Raadsvoorstel karakteristieke panden en objecten

Voorstel voor de Raad Datum raadsvergadering : 8 juli 2021 Agendapuntnummer : IX, punt 4 Portefeuillehouder : Wethouder Gerrie Hempen-Prent Aan de gemeenteraad Onderwerp: Gewijzigde lijst ‘karakteristieke panden en objecten in welstandsvrije gebieden’ en supplement karakteristieke panden bij de welstandsnota Samenvatting: De lijst karakteristieke panden in welstandsvrije gebieden is teruggebracht van 443 naar 138. Op deze 132 panden en 6 objecten (zoals een transformatorhuisje) wordt welstand van toepassing. Toetsingscriteria en beschrijvingen worden als supplement aan de vigerende welstandsnota toegevoegd. Wanneer uw raad instemt met de reactienota en vervolgens de gewijzigde lijst vaststelt en de toetsingscriteria vaststelt als supplement bij de welstandsnota, wordt dit formeel beleid. Dit geeft zekerheid aan de eigenaren van karakteristieke panden en duidelijkheid bij verbouwplannen en ruimtelijke ontwikkelingen. De regels worden planologisch verwerkt onder de nieuwe omgevingswet. Fase van besluitvorming: Besluitvormend Ontwerpbesluit: 1. In te stemmen met de reactienota ‘karakteristieke panden en objecten in welstandsvrije gebieden’, 2. De gewijzigde lijst ‘karakteristieke panden en objecten in welstandsvrije gebieden’ met bijbehorende selectiecriteria vast te stellen, 3.

Het supplement ‘karakteristieke panden in welstandsvrije gebieden’ vast te stellen en aan de vigerende welstandsnota toe te voegen. Inleiding en aanleiding: Sinds 2013 beschikt gemeente De Wolden over een cultuurhistorische waardenkaart en een bijbehorende lijst met 579 karakteristieke panden. Nadat grote delen van de gemeente in 2013 welstandsvrij zijn verklaard, is de regelgeving voor karakteristieke panden in de welstandsvrije gebieden (443) onduidelijker geworden: ze zijn welstandsvrij, maar worden vanuit de karakteristieke aanduiding getoetst op een manier die veel lijkt op een welstandstoets. Tijdens het raadsdebat op 16 februari 2017 zijn een aantal mogelijke oplossingen besproken om de regelgeving eenduidiger te maken. In het raadsbesluit van 29 juni 2017 geeft de raad opdracht tot het opstellen van een top 100 karakteristieke panden uit welstandsvrije gebieden, waarbij de cultuurhistorische waardenkaart maatgevend is. Ook dienen toetsingscriteria voor karakteristieke panden aan de welstandsnota te worden toegevoegd en stimuleringsplanologie wordt toegestaan (100 m2 extra bebouwing, mits er bij grote verbouwingen of bij nieuwbouw na sloop de karakteristieke waarden behouden blijven). Deze regels worden in een nog op te stellen bestemmingsplan opgenomen.

De karakteristieke panden in gebieden waar welstand van toepassing is, vallen onder de betreffende gebiedscriteria uit de welstandsnota. Deze panden zijn geen onderdeel van dit besluit.

