reactienota zienswijzen Toekomstvisie DWD.pdf

Reactienota zienswijzen ontwerp Toekomstvisie ‘Samen aan Zet!’ voor college van september 2022 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Samenvatting en behandeling zienswijzen 3. Voorgestelde aanpassingen in de tekst van de Toekomstvisie naar aanleiding van gegronde zienswijzen.

1. Inleiding Deze Toekomstvisie is tevens Omgevingsvisie in het kader van de Omgevingswet die per 1 januari 2023 in werking treedt. De ontwerp Toekomstvisie 2022-2040 van gemeente De Wolden ‘Samen aan zet!‘ heeft van 3 februari 2022 tot en met 16 maart 2022 voor een periode van 6 weken ter inzage gelegen. In deze periode zijn 14 zienswijzen ingediend:              

Zienswijze 1 van WMD Water, ontvangen op 3 februari 2022 Zienswijze 2 HISWA-RECRON, ontvangen 24 februari 2022 Zienswijze 3 ProRail, ontvangen 9 maart 2022 Zienswijze 4 Natuur en Milieufederatie Drenthe mede namens het Drentse Landschap en Natuurmonumenten, ontvangen 11 maart 2022 Zienswijze 5 CUMELA Nederland, ontvangen 11 maart 2022 Zienswijze 6 Waterschap Drents Overijsselse Delta, ontvangen 11 maart 2022 Zienswijze 7, ontvangen 14 maart 2022 Zienswijze 8 TENNET, ontvangen 14 maart 2022 Zienswijze 9 Vereniging Dorpsbelangen Rune, ontvangen 15 maart 2022 Zienswijze 10, ontvangen 15 maart 2022 Zienswijze 11 RENDO en N-TRA, ontvangen 15 maart 2022 Zienswijze 12 LTO Noord, ontvangen 15 maart 2022 Zienswijze 13 Enexis Netbeheer, ontvangen 15 maart 2022 Zienswijze 14 Ondernemersplatform De Wolden, ontvangen 16 maart 2022

Leeswijzer In hoofdstuk 2 van deze reactienota staat een samenvatting van de ontvangen zienswijzen en het antwoord daarop van de gemeente. Hoofdstuk 3 bevat de aanpassingen aan de ontwerp Toekomstvisie. In groen staan de aanvullingen, in rood de vervallen passages.

2. Samenvatting en behandeling zienswijzen Hieronder zijn de ingediende zienswijzen samengevat en beantwoord. In de opvolgende tekst is hierop gereageerd. Indien op basis van de ingediende zienswijze voorgesteld wordt een onderdeel in de toekomstvisie te wijzigen dan is dat vermeld. Zienswijze 1 van WMD Water, ontvangen op 3 februari 2022

1

Samenvatting 1. Reclamant vindt dat er in de visie aandacht is voor schoon water in het algemeen, maar pleit voor het opnemen van een beknopte paragraaf over drinkwater. De drinkwatervoorziening, winning en distributie raakt aan tal van onderwerpen zoals bodem, klimaatadaptatie, energietransitie en droogte. De WMD kan daarom een relevante partner zijn bij veel opgaven. Daarom, en vanuit de zorgplicht die de gemeenten hebben voor de drinkwatervoorziening, vindt reclamant het belangrijk om in de visie enkele zinnen over dit onderwerp toe te voegen. 2. Reclamant pleit voor het opnemen op de visiekaart van de contouren van de grondwaterbeschermingsgebieden voor de winningen Ruinerwold en Zuidwolde. In grondwaterbeschermingsgebieden gelden restricties voor bepaalde activiteiten, denk bijvoorbeeld aan het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Reactie gemeente Ad 1. Drinkwater Alhoewel drinkwater geen specifieke taak van de gemeente is, is het belang van schoon drinkwater groot en raakt het inderdaad aan tal van andere onderwerpen die in de visie zijn genoemd. Ad 2. Grondwaterbeschermingsgebieden De waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden nemen we niet op in de visiekaart. De visiekaart is ‘slechts’ een globaal vlekkenplan en heeft geen juridische status.

Vanwege de leesbaarheid is ook een keuze gemaakt in wat de visiekaart laat zien en is het geen lappendeken van alle belangen. Het klopt dus dat niet alle ruimtevragen hierop terug te zien zijn. Bestaande waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden zijn verankerd in de provinciale omgevingsverordening, doorvertaald in gemeentelijke bestemmingsplannen en beheersverordeningen en in de toekomst in het omgevingsplan. De bescherming is dan ook op die manier geborgd. Aanpassingen aan de toekomstvisie? Ad 1. De tekst van de toekomstvisie wordt aangevuld met een beknopte paragraaf over drinkwater. Zie paragraaf 3 van deze reactienota. Ad 2. De visiekaart wordt niet aangepast. Zienswijze 2 HISWA-RECRON, ontvangen 24 februari 2022 Samenvatting 1. HISWA-RECRON ondersteunt het uitgangspunt van de gemeente dat de warmtetransitie haalbaar en betaalbaar moet zijn voor inwoners en ondernemers. De energieopwekking zo dicht mogelijk bij de bron van gebruik is van belang. Daarom pleit reclamant voor de mogelijkheid van erfturbines (tot 15 meter) bij de recreatiebedrijven. Deze erfturbines passen goed in het landschap en dragen bij aan de klimaatopgave. 2. Reclamant schetst dat het economisch belang van de vrijetijdssector groot is. De sector is één van de spelers die vooral op het platteland haar bedrijfsvoering heeft.

Maar de sector heeft raakvlak met diverse andere onderwerpen: de leefbaarheid van het platteland, de zorg voor de natuur en de duurzame manier van vakantievieren in eigen land. Recreëren in het groen levert daarnaast een belangrijke bijdrage aan de gezondheid van gasten. Reclamant pleit voor het goed zichtbaar maken van het belang van de sector via een cijfermatige onderbouwing daarvan. 3. Reclamant schetst dat vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) een recreatieve bestemming mag krijgen. De gemeente wil bovendien alternatieve verdienmodellen voor boeren mogelijk maken. HISWA-RECRON wijst erop dat het 2

niet zo kan zijn dat er voor oplossingen van de problematiek die speelt in de agrarische sector vooral gekeken wordt naar de recreatieve sector. Dit zou kunnen leiden tot een sterke marktverstoring. 4. Om snel in te kunnen spelen op de veranderende omstandigheden pleit reclamant ook voor experimenteerruimte en een flexibele houding van de gemeente ten aanzien van de bedrijfsvoering. Zo kan je meer de focus leggen op de ondernemerskracht als tegenhanger van de druk die ondernemers ervaren door regels en lasten. Reactie gemeente Ad 1. Energieopwekking: afstemmen vraag en aanbod De gemeente onderschrijft het belang van energieopwekking dichtbij waar de vraag naar energie is en het belang van energieopwekking voor eigen verbruik. De beleidsnotitie alternatieve energiebronnen en in het verlengde daarvan het Landschappelijk Ontwikkelingskader geeft de mogelijkheid om kleine windturbines (tot 15 meter as-hoogte) buiten de bebouwde kom op dit moment al toe te staan op recreatieve bestemmingen. Ad 2. Economisch belang van de sector De gemeente deelt de mening van reclamant dat het economisch belang van de vrijetijdssector groot is. In de visie is ook opgenomen dat De Wolden geliefd is bij toeristen en recreanten. We onderbouwen dat nu niet met cijfers in de visie omdat dit een document op hoofdlijnen is.

Ad 3. Mogelijke marktverstoring door VAB-beleid Binnen de gemeente zal er sprake zijn van vrijkomende agrarische bebouwing (VAB). De gemeente wil hierbij de mogelijkheid bieden om de aard van het bedrijf te wijzigen, zodat de omgeving niet in verval komt. Oude, niet meer in gebruik zijnde agrarische bebouwing bieden we in het bestaande VAB-beleid al jaren de mogelijkheid om in te zetten voor ander type bedrijvigheid. In de praktijk zou dit kunnen leiden tot omvormen naar een recreatieve bestemming. Uiteraard streven we als gemeente hier naar een zorgvuldige afweging, over hoe de recreatieve sector in de omgeving vertegenwoordigd is en wat een passende omvorming is. Ad 4. Experimenteerruime In de ontwerp-toekomstvisie staat in paragraaf 6.6 Toerisme en recreatie, bij de ‘leidraad voor de fysieke leefomgeving’: ‘Recreatieparken krijgen binnen de kaders van een uit te werken programma de ruimte om zich te ontwikkelen. Het uitgangspunt is dat recreatieparken aansluiten bij de leef- en belevingswereld van de recreant’. De sector is continue in beweging. We onderschrijven het belang om te blijven aansluiten bij de veranderende vraag van de consument. De gemeente ziet deze behoefte zeker. Experimenteerruimte is bedoeld om ruimte te geven, bedoeld voor het op kleinschalige wijze uitproberen van nieuwe recreatievormen met als doel om de innovatiekracht van het bedrijf te versterken.

