Tussenevaluatie Raadsbreedprogramma De Wolden

Tussenevaluatie Raadsbreedprogramma ’’We doen het samen!’’

April 2024

Tussenevaluatie Raadsbreedprogramma De Wolden 2022-2026 ’’We doen het samen!’’ Na de verkiezingen op 16 maart 2022 is in De Wolden gewerkt aan het opstellen van een Raadsbreedprogramma. We hebben als raad gekozen voor het opstellen van de belangrijkste maatschappelijke opgaven voor de komende vier jaren en de gedeelde ambities op deze opgaven. We hebben opgenomen dat we samen met de Woldense samenleving zoeken naar oplossingen voor deze maatschappelijke opgaven. Waarbij we gebruik maken van onze werkwijze 3DeWolden. In het Raadsbreedprogramma staan de volgende maatschappelijke opgaven centraal: • Woningbouw • Duurzaamheid • Landbouw • Het sociale gezicht van De Wolden • Dienstverlening en kwaliteit van bestuur Op 30 maart 2022 hebben we het Raadsbreedprogramma unaniem vastgesteld. Daarmee hebben we de basis gelegd onder de onderhandelingen voor de coalitievorming. En is het te vormen college gevraagd om, bij het opstellen van het collegeakkoord, in te gaan op de opgaven en de randvoorwaarden uit het Raadsbreedprogramma. Inmiddels zijn we twee jaar verder na de verkiezingen. Voor ons tijd om het Raadsbreedprogramma te evalueren en te zien waar we nu staan ten opzichte van de invulling van de maatschappelijke opgaven. Voor de goede orde: als raad zijnde doen we de tussenevaluatie van ons eigen Raadsbreedprogramma. Het college evalueert het eigen collegeprogramma.

In deze tussenevaluatie stellen we onszelf per maatschappelijke opgave de volgende vragen: • Wat willen we in deze raadsperiode bereiken? Per opgave wordt een samenvatting weergegeven van wat we in 2022 met elkaar afspraken in het Raadsbreedprogramma. •

Wat hebben we tot op heden bereikt? Per opgave geven we weer wat we als raad de afgelopen periode gedaan hebben en welke besluiten we genomen hebben.

•

Wat willen we de resterende raadsperiode bereiken? (en welke eventuele extra inzet moeten we daarvoor nog plegen?) Per opgave beschrijven we of we doelen bijstellen en welke inzet de komende raadsperiode nodig is.

Bij het opstellen van het Raadsbreedprogramma waren de eerdergenoemde vijf maatschappelijke opgaven voor ons de belangrijkste thema’s. De tijd heeft echter niet stilgestaan en daarom stellen we aan het eind van deze tussenevaluatie onszelf de vraag: • Zijn er andere maatschappelijke opgaven die we de komende twee jaar centraal moeten en willen stellen? Tot slot We zijn ons als raad terdege bewust van de financiële (on)mogelijkheden vanaf 2026 en verder. Dat betekent wellicht dat we onze ambities voor de komende jaren moeten bijstellen, temporiseren of zelfs moeten schrappen. Zoals het nu lijkt gaan we financieel zware tijden tegemoet.

1

1. Woningbouw Wat willen we deze raadsperiode bereiken? Woningbouw is de eerstgenoemde opgave in het Raadsbreedprogramma. We constateerden dat de druk op de woningmarkt hoog is, huizenprijzen explosief gestegen zijn en dat het vooral voor jongeren en starters moeilijk is om betaalbare woonruimte te vinden. In deze raadsperiode hebben we onszelf de volgende ambities gesteld: • Betaalbare woningen voor jongeren en starters • Nieuwe ontwikkelingen passen bij karakter omgeving • Verduurzamen en levensloopbestendig maken zijn belangrijke opgaven Om invulling te geven aan deze opgaven willen wij nieuw woonbeleid opstellen samen met inwoners, organisaties en andere betrokken partijen. Tegelijkertijd zetten wij al de eerste stappen om de woningbouw te versnellen. Wat hebben we tot op heden bereikt? Op het gebied van woningbouw hebben we de afgelopen twee jaar als raad een aantal belangrijke besluiten genomen. Vaststellen woon(zorg)visie In maart 2023 hebben we de woon(zorg)visie unaniem aangenomen. Hierin hebben wij concrete ambities en acties vastgelegd, bijvoorbeeld ten aanzien van betaalbare woningen en de verduurzaming van de bestaande voorraad. Dit beleid is opgesteld met grote betrokkenheid van inwoners, dorpsbelangenorganisaties, ondernemers, makelaars, ontwikkelaars, woningcorporatie en zorgpartijen.

