Rapportage Toekomstgerichte Landbouw 2025 def 20251128
Tekst van het document
Rapportage en evaluatie Subsidieregeling Toekomstgerichte landbouw 2023-2025
Zuidwolde 2025
Inhoudsopgave
Samenvatting ....................................................................................................... 3 1
Inleiding ......................................................................................................... 4
2
Globale beschrijving van de regeling .................................................................. 5
3
4
5
2.1
Doel van de regeling ................................................................................. 5
2.2
Samenwerking ......................................................................................... 5
2.3
Alle agrarische sectoren ............................................................................ 5
2.4
Financiële grenzen.................................................................................... 5
2.5
Onafhankelijke adviescommissie ................................................................ 5
Resultaten....................................................................................................... 6 3.1
De subsidieaanvragen ............................................................................... 6
3.2
Effecten .................................................................................................10
3.3
Financieel overzicht .................................................................................12
3.4
Spreiding aanvragen binnen de gemeente ..................................................12
Evaluatie ........................................................................................................13 4.1
Draagt de regeling bij aan de gestelde doelen? ...........................................13
4.2
Is het resultaat in overeenstemming met het beoogde resultaat? ..................13
4.3
Wat zijn de ervaringen met de door de raad opgegeven kaders? ...................13
4.4
Hoe verloopt het proces van toekenning? ...................................................14
4.5
Wat zijn de ervaringen met de subsidieregeling? .........................................14
4.6
Hoe verloopt de interne ondersteuning? .....................................................15
4.7
Laagdrempeligheid ..................................................................................15
Conclusies en aanbevelingen ............................................................................16 5.1
Conclusies ..............................................................................................16
5.2
Aanbevelingen ........................................................................................16
Samenvatting De gemeenteraad van De Wolden stelde in totaal € 550.000 beschikbaar voor de subsidieregeling Toekomstgerichte Landbouw 2023-2025. De regeling stimuleert duurzame, natuurinclusieve landbouwprojecten die bijdragen aan minimaal twee van elf thema’s. Die thema’s zijn onder andere: verbetering bodem- en waterkwaliteit, vermindering CO₂-uitstoot, vermindering gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen, vergroten biodiversiteit). Resultaten • In 2023–2025 zijn 16 subsidieaanvragen toegekend en 5 aanvragen positief geadviseerd door het onafhankelijke expertteam. • Deze 21 projecten vertegenwoordigen veel agrarische deelnemers, vooral via werktuigenverenigingen met soms meer dan 200 leden. • Totaal aangevraagd/positief geadviseerd: ± € 420.000. Restant voor 2026: ± € 130.000. • De projecten richten zich vooral op: o verbetering water- en bodemkwaliteit; o vermindering CO₂-uitstoot; o vermindering chemische gewasbescherming; Er zijn geen aanvragen gedaan voor: nieuwe verdienmodellen, aanleg landschapselementen, verkorten voedselketen of verbinding met consumenten of omwonenden. Evaluatie • Doelen worden gehaald: de regeling draagt aantoonbaar bij aan verduurzaming. • Het vooraf beoogde resultaat (10 aanvragen, 80 bereikte boeren) is ruim overtroffen. • De kaders zijn duidelijk, de samenwerkingseis (minimaal drie agrariërs) werkt goed en draagt bij aan kennisdeling.
• Het beoordelingsproces met het expertteam wordt positief ervaren. • Laagdrempeligheid wordt gewaardeerd, al blijft het voor sommige boeren administratief een klus. • De interne samenwerking binnen de gemeente verloopt goed. • Er is behoefte aan ondersteuning voor projecten rond Groen Gas, waarvoor landelijke regelingen ontoereikend zijn. • Staatssteuntoets en TAM-meldingen verlopen probleemloos. Belangrijkste aanbevelingen 1. Bij presentaties aan het expertteam moet minimaal één inhoudelijk betrokken boer aanwezig zijn. 2. Onderzoek of en hoe advies en begeleiding bij Groen Gas-projecten ondersteund kunnen worden. 3. Organiseer een kennisbijeenkomst om ervaringen uit de gesubsidieerde projecten te delen. 4. Met de raad in gesprek gaan over mogelijke aanpassing van kaders en thema’s. 5. Voortzetting van de regeling, gezien de meerwaarde en de landelijke belangstelling (vier gemeenten vroegen om informatie). 6. nvesteringen in de mechanische vernietiging van groenbemesters of grasland vanaf 2026 te beschouwen als reguliere bedrijfskosten en daarmee niet subsidiabel volgens deze subsidieregeling.
