Raadsvoorstel RES 1 0 regio Drenthe

Voorstel voor de Raad Datum raadsvergadering : 24 juni 2021 Agendapuntnummer : VIII, punt 8 Portefeuillehouder : Wethouder G. Hempen - Prent Aan de gemeenteraad Onderwerp: Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 regio Drenthe Samenvatting: De RES 1.0 regio Drenthe is een nadere specificatie en uitwerking van de Concept RES met daarin de ruimtelijke vertaling van de Drentse bijdrage, de bijbehorende energieinfrastructuur, afspraken over de verdeling van beschikbare warmtebronnen als mogelijk alternatief voor aardgas en een eerste strategie voor de verduurzaming van de warmtevoorziening. De ambitie die in de Concept RES is afgesproken, blijft ongewijzigd. Samen blijven we in Drenthe goed voor een opgave van 3,45 TWh richting 2030. Gemeente De Wolden draagt daar met een ambitie van 0,1 TWh aan bij. Binnen de gemeentelijke ambitie heeft een verschuiving plaatsgevonden naar zon op dak: de ambitie voor zon op dak was in de Concept RES nog 0,04 TWh, in de RES 1.0 is de ambitie 0,06 TWh. Deze keuze is mede gemaakt op basis van het participatieproces rond de Toekomstvisie, de visie waarin de RES 1.0 een ruimtelijke vertaling moet krijgen. Fase van besluitvorming: Besluitvormend Ontwerpbesluit: 1. De RES 1.0 regio Drenthe vast te stellen. Inleiding en aanleiding: Het Klimaatakkoord (2019) is de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015).

De overheden streven de gezamenlijke doelstelling na om de CO2-uitstoot in 2030 met 49% (112 Megaton) te verminderen (ten opzichte van 1990) en in 2050 een CO2-uitstoot van nagenoeg nul. De overheden hebben in het Interbestuurlijke Programma (IBP) afgesproken een nationale aanpak met landsdekkende regionale energiestrategieën (RES) uit te werken. Daarvoor zijn in Nederland in totaal 30 RES-regio's opgericht. De regio’s werken aan het doel om in 2030 35 TWh aan hernieuwbare energie op land op te wekken. De Drentse gemeenten, waterschappen en de provincie Drenthe zijn vertegenwoordigd in de regio RES-regio Drenthe. Op 28 mei 2020 heeft de gemeenteraad de Concept RES regio Drenthe vastgesteld. De Concept RES is na besluitvorming bij het NP RES ingediend. De RES 1.0 is een nadere specificatie en uitwerking van de Concept RES met daarin de ruimtelijke vertaling van de Drentse bijdrage, de bijbehorende energie-infrastructuur, afspraken over de verdeling van beschikbare warmtebronnen als mogelijk alternatief voor aardgas en een eerste strategie voor de verduurzaming van de warmtevoorziening. Regionale ambitie

Pagina 1 van 5

De Drentse bijdrage is opgebouwd uit bestaande initiatieven, geplande initiatieven en de ambities van de gemeenten met betrekking tot grootschalige hernieuwbare elektriciteit. In de Concept RES kwam de bijdrage van de RES-regio Drenthe uit op 3,45 TWh richting 2030. In de tussentijd is met overheden en netbeheerders nader onderzocht en inzichtelijker gemaakt wat er in de afgelopen periode is gerealiseerd, welke vergunningen verleend/in procedure zijn en zijn de ambities geactualiseerd. Samen blijven we in Drenthe goed voor een opgave van 3,45 TWh (ongeveer 10% van het afgesproken landelijke doel van 35 TWh). In termen van CO2-reductie betekent dit voor Drenthe dat er een afname van meer dan 2,0 Megaton CO2-emissie wordt gerealiseerd voor 2030. De Drentse ambitie blijft ongewijzigd. Met de feiten en cijfers als onderbouwing van onze Drentse bijdrage kunnen we aantonen en laten zien dat deze bijdrage realistisch en haalbaar is op weg naar 2030. Gemeentelijke ambitie De gemeenteraad heeft Concept RES regio Drenthe vastgesteld met daarin een bijdrage van De Wolden van 0,1 TWh aan grootschalige opwek van duurzame elektriciteit aan de Drentse RES.