Pagina 1 van 4

Problemen of vraagstukken: De lijst karakteristieke panden heeft van 1 oktober tot 11 november 2020 ter inzage gelegen voor inspraak. Tijdens de inspraakperiode zijn er 14 reacties binnen gekomen van 8 huishoudens. Een aantal eigenaren ziet de karakteristieke aanduiding als belemmerend en beperkend. Ook hebben sommige eigenaren moeite met de selectiecriteria die gehanteerd zijn of verwachten zij problemen bij de verkoop van het pand. De reacties zijn samengevat en behandeld in de bijgevoegde reactienota. Als uw raad besluit de lijst met 138 karakteristieke panden in welstandsvrijgebied vast te stellen, dan wordt de borging van cultuurhistorische waarden voor deze panden in de welstandsnota en het nog op te stellen omgevingsplan geregeld. Voor de panden die niet hoog genoeg scoorden om op de lijst te komen, vervalt de karakteristieke aanduiding en bijbehorende borging. Dat deze panden niet hoog genoeg scoorden om op de lijst te komen, betekent niet dat ze geen cultuurhistorische waarde bezitten. Bij sloop of verbouwplannen bestaat het risico dat er karakteristieke waarden verloren gaan. Ontwerpbesluit: toelichting en argumentatie: De lijst karakteristieke panden bevat omschrijvingen van alle karakteristieke panden in de welstandsvrije gebieden.

Uit de omschrijving blijkt welke specifieke onderdelen karakteristiek zijn, naast de algemene criteria die voor allee karakteristieke panden gelden. Hiertoe zijn luchtfoto’s, een vooraanzicht en de ligging op de kaart toegevoegd. Bovendien is elk pand van een score voorzien. De selectie en waardering is op een zorgvuldige manier door deskundigen in samenspraak met de historische verenigingen uitgevoerd. Voor eigenaren en als toetsingsinstrument biedt de lijst duidelijkheid over de karakteristieke waarden. Aan de welstandsnota worden algemene toetsingscriteria toegevoegd om de ligging, hoofdvorm en kenmerken te behouden. Deze regels stonden al in de vigerende beheersverordening en bestemmingsplannen, maar werden ambtelijk afgehandeld. Om cultuurhistorische belangen volwaardig mee te laten wegen, is de beoordeling door een onafhankelijke en deskundige commissie belangrijk. Met het supplement bij de welstandsnota waarin de toetsingscriteria en de beschrijvingen van de karakteristieke panden staan, wordt dit geregeld. Alternatief beleid: Uw raad kan ervoor kiezen meer panden af te voeren van de lijst om tot een top 100 te komen. De lijst is echter op zorgvuldige manier in overleg met de historische verenigingen en met deskundigen tot stand gekomen. Met minder dan 138 panden verliest de lijst zijn samenhang.

Bovendien komen cultuurhistorische waarden al meer onder druk te staan door het afvoeren van 305 panden van de oorspronkelijke lijst. Het rekening houden met cultuurhistorische waarden is een wettelijke verplichting. Uw raad kan er ook voor kiezen de lijst karakteristieke panden niet vast te stellen, maar hiermee te wachten tot er bijvoorbeeld een bestemmingsplan gereed is. Dit zal op zijn vroegst begin 2022 zijn, maar waarschijnlijker is dat de planologische verwerking hiervan onder de nieuwe omgevingswet plaats vindt (omgevingsplan). Dat deze lijst op dat moment al vastgesteld beleid zou zijn, maakt die verwerking een stuk eenvoudiger. Bij beide mogelijkheden wordt de periode waarin de nieuwe lijst geen formeel beleid is echter aanzienlijk verlengd en kan er bij nieuwe ontwikkelingen/plannen etc. niet op geanticipeerd worden. Dit heeft onduidelijke situaties, extra belasting van de organisatie, vertragingen bij vergunningaanvragen en frustratie bij initiatiefnemers tot gevolg. Financiële effecten: N.v.t.