Hiermee hebben we maatregelen vastgesteld om zo veel als mogelijk het hoofd te kunnen bieden in deze woningmarkt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het verruimen van mogelijkheden voor woningsplitsing en erfdelen. Woningbouw versnellen Naast het vaststellen van de woon(zorg)visie hebben we € 180.000 beschikbaar gesteld voor de jaren 2023, 2024 en 2025 voor het instellen van een versnellingsteam/impulsteam woningbouw. Dit team draagt zorg voor het aanbrengen van versnelling in zowel bestaande woningbouwplannen als nieuwe woningbouwplannen. Dit team heeft inmiddels bereikt dat onze plancapaciteit op orde is zodat ons doel, 7501.000 woningen in 2030, gehaald kan worden. Via de woningbouwmonitor is dit inzichtelijk gemaakt. Overige besluitvorming We hebben in de afgelopen twee jaar overige besluiten genomen die van invloed zijn op het wonen in onze gemeente: • We hebben in 2022 de Toekomstvisie “Samen aan zet” vastgesteld. Daarin is onder andere vastgelegd dat nieuwe (woningbouw)ontwikkelingen moet passen bij het karakter van de omgeving; • We hebben eind 2023 een investeringskrediet beschikbaar gesteld om woningbouw bij Middelveen V mogelijk te maken; • De afgelopen twee jaar hebben we meerdere (kleinere) bestemmingsplannen vastgesteld waarin we woningbouw in onze gemeente mogelijk hebben gemaakt.

2

Wat willen we de resterende raadsperiode bereiken? Op het gebied van woningbouw houden wij vast aan de gestelde ambities van het Raadsbreedprogramma. We constateren dat we de juiste kaders gesteld hebben en we laten ons door het college op de hoogte houden van de vorderingen. 2. Duurzaamheid Wat willen we deze raadsperiode bereiken? Op het gebied van duurzaamheid hebben we onze ambitie uitgesproken in 2040 volledig energieneutraal te zijn en in 2050 volledig circulair te zijn. Energie moet op een duurzame manier opgewekt worden. We hebben geconstateerd dat de ruimte schaars is ten opzichte van alle uitdagingen waar we voor staan. Concreet willen we deze raadsperiode het volgende gerealiseerd hebben: • Lokaal eigenaarschap hebben we hoog in het vaandel en daarom stellen we in samenwerking met de dorpen een Dorps Energie Strategie (DES) op; • We willen inwoners faciliteren, ondersteunen en adviseren bij de verduurzaming van hun huis; • We faciliteren en stimuleren lokale initiatieven. Wat hebben we tot op heden bereikt? De afgelopen periode hebben we als raad verschillende budgetten beschikbaar gesteld om invulling te geven aan onze duurzaamheidsdoelen. Hieronder volgt een overzicht van enkele besluiten die we genomen hebben: • • • • • • • •

Voor het uitvoeren van de Dorps Energie Strategie hebben we voor 2023 eenmalig € 40.000 beschikbaar gesteld; Daarnaast hebben we budget beschikbaar gesteld voor formatie (energieregisseur) en voor communicatie over duurzaamheid. Dit met als doel om lokale initiatieven en inwoners te ondersteunen bij verduurzaming; Deze gehele raadsperiode is er budget beschikbaar om duurzaamheidssubsidie voor starters te kunnen verstrekken. Hiermee worden starters beter in staat gesteld om energiebesparende maatregelen te nemen; Vanuit de klimaatgelden hebben we het mogelijk gemaakt om een Drents flexteam in te richten. Dit team ondersteunt bij wijk- en dorpstrajecten waar onder andere bewoners ondersteund worden met energiebesparing; Als gevolg van de fors gestegen energielasten voor inwoners en maatschappelijke organisaties hebben we twee noodfondsen ingesteld. Beide noodfondsen zijn bedoeld voor inwoners en organisaties om acute nood op te lossen; De regeling voor het verledden van de verlichting op de buitensportvelden hebben we verlengd door ons besluit om € 120.000 beschikbaar te stellen; We hebben een renteloze lening verstrekt aan dorpshuis De Bastogne in Ansen voor het kunnen doen van verduurzamingsinvesteringen; Er is een meerjarig investeringsbedrag beschikbaar voor de verduurzaming van onze eigen gemeentelijke gebouwen.