3
1
Inleiding De gemeenteraad van De Wolden besloot in november 2019 om € 300.000 te reserveren voor het Transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw. Vervolgens stelde ze op 30 juni 2022 de kaders voor dit fonds vast. Het college ontwikkelde een subsidieregeling die in werking trad op 15 maart 2023. Bij het vaststellen van de begroting 2023-2026 besloot de gemeenteraad om in 2024 een extra eenmalige investering te doen van € 250.000 in het Transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw. In totaal is er dus € 550.000 beschikbaar voor deze regeling. Er volgden twee openstellingsperiodes in zowel 2023, 2024 als in 2025. Dat leverde in totaal 16 subsidietoekenningen op. Daarbij hebben eind november 2025 nog 5 subsidieaanvragen een positief advies van het expertteam gekregen. Deze aanvragen moeten echter nog door het college toegekend worden. Het totaalbedrag van de reeds goedgekeurde aanvragen én de aanvragen met een positief advies is bijna € 420.000. Dat betekent dat de regeling in 2026 onveranderd kan worden voortgezet met het restbedrag van ruim € 130.000. Een van de kaders van het Transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw gaat specifiek over monitoring en evaluatie. Afgesproken is dat er jaarlijks een rapportage komt, waarin: • • •
de projecten beschreven worden die een subsidie hebben ontvangen uit het fonds; het aantal deelnemende agrariërs staat dat bij de projecten betrokken is; de doelen genoemd worden die door de projecten worden gesteund.
Ook is er een jaarlijkse evaluatie en mogelijke bijstelling. Dit document bevat de bedoelde rapportage en evaluatie over de uitvoeringsjaren 2023-2025 van de regeling.
4
2
Globale beschrijving van de regeling De subsidieregeling kan agrarische ondernemers helpen om nog toekomstgerichter te worden.
2.1
Doel van de regeling We willen de beweging naar een meer duurzame en natuurinclusieve landbouw stimuleren. Een project krijgt ondersteuning als het bijvoorbeeld bijdraagt aan het verbeteren van de water- of bodemkwaliteit, verbeteren van de biodiversiteit of vermindering van het gebruik van chemische gewasbescherming. Er zijn 11 thema’s benoemd en een project moet bijdragen aan twee of meer thema’s.
2.2
Samenwerking We nemen alleen subsidieaanvragen in behandeling van drie of meer samenwerkende agrariërs. Hiermee willen we bereiken dat innovatieve technieken breed worden gedeeld in de sector.
2.3
Alle agrarische sectoren De regeling is bedoeld voor alle agrarische sectoren in De Wolden. Hij is vooral bedoeld voor agrarische ondernemers, maar we stimuleren samenwerking met andere ondernemers, organisaties en personen.
2.4
Financiële grenzen De regeling gaat uit van een maximale bijdrage van 50% in de subsidiabele kosten, met een maximum van € 40.000 per aanvraag. Aanvragen voor projecten moeten groter dan € 1.000 zijn. Aanvragen kleiner dan € 5.000 worden ambtelijk beoordeeld en toegekend. Grotere aanvragen worden door het college toegekend. Hierbij heeft het college de mogelijkheid om gemotiveerd af te wijken van de criteria en voorwaarden. De regeling kent geen subsidieplafond per jaar, wel een eindplafond.
2.5
Onafhankelijke adviescommissie De aanvragen waarin een subsidiebedrag van meer dan € 5.000 wordt gevraagd, worden beoordeeld door een onafhankelijke adviescommissie. De commissie bestaat uit drie personen met kennis van landbouwpraktijk, van innovatieve technieken en van andere financieringsbronnen. De onafhankelijke commissie wordt ook wel ‘het expertteam’ genoemd. Zij adviseert het college over toekenning van de subsidie. Deze adviezen zijn concreet ten aanzien van de voorwaarden uit de regeling. Het college kan gemotiveerd van dit advies afwijken. In 2023 bestond de onafhankelijke commissie uit twee vaste leden die voor drie jaar benoemd zijn en één tijdelijk lid. In 2024 is het tijdelijk lid vervangen door een nieuw lid. Dit nieuwe lid is aangesteld voor de jaren 2024 en 2025.