Dit zal, zoals aangegeven, nader worden uitgewerkt in een programma. Aanpassingen aan de toekomstvisie? Ad 1 tot en met 4: deze zienswijze leidt niet tot aanpassing van de Toekomstvisie. Zienswijze 3 ProRail, ontvangen 9 maart 2022 Samenvatting ProRail geeft een algemene reactie op ruimtevragen nabij de spoorbaan en geeft aan dat de bereikbaarheid van De Wolden tot 2040 enigszins verslechtert, met name via de A28. 3

ProRail staat positief tegenover ontwikkelingen en ruimtevragen nabij de spoorbaan, maar vraagt hierbij aandacht voor het volgende:

1. Bereikbaarheid Gevraagd wordt te letten op de ontsluiting en het gemakkelijk bereikbaar zijn van stations bij uitbreidingsplannen en daar waar mogelijk te kiezen voor inbreidingsplannen die al aansluiten op de bestaande situering van stations. 2. Externe veiligheid, geluid en trillingen zijn aan de orde bij nieuwbouwplannen langs de spoorbaan. 3. Percelen ProRail In de toekomstvisie zijn percelen opgenomen van ProRail. Deze percelen mogen niet zonder nadrukkelijke schriftelijke toestemming wordt gebruikt. Zij zijn benodigd voor de uitvoering van de wettelijke taken en voor eventuele toekomstige (uitbreidings)plannen. ProRail verzoekt alle percelen van ProRail te voorzien van de bestemming Verkeer-Railverkeer. 4. Overwegen ProRail wijst op de Beleidsagenda Spoorveiligheid 2020-2025 waarin het Ministerie van I en W haar visie op de overwegveiligheid heeft beschreven. Indien ruimtelijke plannen effect kunnen hebben op de bestaande overwegen in de gemeente vraagt ProRail dat hiervoor contact opgenomen wordt. 5. Waterpeil/Stabiliteit van de spoorbaan In verband met het borgen van de stabiliteit van de spoorbaan met bijbehorende voorzieningen mag het waterpeil niet wijzigen. Ook dient de gemeente te borgen dat werkzaamheden geen invloed hebben op de stabiliteit van de spoorbaan en het ongehinderd gebruik van de spoorbaan met bijbehorende voorzieningen. 6.

Spoorwegwetgeving Voor het uitvoeren van werkzaamheden moet rekening gehouden worden met het bepaalde in artikel 19 van de Spoorwegwet. 7. Spoorwegdoeleinden Verzocht wordt dat gronden die nu voorzien zijn van de bestemming Spoorwegdoeleinden en Railverkeer deze bestemming ook in de toekomst behouden. 8. Onderstations De binnen het plangebied aanwezige onderstations mogen niet komen te vervallen en moeten goed bereikbaar blijven. Deze onderstations zijn cruciaal voor de elektriciteitsvoorziening van de hoofdspoorweginfrastructuur en daarmee voor de berijdbaarheid van het spoor. Reactie gemeente De belangen van ProRail worden onderkend en niet direct geraakt door deze visie. Ook wijzigen er door deze visie geen gronden van bestemming. Wanneer uitwerking gegeven wordt aan de visie wordt (opnieuw) contact gelegd met ProRail. Bij concrete initiatieven kan ProRail in de toekomst ook als ketenpartner aan de omgevingstafel uitgenodigd worden. Daarnaast blijft ProRail een voor de gemeente belangrijke vooroverlegpartner. Aanpassingen aan de toekomstvisie? De zienswijze leidt niet tot aanpassing van de Toekomstvisie. Zienswijze 4 Natuur en Milieufederatie Drenthe mede namens het Drentse Landschap en Natuurmonumenten, ontvangen 11 maart 2022 Samenvatting

4

1. Reclamant waardeert de hoofdambities waarin het landschap als drager wordt gezien. De landschapstypen worden aan de hand van hun landschappelijk, cultuurhistorische en natuurlijke waarden goed beschreven in de visie. Gemist wordt aandacht voor de natuur. Reclamant pleit daarom voor het opnemen van een paragraaf over natuur omdat diverse gebieden zoals bijvoorbeeld boswachterij Ruinen en het Reestdal zo bepalend zijn voor de gemeente. 2. Reclamant vraagt zich af of de gemeente -met de woningbouwambities zoals beschreven is in de visie - het kind niet met het badwater weggooit. Uitbreidingen bij de kerndorpen, gaat dat niet teveel ten koste van het landschap? Heeft de gemeente wel voldoende aandacht besteed aan het maken van keuzes? Wat zijn de landschappelijke afwegingen? Daarom pleit reclamant bij woningbouw aan te sluiten bij de behoefte, en niet bij de in haar ogen grootschalige uitbreidingen bij de kerndorpen. 3. De ambitie voor lokaal eigenaarschap bij duurzame energie opwerking via DES (Dorps Energie Strategie), wordt gewaardeerd door reclamant. Ze vreest wel dat dorpsplannen voor versnippering kunnen zorgen, en dat met zaken van vraag en aanbod, clustering en netwerkaansluiting onvoldoende rekening kan worden gehouden.

Daarom pleit reclamant voor kleinschalige oplossingen op dorpsniveau en adviseert voor grote zonneparken en eventuele grootschalige vormen van windenergie afstemming te zoeken met de gemeenten Meppel en Westerveld. 4. Reclamant pleit ervoor om het onderdeel bedrijventerreinen in de visie aan te passen door geen ruimte te bieden aan nieuwe bedrijventerreinen en zeer terughoudend te zijn met uitbreiding van bestaande bedrijventerreinen. Reactie gemeente Ad 1. Aandacht voor natuur in de Toekomstvisie De gemeente onderschrijft deze zienswijze: aandacht voor de natuur mag nadrukkelijke naar voren komen in de tekst van de Toekomstvisie. Ad 2. Woningbouw en landschap In de toekomstvisie is de ambitie geformuleerd om passende woonruimte te bieden voor alle inwoners. Wat ‘passende woonruimte’ precies betekent, wordt periodiek onderzocht met behulp van een regionaal woonbehoefteonderzoek (zie tevens paragraaf 6.2). De woningbouw sluit dus aan bij de woonbehoefte. Op dit moment groeit het huishoudens in De Wolden en volgens de huidige prognoses zet deze groei de komende jaren door. Dat komt onder andere doordat er een positief migratiesaldo is. De Wolden is een aantrekkelijke gemeente, ook voor mensen uit de regio. Daarnaast is er sprake van een huishoudensverdunning. Om te voorzien in de woonbehoefte moeten er extra woningen gerealiseerd worden.

Daarbij gaat inbreiding voor uitbreiding, zoals ook omschreven in de ‘leidraad voor de fysieke leefomgeving’. Wij verwachten dat er onvoldoende inbreidingsmogelijkheden zijn om te voorzien in de woonbehoefte. Daarom is uitbreiding noodzakelijk. Daarbij is het van belang dat nieuwe ontwikkelingen niet (teveel) ten koste van het landschap en het karakter van het dorp gaan. Om dat te waarborgen bevat de Toekomstvisie een ‘leidraad voor de fysieke leefomgeving’, waarin de randvoorwaarden staan beschreven. Ad 3. Duurzame energie opwekken We willen uitgaan van een aanpak met de dorpen en de lokale duurzaamheidsinitiatieven. We denken dat er met een dergelijke aanpak meer maatschappelijk draagvlak ontstaat. Binnen de Regionale Energiestrategie (RES) zijn naast maatschappelijk (en bestuurlijk) draagvlak de hoeveelheid opwek, energiesysteemefficiëntie en ruimtegebruik belangrijke elementen. Deze elementen staan niet op zichzelf, maar hebben met elkaar te maken. In de praktijk is het lastig op al deze elementen het optimale resultaat te halen, maar 5

door afwegingen te maken tussen de onderdelen kunnen we er wel voor zorgen dat het grootschalig opwekken van duurzame energie haalbaar, ruimtelijk inpasbaar, betaalbaar en gedragen is. Met een energiedoelstelling per dorp, kunnen vraag en aanbod van het dorp met elkaar afgestemd worden. Naast de dorpsaanpak kijken we ook naar andere kansen voor grootschalige opwek, zoals naar de potentie van de A28 met meerdere Drentse gemeenten. Ad 4. Bedrijventerreinen Inwoners van De Wolden zijn van nature initiatiefrijk en ondernemend. De gemeente heeft de doelstelling om het ondernemerschap ook in de toekomst te stimuleren en zet hierbij in op een uitstekend vestigingsklimaat. Hierbij wil de gemeente kunnen voorzien in de lokale behoefte tot vestiging op een bedrijventerrein. Bij elke nieuwe ontwikkeling gaat de voorkeur uit naar inbreiding boven uitbreiding. In de leidraad is opgenomen dat uitbreiding van bestaande bedrijventerreinen mogelijk is wanneer een (sterke) behoefte is vanuit lokale ondernemers om uit te breiden. Het ontwikkelen van een nieuw bedrijventerrein bij de kerndorpen sluiten we niet uit wanneer bestaande bedrijventerreinen niet meer kunnen voldoen aan de vraag vanuit lokale ondernemers. Het landschap is een belangrijke drager.