Deze ambitie is door de raad met het vaststellen van het Actieplan Klimaat & Energie 2021 – 2024 op 29 oktober 2020 bevestigd: er is afgesproken dat we in 2030 in De Wolden 70% van de elektriciteitsvraag duurzaam willen opwekken en 100% in 2040. Deze ambitie blijft uitgangspunt in de RES 1.0. Status RES De RES 1.0 is een strategisch verkennend document. Dit betekent dat enkel de strategie op hoofdlijnen wordt beschreven. De uitvoering ligt op lokaal niveau. Besluitvorming over bijvoorbeeld mogelijke opweklocaties voor duurzame energie, toekomstige technieken om de gebouwde omgeving mee te verwarmen, blijven onderwerpen waar de gemeente als bevoegd orgaan over besluit. Doorontwikkeling Concept RES naar RES 1.0 In bijgaande oplegger is aangegeven welke wijzigingen qua doorontwikkeling hebben plaatsgevonden ten aanzien van de Concept RES. Problemen of vraagstukken: In het Klimaatakkoord is afgesproken dat 30 energieregio’s in Nederland onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden. Maar ook welke warmtebronnen te gebruiken zijn zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen. Waar is ruimte en hoeveel? Zijn de plekken maatschappelijk gezien acceptabel en financieel haalbaar? In de RES 1.0 regio Drenthe is de Drentse uitwerking van deze afspraken vormgegeven.

Ontwerpbesluit: toelichting en argumentatie: 1.1 De RES 1.0 regio Drenthe sluit aan bij onze eigen duurzame ambities Op 28 mei 2020 heeft de gemeenteraad de Concept RES regio Drenthe vastgesteld, met daarin een bijdrage van De Wolden van 0,1 TWh aan grootschalige opwek van duurzame elektriciteit aan de Drentse RES. Deze ambitie is door de raad met het vaststellen van het Actieplan Klimaat & Energie 2021 – 2024 op 29 oktober 2020 bevestigd: er is afgesproken dat we in 2030 in De Wolden 70% van de elektriciteitsvraag duurzaam willen opwekken en 100% in 2040. Deze ambitie blijft het uitgangspunt in de RES 1.0 regio Drenthe. De bijdrage van 0,1 TWh richting 2030 komt overeen met deze vastgestelde ambitie en is gebaseerd op het energieverbruik binnen de gemeente. 1.2 De kwalitatieve wijziging van de ambitie van gemeente De Wolden sluit aan bij de wensen uit de Woldense samenleving De ambitie van De Wolden van 0,1 TWh blijft ongewijzigd. Binnen de ambitie zijn wel wijzigingen aangebracht. Bij vaststelling van de Concept RES is uitgegaan van een ambitie van 0,04 TWh aan grootschalige elektriciteitsopwekking door middel van zon op dak. Voor zon op dak tellen installaties mee die minimaal een vermogen hebben van 15 kWp (kilowattpiek). Hiervoor zijn minimaal 50 zonnepanelen nodig. In overleg met Pagina 2 van 5

het Nationaal Programma RES (NP RES) en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) wordt in de RES 1.0 uitgegaan van zonnepanelen met een hogere opbrengst, waardoor de ambitie voor zon op dak hoger is uitgevallen. Daarnaast bleek uit het participatieproces rond de Toekomstvisie, waaraan we de energietransitie/RES gekoppeld hebben, dat het wenselijk was nog steviger in te zetten op zon op dak. Op basis van deze beide feiten is de ambitie voor zon op dak verhoogd van 0,04 TWh naar 0,06 TWh. Een belangrijk deel van onze ambitie zal dus door middel van grootschalig zon op dak gerealiseerd moeten worden. Voor het vervullen van dit deel van de ambitie zijn gemeenten afhankelijk van dakeigenaren en van toereikende dakconstructies. Met de ontwikkelde tool voor zon op dak en de geplande uitvoering van aanpakken gericht op de agrarische sector en het mkb worden gemeenten ondersteund om zon op dak te stimuleren. In de RES 1.0 zijn ook al twee concrete ambities op land meegenomen, die voortkomen uit de proeftuin Aardgasvrije Wijken binnen de Schoolkring Ansen: een kleinschalig zonnepark en de vervanging van de huidige windturbine. 1.3 De RES 1.0 regio Drenthe vormt een bouwsteen voor de Toekomstvisie en energiebeleid De RES is een strategie die samen door overheden en maatschappelijke partners is opgesteld en waarin de Drentse ambitie wordt beschreven.