Overige besluitvorming • Onze besluitvorming over zaken als klimaatadaptatie (Lokale Adaptatiestrategie), uitvoering onderzoek robotmaaier en afval (onder andere de bewustwordingscampagne) dragen allen bij aan onze duurzaamheidsdoelen.

3

Wat willen we de resterende raadsperiode bereiken? In het Raadsbreedprogramma hebben we aangegeven dat we onze inwoners faciliteren, ondersteunen en adviseren bij de verduurzaming van hun huis. Hier voegen wij aan toe dat we dit ook gaan doen voor ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties. In de praktijk gebeurde dit al (gezien de genomen besluiten), maar we willen deze doelgroepen expliciet toevoegen bij de opgave Duurzaamheid in het Raadsbreedprogramma. 3. Landbouw Wat willen we deze raadsperiode bereiken? Landbouw is een belangrijke sector in onze gemeente. In ons Raadsbreedprogramma trekken we de conclusie dat het voor onze agrariërs lastig is om op dezelfde voet door te gaan, gegeven de landelijke en Europese discussies over onder andere stikstof, woningbouw en ruimte voor energietransitie. We willen onze agrariërs ondersteunen om toe te werken naar een toekomstbestendig en duurzame bedrijfsvoering. Daarom hebben we opgenomen dat we invulling willen geven aan het Transitiefonds Toekomstgerichte landbouw. Wat hebben we tot op heden bereikt? We hebben eenmalig € 300.000 beschikbaar gesteld in het Transitiefonds. Vervolgens hebben we de kaders voor dit fonds in juni 2022 vastgesteld. Aanvullend hierop hebben we in de begroting 2024 hebben we als raad een extra storting gedaan van € 250.000.

Dat maakt dat er deze raadsperiode een fonds beschikbaar is van in totaal € 550.000. Het college geeft hier uitvoering aan. Om agrariërs goed te kunnen ondersteunen hebben we in de begroting 2023 structureel € 85.000 beschikbaar gesteld voor het instellen van een agrarisch contactpersoon. Daarnaast hebben we ervoor gezorgd dat het platform Taboer onder de aandacht is gebracht van onze inwoners. Taboer biedt een luisterend oor voor boeren en tuinders die mentale ondersteuning nodig hebben. Wat willen we de resterende raadsperiode bereiken? Wij houden vast aan de gestelde ambities voor de opgave Landbouw. 4. Het sociale gezicht van De Wolden Wat willen we deze raadsperiode bereiken? De Wolden is een vitale en inclusieve gemeente waarin iedereen naar vermogen mee kan doen in onze samenleving. Het naoberschap in onze gemeente vinden we een groot goed. Daarom willen we dat inwoners zelf regie hebben op hun leven. Tegelijkertijd zien we kwetsbare groepen in onze gemeente die niet allemaal op eigen kracht mee kunnen komen. Deze inwoners bieden wij passende ondersteuning. Deze ondersteuning staat echter op gespannen voet met de door het Rijk beschikbaar gestelde financiële middelen. Als raad hebben we uitgesproken dat we het als onze opdracht zien om hier de balans in te vinden.

Wat hebben we tot op heden bereikt? In de vorige raadsperiode is de kadernota Sociaal Domein 2022-2025 vastgesteld. Beleidsmatig hebben we daarom als geen nieuwe kaderstellende nota’s vastgesteld. Wel 4