Nieuwe ontwikkelingen moeten passen binnen de aard en de schaal van het landschap en laten zich inspireren door de cultuurhistorie van het gebied waar de ontwikkeling plaatsvindt. Aanpassingen aan de toekomstvisie? Ad 1. In de tekst van de visie wordt een paragraaf over natuur opgenomen. Zie paragraaf 3 van deze reactienota. Ad 2. De zienswijze leidt niet tot een aanpassing van de toekomstvisie. Ad 3. Naast de dorpsaanpak kijken we als gemeente tegelijkertijd ook naar kansen voor grootschalige opwek van duurzame energie, zoals naar de potentie van de A28. Zie paragraaf 3 van deze reactienota voor het tekstvoorstel. Ad 4. De zienswijze leidt niet tot een aanpassing van de toekomstvisie. Zienswijze 5 CUMELA Nederland, ontvangen 11 maart 2022 Samenvatting 1. Vooraf: Cumela is een brancheorganisatie voor groen, grond en infra. Eén van de kerntaken is het behartigen van de belangen van de bedrijven in deze sector in de breedste zin van het woord. Namens die leden wordt deze zienswijze ingediend. Deze bedrijven werken nagenoeg allemaal in het buitengebied en doen daar naar schatting 80 tot 85% van alle werkzaamheden die te maken hebben met het bewerken van de grond. Daarom acht Cumela Nederland zich belanghebbende. Om de belangen van en omgevingswaarden voor genoemde bedrijven te beschermen is deze zienswijze ingediend.

Cumela schetste vervolgens: haar vakbekwaam en goed opgeleid personeel, het innovatie machinepark & dito werkwijze en de moderne bedrijfslocaties. 2. Reclamant vraagt om mogelijkheden om bestaande bedrijfslocaties te kunnen ontwikkelen alsook te kunnen uitbreiden, alsmede nieuwvestiging in het buitengebied mogelijk te maken om uitvoering te geven aan de in de visie genoemde ambities. Niet door cumelabedrijven naar een industrieterrein te verplaatsen waardoor mogelijke hinderlijke situaties ontstaan vanwege het materieel dat daar niet op de ontsluitingswegen past. Bovendien werken cumelabedrijven veelal in het landelijke gebied. 6

Reactie gemeente Ad 1. Cumela Als brancheorganisatie erkennen wij Cumela als belanghebbende. Ad 2. Ontwikkelmogelijkheden bedrijfslocaties Bedrijven in het buitengebied dragen bij aan de leefbaarheid van het platteland. Daarom willen we ook de komende jaren bedrijvigheid op het platteland stimuleren, gebruik makend van het reeds bestaande VAB-beleid. Hieraan stellen we wel de voorwaarde dat het type en de omvang van het bedrijf past bij de aard en de schaal van het landschap en dat nieuwe bedrijvigheid geen onnodige bron van hinder vormt voor de omgeving. De komende decennia zullen woningbouw, klimaatadaptatie, de energietransitie en de landbouw zelf ruimte vragen in het buitengebied. Als gemeente willen we hierin samen optrekken met grondeigenaren, veelal agrariërs. We zien de nieuwe opgaven als een kans voor de agrarische sector om zich te verbreden en zo het verdienvermogen te vergroten. Het uitgangspunt hierbij is dat de huidige kwaliteiten van het landschap versterkt worden. De nadere uitwerking van bedrijvigheid in het buitengebied en op de bedrijventerreinen vindt in een programma en/of een omgevingsplan plaats. Op dit moment is het al mogelijk om onder bepaalde voorwaarden een bedrijf te vestigen op een vrijkomend agrarisch bedrijf. Aanpassingen aan de toekomstvisie? De zienswijze leidt niet tot een aanpassing van de Toekomstvisie.

Nadere uitwerking vindt plaats in programma’s en/of het omgevingsplan. Zienswijze 6 Waterschap Drents Overijsselse Delta, ontvangen 11 maart 2022 Samenvatting 1. Reclamant wordt graag vroegtijdig betrokken bij het maken van keuzes over de ruimtelijke inrichting omdat noch visie noch visiekaart concrete keuzes maakt. Zij wil dan adviseren over het belang van water en bodem. 2. Reclamant adviseert een lokale adaptatiestrategie te ontwikkelen die goed kan aansluiten bij de regionale adaptatiestrategie die in de werkregio Fluvius is voorbereid en inmiddels is vastgesteld door het college. Reactie gemeente Ad 1. Vroegtijdig betrekken Reclamant wordt bij alle nieuwe ontwikkelingen vroegtijdig betrokken, nu nog in het kader van de watertoets die bij iedere nieuwe ontwikkeling gedaan wordt. Hierbij wordt soms eerder contact gezocht maar nog niet altijd. In de nabije toekomst verschuift het eerste contactmoment waarschijnlijk naar eerder in het proces als reclamant ook als ketenpartner aan de omgevingstafel aanschuift. Reclamant en haar belangen worden de afgelopen jaren steeds eerder onderkend en betrokken. Ad 2. Adaptatiestrategie Gemeente De Wolden gaat dit jaar van start met het opstellen van een lokale adaptatiestrategie met uitvoeringsagenda.

Bij het vaststellen van de regionale adaptatiestrategie door het college is tevens ingestemd met het opstellen van een lokale vertaling inclusief uitvoeringsagenda. De bedoeling is dat deze lokale documenten enerzijds op wijk- en dorpsniveau de klimaatknelpunten in beeld brengen en anderzijds ook beschrijven hoe we intern en extern met deze

7

knelpunten aan de slag willen gaan. Reclamant wordt ook betrokken bij de ontwikkeling hiervan.

Aanpassingen aan de toekomstvisie? Ad 1 en 2: in de Toekomstvisie wordt scherper in de tekst verwoord dat we streven naar een toekomstbestendige fysieke leefomgeving. Dit houdt tevens in dat reclamant vroegtijdig betrokken wordt om zo bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening te houden met de bodem- en wateraspecten. Zie tekstvoorstel in paragraaf 3 van de reactienota. Zienswijze 7, ontvangen 14 maart 2022 Samenvatting 1. Bewoners zijn tegen een verdere uitbreiding van het bedrijventerrein aan de westzijde van Ruinen. Mocht er dan nog behoefte zijn aan bedrijventerrein dan zou de gemeente naar beter ontsloten locaties, bijvoorbeeld aan de zuidkant van het dorp, dichter bij de N375, kunnen kijken. Verdere uitbreiding naar de westzijde tast het esdorpenlandschap teveel aan. Ook de bereikbaarheid is niet optimaal over de smalle wegen rondom het dorp. 2. Reclamanten pleiten ook voor het niet te ruim toepassen van het VAB beleid (Vrijkomende Agrarische Bedrijven). Hierdoor kan – bij goede bedrijfsresultaten- het bedrijf uit de voegen groeien en moeten verhuizen naar een bedrijventerrein. Hierdoor kan de druk op de bedrijventerreinen toenemen. Reactie gemeente Ad 1. Bedrijventerrein westzijde Ruinen niet verder uitbreiden Voor MKB-ondernemers uit De Wolden die een bedrijfspand zoeken wil de gemeente ruimte bieden.

