Raadsvoorstel natuurbegraven

Gemeenteraad Voorstel voor de raad Datum raadsvergadering Agendapuntnummer Portefeuillehouder

: : :

18 december 2025 25RV065 Wethouder Albert Haar

Aan de gemeenteraad Onderwerp Natuurbegraven Wij willen 1. Toekomstbestendige begraafplaatsen Wij besluiten 1. Kennis te nemen van de uitkomsten van het rapport Verkenning mogelijkheden natuurbegraven en het daarop gebaseerde haalbaarheidsonderzoek Natuurbegraven Ruinen – Toelichting schetsontwerp en Globale raming realisatie natuurbegraven; 2. In te stemmen met de voorgestelde aanpak om het beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen toekomstbestendig te maken door natuurbegraven en natuurlijk begraven aan te bieden; 3. Om het perceel van ongeveer één hectare grasland, gelegen tussen de twee begraafplaatsen in Ruinen, in te richten als natuurbegraafplaats; 4. Het college de opdracht te geven om met omwonenden en overige belanghebbenden in gesprek te gaan over de definitieve inrichting van de natuurbegraafplaats op basis van het schetsontwerp 1; 5. Om € 254.000 voor de aanleg van de natuurbegraafplaats een investeringskrediet beschikbaar te stellen; 6. Een structureel budget van € 33.445 vast te stellen voor de structurele beheerskosten en personele lasten, deze toe te voegen aan de exploitatie en de verwachte baten te verhogen met € 58.377, dit te verwerken in de kadernota 20272030; Want 1. Het college geeft hiermee uitvoering aan het Collegeprogramma om de realisatie van een natuurbegraafplaats in combinatie met groen te onderzoeken.

De rapporten Verkenning mogelijkheden natuurbegraven en de toelichting schetsontwerp en globale ramingen bieden de benodigde informatie om een weloverwogen besluit te kunnen nemen. Bij instemming kunnen deze documenten worden ingezet als inhoudelijke basis voor het participatietraject met inwoners en belanghebbenden.

2. Realisatie van een natuurbegraafplaats heeft als doel om het aanbod van

begraafmogelijkheden te vergroten waardoor meer mensen kiezen voor een laatste rustplaats in onze gemeente wat een positief effect heeft op de balans van de totale baten en lasten van het beheer begraafplaatsen. Met de aanleg wordt tevens meer natuur toegevoegd, ontstaat meer ruimte voor waterbeheer, biodiversiteit, natuureducatie en uitbreiding van de parkeervoorzieningen rond de huidige begraafplaatsen in Ruinen.

3. Uit de verkenning en het haalbaarheidsonderzoek blijkt dat het omvormen van het grasland tot een natuurbegraafplaats meerdere voordelen biedt. Het initiatief sluit aan bij de toenemende behoefte aan duurzame en natuurvriendelijke vormen van begraven. De locatie past binnen de huidige bestemming ‘begraafplaats’, waardoor planologische belemmeringen beperkt zijn. Daarnaast draagt de inrichting met meer groen bij aan biodiversiteit, landschappelijke kwaliteit en ruimte voor natuureducatie en belevingswaarde voor bezoekers. De natuurbegraafplaats biedt bovendien een toekomstbestendige invulling van het perceel, met perspectief op structurele inkomsten uit grafrechten en dienstverlening, waarmee ook het beheer van andere begraafplaatsen financieel ondersteund kan worden. 4. Het is belangrijk dat de inrichting van de natuurbegraafplaats zorgvuldig tot stand komt en aansluit bij zowel de doelstellingen van het project (natuurontwikkeling, duurzame begraafmogelijkheid, landschappelijke inpassing) als bij de belangen en zorgen van de omwonenden en andere belanghebbenden. Het schetsontwerp 1 biedt een concreet en visueel uitgangspunt voor verdere dialoog. 5.

De herinrichting van het huidige grasland en de maïsakker tot natuurbegraafplaats vraagt, vooruitlopend op de verwachte toekomstige opbrengsten, om een eenmalige investering voor de realisatie.

6.

Het omvormen van het huidige grasland, respectievelijk maïsakker, tot een natuurbegraafplaats brengt een wijziging in het beheer met zich mee, inclusief structurele beheerkosten. Deze kosten worden gedekt door inkomsten uit de uitgifte van grafrechten en bijbehorende dienstverlening. Daardoor draagt de investering bij aan dekking van de jaarlijkse kosten van de 5 begraafplaatsen, met een verwacht positief saldo van ongeveer € 25.000 per jaar. De berekening vindt u in de bijlage.