enkele verordeningen op deelgebieden binnen het sociaal domein, zoals leerlingenvervoer en maatschappelijke ondersteuning. De uitkomst van de cliëntervaringsonderzoeken is dat onze inwoners veelal tevreden zijn met de kwaliteit en ondersteuning die zij krijgen. Voor ons is dat een goede graadmeter dat we, zowel beleidsmatig als in de uitvoering, de passende ondersteuning bieden die inwoners nodig hebben. Budgettair hebben we gezorgd voor voldoende financiële ruimte om te kunnen voldoen aan de (zorg)vragen in onze gemeente. In de begrotingen 2023 en 2024 hebben we, als gevolg van grote loon- en prijsstijgingen, budgetten binnen de Wmo en jeugdhulp geïndexeerd. Tegelijkertijd laat de jaarrekening van 2022 zien dat we de ondersteuning binnen het sociaal domein kunnen geven binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde middelen. Begin 2024 hebben we de verlaging van de regeling meerkosten geschrapt, vanwege het feit dat juist deze doelgroep het financieel lastig heeft als gevolg van stijgende inflatie en hoge energielasten. Tevens hebben we een noodfonds voor inwoners en een noodfonds voor maatschappelijke organisaties met hoge energielasten ingesteld (zie ook bij Duurzaamheid). Wat willen we de resterende raadsperiode bereiken? We veranderen niets aan de gestelde ambities in het Raadsbreedprogramma.

Wel willen we als raad goed vinger aan de pols houden voor wat betreft het sociaal domein.

5. Dienstverlening en kwaliteit van bestuur Wat willen we deze raadsperiode bereiken? De inwoner stellen we centraal. Wij willen voor hen (en onze ondernemers) een betrouwbare en laagdrempelige overheid zijn die kwaliteit en snelheid levert in dienstverlening. Waarbij we optimaal gebruik maken van digitale mogelijkheden. Het samenspel tussen raad-college-ambtelijke organisatie moet uitstekend verlopen om zo de gestelde maatschappelijke opgaven in een zeker tempo te realiseren. Concreet hebben we als raad uitgesproken dat we Initiatiefrijk De Wolden deze raadsperiode willen blijven faciliteren. Wat hebben we tot op heden bereikt? In de vorige raadsperiode is de Visie dienstverlening 2021-2025 vastgesteld. Deze visie sluit goed aan op ons Raadsbreedprogramma. Er is inzichtelijk en meetbaar gemaakt hoe het gesteld is met onze dienstverlening. Op basis van een tussenevaluatie van onze Visie dienstverlening trekken we de conclusie dat we voor wat betreft de kwaliteit en snelheid op de goede weg zijn. De toegankelijkheid van onze website scoort een B (voldoet gedeeltelijk) Met het vaststellen van de begroting 2023 hebben we voor de jaren 2023 tot en met 2026 jaarlijks € 200.000 beschikbaar gesteld voor Initiatiefrijk De Wolden.

In het kader van kwaliteit van bestuur organiseren we samen met het college en de ambtelijke organisatie inspiratiesessies ter bevordering van de samenwerking/het samenspel in deze driehoek. We laten ons inspireren op thema’s als vitale democratie, lokaal openbaar bestuur, participatie en gemeenschapszin. De eerste inspiratiesessie

5

heeft in 2023 plaatsgevonden. In 2024 volgen er nog twee. Hierna volgt een tweede fase waarin verdere plannen op dit thema gemaakt gaan worden. Wat willen we de resterende raadsperiode bereiken? We handhaven de gestelde ambities in het Raadsbreedprogramma voor de opgave Dienstverlening en kwaliteit van bestuur. Andere maatschappelijke opgaven voor komende twee jaar Zijn er andere maatschappelijke opgaven die we de komende twee jaar centraal moeten en willen stellen? De afgelopen twee jaar heeft de tijd niet stilgestaan en zijn we, ook in De Wolden, geconfronteerd met nieuwe cq andere opgaven die we bij de start van het Raadsbreedprogramma niet hadden voorzien. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de steeds groter wordende opgave om ontheemden op te vangen en te huisvesten. Dit is echter geen aanleiding om nu maatschappelijke opgaven toe te voegen aan het Raadsbreedprogramma. Dat betekent niet dat we over dergelijke opgaven geen besluiten gaan nemen. We vinden echter dat we hier nu vooraf geen gezamenlijke ambitie over hoeven vast te stellen binnen het Raadsbreedprogramma. Het huidige Raadsbreedprogramma biedt voor ons voldoende handvatten om de resterende raadsperiode te vervolgen. Daarbij is het belangrijk om focus te houden, zeker ook met het oog op de nadere financiële (on)mogelijkheden vanaf 2026.

6