De gemeente kiest dan eerst voor inbreiding of revitalisering van de huidige bedrijventerreinen en in de tweede plaats pas voor uitbreiding omdat we spaarzaam om willen gaan met de ruimte die we hebben. Het realiseren van nieuwe bedrijventerreinen is alleen bij de kerndorpen een optie. Ruinen is zo’n kerndorp. Op basis van het Economisch Actieplan dat momenteel in ontwikkeling is, wordt de vraag van bedrijven globaal geïnventariseerd. Daarna komt er een behoefte onderzoek: in welke kerndorpen is er behoefte aan bedrijfsgronden? Als dan per kerndorp de behoefte in beeld is, wordt een locatiestudie gedaan. Het is dus afhankelijk van de behoefte aan bedrijfsgronden en de locatiestudie, of, en waar er in Ruinen bedrijven gevestigd worden. Zoals ook in de visie is verwoord: bij een eventuele locatiestudie wordt zeker rekening gehouden met de landschappen die het dorp omringen en de bereikbaarheid van de locaties. Ad 2. VAB-beleid niet te ruim toepassen Het VAB-beleid voorziet voor een deel in de behoefte aan bedrijfslocaties. Er gelden strikte voorwaarden voor welke bedrijvigheid past op een VAB-locatie. Als we die voorwaarden nog strikter maken dan zullen juist meer bedrijven naar een bedrijventerrein moeten. Aanpassingen aan de toekomstvisie? Ad 1 en 2: deze zienswijze geeft geen aanleiding om de toekomstvisie aan te passen.

8

Zienswijze 8 TenneT Samenvatting 1. TenneT geeft aan dat binnen gemeente De Wolden zich de volgende hoogspanningsverbindingen bevinden die onderdeel uitmaken van het landelijk hoogspanningsnet en die in beheer en eigendom zijn van TenneT:  220 kV bovengrondse hoogspanningsverbinding Zeyerveen - Hessenweg:  110 kV bovengrondse hoogspanningsverbinding Hoogeveen - Dedemsvaart Sluis TenneT verzoekt om op een passende wijze rekening te (blijven) houden met de aanwezigheid van deze bestaande vitale infrastructuur in de doorwerking naar omgevingsplan en programma’s. Een actueel dwg-bestand hiervan is opvraagbaar. 2. In het kader van de Energietransitie wordt opgemerkt om aandacht te hebben voor de afstand van windmolens ten opzichte van de infrastructuur van TenneT. 3. TenneT vraagt aandacht voor situaties die de leveringszekerheid en veiligheid van bestaande infra (nadelig) kunnen beïnvloeden en daardoor uitval kunnen veroorzaken wanneer bij nieuwe ontwikkelingen uitgegaan wordt van de ‘ja, mits gedachte’. Daar waar belangen van TenneT geraakt worden doet TenneT het verzoek om ontwikkelingen die mogelijk de betrouwbaarheid en veiligheid van het functioneren kunnen schaden, vooraf af te stemmen met TenneT en pas toe te staan na een positief verkregen schriftelijk advies van TenneT. Reactie gemeente Ad 1.

De huidige vitale infrastructuur van TenneT is met de daarbij behorende veiligheidszones opgenomen in de bestemmingsplannen en beheersverordeningen en gaat ook op die manier over in het tijdelijk omgevingsplan. Ad 2. Op basis van de huidige regelgeving wordt een aanvraag van een nieuwe windturbine reeds getoetst aan de vastgestelde veiligheidsafstanden. De gemeente houdt de juridische ontwikkelingen met betrekking tot windturbines in de gaten. Ad 3. In de huidige situatie wordt bij nieuwe ontwikkelingen rekening gehouden met de belangen van TenneT wanneer hierbij veiligheidszones of invloedgebieden geraakt worden. Deze zones en aandachtsgebieden gaan over in het tijdelijk omgevingsplan. Op dit moment wordt TenneT als dit speelt om een vooroverlegreactie gevraagd en ook zal TenneT in de toekomst mogelijk als partner bij omgevingstafels gevraagd kunnen worden. Daarnaast wordt Tennet -wanneer er sprake is van een dubbelbestemmingconform de huidige werkwijze om schriftelijk advies gevraagd. Bij het opstellen van het definitief omgevingsplan zal rekening gehouden worden met de door TenneT opgestelde staalkaart inzake elektriciteit en gas en worden bestaande afspraken daarop aangepast. Aanpassingen aan de toekomstvisie? Er is geen aanleiding voor aanpassing van de Toekomstvisie.

9

Zienswijze 9 Vereniging Dorpsbelangen Rune, ontvangen 15 maart 2022 Samenvatting 1. Reclamant vindt de visie op het gebied van toerisme en recreatie niet ambitieus genoeg: met name de rol van de gemeente zou moeten veranderen. Een stimulerende rol, en een pro-actieve houding van de gemeente is belangrijk. Dat mist reclamant. De visie ademt uit dat ‘anderen mogelijkheden krijgen van de gemeente’. Maar reclamant verwacht van de gemeente zelf een actief partnerschap om bijvoorbeeld de druk op De Benderse te spreiden. Die is nu te groot. Het fietstransferium is gerealiseerd, maar actie om goede toegankelijkheid voor fietsers te bereiken, ontbreekt bij de gemeente. Een groot deel van de 100 huisjes op EuroParcs is gerealiseerd. Maar het denken over de toegankelijkheid van dit gebied lijkt nog te moeten beginnen. Samenvattend: Reclamant mist nadrukkelijk de ambitie van de gemeente om zelf pro-actief te zijn om toerisme en recreatie verder te ontwikkelen. Een toekomstvisie die zich beperkt tot wachten op initiatieven vanuit ‘de markt’ en deze eventueel faciliteren is wel heel erg beperkt. Reactie gemeente Ad 1. De Wolden is nu al geliefd bij toeristen en recreanten. De gemeente wil toerisme en recreatie verder stimuleren en streeft naar een kwalitatief hoogwaardig toerisme. De gemeente zal daar – samen met de markt - als een gelijkwaardige partner aan deelnemen.

Stimuleren, faciliteren, meedenken en samenwerken met inwoners, ondernemers, organisaties om de in de visie geformuleerde doelstelling dat De Wolden in 2040 het recreatieve hart van de regio zal zijn, te realiseren. Voor toeristen uit heel Nederland en daarbuiten. Niet voor niets heet de visie ‘Samen aan zet’! Wat de genoemde druk op De Benderse en de toegankelijkheid voor fietsers naar het fietstransferium betreft zijn onderzoeken gedaan naar kansen in het gebied rondom het Dwingelderveld vanuit Ruinen. Deze kansen hebben voor het grootste gedeelte betrekking op verkeersveiligheid en het spreiden van recreatieve druk. Om deze kansen te benutten is een verkeerskundige onderbouwing nodig. De ene maatregel kan de andere maatregel beïnvloeden. Het is belangrijk om de maatregelen te zien in een groter geheel. Deze opdracht is momenteel weggezet bij een verkeerskundig bureau. Zodra de uitkomsten bekend zijn kunnen we verder kijken wat de mogelijkheden zijn voor dit gebied. Vanuit de gemeente onderhouden we contact met ondernemers, waaronder ook Europarcs Ruinen. Hierin gaat ook de aandacht uit naar de verkeerskundige gevolgen van de exploitatie van het park en de uitwerking daarvan op de omgeving. Aanpassingen aan de toekomstvisie? Ad 1. Deze zienswijze geeft geen aanleiding om de tekst van de Toekomstvisie aan te passen.

Zienswijze 10, ontvangen 15 maart 2022 Samenvatting Reclamant vraagt naar mogelijkheden voor landschappelijk bouwen op eigen perceel. Reactie gemeente

10

Op dit moment zijn er geen mogelijkheden voor landschappelijk bouwen op het perceel van reclamant. Er zijn in de visie ook geen plekken aangewezen waar landschappelijk gebouwd zou kunnen worden. Aanpassingen aan de toekomstvisie? Geen aanpassing van de toekomstvisie. Wel wordt als nadere uitwerking van de toekomstvisie voorgesteld opnieuw onderzoek te doen naar welke plekken in de gemeente geschikt zouden kunnen zijn voor landschappelijk bouwen. Zienswijze 11 RENDO & N-TRA, ontvangen 15 maart 2022 Samenvatting 1. Concrete voorbeelden worden gemist, zeker rond het thema energietransitie. Als voorbeeld zouden aanzienlijke veranderingen aan de energie infrastructuur genoemd kunnen worden. De netbeheerders en gemeente De Wolden zullen samen op moeten trekken voor het faciliteren van de energietransitie. Richting de toekomst ondergaat de fysieke leefomgeving een onvermijdelijke verandering. Denk aan ruimte voor windmolens, zonne-energie, vergisting op de boerderijen en de nodige kabels en leidingen met bijbehorende transformatorhuisjes. Hier wordt nu nog geen aandacht aan geschonken. Ook duurzame mobiliteit gaat impact hebben op de infrastructuur en de fysieke omgeving, waar komen de laadpalen en waar komen de tankstations voor waterstof en groen gas? Kortom: aandacht wordt gevraagd voor het ruimtebeslag voortkomend uit de energietransitie. 2.