5
3
Resultaten In 2023, 2024 en 2025 kende het college van Burgemeester en Wethouders in totaal 16 subsidieaanvragen toe. Daarnaast kregen er in de tweede indieningsronde van 2025 nog 5 aanvragen een positief advies van het expertteam. Eind november staan de beoordelingen van deze laatste 5 aanvragen door het college nog open. In dit hoofdstuk staat een globale beschrijving van al deze 21 aanvragen. Het jaartal waarin de aanvragen zijn ingediend staat tussen haakjes in de titel. Dit hoofdstuk eindigt met de effecten op de gestelde doelen en met het financiële resultaat.
3.1
De subsidieaanvragen Voorvertering mest (2023) Drie boeren gaan een biologisch middel gebruiken dat de mest voorverteert. Deze samenwerkende boeren ontvingen een subsidie van € 40.000 voor het gebruik van het middel Kopros. Dit middel bevordert de natuurlijke vertering van mest in de kelder, wat resulteert in een verbetering van de benutting van de mest op het land. Hierdoor verbetert de bodemkwaliteit en is er reductie van NH4-emissie in de stal en op het land. Ook is er minder kunstmest nodig en daarmee is er een verlaging van CO2-uitstoot. Het product zal drie jaar gebruikt kan worden, zodat er ook gemeten kan worden wat het effect van het gebruik van dit product is.
Afbeelding: slangen liggen klaar voor Kopros bespuiting over de roosters
Project Regeneratieve Landbouw Fase 2 (2023) De gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe start met het project Regeneratieve Landbouw Fase 2. Zij ontving hiervoor een subsidie van € 39.900. Onder begeleiding van de coöperatie zullen boeren experimenteren met regeneratieve landbouwmethoden. Regeneratieve landbouw draagt bij aan de verbetering van bodemgezondheid, verlaging van CO2-uitstoot en verbetering van de waterkwaliteit. Aan dit project doen twaalf boeren uit De Wolden mee.
6
Aanschaf frontklepelmaaier met frees - WTV Ruinerwold (2023) Werktuigenvereniging Ruinerwold heeft circa 200 leden uit De Wolden. Voor de mechanische vernietiging van groenbemester is een frontklepelmaaier en frees aangeschaft. Hiervoor heeft men € 13.500 subsidie ontvangen. Met de combinatie van deze werktuigen kunnen groenbemestergewassen in één werkgang vernietigd worden. Hierdoor hoeven er geen chemische middelen zoals glyfosaat gebruikt te worden en wordt brandstof bespaard.
Afbeelding: frontklepelmaaier met frees Aanschaf frontklepelmaaier met frees - WTV de Landman Ansen (2024) Werktuigenvereniging De Landman in Ansen heeft 11 leden. Voor de mechanische vernietiging van groenbemester is een frontklepelmaaier en frees aangeschaft. Hiervoor heeft men € 12.700 subsidie ontvangen. Met de combinatie van deze werktuigen kunnen groenbemestergewassen in één werkgang vernietigd worden. Hierdoor hoeven er geen chemische middelen zoals glyfosaat gebruikt te worden en wordt brandstof bespaard. Aanschaf schijveneg - WTV Ten Arlo (2024) Werktuigenvereniging Ten Arlo heeft 5 leden. Voor de mechanische vernietiging van groenbemester is een schijveneg aangeschaft. Hiervoor heeft men € 9.496 subsidie ontvangen. Met dit werktuig kan men groenbemestergewassen vernietigen. Hierdoor hoeven er geen chemische middelen zoals glyfosaat gebruikt te worden. Aanschaf grondfrees – WTV Koekange (2024) Werktuigenvereniging Koekange heeft 260 leden. Voor de mechanische vernietiging van groenbemester is een grondfrees aangeschaft. Hiervoor heeft men € 22.000 subsidie ontvangen. Met dit werktuig kan men groenbemestergewassen vernietigen. Hierdoor hoeven er geen chemische middelen zoals glyfosaat gebruikt te worden.
Aanschaf cameragestuurde schoffel (2024) Drie akkerbouwers kregen € 30.000 voor de aanschaf van een cameragestuurde schoffel, die zelf onkruiden kan detecteren door precisietechnieken. Daarmee kan onkruid uit gewassen worden gehaald zonder chemische middelen. De drie akkerbouwers gaan de machine gebruiken in diverse gewassen.