Pagina 2 van 4

Personele effecten: N.v.t. Juridische effecten: Om de karakteristieke panden in welstandsvrije gebieden aan welstandseisen te kunnen toetsen, dienen de toetsingscriteria en beschrijvingen als supplement aan de vigerende welstandsnota toegevoegd te worden. De karakteristieke aanduiding dient in een bestemmingsplan (of omgevingsplan) verwerkt te worden om het een juridische basis te geven. De planologische verwerking van de lijst zal te zijner tijd aan de raad worden aangeboden. Op dat moment hebben belanghebbenden de mogelijkheid om bezwaar te maken en in te spreken. Participatie- en communicatieparagraaf: (in te vullen aan de hand van de menukaart) De vier historische verenigingen in de gemeente zijn vanaf het begin actief betrokken bij het samenstellen van de lijst. De verenigingen hebben samen met adviseurs van Libau keuzes voor de voorlopige lijst gemaakt op basis van vijf selectiecriteria. De panden met de hoogste score kwamen op de conceptlijst. De samenwerking is prettig verlopen. De conceptlijst karakteristieke panden en objecten heeft van 1 oktober tot 11 november 2020 ter inzage gelegen voor inspraak. Eigenaren van karakteristieke panden hebben tweemaal een brief ontvangen om hen te informeren over de beleidswijziging en mogelijkheid tot inspraak.

Vanwege corona maatregelen was de lijst digitaal via de gemeentelijke website en fysiek op het gemeentehuis in te zien, maar kon geen informatieavond voor geïnteresseerden worden georganiseerd. Omwonenden zijn niet actief geïnformeerd, maar de data van de inspraakprocedure zijn gepubliceerd in de Wolder Courant van 30 september 2020. Fatale termijnen: Niet van toepassing. Aanpak en uitvoering: Om tot een herziening van de lijst karakteristieke panden te komen, is Libau gevraagd tot een selectie te komen, waarbij werd uitgegaan van een aantal tussen de 50 en 150. Om het aantal in omvang terug te brengen, zijn allereerst de laagst scorende panden afgevallen en zijn alle panden met een score hoger dan 15 punten opnieuw beoordeeld. Hiervoor is gebruik gemaakt van de selectiecriteria voor gebouwd erfgoed van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. In samenspraak met de historische verenigingen is gekozen om de nadruk op twee selectiecriteria te leggen: de cultuurhistorische waarde en de stedenbouwkundige (ensemble) waarde. De cultuurhistorische waarde geeft aan in welke mate een gebouw een rol speelt in het verhaal van de ontstaansgeschiedenis van De Wolden. De stedenbouwkundige waarde geeft aan in hoeverre er sprake is van ruimtelijke relaties tussen gebouwen of het gebouw en de omgeving.

Bebouwing die onderling samenhang vertoont, is van een hogere score voorzien dan op zichzelf staande bebouwing. Hetzelfde geldt voor zichtbare panden ten opzichte van minder zichtbare panden. De objecten zijn beoordeeld aan de hand van foto- en kaartmateriaal. Ook is er aanvullend veldwerk verricht. Vervolgens is een schifting gemaakt tussen panden die wel en niet voldoen aan de selectiecriteria. Van de panden die als karakteristiek kwalificeren is een korte beschrijving opgesteld, voorzien van een foto en kaarten. De voorselectie is voorgelegd aan de werkgroep met vertegenwoordigers van de historische verenigingen. Zij zijn ook bij het bepalen van de aanpak betrokken

Pagina 3 van 4

geweest. In sessies met de werkgroep kon gereageerd worden op de voorselectie en konden objecten van de lijst worden gehaald en worden toegevoegd. Ook konden er aanvullende gegevens aangedragen worden om de beschrijvingen accurater te maken. Dit heeft geresulteerd in de definitieve selectie, die als lijst ter inzage heeft gelegen. Naar aanleiding van de inspraakperiode zijn drie wijzigingen in de lijst verwerkt: een beschrijving is aangepast, een oorspronkelijke functie is aangepast en één pand is alsnog van de lijst afgevoerd. Bijlagen: • Reactienota lijst karakteristieke panden en objecten • Gewijzigde lijst karakteristieke panden en objecten, inclusief selectiecriteria • Supplement welstandsnota ‘karakteristieke panden in welstandsvrijgebied’. Zuidwolde, 24 juni 2021 Burgemeester en wethouders van De Wolden,

Vanessa Gosselink-van Dijk secretaris a.i.

Janny Vlietstra burgemeester

Pagina 4 van 4