7. Voor de uitwerking en concretisering van het onderzoek en haalbaarheid van een natuurbegraafplaats in De Wolden heeft de raad in totaal € 100.000 beschikbaar gesteld. Hiervan is € 32.000 besteed aan het onderzoek. Bij een positief besluit is verdere uitwerking noodzakelijk, waaronder participatie en detailuitwerking. De kosten hiervan kunnen worden gedekt uit het resterende budget van € 68.000. Maar De verwachting is dat er een nieuwe doelgroep wordt aangesproken door het toevoegen van een begraafplaats met ruimte voor natuurbegraven en natuurlijk begraven. Met name het bij leven regelen van de zaken, het idee van eeuwige grafrust en het voorkomen dat nabestaanden worden belast met verlengrecht en onderhoudsplichten spreekt mensen aan. Het landgebruik is relatief hoog, en grafrust voor “eeuwig” of lange termijn betekent dat de grond voor lange tijd niet hergebruikt wordt, wat gezien de schaarse ruimte minder duurzaam is. Het beleid en het daarbij behorende besluit en verordening dient met de toevoeging natuurbegraven en natuurlijk begraven te worden aangepast. Het opgestelde exploitatieplan is gebaseerd op ervaringen en prognoses, en wordt waar nodig bijgestuurd via de planning- en control cyclus.

Achtergrond In Nederland voltrekt zich een duidelijke verschuiving in de manier waarop mensen hun afscheid vormgeven. De voorkeur voor traditionele begrafenissen neemt geleidelijk af, terwijl alternatieve en meer persoonlijke vormen van afscheid steeds meer in opkomst zijn. Ook binnen onze gemeente zien we kansen om in te spelen op deze ontwikkeling en nieuwe doelgroepen aan te spreken. Het is van belang om nu al vooruit te kijken en na te denken over hoe we kunnen inspelen op toekomstige wensen en veranderende opvattingen rondom afscheid en uitvaart. De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht om voldoende begraafcapaciteit beschikbaar te stellen en te beheren voor haar inwoners. Deze verplichting geldt ongeacht de mate waarin daadwerkelijk voor begraven wordt gekozen. Ook bij een dalend aantal begrafenissen blijft het essentieel dat er een waardige, toegankelijke en passende voorziening beschikbaar is voor inwoners die wél voor deze uitvaartvorm kiezen. Het is niet wenselijk om bestaande begraafplaatsen te sluiten. Daarom is in het collegeprogramma De Wolden geeft energie de ambitie uitgesproken om te verkennen of het aanbod op de gemeentelijke begraafplaats kan worden uitgebreid met een natuurbegraafplaats.

Dit houdt onder meer in dat er ruimte komt voor nieuwe vormen van begraven, zoals natuurbegraven of natuurlijk begraven, die beter aansluiten bij maatschappelijke en ecologische waarden. Op die manier kunnen de begraafplaatsen een duurzame en betekenisvolle rol blijven vervullen in het afscheid nemen binnen onze gemeenschap. Voor u ligt het voorstel met betrekking tot de mogelijke realisatie van een natuurbegraafplaats nabij Ruinen. Dit voorstel is gebaseerd op het rapport Verkenning mogelijkheden natuurbegraven, zoals eerder benoemd in de programmabegroting. Een haalbaarheidsonderzoek werd uitgewerkt in het rapport natuurbegraven Ruinen Toelichting schetsontwerp en het rapport Globale raming realisatie natuurbegraafplaats Ruinen. Op basis van de verkenning en de financiële analyse wordt voorgesteld om over te gaan tot de realisatie van een natuurbegraafplaats nabij Ruinen. Hiermee wordt ingespeeld op veranderende wensen rondom begraven, duurzaamheid en natuurinclusiviteit, en wordt tevens invulling gegeven aan de wettelijke zorgplicht van de gemeente ten aanzien van begraafcapaciteit. Wat houdt natuurbegraven in? Natuurbegraven is een duurzame en milieuvriendelijke vorm van lijkbezorging die aansluit bij de groeiende behoefte aan eenvoud en ecologisch bewustzijn.