Reclamant vindt de doelstelling ‘Elk dorp op zichzelf energieneutraal’ uitdagend, zeker met behoud van het landschap in het achterhoofd houdend. En vraagt zich af: ‘Wellicht is grootschalige opwek langs de A28 in combinatie met opwek bij de dorpen beter haalbaar en heeft een kleinere impact op de gemeente als geheel’. 3. Reclamant doet de suggestie om een definitie voor een energieneutraal gebouw op te nemen in de toekomstvisie: “Gesteld wordt dat een volledig energieneutrale woning of een energieneutraal utiliteitsgebouw een primair fossiel energiegebruik van nul en een aandeel hernieuwbare energie van 100% heeft.” (RVO.nl). 4. Verder geeft reclamant aan dat De Wolden een aanzienlijke potentie heeft voor groen gas productie. De gemeente is nu ook al betrokken bij initiatieven voor duurzame gasproductie, onder andere op het boerenerf. Reclamant doet de suggestie om dit een duidelijkere plek te geven in de toekomstvisie. Tot slot biedt reclamant aan te willen ondersteunen bij het verwerken van de input. Reactie gemeente Ad 1. Aandacht voor het ruimtebeslag voortkomend uit de energietransitie heeft nog geen plaats in deze toekomstvisie, maar in de nadere uitwerking van de visie zal duidelijk worden waar ruimtebeslag nodig is.

Op dit moment zijn er inderdaad weinig concrete fysieke voorbeelden, omdat we voor de opwek van energie uit willen gaan van een aanpak met de dorpen en de lokale duurzaamheidsinitiatieven. Met betrekking tot de laadinfrastructuur werken we aan een laadvisie. We onderstrepen het feit dat de gemeente samen moet optrekken met de netbeheerders. RENDO (en N-TRA) en Enexis Netbeheer zullen bij alle ontwikkelingen waar het elektriciteits- en gasnet een rol spelen actief worden betrokken. Naar aanleiding van deze zienswijze en zienswijze 13 wijzigen we de tekst. Ad 2. Wij zien, samen met andere gemeenten, kansen voor het benutten van de A28 voor energie-opwek. Het Rijk acht de A28 in Drenthe ook geschikt voor een voorverkenning, om te kijken of de locatie inderdaad kansrijk is voor opwek.

11

Ad 3. Deze suggestie wordt niet opgenomen in de toekomstvisie; de toekomstvisie is een gemakkelijk toegankelijk en leesbaar document voor iedereen. De definitie mag bekend verondersteld worden bij de betrokken professionals. Ad 4. In 2018 heeft gemeente De Wolden de Intentieverklaring Duurzaam gas ondertekend samen met RENDO en N-TRA. Doel van deze verklaring is om tot een strategie te komen om in 2030 evenveel duurzaam gas te produceren als dat er aan gas wordt afgenomen. Oftewel om te komen tot 100% groen gas in het gasnet binnen de gemeente. Het is een goede suggestie het belang van deze verklaring, ambitie en de aanwezige potentie te benoemen. Aanpassingen aan de toekomstvisie? Ad 1. Ruimteslag voortkomend uit energietransitie Ja, verwoorden in tekst Toekomstvisie. Zie tekstvoorstel in paragraaf 3 van deze reactienota. Ad 2. Kleinschalige en grootschalige opwek Naast de dorpsaanpak kijken we als gemeente tegelijkertijd ook naar kansen voor grootschalige opwerk van duurzame energie, zoals naar de potentie van de A28. Zie tekstvoorstel paragraaf 3 van deze reactienota. Ad 3. Geen aanpassing in toekomstvisie. Ad 4. Ja, de potentie voor groen gas productie opnemen in de Toekomstvisie. Zie tekstvoorstel voor aanpassen en toevoegen tekst in paragraaf 3 van deze reactienota. Zienswijze 12 LTO Noord, ontvangen 15 maart 2022 Samenvatting 1.

Reclamant stelt voorop dat het voortbestaan van landbouwbedrijven gegarandeerd moet blijven. De sector moet kunnen blijven door ontwikkelen en de toekomstvisie mag deze ontwikkeling niet remmen. De landbouwsector vormt de ruggengraat voor het landschap en de leefbaarheid binnen het plangebied is in grote mate afhankelijk van een gezonde landbouwsector. 2. De gemeente kondigt in de visie aan dat voor de landbouw een programma wordt ontwikkeld. Reclamant hoort graag welke rol zij bij de totstandkoming van het programma kan vervullen. Ook vraagt reclamant zich af hoe een dergelijk programma zich verhoudt tot het nog op te stellen omgevingsplan. En welk tijdspad en budget gemoeid is met het opstellen en uitvoeren van het programma. 3. Reclamant vindt dat financiële middelen en visie bij elkaar horen en aan elkaar verbonden zijn. In de toekomstvisie worden droombeelden geschetst zonder dat is nagedacht over een financiële compensatie. Reclamant staat open voor een businesscase over een nieuw verdienmodel, maar in de markt is die nog niet ontwikkeld. Daarom hoopt ze dat dit een plek krijgt in genoemd programma en dat daarbinnen dan ook de verdienmodellen worden geconcretiseerd. 4.

Wel vraagt reclamant zich of de etiketten ‘natuurinclusieve landbouw’, ‘kringlooplandbouw’ en/of ‘verrijkende landbouw’ ten opzichte van de normale gangbare landbouw ruimtelijk relevant zijn en met naam en toenaam in de toekomstvisie opgenomen kunnen worden. 5. Het herbestemmen van vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) mag geen negatieve invloed hebben op bestaande agrarische bedrijven. Hierbij kan gedacht worden aan het respecteren van bestaande vergunningen en vergunningverlening bij uitbreiding van agrarische bedrijven.

12

6. Ook het onderdeel VAB wordt binnen het programma uitgewerkt. Reclamant wil ook daar graag in een vroeg stadium worden betrokken en kaart alvast de mogelijkheid van ‘deeltijd-landbouw’ aan. Deze vorm stijgt (ruim) boven het hobbymatige karakter uit, maar blijft onder de omvang van een volwaardige bedrijfsvoering. 7. Reclamant wil het aspect van gewaskeuzevrijheid op landbouwgronden niet onverlet laten. Er dient – bijvoorbeeld in het omgevingsplan- geen uitsluitingsen/of vergunningplicht, te komen voor bijvoorbeeld mais, bloembollen, heesters en/of boomkwekerijgewassen. 8. Reclamant verzoekt de gemeente haar op voorhand te betrekken bij de planologische vormgeving. De gemeente kan de landbouw onder meer perspectief bieden op: ruimtelijke ordening, lastendruk ondernemers, mobiliteit, stimulerende procesrol bij vergunningaanvragen, digitale infrastructuur, agrologistiek en energie.

Reactie gemeente Ad 1. Landbouw als ruggengraat landschap en doorontwikkeling We delen de visie dat de landbouwsector de ruggengraat is van het landschap en de leefbaarheid op het platteland. Het voortbestaan van landbouwbedrijven kunnen we als gemeente niet garanderen, aangezien dit van vele factoren af hangt. Wel is het onze bedoeling om landbouwbedrijven de ruimte te geven om zich te blijven ontwikkelen binnen de kaders die door de hogere overheden worden gesteld. We zullen de tekst hierop aanpassen. Ad 2. Programma Met programma bedoelen we in dit geval het Economisch Actieplan 2023-2027 (EAP) dat in 2022 wordt geactualiseerd. In de terminologie van de Omgevingswet heet zo’n beleidsstuk een programma. In het EAP geeft de gemeente aan hoe de ambities uit de Toekomstvisie gerealiseerd kunnen worden. Daarbij gaan we in op Economie algemeen, Landbouw en Recreatie & Toerisme. Dat doen we in goed overleg met allerlei partners, bedrijven en organisaties. Het ondernemersplatform De Wolden fungeert als klankbordgroep en heeft meegedacht over het proces om te komen tot een goed EAP. LTO Noord afdeling Zuidwest Drenthe is vertegenwoordigd in het Ondernemersplatform en wordt actief betrokken bij de inhoud. Ook is het DAJK als organisatie uitgenodigd. Het EAP vormt op zich weer een van de kaders voor het opstellen van het Omgevingsplan.