7
Aanschaf sleuvenfrees – Jachtveld Bazuin (2024) Jachtveld Bazuin is een samenwerking van 6 grondeigenaren. Met de aanschaf van een sleuvenfrees wil men het water op hoger gelegen delen langer vastgehouden zodat er minder wateroverlast is op lagergelegen delen. Hiervoor heeft men € 6.050 subsidie ontvangen. Dit is goed voor de bodemkwaliteit en ook anticipeert men zo op klimaatverandering. Aanschaf schijveneg met zaaibak - WTV Echten (2024) Werktuigenvereniging Echten heeft 45 leden. Voor de mechanische vernietiging van groenbemester is een schijveneg aangeschaft. Hiervoor heeft men € 10.497 subsidie ontvangen. Door de schijveneg te combineren met een zaaibak kan in één werkgang de groenbemester worden ondergewerkt en een nieuw gewas of bloemenrand worden ingezaaid. Hierdoor hoeven er geen chemische middelen zoals glyfosaat gebruikt te worden en wordt brandstof bespaard. Aanschaf sensor gestuurde kunstmeststrooier – WTV Koekange (2024) Werktuigenvereniging Koekange heeft 260 leden. Om heel precies kunstmest te kunnen strooien heeft men een sensor gestuurde kunstmeststrooier aangeschaft. Hiervoor heeft men € 11.950 subsidie ontvangen. Door heel secuur te strooien is er minder kunstmest nodig. Aanschaf biomulchfrees – WTV Ruinerwold (2024) Werktuigenvereniging Ruinerwold heeft circa 200 leden uit de Wolden.
Voor de mechanische vernietiging van groenbemester is een biomulchfrees aangeschaft. Hiervoor heeft men € 10.500 subsidie ontvangen. Met de biomulchfrees kunnen groenbemestergewassen vernietigd worden. Hierdoor hoeven er geen chemische middelen zoals glyfosaat gebruikt te worden. Aanschaf spotsprayer – WTV Ruinerwold (2024) Werktuigenvereniging Ruinerwold heeft circa 200 leden uit de Wolden. Voor de bestrijding van onkruid in grasland is een spotsprayer aangeschaft. Hiervoor heeft men € 40.000 subsidie ontvangen. Een spotsprayer detecteert het onkruid in grasland en spuit alleen chemisch middel op het onkruid. Hiermee vermindert het gebruik van chemische onkruidbestrijders met 90%. De spotsprayer is ook te gebruiken op kruidenrijk grasland en richt zich ook daar alleen op ongewenste planten.
Afbeelding: informatieavond over de spotsprayer 8
Aanschaf schijveneg - WTV de Landman Ansen (2025) Werktuigenvereniging De Landman in Ansen heeft 11 leden. Voor de mechanische vernietiging van groenbemester is een schijveneg aangeschaft. Hiervoor heeft men € 9.013 subsidie ontvangen. Met dit werktuig kan groenbemester mechanisch vernietigd worden. Hierdoor hoeven er geen chemische middelen zoals glyfosaat gebruikt te worden. Aanschaf sensor gestuurde kunstmeststrooier met gps (2025) Drie samenwerkende bedrijven hebben een zeer geavanceerde kunstmeststrooier aangeschaft. Deze strooier is sensor gestuurd en heeft een gps-systeem dat met taakkaarten gevoed kan worden. Hiervoor hebben deze bedrijven € 22.206 subsidie ontvangen. Door heel secuur te strooien is er minder kunstmest nodig. Door deze precisie krijgt de grond precies wat er nodig is, niet meer en niet minder. Aanschaf wiedeg – WTV Koekange (2025) Werktuigenvereniging Koekange heeft 260 leden. Voor de mechanische bestrijding van onkruiden is er een wiedeg aangeschaft. Hiervoor heeft men € 11.500 subsidie ontvangen. De wiedeg verwijdert onkruiden en het breekt de grond open zodat zuurstof en warmte kunnen zorgen voor een goede ontwikkeling van de grasmat. Op de ontstane open plekken kan dan direct met de zaaimachine gras, klaver of een kruidenrijk mengsel gezaaid worden.
Aanschaf frontklepelmaaier met mulchmachine (2025) In Eursinge hebben 7 samenwerkende boeren een frontklepelmaaier met mulchmachine aangeschaft. Hiervoor is € 18.750 subsidie ontvangen. Met de combinatie van deze werktuigen kunnen groenbemestergewassen in één werkgang vernietigd worden. Hierdoor hoeven er geen chemische middelen zoals glyfosaat gebruikt te worden en wordt brandstof bespaard. Aanschaf schijveneg met messenwals (2025)* In Eursinge hebben 7 samenwerkende boeren een schijveneg met messenwals aangevraagd. Hiervoor is € 15.103 aangevraagd. Met de schijveneg met messenwals wordt een niet kerende grondbewerking uitgevoerd. In één werkgang wordt groenbemester ondergewerkt. Voor deze machine is geen fronthef nodig, dat maakt hem breed inzetbaar. Aanschaf spotsprayer – WTV Ruinerwold (2025)* Werktuigenvereniging Ruinerwold heeft circa 200 leden uit De Wolden. Voor de bestrijding van onkruid in grasland is een tweede spotsprayer aangevraagd. Hiervoor is € 40.000 subsidie aangevraagd. Een spotsprayer detecteert het onkruid in grasland en spuit alleen chemisch middel op het onkruid. Hiermee vermindert het gebruik van chemische onkruidbestrijders met 90%. De spotsprayer is ook te gebruiken op kruidenrijk grasland en richt zich ook daar alleen op ongewenste planten.