De RES beschrijft hoe we in Drenthe zouden moeten omgegaan met grootschalige opwekking van duurzame energie (onder andere zorgvuldige landschappelijke inpassing, zuinig ruimtegebruik en met participatie en lokaal eigendom). De RES vormt daarmee de basis voor omgevingsvisies, verordeningen en omgevingsplannen van gemeenten en provincie. Daarin worden de afspraken uit de RES integraal afgewogen en ruimtelijk geborgd. 1.4 Het vaststellen van de RES 1.0 regio Drenthe is de vervolgstap op het vaststellen van de Concept RES regio Drenthe is, de intentieovereenkomst en de vaststelling van de startnotitie Het vaststellen van de RES 1.0 regio Drenthe is in lijn met de deadlines ten aanzien van de RES die in het Klimaatakkoord zijn benoemd en volgt op de eerder genoemde stappen. Met de vaststellening van de Concept RES regio Drenthe is een eerste aanzet gegeven voor een Drentse Energiestrategie. De RES 1.0 is een nadere specificatie en uitwerking van de Concept RES. In een eerder stadium, met ondertekening van de intentieovereenkomst in het kader van de RES, is afgesproken dat de Drentse overheden hun krachten zouden bundelen richting de RES regio Drenthe 1.0.

Met het vaststellen van de Startnotitie RES-Drenthe hebben de gemeenteraden, Provinciale Staten en de algemeen besturen van de waterschappen in Drenthe opdracht aan hun colleges en dagelijks besturen gegeven om een RES voor Drenthe op te stellen. De laatste stap die benoemd is in dat proces is het opleveren en vaststellen van de RES 1.0 regio Drenthe. Alternatief beleid: Een alternatief is om de RES 1.0 regio Drenthe niet vast te stellen. Gezien de huidige samenwerking en de gemaakte afspraken binnen de RES-regio Drenthe en de daarbij behorende verwachtingen en onze eigen opgave is dit echter niet wenselijk. Financiële effecten: Het opstellen van de RES 1.0 heeft plaatsgevonden met ambtelijke inzet van de deelnemende overheden die deze om niet beschikbaar hebben gesteld. De ondersteuning door het hiervoor ingerichte Werkbureau RES gebeurt in principe binnen de middelen die het Rijk hiervoor beschikbaar heeft gesteld van ca. €421.327 per jaar voor de periode 2019-2021. De begroting is zo vormgegeven dat de samenwerking tot eind dit jaar gefinancierd kan worden en er kan worden nagedacht over een samenwerkingsvorm en bijbehorende financiering richting de toekomstige RES 2.0, 3.0 en verder. Personele effecten: Het opstellen van de RES 1.0 heeft plaatsgevonden met ambtelijke inzet van de deelnemende overheden die deze om niet beschikbaar hebben gesteld. De Pagina 3 van 5