In het derde kwartaal van 2022 wordt het ontwerp EAP ter inzage gelegd, en eind 2022 vastgesteld door de gemeenteraad. Voor het opstellen van het EAP is een budget beschikbaar van 20.000 euro. Jaarlijks is er een uitvoeringsbudget van 15.000 euro. Ad 3. Financiële bijdrage Reclamant vraagt terecht aandacht voor een goed verdienmodel voor landbouwbedrijven. Het inkomen van agrarische bedrijven zal grotendeels uit de markt moeten komen door de verkoop van de producten en diensten. Daarnaast kunnen, in sommige gebieden, vergoedingen voor bijvoorbeeld agrarisch natuurbeheer worden verkregen. Als gemeente hebben we niet de financiële middelen om structureel bij te dragen aan de inkomsten van agrarische bedrijven. Wel heeft de gemeenteraad bij vaststelling van de begroting 2022-2025 besloten om 300.000 euro te reserveren voor projecten die bijdragen aan een toekomstgerichte landbouw. Medio 2022 ontwikkelen we hiervoor een subsidieregeling.

13

Ad 4. Natuurinclusieve landbouw De Toekomstvisie beperkt zich niet tot ruimtelijk relevante onderwerpen. Dat blijkt ook uit de drie hoofdambities: een vitale samenleving, een duurzame leefomgeving en het landschap als drager van nieuwe ontwikkelingen. In onze visie vallen alle agrarische bedrijven al gedeeltelijk onder de term kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw. Richting toekomst zullen bedrijven stapsgewijs meer kringlopen sluiten en natuurinclusiever werken. Het door reclamant genoemde begrip ‘verrijkende landbouw’ komt niet in de Toekomstvisie voor. Ad 5. Herbestemmen mag bestaand agrarisch bedrijf niet belemmeren Hier zijn wij het helemaal mee eens. Daarom is dit ook nu al een van de harde voorwaarden in het VAB-beleid. Ad 6. Vroegtijdige betrokkenheid Graag gaan we, in het kader van de uitwerking van de toekomstvisie, met u in gesprek over het begrip deeltijd-landbouw en wat dat vraagt van ons ruimtelijkeconomische beleidskader. Ad 7. Gewaskeuzevrijheid Dit valt buiten het kader van deze Toekomstvisie. We nemen het onderwerp mee in het proces van het Economisch Actieplan en het Omgevingsplan. Ad 8. Vroegtijdige betrokkenheid De gemeente betrekt LTO Noord zeker bij de uitwerking van de Toekomstvisie in het Economisch Actieplan en het Omgevingsplan. Aanpassingen aan de toekomstvisie? Ad 1. Naast verduurzaming en verbreding ook ruimte geven aan doorontwikkeling.

Zie tekstvoorstel in paragraaf 3 van deze reactienota. Ad 2. Waar in de toekomstvisie – in het kader van Economie en landbouw – gesproken wordt over programma zullen we Economisch Actieplan schrijven. De rest van de zienswijze leidt niet tot een aanpassing van de Toekomstvisie. Zienswijze 13 Enexis Netbeheer, ontvangen 15 maart 2022 Samenvatting 1. Reclamant schetst dat de visie richtinggevend is zonder ruimtelijke kaders en concrete locatiekeuzen. Bij de diverse ambities en thema’s is niet aangegeven dat ze impact hebben op de toekomstige energie-infrastructuur of dat daarmee rekening moet worden gehouden. Zij pleit daarom voor vroegtijdige inpassing van ondergrondse én bovengrondse energie-infrastructuur en het belang hiervan te verwoorden in de visie. 2. Reclamant zegt verder dat het verstandig is hen vroegtijdig bij verdere beleids- en planvorming te betrekken. Reactie gemeente Ad 1. Oog voor energie-infrastructuur De gemeente vindt het van belang hier in de tekst meer aandacht op te leggen. Ad 2. Vroegtijdige betrokkenheid Akkoord om ook hier in de tekst de rol van de netbeheerders te benadrukken.

14

Aanpassingen aan de toekomstvisie Ad 1 en 2. Zie tekstvoorstellen in paragraaf 3 van deze reactienota.

Zienswijze 14 Ondernemersplatform De Wolden, ontvangen 16 maart 2022 Samenvatting 1. Reclamant geeft in de eerste plaats een algemeen oordeel: de visie heeft een algemeen karakter en er is een groot aantal opgaven waar de gemeente nog mee aan de slag moet gaan. 2. Reclamant is van oordeel dat niet alleen betrokken inwoners, maar zeker ook betrokken ondernemers van belang zijn voor het bevorderen en behouden van een vitale samenleving. Wonen, werken, ondernemen en recreëren zijn belangrijk voor de fysieke en mentale gezondheid én het zijn communicerende vaten. Initiatieven uit de samenleving gericht op de ontwikkeling van woningbouw, ruimte voor bedrijven en vrijetijdsbesteding moeten worden aangemoedigd; ze dragen bij aan een vitale samenleving. 3. Wat het thema ‘Wonen en leven’ betreft is er geen tijd te verliezen: reclamant roept de gemeente op om met voortvarendheid concrete woningbouwplannen te maken en uit te voeren. Jongeren trekken weg omdat ze geen passend huis kunnen vinden. Oudere inwoners verhuizen niet omdat er te weinig doorstroming in de woningmarkt is. Voor het realiseren van een vitale samenleving is het kunnen beschikken over passende woonruimte voorwaarde. Verder pleit reclamant om voorrang te geven aan behoeften uit het eigen dorp. 4.

Reclamant mist de ambities voor het bevorderen van de verkeersveiligheid in de kernen en het reguleren van parkeervoorzieningen voor kort- en langdurig parkeren. In de dorpskernen is de verkeersdruk van grote (landbouw) voertuigen alleen maar toegenomen. In combinatie met het parkeerbeleid leidt dit tot gevaarlijke situaties. Betere regulering van het verkeer en het parkeren bevordert niet alleen de verkeersveiligheid, maar ook de leefbaarheid en vitaliteit van de dorpskernen. 5. In verschillende kernen is de vraag naar bedrijfshuisvesting nu al groter dan de beschikbaarheid daarvan. De ambitie van de gemeente loopt hier niet gelijk op met de behoefte van Ondernemend De Wolden. Ook in het realiseren van bedrijvigheid met toepassing van de VAB-regeling is er weinig ontwikkeling. Reclamant pleit ervoor in dit kader minder vast te houden aan regels en meer te kijken naar de behoefte. 6. De ambitie met betrekking tot de landbouwsector is afhankelijk van maatregelen op (inter)nationaal niveau. Welke rol ziet het gemeentebestuur hier voor zichzelf weggelegd? 7. Reclamant juicht de ambitie van de gemeente toe om het ondernemerschap verder te stimuleren. Onderdeel daarvan is het voorhanden hebben van mogelijkheden tot bedrijfshuisvesting.

Het tempo waarin het ontwikkelen van locaties zich voltrekt, de complexiteit van de regels, de beperkte ambtelijke capaciteit, brengen met zich mee dat er onvoldoende bedrijfslocaties op tijd ontwikkeld worden. 8. In de ambitie wordt gesteld dat kerndorpen alleen nieuwe bedrijventerreinen kunnen ontwikkelen als uitbreiding van bestaande terreinen niet meer mogelijk is. Reclamant gaat ervan uit dat voor het kerndorp Koekange een uitzondering wordt gemaakt omdat daar nog (geen) bedrijventerrein is.

15

9. Het verduurzamen van bedrijven en bedrijventerreinen mag geen gedwongen karakter krijgen. Het verduurzamen brengt grote investeringen met zich mee voor ondernemers. Reclamant gaat ervan uit dat hiervoor een compensatieregeling in het leven wordt geroepen. 10. De ambitie van de gemeente is om het basisvoorzieningenniveau in de kerndorpen op peil te houden en voor de kleine dorpen wordt ingezet op voorzieningen die passen bij de schaal het dorp. Daarbij is één van de doelstellingen dat panden die lang leegstaan een nieuwe bestemming kunnen krijgen. Reclamant stelt dat de gemeente tot op heden niet of nauwelijks meewerkt aan het wijzigen van bestemmingen van leegstaande panden. Gaat de gemeente dat vanaf nu anders doen? 11. De gemeente zet in op kwalitatief hoogwaardig toerisme waarbij nieuwe ontwikkelingen alleen mogelijk zijn als schaalgrootte en uitstraling passen bij de omgeving en het landschap. Reclamant schetst dat in de huidige situatie juist kleinschaligheid de kracht is binnen de gemeente. In hoeverre is dan de ontwikkeling van Europarcs in Ruinen passend? Zijn dergelijke ontwikkelingen de komende jaren ook elders in de gemeente te verwachten en moeten kleinschalige toeristische bedrijven vervolgens het onderspit delven? Reclamant vindt dat een ongewenste ontwikkeling. 12. Reclamant pleit ervoor het vergunningenbeleid voor recreatie-activiteiten te onderzoeken.