De spotsprayer kan alleen bij daglicht gebruikt worden omdat de onkruiddetectie bij weinig licht niet goed werkt. Doordat de eerste spotsprayer overvraagd wordt is de aanvraag voor een tweede ingediend. Graslandverzorgingsmachine met doorzaai - WTV Ruinerwold (2025)* Werktuigenvereniging Ruinerwold heeft circa 200 leden uit De Wolden. Voor het uittrekken van kruipend onkruid en daarna doorzaaien met kruidenrijk grasland is deze machine aangevraagd. Er is hiervoor € 27.250 subsidie aangevraagd. Deze
9
machine werkt goed in combinatie met de spotsprayer. Het gras kan dan in goede staat worden gehouden. Aanschaf geavanceerde kunstmeststrooier – WTV Ruinerwold (2025)* Werktuigenvereniging Ruinerwold heeft ca 200 leden uit De Wolden. Voor het precisie strooien met kunstmest is € 13.875 subsidie aangevraagd. Door heel secuur te strooien is er minder kunstmest nodig. Precisie meetsysteem (2025)* Drie samenwerkende boeren hebben een subsidie van € 18.250 aangevraagd voor een precisie meetsysteem. Het doel is om een praktijkproef op te zetten om diverse data, waaronder die van plaatselijke sensoren, te combineren. Zo wordt bodem- en waterkwaliteit realtime inzichtelijk gemaakt en kunnen gerichte maatregelen worden genomen om bodemstructuur, organische stof en waterbergend vermogen te verbeteren en nutriëntenverliezen te beperken. * Deze aanvraag heeft al wel een positief advies van het expertteam gekregen, maar moet door het college van burgemeester en wethouders op het moment van schrijven van dit stuk nog toegekend worden.
3.2
Effecten Om voor subsidie in aanmerking te komen moeten projecten bijdragen aan twee of meer van de volgende thema’s: - verbeteren waterkwaliteit; - verbeteren bodemkwaliteit; - verlagen CO2 uitstoot; - verminderen gebruik chemische gewasbescherming; - nieuwe verdienmodellen ontwikkelen; - anticiperen op klimaatverandering; - aanleg landschapselementen; - verbeteren biodiversiteit; - bedrijfsvoering natuurinclusiever maken; - verkorten voedselketen; - betrekken consumenten en omwonenden bij de bedrijfsvoering (informeren, dialoog).
-
-
Afbeelding: uitleg bij het project regeneratieve landbouw
10
+
200
+
+
+
+
Frontklepelmaaier/frees
11
+
+
+
+
Schijveneg
5
+
+
+
Grondfrees
260
Frontklepelmaaier/frees
+
+
+
Cameragestuurde schoffel
3
+Sleuvenfrees
3
+
Schijveneg/zaaibak
45
+
Sensor gestuurde kunstmeststrooier
260
+
+
Biomulchfrees
200
+
+
+
Spotsprayer
200
+
+
+
Schijveneg
11
+
+
+
Sensor gestuurde kunstmeststrooier
3
+
+
Wiedeg
+
+ + +
260
+
+
Frontklepelmaaier/mulch machine
7
+
+
+
Schijveneg met messenwals
7
+
+
+
Spotsprayer
200
+
+
+
Graslandverzorging met doorzaai
200
+
+
Sensor gestuurde kunstmeststrooier
200
+
+
3
+
+
Precisie meetsysteem
11
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
betrekken consument
+
12
+
verkorten voedselketen
+
Regeneratieve landbouw
biodiversiteit
+
3
natuurinclusiever
landschapselementen
klimaatverandering
verdienmodellen
chemische gewasbescherming
CO2 uitstoot
+
Voorvertering mest
waterkwaliteit
bodemkwaliteit
aantal deelnemers
In onderstaand schema is te zien aan welke thema’s een aanvraag bijdraagt.