Bij deze vorm van begraven worden uitsluitend afbreekbare materialen gebruikt en blijft het graf volledig opgaan in de natuurlijke omgeving. Er wordt geen gebruikgemaakt van grafstenen; in plaats daarvan wordt een natuurlijke markering geplaatst, zoals een houten schijf. Nabestaanden worden ontzorgd, omdat onderhoud aan het graf niet nodig is. In veel gevallen kiezen mensen bij leven al hun eigen plek uit. Het concept dat binnen onze gemeente wordt onderzocht, wijkt af van dat van particuliere natuurbegraafplaatsen die vaak groter zijn en een grote ontvangstgelegenheid kunnen aanbieden. Ook biedt het niet enkel ruimte voor natuurbegraven (Onbepaalde tijd) maar ook ruimte aan natuurlijk begraven (50 jaar) en urnengraven. Waarom een natuurbegraafplaats bij Ruinen? Het terrein dat geschikt is voor de realisatie van een natuurbegraafplaats ligt tussen twee bestaande begraafplaatsen in Ruinen. De grond is eigendom van de gemeente en heeft de bestemming ‘begraafplaats’, waardoor juridische en planologische obstakels beperkt zijn. Het betreft een grasland van ongeveer één hectare, dat niet alleen ruimte

biedt voor natuurontwikkeling en vormen van natuurbegraven. Zo maakt de aanleg van de natuurbegraafplaats maatregelen voor waterbeheer, uitbreiding van parkeergelegenheid en versterking van de landschappelijke waarde van het gebied mogelijk. Door het aanplanten van onder andere 85 bomen komt er ruimte voor meer biodiversiteit en natuureducatie. De ontwikkeling van een natuurbegraafplaats door een andere partij zou ertoe kunnen leiden dat het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen verder afneemt. Daarom wordt voorgesteld om dit initiatief zelf als gemeente op te pakken. Er zijn 4 ontwerpmodellen gemaakt. Schetsontwerp 1 is het voorkeursmodel vanwege het groot aantal graven en de goede faseringsmogelijkheid. Bezoekers kunnen daarmee geleidelijk wennen en ontdekken dat een natuurbegraafplaats compleet anders is dan een reguliere begraafplaats. Doelstelling Door in te spelen op veranderende voorkeuren en een aanvullend aanbod te realiseren volgt een financieel impuls dat bijdraagt aan de toekomstige exploitatie van de begraafplaatsen. Het gebied wordt bovendien als geheel meer natuurlijk ingericht en vormt middels wandelpaden goede verbindingen met de omgeving. De groei van het aantal natuurbegraafplaatsen in Nederland en de enquête laten zien dat het voorziet in een vraag naar natuurbegraven.

Het voorstel draagt zo bij aan een duurzame, toekomstgerichte invulling van gemeentelijk begraafbeheer. De financiële gevolgen zijn 1. Algemeen Het voorstel heeft als doel het beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen toekomstbestendig te maken door de mogelijkheid tot natuurbegraven toe te voegen. Uit de Verkenning mogelijkheden natuurbegraven en het daarop gebaseerde haalbaarheidsonderzoek blijkt dat de locatie nabij Ruinen hiervoor geschikt is. De investering vraagt om een aantal financiële besluiten die hieronder zijn toegelicht. 2. Investeringskosten Voor de aanleg van de natuurbegraafplaats wordt een eenmalig uitvoeringsbudget van afgerond € 254.000 geraamd. Dit betreft de kosten voor inrichting, ontsluiting, aanleg van paden en de noodzakelijke landschappelijke aanpassingen. 3. Structurele beheerskosten De jaarlijkse structurele beheerkosten worden geraamd op € 33.445. Deze bestaan uit regulier onderhoud van paden, natuurbeheer, toezicht en administratieve afhandeling. Deze lasten worden gedekt uit de exploitatie. Op termijn kan dit structurele bedrag worden gecompenseerd door inkomsten uit grafrechten en dienstverlening, zodra de natuurbegraafplaats operationeel is. Per saldo ligt er een positieve business case die naar verwachting tot per saldo € 25.000 meeropbrengst zal leiden. 4.

Voorbereidingskosten Voor de verdere uitwerking en participatie wordt een voorbereidingskrediet gevraagd van: • € 10.000 voor organisatie (aanpassing website, formulieren etc.) • € 43.000 voor uitvoering en begeleiding; • € 15.000 voor participatie- en advieskosten. De dekking hiervoor vindt plaats binnen het nog beschikbare budget dat eerder is toegekend voor het onderzoek naar de mogelijkheden voor een natuurbegraafplaats in combinatie met de aanplant van verschillende bomen en heesters, een klein arboretum. Er is dus geen aanvullende begrotingswijziging nodig voor dit onderdeel.