Want recreatiebedrijven moeten vrij zijn in het kiezen van de faciliteiten op hun terrein. Er moet snel ingespeeld kunnen worden op de behoefte van de toerist. Vraagt die een boomhut, dan moet dat zonder meer te realiseren zijn door de ondernemer. Ondernemers kunnen zelf wel rekening houden met uitvoering en uiterlijk want het gaat immers om de kwaliteit van hun eigen bedrijf. Een huidig pijnpunt is dat er vraag is naar een keukenblok in een huisje of appartement, maar dat is niet toegestaan op grond van de regels. In de praktijk blijkt dit op grote schaal uiteindelijk wel te gebeuren. Sluit de regel dan nog wel bij de praktijk aan? 13. Reclamant vraagt zich af of toeristenbelasting voor accommodatiehouders nog wel terecht is. Accommodatiehouders zijn (lang) niet allemaal geregistreerd en recreatie en toerisme draagt immers sterk bij aan de welvaart en de vitale leefomgeving. Toeristen genereren substantiële inkomsten voor lokaal winkel- en horeca aanbod. 14. Reclamant spreekt haar waardering uit voor de toekomstvisie en wenst bestuurders en politiek veel wijsheid bij de totstandkoming van concreet beleid en plannen, die de in de visie genoemde ambities waar moeten maken. Reactie gemeente Ad 1. Algemeen karakter De visie heeft inderdaad een algemeen, strategisch karakter. We kijken hiermee vooruit naar 2040.

Uitwerking van de grote lijnen zoals verwoord in de visie zal gebeuren in programma’s en in het omgevingsplan; genoemde documenten en hun inhoud zijn verbonden en niet statisch. Als bij de uitwerking blijkt dat de visie aangepast moet worden, actualiseren we de visie. Ad 2. Belang van ondernemers voor vitale samenleving De gemeente is het eens met reclamant dat we (inwoners, ondernemers, instellingen, organisaties en de gemeente) gezamenlijk verantwoord zijn voor het bevorderen en behouden van de vitale samenleving. Dat wonen, werken, ondernemen en recreëren elkaar beïnvloeden en allen bedragen aan de vitale samenleving onderschrijft de gemeente ook. Logischerwijs moet er dan ook ruimte geboden worden, en positief gereageerd worden op initiatieven uit de samenleving die daaraan bijdragen.

16

Ad 3. Voortvarendheid woningbouwplannen In de Toekomstvisie is de ambitie geformuleerd om voor alle inwoners passende woonruimte te bieden. De Toekomstvisie sluit daarmee aan bij deze zienswijze. Ad 4. Verkeersveiligheid In 2020 is het nieuwe GVVP vastgesteld voor 10 jaar. Tijdens het proces om tot een nieuw GVVP te komen hebben stakeholders (o.a. dorpsbelangen en ondernemers) aan kunnen geven wat zij belangrijk vonden ten aanzien van de verkeersveiligheid. Onderwerpen die zijn aangedragen door stakeholders zijn in een uitvoeringsprogramma gezet en per jaar wordt aangegeven welk project gerealiseerd wordt. Gezamenlijk met dorpsbelangen worden er routes aangegeven voor lang en kort parkeren en proberen we het verkeer beter te reguleren. Vervolgens zullen we de genomen maatregelen evalueren en kijken of er verdere maatregelen nodig zijn zoals bijvoorbeeld een blauwe zone. In de gereguleerde gesprekken met het college en de contactfunctionaris worden vanuit Dorpsbelangen onderwerpen aangedragen onder andere over verkeersveiligheid die vervolgens met de betreffende ambtenaar worden doorgesproken en opgepakt. Ad 5. Bedrijfshuisvesting en VAB-regeling De uitwerking van de ambities en hoe wordt omgegaan met de in de toekomstvisie genoemde beperkt beschikbare ruimte en de toepassing van de VAB-regeling vindt plaats in de uitwerking van de programma’s en/of het omgevingsplan.

Het mogelijk maken van bedrijfshuisvesting vraagt tijd en voor de toepassing van de VAB-regeling is een evaluatie op zijn plaats. In de evaluatie kan gevraagd worden naar de toepassing van de regels, of dat er behoefte is aan deregulering om zo meer aan te kunnen sluiten bij de behoefte. Ad 6. Rol gemeente landbouwsector De gemeente ziet hierin voor zichzelf een stimulerende en faciliterende rol. Ad 7. Voldoende bedrijfslocaties op tijd realiseren komt in de knel Met betrekking tot het uitvoeren van de ambities om voldoende bedrijfslocaties voor handen te hebben (beperkte capaciteit, personeelsverloop) heeft het ondernemersplatform een punt. Dit is een ontwikkeling die te maken heeft met een krapte op de arbeidsmarkt voor wat betreft het aanbod van gekwalificeerd personeel. Dit speelt zowel in het bedrijfsleven als bij de (gemeentelijke) overheid. We vinden het jammer dat de ontwikkelingen voor nieuwe bedrijfslocaties daardoor langzamer verlopen dan we hopen. Het heeft onze aandacht om te zorgen voor passende bedrijfslocaties. Deze visie benadrukt dat ondernemers in De Wolden een plek kunnen vinden op één van de bedrijventerreinen of in vrijkomende agrarische bebouwing. De uitwerking hiervan zal gebeuren in het programma. Ad 8. Bedrijventerrein Koekange Reclamant maakt hier een terechte opmerking. De toekomstvisie wordt op dit punt aangepast.

Het ontwikkelen van een nieuw bedrijventerrein bij een kerndorp (waaronder Koekange) behoort tot de mogelijkheden wanneer een sterke behoefte is aangetoond. Is er al een bestaand bedrijventerrein bij het kerndorp dan kan daar alleen uitgebreid worden als niet meer voldaan kan worden aan de vraag van lokale ondernemers. Ad 9. Verduurzamen Het verduurzamen van bedrijven(terreinen) is zowel een landelijk, regionale als een lokale opgave. Er zijn vanuit wet- en regelgeving (Rijk) verplichtingen voor 17

bedrijven waarop op lokaal niveau toezicht en handhaving plaatsvindt. Op lokaal niveau stimuleren en ondersteunen we ondernemers en bedrijven bij verduurzaming en bijvoorbeeld het realiseren van zon op dak. Ook zetten we breder in op het toekomstbestendig maken van bedrijven(terreinen). Ad 10. Leegstaande panden Een eigenaar van een leegstaand pand kan een verzoek doen om de bestemming te wijzigen. Het beleid van de gemeente is reactionair in deze en er wordt meegedacht of de concrete ontwikkeling naar een andere bestemming dan een passende is. Als bedoeld wordt dat de gemeente nu een actievere rol hierin gaat nemen, dan is dat niet het geval. Vanuit de ja, mits gedachte wordt meegedacht bij nieuwe ontwikkelingen, maar de gemeente ontwikkelt niet actief plannen voor leegstaande panden van derden. Ad 11. Grootschalig en kleinschalig toerisme Alhoewel kleinschaligheid nu één van de kwaliteiten is van De Wolden valt niet te ontkennen dat de sector continue in beweging is. We onderschrijven het belang om te blijven aansluiten bij de veranderende vraag van de consument. Nieuwe ontwikkelingen moeten binnen de aard en de schaal van het landschap passen. En zoals de visie verwoord ‘zij laten zich inspireren door de cultuurhistorie van het gebied waar de ontwikkeling plaatsvindt’. Een uit te werken programma moet rekening houden met deze kaders.

De markt zal blijvend inspelen op de vraag van de consument, wat dit in de toekomst voor De Wolden zal betekenen is nog onbekend. Zoals gezegd: een programma zal meer richting geven en concretere doelen bevatten. Alles binnen de kaders zoals geschetst in de Toekomstvisie. Ad 12. Vergunningenbeleid onderzoeken Deze zienswijze moet worden meegenomen bij het maken van het omgevingsplan. Het vergunningenbeleid valt buiten het kader van de Toekomstvisie. Ad 13. Toeristenbelasting De gemeente onderschrijft dat recreatie en toerisme bedraagt aan een vitale leefomgeving. Toeristenbelasting kan ingezet worden voor het versterken van de recreatieve voorzieningen in de breedste zin van het woord. Ad 14. Waardering en wijsheid De gemeente is blij dat reclamant haar waardering uitspreekt voor de visie. En is het eens met de mening van reclamant dat er nog veel uitgewerkt moet worden in concreter beleid/programma’s om zo tot het realiseren van de doelen en ambities te komen. Graag werkt de gemeente daarbij samen met inwoners, ondernemers, en organisaties.