De uitgekeerde subsidies hebben vooral positieve effecten op de waterkwaliteit, bodemkwaliteit, een lagere CO2 uitstoot en het verminderen van het gebruik van chemische middelen. Er zijn geen subsidieaanvragen ingediend met projecten gericht op de aanleg van landschapselementen, het verkorten van de voedselketen of het betrekken van de consument of omgeving. 3.3
Financieel overzicht In eerste instantie is er € 300.000 beschikbaar gesteld in het Transitiefonds Toekomstgerichte landbouw. Op 1 januari 2024 is er weer € 250.000 beschikbaar gekomen in het fonds. In totaal is er € 550.000 beschikbaar. In 2023, 2024 en 2025 zijn 16 aanvragen toegekend. Daarbij hebben half november 2025 nog 5 subsidieaanvragen een positief advies van het expertteam gekregen. Deze 5 aanvragen moeten echter nog door het college toegekend worden. Het totaalbedrag van de goedgekeurde aanvragen opgeteld met de aanvragen met een positief advies is bijna € 420.000. Dat betekent dat de regeling in 2026 onveranderd kan worden voortgezet met het restbedrag van ruim € 130.000.
3.4
Spreiding aanvragen binnen de gemeente Op onderstaande afbeelding is te zien vanaf welke locaties de aanvragen voor subsidie Toekomstgerichte Landbouw zijn gedaan. Het cijfer in een rondje geeft het aantal aanvragen per aanvrager over de gehele looptijd weer.
12
4
Evaluatie Om tot een goede beoordeling van de regeling te komen is een aantal vragen opgesteld. Deze vragen en de antwoorden hierop staan hier onder.
4.1
Draagt de regeling bij aan de gestelde doelen? De uitgekeerde subsidies hebben vooral positieve effecten op de waterkwaliteit, bodemkwaliteit, een lagere CO2 uitstoot en het verminderen van chemische middelen. Er zijn geen subsidie-aanvragen ingediend gericht op nieuwe verdienmodellen, de aanleg van landschapselementen, het verkorten van de voedselketen of het betrekken van de consument of omgeving. Op basis van 16 toegekende aanvragen en 5 met een positief advies kunnen we stellen dat de subsidieregeling inderdaad bijdraagt aan een meer duurzame en natuurinclusieve landbouw.
4.2
Is het resultaat in overeenstemming met het beoogde resultaat? In de regeling is aangegeven dat de wens is om aan het eind van de 2025 10 aanvragen te hebben toegekend met een bereik van minstens 80 boeren. In totaal zijn 16 aanvragen toegekend en 5 positief geadviseerd. Aangezien diverse werktuigverenigingen een groot ledental (200 of meer) hebben is het aantal boeren dat bereikt wordt met deze regeling ook erg groot. Het beoogde resultaat om 10 aanvragen met een bereik van minimaal 80 boeren is dus ruim gehaald.
4.3
Wat zijn de ervaringen met de door de raad opgegeven kaders? Hieronder worden de vijf kaders besproken. Samengevat zijn de kaders helder en goed bruikbaar. •
Eerste kader: thema’s De lijst met thema’s bestaat uit veel onderdelen. De thema’s zijn helder en goed bruikbaar bij de beoordeling van de aanvragen.
•
Tweede kader: samenwerking Doordat een aanvraag door drie of meer ondernemers moet worden ingediend, is het gemakkelijk om opgedane kennis te delen met andere boeren. Dit zie je ook in de praktijk gebeuren. Deze manier van aanvragen heeft ook een nadeel. Voor een individuele boer is het best een opgave om de kartrekker te zijn voor een aanvraag. Het is een opgave om alle deelnemersformulieren op tijd bij elkaar te krijgen. De regeling kent ook de mogelijkheid om een organisatie als penvoerder te benoemen. Het moet dan gaan om een stichting, vereniging of coöperatie zonder winstoogmerk. Bij 15 van de 21 toegekende/positief geadviseerde aanvragen is hiervan gebruik gemaakt.
•
Derde kader: alle sectoren vertegenwoordigd Tot nu toe zijn er bij de aanvragen akkerbouwers, melkveehouders, een geitenhouder en een boomkweker betrokken.