Voor het uitvoeren van onderzoeken naar de mogelijkheden voor de aanleg van een natuurbegraafplaats en haalbaarheid is in de exploitatie een bedrag van € 100.000 beschikbaar gesteld. Van dit bedrag is tot op heden ongeveer € 32.000 besteed aan diverse voorbereidende onderzoeken en analyses. Er resteert daarom een bedrag van € 68.000. Dit bedrag wenden we aan voor de verdere voorbereidingskosten. Deze fase omvat onder andere het opstellen van ontwerpdocumenten, vergunningprocedures, communicatie met belanghebbenden en afstemming met natuurorganisaties. De kosten worden binnen de bestaande middelen opgevangen. 5. Conclusie De financiële gevolgen van dit voorstel zijn beheersbaar en passend binnen de meerjarenbegroting. Het investeringskrediet zal aan het vigerende meerjarig-investeringsplan worden toegevoegd voor uitvoering in het jaar 2026. De structurele kosten en baten zullen bij de kadernota worden opgenomen opdat deze vanaf 2027 in de begroting zijn verwerkt. Afhankelijk van de gefaseerde exploitatieontwikkeling zal de investering met een verwachte opbrengst per saldo van ongeveer € 25.000 per jaar bijdragen aan dekking van de jaarlijkse kosten van de 5 algemene begraafplaatsen. Alternatieven Als er geen actie wordt ondernomen om het beheer van begraafplaatsen toekomstbestendig te maken, zal naar verwachting exploitatie een groter vraagstuk worden.

De gemeente kan er ook voor kiezen om enkel natuurlijk begraven aan te bieden en niet een combinatie van natuurbegraven en natuurlijk begraven. Participatie Er is een enquête uitgevoerd onder uitvaartondernemers en uitvaartverenigingen waarin is aangeven dat men nu voor natuurbegraven naar de grotere natuurbegraafplaatsen in de wijde omgeving gaat. Er is echter ook behoefte aan een locatie dichterbij, bij voorkeur op fietsafstand. Ook is er informatie ingewonnen bij experts op het gebied van (natuurlijk) begraven. Het proces om tot een gedragen ontwerp te komen wordt in fases uitgevoerd. Fase 1: De raad wordt als eerste gevraagd kennis te nemen van de onderzoeksresultaten, te besluiten tot realisatie van een natuurbegraafplaats en gevraagd dit rapport vrij te geven voor consultatie van belanghebbenden. Immers als de raad niet positief is over verdere uitwerking van de gebiedsinrichting wordt participatie als onnodig ervaren door participanten. Fase 2: Het participatietraject heeft als doel belanghebbenden, zoals inwoners, ondernemers en natuurorganisaties, actief te betrekken bij het ontwerpproces en hen de gelegenheid te geven hun ideeën en wensen in te brengen. De schetsontwerpen dienen daarbij als een eerste verkenning van de mogelijkheden en vormen een basis om samen te komen tot een gedeeld beeld.

Deze ontwerpen ondersteunen de gesprekken met de betrokken partijen en helpen om verschillende perspectieven zichtbaar te maken. De gepresenteerde schetsen zijn opgesteld in een organische ontwerpstijl, waarin ook een klein arboretum een plek heeft. Tijdens de bijeenkomsten met belanghebbenden wordt daarnaast aandacht besteed aan andere mogelijke ontwerpvoorstellen en aan de aansluiting op het omliggende landschap. Op deze manier kan het uiteindelijke schetsontwerp vanaf de basis worden opgebouwd, waarbij de inzichten die tijdens het participatieproces worden opgehaald, worden meegenomen. Communicatie Het collegebesluit wordt gepubliceerd. Na goedkeuring van de raad worden de rapporten door middel van een persbericht gedeeld met inwoners en belanghebbenden. Ook volgt een uitnodiging naar inwoners en belanghebbenden voor de informatiemiddag waarmee fase twee van de participatie wordt uitgevoerd.

Bijlagen 1. Verkenning mogelijkheden natuurbegraven binnen de gemeente de Wolden 2. Natuurbegraven Ruinen Toelichting schetsontwerp 3. Globale raming realisatie natuurbegraven Ruinen 4. Raadsbesluit 5. Collegevoorstel 6. Begrotingswijziging 7. Persbericht Zuidwolde, 18 november 2025 Burgemeester en Wethouders van De Wolden,

Roelof Pieter Koning gemeentesecretaris

Inge C. J. Nieuwenhuizen burgemeester