Want één uitgangspunt is duidelijk geworden tijdens het proces van totstandkoming van de visie: laat de gemeente niet alleen bepalen hoe die toekomst van onze mooie gemeente eruit ziet! Nee, dat willen we samen doen! Daarom is de titel van de toekomstvisie heel treffend gekozen (en daarover ging geen enkele zienswijze, staat dus niet ter discussie) SAMEN AAN ZET ! Aanpassingen aan de toekomstvisie? Alleen punt 8 geeft aanleiding tot het aanpassen van de visie. De rest van de zienswijze niet. Ad 8. Bedrijventerrein Koekange De tekst in de visie aanpassen; zie tekstvoorstel in paragraaf 3 van deze reactienota.

18

3. Voorgestelde aanpassingen in de tekst van de Toekomstvisie naar aanleiding van gegronde zienswijzen Omdat in onderstaande reacties één of meerdere zienswijzen gegrond zijn, worden hieronder voorstellen voor tekstaanpassingen gedaan. Soms wordt een bestaande tekst aangepast, waarbij er zinnen vervallen en toegevoegd worden. De vervallen zinnen zijn dan rood, de toegevoegde zijn groen.       

Zienswijze 1 van WMD Water, ontvangen op 3 februari 2022 Zienswijze 4 Natuur en Milieufederatie Drenthe mede namens het Drentse Landschap en Natuurmonumenten, ontvangen 11 maart 2022 Zienswijze 6 Waterschap Drents Overijsselse Delta, ontvangen 11 maart 2022 Zienswijze 11 RENDO en N-TRA, ontvangen 15 maart 2022 Zienswijze 12 LTO Noord, ontvangen 15 maart 2022 Zienswijze 13 Enexis Netbeheer, ontvangen 15 maart 2022 Zienswijze 14 Ondernemersplatform De Wolden, ontvangen 16 maart 2022

Interne reactie als aanvulling op ontwerp: Er is intern 1 reactie binnengekomen die een aanvulling op het ontwerp betreft: Om onze lokale samenwerkingsverbanden beter voor het voetlicht te brengen (regio Zwolle is al goed benoemd in de visie) stellen we voor om in hoofdstuk 6.5 Economie en landbouw, onder ‘toekomst van de landbouw’ toe de voegen: Wij willen de Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe inzetten om samen met (agrarische) ondernemers innovatieve projecten te ontwikkelen gericht op een toekomstgerichte landbouw. Naar aanleiding van zienswijze 1 van WMD Water: 1. Voorgesteld wordt in hoofdstuk 6.1 ‘Positieve gezondheid’ een paragraaf over drinkwater op te nemen. Na het kopje ‘Initiatieven van inwoners en overheidsparticipatie’. 2. Bij dit hoofdstuk 6.1 is ook een ‘leidraad voor de fysieke leefomgeving’ geformuleerd. Wij stellen voor bij de 2e bullet van die leidraad ook het drinkwater te benoemen. Tekstvoorstellen : Ad 1. Het belang van drinkwater De beschikbaarheid van voldoende en schoon drinkwater is nu en in de toekomst belangrijk voor De Wolden. We zien deze beschikbaarheid als basis voor de gezondheid 19

van onze inwoners. De Wolden biedt daarom ruimte aan bestaande drinkwaterbronnen en beschermt de omliggende gebieden. In de toekomst gaan we op zoek naar aanvullende drinkwaterreserves. Op deze plekken streven we naar het combineren van functies zodat de ruimte optimaal wordt benut. Ad 2. Leidraad voor de fysieke leefomgeving; 2 e bullet wordt: We zetten in op het behouden en bevorderen van schone lucht, schone bodems en schoon (drink) water omdat de gezondheid van mensen begint bij een schoon leefmilieu.

Naar aanleiding van zienswijze 4 Natuur en Milieufederatie Drenthe mede namens het Drentse Landschap en Natuurmonumenten 1. Voorgesteld wordt een tekst over natuur toe te voegen aan de Toekomstvisie: aan hoofdstuk 5 ‘De Wolden, thuis in het landschap’. Dit wordt dan paragraaf 5.7. 2. Potentie van grootschalige opwek benadrukken. Ad 1.

Paragraaf 5.7 Natuur

De Wolden is vele natuurgebieden rijk. Boswachterij Ruinen, het Reestdal en het aanliggende Dwingelderveld zijn hier voorbeelden van. Maar ook kleinere landschappelijke elementen zoals bomen, bosjes, sloten, tuinen, parken en erven dragen bij aan de natuur in onze gemeente. De natuurlijke omgeving biedt een thuis aan vele dieren- en plantensoorten. Daarnaast geeft de natuur informatie aan inwoners en toeristen over de geschiedenis van De Wolden. In beheer en onderhoud wil De Wolden het goede voorbeeld geven. Daarnaast stimuleren we inwoners en bedrijven om zorgvuldig met de natuur om te gaan. Ad 2. Grootschalige opwek, potentie A28 Tekstvoorstel om de volgende zin als laatste zin op te nemen onder het kopje ‘lokaal eigenaarschap’ van hoofdstuk 6.3 ‘Energie en klimaat’: Naast de aanpak per dorp kijken we als gemeente tegelijkertijd ook naar de kansen voor grootschalige opwek van duurzame energie zoals de potentie van de A28.

Naar aanleiding van zienswijze 6 Waterschap Drents Overijsselse Delta 1. In de Toekomstvisie wordt scherper in de tekst verwoord dat we streven naar een toekomstbestendige fysieke leefomgeving. 2. Reclamant wordt vroegtijdig betrokken om zo bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening te houden met bodem- en wateraspecten. Naar aanleiding van het bovenstaande wordt de volgende tekst voorgesteld bij kopje ‘Samen werken aan het klimaat’ van hoofdstuk 6.3: (de groene tekst wordt toegevoegd en de rode tekst wordt verwijderd) Samen met het waterschap, agrariërs en natuurbeheerders neemt De Wolden maatregelen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Dit doen we binnen het samenwerkingsverband Fluvius, waarin De Wolden, omliggende gemeenten en waterschap Drents Overijsselse Delta vertegenwoordigd zijn. In 20

2021 heeft de Wolden binnen dit verband samengewerkt aan een plan om de regio klimaatbestendig te maken. Bij elke ingreep in de fysieke leefomgeving denken we in de toekomst na over passende maatregelen, zodat de landbouw, natuur en de woonomgeving zo min mogelijk impact ervaren van klimaatverandering. Het waterschap wordt hier vroegtijdig bij betrokken. Daarnaast willen we de positieve houding van inwoners ten aanzien van duurzaamheid en klimaat intensiever benutten.

Naar aanleiding van zienswijze 11 RENDO en N-TRA 1. Ruimtebeslag voortkomende uit energietransitie 2. Benutten potentie A 28 voor energieopwek 3. Ambitie 100 % groen gas in 2030 Ad 1. Tekstvoorstel ruimtebeslag: toevoegen bij kopje Duurzame energie (van paragraaf 6.3 Energie en klimaat): randvoorwaarde is bij al deze ontwikkelingen die met energietransitie te maken hebben dat de ontwikkeling van de daarbij behorende energie-infrastructuur in de pas loopt. Ad 2. Zie tekstvoorstel zienswijze 4 bij Ad 2. Ad 3. Voorgesteld wordt de volgende tekst over ‘100 % groen gas’ op te nemen in hoofdstuk 6.3 kopje ‘Duurzame energie: Daarnaast werken we met RENDO en N-TRA samen aan een plan om in 2030 100% groen gas in De Wolden te realiseren. Er is in de Wolden veel potentie voor de opwek van duurzaam gas. We willen deze potentie benutten door in te zetten op een verlaging van het gasverbruik en het opwekken van duurzaam gas te stimuleren. De laatste zin van dit kopje (‘Daarnaast willen we onderzoeken of er in de gemeente mogelijkheden zijn voor de productie van groen gas’) komt te vervallen. Naar aanleiding van zienswijze 12 LTO Noord 1. Naast verduurzaming ook ruimte geven voor doorontwikkeling 2. Waar in de Toekomstvisie – in hoofdstuk 6.5 Economie en landbouw – gesproken wordt over programma zullen we Economisch Actieplan schrijven. Ad 1.