•
Vierde kader: beoordeling In de praktijk werkt het beoordelingskader goed. Het werken met een onafhankelijk expertteam om de aanvragen te beoordelen is prettig. De aanvrager houdt op uitnodiging een korte presentatie aan het expertteam en de betrokken ambtenaren over het project. Aan het eind van deze presentatie, als de aanvrager vertrokken is, geeft het expertteam haar advies over de subsidieaanvraag. Daarbij worden ook complimenten en tips gegeven. 13
De presentaties zijn gedaan door de betrokken boeren en een procesbegeleider van de aanvraag. •
Vijfde kader: monitoring en evaluatie Afgesproken is dat er jaarlijks een rapportage komt, waarin de projecten beschreven worden die een subsidie hebben ontvangen uit het fonds, het aantal deelnemende agrariërs en de doelen die hiermee worden gesteund. Ook is er een jaarlijkse evaluatie en is er bijstelling mogelijk.
4.4
Hoe verloopt het proces van toekenning? Op basis van het advies van het expertteam wordt een collegevoorstel gemaakt om de subsidie (al dan niet) toe te kennen. Als het college positief besloten heeft, kan de verleningsbeschikking verstuurd worden. Het hele traject van beoordeling van het expertteam, het opstellen van de verleningsbeschikking en besluitvorming door het college vraagt ongeveer drie maanden tijd.
4.5
Wat zijn de ervaringen met de subsidieregeling? •
•
•
Projecten die niet onder de regeling vallen De tekst van de regeling is grotendeels helder. Wel zijn er vragen gekomen over te subsidiëren projecten gericht op het opwekken van groene elektriciteit, produceren van groen gas en energiebesparing. Deze projecten komen niet in aanmerking voor deze subsidie. Dit is door de gemeenteraad besloten op 30 juni 2022 bij vaststelling van de kaders voor het Transitiefonds Toekomstgerichte landbouw. Er zijn namelijk al veel andere subsidieregelingen voor dit soort activiteiten en projecten. Een aanvraag voor een sleuvenfrees is niet toegekend. Bij de toelichting bleek dat men de sleuvenfrees wilde gebruiken om percelen te ontwateren op een manier die niet past bij de doelen van de subsidieregeling. Ook een aanvraag voor een machine voor het onderhoud van landschapselementen heeft een negatief advies gekregen. Het expertteam oordeelde daarover dat het gebruik van zo’n machine onderdeel moet zijn van een groter plan voor landschapsbeheer. Deze machine draagt op zichzelf niet bij aan de gestelde doelen. Projecten die veel zijn aangevraagd In de periode 2023-2025 zijn met hulp van deze regeling 9 werktuigen aangeschaft om groenbemester of grasland mechanisch te vernietigen. Deze werktuigen zijn aangevraagd door vier werktuigenverenigingen en een groep samenwerkende boeren, verdeeld over de gehele gemeente.
Staatssteuntoets Elke aanvraag moet getoetst worden op ongeoorloofde staatssteun. Daartoe is op het beoordelingsformulier een aantal criteria opgenomen waarop de aanvraag getoetst wordt. Het gaat dan onder andere om de juiste SBI-code van de aanvrager, het drempelbedrag, of er sprake is van een stimulerend effect en of de onderneming niet in financiële moeilijkheden verkeert. De indiener wordt om gegevens gevraagd om deze toets te kunnen uitvoeren. In de praktijk blijkt deze toets door de betreffende ambtenaren goed zelf uitgevoerd te kunnen worden. Alle aanvragers voldeden aan de criteria. Ook is voldaan aan de rapportageverplichting die de gemeente heeft in overeenstemming met de Landbouw Vrijstellings Verordening.
14
•
4.6
De State Aid Transparancy Award Module (TAM) melding Voor decentrale overheden die staatssteun verlenen geldt een transparantieverplichting. Deze verplichting houdt in dat decentrale overheden via de TAM melding informatie verstrekken over verleende staatssteun zodat deze openbaar gemaakt kan worden. Bij individuele steunverlening is het drempelbedrag om een melding te doen € 10.000. De melding moet worden gedaan bij de Europese Commissie en wordt gecontroleerd door het coördinatiepunt Staatssteun van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De benodigde meldingen zijn gedaan.
Hoe verloopt de interne ondersteuning? Bij het opzetten en uitvoeren van de regeling is de hulp van collega’s van diverse disciplines noodzakelijk. Er is samengewerkt met collega’s van juridische zaken, dienstverlening, communicatie en financiën. De samenwerking met deze collega’s is heel goed verlopen.
