapel. Een deel van het terrein zal uitgroeien naar heideveld. Een ander deel naar gemengd bos.
Plattegrond Natuurbegraafplaats Ede. Linksonder een deel van de reguliere begraafplaats.
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
11-4-2024
22
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven Bronnen: Samen aan zet, Toekomstvisie gemeente de Wolden, 2022 Diverse exemplaren vakblad blad “De Begraafplaats” (LOB) De begraafplaats van de toekomst, Bureau Morbidee, 2020 Terug naar de natuur, Alterra, 2009 Natuurbegraafplaatsen in Nederland, Alterra, 2013 Tuin van de Eeuwigheid, Stichting Tuin van de Eeuwigheid / Stichting Het Drentse Landschap, 2010
Geraadpleegde websites: www.begraafplaats.nl
Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen
www.brana.nl
Branchevereniging voor echte natuurbegraafplaatsen in Nederland
(LOB)
www.allenatuurbegraafplaatsen.nl
Overzicht en vergelijkingssite natuurbegraafplaatsen
www.natuurbegraafplaatsdevelden.nl
Natuurbegraafplaats de Velden
www.natuurbegraafplaatshilligmeer.nl
Natuurbegraafplaats Hillig Meer
www.natuurbegraafplaatsmepperdennen.nl
Natuurbegraafplaats Mepperdennen
www.natuurbegraafplaatshoogengraven.nl
Natuurbegraafplaats Hoogengraven
www.natuurbegraafplaatsreiderwolde.nl
Natuurbegraafplaats Reiderwolde
www.natuurbegraafplaatsfriesland.nl
Natuurbegraafplaats Nieuwehorne
www.natuurbegraafplaatsfriesland.nl
Natuurbegraafplaats Bremer Wildernis
www.natuurbegraafplaatselspeterbos.nl
Natuurbegraafplaats Elspeterbos
www.middendrenthe.nl/overlijden/bosbegraafplaats-witteveen
Bosbegraafplaats Witteveen
www.begraafplaats-ede.nl
Natuurbegraafplaats Ede
www.natuurbegraafplaatsslangenburg.nl
Natuurbegraafplaats Slangenburg
www.begraafplaatsen.gooisemeren.nl/overzicht/natuurbegraafplaats-nieuw-valkeveen-naarden
Natuurbegraafplaats Nieuw Valkeveen Naarden
www.dela.nl/uitvaartlocaties/crematorium-natuurbegraafplaats-ijsselhof-gouda
Begraafplaats IJsselhof Gouda
www.nbpu.nl
Natuurbegraafplaats de Utrecht
Verkenning mogelijkheden natuurbegraven gemeente De Wolden
11-4-2024
23
Colofon Opdrachtgever: Gemeente De Wolden In deze vertegenwoordigd door: Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen Contactpersonen: Oscar Mulder Erwin Hooge
Opgesteld door: Limes Landschapsadvies Luc van Dam Nieuwendijk 70 3443 BN Woerden www.Limesadvies.nl
i.s.m. Buiten de Perken Ellis Kaspers Van Vrijberghestraat 10 3972 EN Driebergen-Rijsenburg www.Buitendeperken.nl