werkzaamheden die voortkomen uit de RES (1.0 en verder) worden binnen de personele capaciteit van de SWO uitgevoerd. Juridische effecten: De RES heeft geen juridische status. Er kunnen daarom geen rechten aan worden ontleend. De RES moet juridische status gaan krijgen in de verankering in het instrumentarium van de Omgevingswet. De RES 1.0 regio Drenthe wordt bestuurlijk vastgesteld door de gemeenteraden, provinciale staten en algemeen besturen van de waterschappen. Daarmee wordt de RES 1.0 regio Drenthe bestuurlijk bindend en krijgt het de status van een beleidsstuk. Diverse uitgangspunten uit de RES 1.0 regio Drenthe 1.0 moeten een ruimtelijke vertaling in de gemeentelijke en provinciale omgevingsplannen krijgen. In De Wolden is de koppeling met het proces van de Toekomstvisie al gemaakt. Participatie- en communicatieparagraaf: (in te vullen aan de hand van de menukaart) De twaalf gemeenten zijn primair verantwoordelijk voor het participatie- en communicatieproces. Deze keuze zorgt voor een lokale inkleuring van de regionale strategie en houdt ruimte voor lokaal maatwerk. Er wordt wel regionaal opgetrokken, waardoor de kwaliteit verhoogd kan worden en er samenhang ontstaat. Het participatieproces is opgetuigd in samenhang met het proces rond de Toekomstvisie, gericht op de energievoorziening van De Wolden in 2040.

Voorafgaand aan het digitale participatieproces via Swipocratie is in januari 2021 een artikel in De Wolder Courant gepubliceerd (en op de gemeentelijke website en meerdere keren via social media), waarin een feitelijk verhaal is weergegeven over de energietransitie in De Wolden en de eventuele gevolgen van keuzes voor bepaalde energiebronnen (landschappelijk, elektriciteitsnetwerk en financieel). In de vragenlijst via Swipocratie, die ruim 1.200 keer is ingevuld, zijn vragen verwerkt die betrekking hebben op de energietransitie. De RES en het participatieproces van de Toekomstvisie vormen de basis voor de positie van de energietransitie in de Toekomstvisie. Zo’n 156 inwoners hebben aangegeven mee te willen blijven denken over de energietransitie in De Wolden. Deze groep inwoners zal in het verdere proces richting Toekomstvisie en toekomstig energiebeleid verder mee kunnen denken. Fatale termijnen: In overleg besloten de opdrachtgevers van het nationaal programma RES (BZK, EZK, VNG, IPO en Unie van Waterschappen), samen met de voorzitters van het Voortgangsoverleg Klimaatakkoord en de uitvoeringstafels Elektriciteit en Gebouwde Omgeving, vorig jaar dat een landelijke verruiming van het tijdschema voor het opleveren van de RES nodig was vanwege het coronavirus. De planning voor het vaststellen van de RES 1.0 is daarom verruimd van 1 maart 2021 naar 1 juli 2021.

Uiterlijk 1 juli 2021 wordt de RES 1.0 aangeboden aan het NP RES. Aanpak en uitvoering: De RES 1.0 is een begin en niet het eindstation. Om de twee jaar wordt de RES herijkt en tegen het licht gehouden. Innovaties en ontwikkelingen kunnen in de loop van het uitvoeren van de ambities meegenomen worden. In de RES 2.0 zullen zaken als gezondheid, werkgelegenheid en circulariteit ook verder worden uitgewerkt. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat voor 1 januari 2025 de omgevingsvergunningen voor zon- en windprojecten zijn verleend, zodat de RESambities richting 2030 kunnen worden gehaald. In De Wolden krijgt de RES 1.0 regio Drenthe een vertaling in de Toekomstvisie. Na de zomer wordt de ontwerpversie voorgelegd aan de raad en vervolgens moet de Pagina 4 van 5

ontwerp-Toekomstvisie ter inzage worden gelegd. Op basis van de definitieve visie die na de inzagetermijn moet worden vastgesteld, gaan we aan de slag met energiebeleid.

Bijlagen: • Raadsbesluit RES 1.0 regio Drenthe • RES 1.0 regio Drenthe (digitaal) • Oplegger RES 1.0 regio Drenthe Zuidwolde, 10 juni 2021 Burgemeester en wethouders van De Wolden, Secretaris a.i. Vanessa Gosselink-van Dijk

burgemeester Janny Vlietstra

Pagina 5 van 5