4.7
Laagdrempeligheid De regeling beoogt laagdrempelig en toegankelijk te zijn. De aanvragers hebben aangegeven dat het inderdaad een niet heel ingewikkelde regeling is. Al is het voor een boer die niet van computers houdt toch nog wel even werk om alles goed in te vullen en aan te leveren. Het helpt ook dat een organisatie zonder winstoogmerk de aanvraag namens de agrariërs kan doen. Het wordt gewaardeerd dat gemeente De Wolden op deze manier geld beschikbaar stelt voor initiatieven van agrariërs in de gemeente.
15
5
Conclusies en aanbevelingen
5.1
Conclusies Uit de bevindingen in Hoofdstuk 4 kunnen de volgende conclusie getrokken worden: • De regeling draagt bij aan de gestelde doelen. • Het resultaat tot nu toe is in overeenstemming met het beoogde resultaat. • De gestelde doelen zijn helder geformuleerd en goed bruikbaar voor de beoordeling van een aanvraag. • De regeling voldoet aan de vooraf opgestelde kaders. • Het argument om van elkaar te leren weegt zwaarder dan het argument dat het moeite kost om mensen bij elkaar te krijgen om samen een aanvraag te doen. We veranderen deze samenwerkingseis daarom niet. • Er is blijkbaar behoefte aan extra financiële ondersteuning voor projecten op het gebied van opwek van duurzame energie of productie van groengas. Er zijn al landelijke regelingen voor de opwek van duurzame energie. Op het gebied van advies en begeleiding voor deze projecten blijft er wel een behoefte bestaan waar nog geen subsidieregelingen voor zijn. Ook vormt de aanleg van leidingen een drempel. • Werktuigen voor het mechanisch vernietigen van groenbemester of gras zijn er nu in de hele gemeente De Wolden beschikbaar. • De staatssteuntoets en de TAM melding kunnen zonder problemen worden uitgevoerd. • De interne samenwerking binnen de organisatie is heel goed verlopen. • De regeling is laagdrempelig.
• De contactpersoon landbouw (gestart in mei 2023 binnen het team Economische Zaken) heeft duidelijk een toegevoegde waarde als het gaat om de dienstverlening aan boeren en ondersteuning in de landbouwtransitie. • Vier gemeenten (Hardenberg, Staphorst, Bernheze en Alphen aan den Rijn) hebben ons benaderd omdat de gemeenteraden een soortgelijke regeling willen. We zien dit als een compliment voor de regeling en delen graag onze documenten en expertise.
5.2
Aanbevelingen Uit de voorgaande hoofdstukken komen onderstaande aanbevelingen voort. • Bij de presentatie van het project aan het expertteam zou tenminste één van de betrokken boeren met kennis van de inhoud aanwezig moeten zijn. Alleen een procesbegeleider die het projectplan voor een groep boeren heeft geschreven is niet voldoende. Deze aanbeveling wordt inmiddels in de praktijk gebracht. • Thema’s: Projecten gericht op de productie van Groen Gas vallen niet binnen de kaders van de subsidieregeling Toekomstgerichte Landbouw. Maar er blijkt wel behoefte te zijn aan extra financiële ondersteuning voor advies en begeleiding. Aanbevolen wordt om te onderzoeken wat nodig is om projecten gericht op de productie van Groen Gas van de grond te krijgen en of de subsidieregeling Toekomstgerichte landbouw hieraan een bijdrage kan leveren. • In gemeente De Wolden zijn nu 9 machines aangeschaft voor het mechanisch vernietigen van groenbemester of grasland. Aanbeveling is om investeringen in deze machines vanaf 2026 te zien als reguliere bedrijfskosten en daarmee niet meer subsidiabel. • Stimuleren kennisuitwisseling: De 16 toegekende en 5 positief geadviseerde aanvragen leveren veel praktijkkennis op die het waard is om te delen. We 16
•
kunnen een bijeenkomst organiseren zodat subsidieontvangers de kennis over toekomstgerichte landbouw kunnen delen met andere agrariërs in De Wolden. Afstemming met de gemeenteraad: Op een aantal thema’s zijn geen projectaanvragen binnengekomen. Het is aan te bevelen om met de gemeenteraad in gesprek te gaan of de kaders en thema’s en bijstelling behoeven. Hierbij kan bijvoorbeeld ook de Landbouwvisie Zuidwest Drenthe, opgesteld door de sector zelf, als input dienen.
Bronnen -
Ingediende aanvragen en toegekende aanvragen Alle aanvragers Medewerkers SWO (juridische zaken, dienstverlening, communicatie, financiën, FLO/EZ en SBC/Fysiek) Leden van het expertteam
17