Raadsvoorstel kansrijk gebied windenergie

Voorstel voor de raad Datum behandeling • Beeldvormend – Deur geven • Opiniërend – Deur Spitten • Besluitvormend – Der op an Agendapuntnummer : Portefeuillehouder : Gerrie Hempen-Prent

: 12 september 2024 : 19 september 2024 : 26 september 2024 (onder voorbehoud)

Aan de gemeenteraad Onderwerp Onderzoek naar mogelijkheden voor windenergie Wij willen 1. Wij willen invulling geven aan een deel van onze techniekneutrale ambitie voor de Regionale Energie Strategieën Regio Drenthe (hierna: RES) van 0,037 TWh voor 2030 met windenergie om daarmee een bijdrage te leveren aan de opwek van hernieuwbare energie; 2. Inzetten op hernieuwbare energieprojecten met een lokaal eigenaarschap van minimaal 70, met een streven naar 100 procent. Wij besluiten 1. De Verkenning wind- en zonne-energie gemeente De Wolden ter kennisgeving aan te nemen; 2. Het gebied Ruinerwold Noord aan te wijzen als kansrijk gebied voor de opwek van windenergie; 3. Samen met de omgeving de mogelijkheden voor windenergie in het gebied Ruinerwold Noord verder te onderzoeken. Want 1.1.

De Verkenning wind- en zonne-energie vormt de basis van dit voorstel om de mogelijkheden voor windenergie te onderzoeken in De Wolden. Om in kaart te brengen welke mogelijkheden er zijn om aan onze RES-opgave te voldoen hebben wij een potentiescan uit laten voeren. Daarbij is gekeken naar de mogelijkheden om zonne- en windenergie in onze gemeente op te wekken, zowel groot- als kleinschalig. De verkenning geeft inzicht in de ruimtelijke beperkingen en mogelijkheden om zonne- of windenergie op te wekken.

2.1.

De gemeente moet nog 82% van de RES-opgave vóór 2030 realiseren. Op dit moment hebben we in De Wolden 0,02 TWh van ons RES-bod van 0,1 TWh gerealiseerd (cijfers juni 2024). Om ons RES-bod tijdig in te vullen, zullen we moeten inzetten op meerdere projecten voor de grootschalige opwek van hernieuwbare energie. Door de mogelijkheden voor windenergie in het gebied Ruinerwold Noord verder te onderzoeken, zetten we ons in om tijdig invulling te geven aan de RES-opgave. Deze onderzoeken en dit kansrijke gebied zijn bouwblokken voor de energiestrategie, waarin we uiteenzetten hoe we invulling willen geven aan onze RES-opgave en onze opgave richting 2040.

2.2.

In het gebied Ruinerwold Noord is het mogelijk om de maximale afstand tot woningen en andere geluidsgevoelige objecten aan te houden. Uit de Verkenning wind- en zonne-energie gemeente de Wolden blijkt dat het gebied Ruinerwold Noord het meest kansrijk is, omdat hier de maximaal mogelijke

Pagina 1 van 8

afstand tot woningen en andere geluidsgevoelige objecten gehanteerd kan worden, namelijk meer dan 800m. Dit betekent dat er een grotere afstand mogelijk is dan de nieuwe wettelijke afstandsnormen die minimaal 500 meter bedraagt1, en afgaande op de strengere geluidsnormen op minimaal 600 meter zal uitkomen. Een maximale afstand tot woningen achten wij wenselijk, omdat eventuele hinder van windmolens zo kan worden beperkt. Uit de scan blijkt ook dat er wat betreft regelgeving geen harde ruimtelijke beperkingen voor windenergie in het gebied zijn. Hieronder vallen onder andere aspecten als de nabijheid van infrastructuur, laagvliegroutes, landschappelijke (on)mogelijkheden en andere ruimtelijke aspecten. 2.3.

Er zijn al plannen voor windenergie in de omgeving van het gebied Ruinerwold Noord. De gemeente Meppel heeft het Omgevingsprogramma Noord IV2 vastgesteld. Hierin staat dat, mocht het themapark niet doorgaan, er wordt gekozen voor het scenario ‘werklandschap’: een bedrijventerrein in combinatie met windenergie en waterberging. Gezien deze ontwikkelingen is voor onze gemeente kansrijk om, al dan niet gezamenlijk, de mogelijkheden voor windenergie in dit gebied verder te onderzoeken.

3.1.

Het onderzoeken van de mogelijkheden doen we samen met de omgeving. Door nu samen met de omgeving de mogelijkheden voor windenergie in het gebied Ruinerwold Noord verder te onderzoeken, kunnen we de omgeving in een vroeg stadium bij deze ontwikkeling betrekken. Dit doen we in de vorm van een gebiedsproces waarbij we de mogelijkheden met de omgeving verder onderzoeken. Ook brengen we met elkaar in kaart of en in hoeverre het mogelijk is om het gebied van onderaf te ontwikkelen.

3.2.

De Wolden streeft naar lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100%. Tien energiecoöperaties hebben op 21 februari 2023 een intentieovereenkomst ondertekend voor onderzoek naar samenwerking op grootschalige energie opwek en opslag. Hiermee wil men de regie voor een grootschalig opwekinitiatief in eigen hand houden en ervoor zorgen dat alle lusten terugvloeien naar de omgeving. Door nu vroegtijdig met de omgeving in gesprek te gaan, kan samen met de inwoners/grondeigenaren van een kansrijk gebied voor grootschalige opwek van hernieuwbare energie worden onderzocht of het mogelijk is om het gebied van onderaf te ontwikkelen. Op deze manier moet er een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100%, ontstaan.

Maar 2.1.

Het verder onderzoeken van de mogelijkheden, betekent niet dat er met zekerheid windenergie in dit gebied wordt gerealiseerd. Het besluit om de mogelijkheden voor windenergie verder te willen onderzoeken, betekent niet dat wordt besloten dat er met zekerheid windenergie in dit gebied wordt gerealiseerd. Voordat dit besluit kan worden genomen zal eerst een gebiedsproces met de omgeving plaats moeten vinden. Ook zullen eerst aanvullende onderzoeken moeten worden uitgevoerd, zoals een PlanMER, waarbij de milieueffecten van windturbines worden onderzocht in het zoekgebied. Vervolgens moeten de gebruikelijke ruimtelijke procedures worden gevolgd. Door dit besluit te nemen, geven we wel duidelijkheid aan de omgeving dat we de mogelijkheden verder gaan onderzoeken zodat er een gebiedsproces van start kan gaan.

1 Volgens de nieuwe regels die op 1 juli 2025 ingaan geldt voor windturbines een

minimale afstand van twee keer de tiphoogte (Besluit activiteiten leefomgeving). 2 https://meppel.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/09b5c625-875c-40aa81b2-8059a854eb94?documentId=efd441eb-f301-4b61-a799d009764a6daf&agendaItemId=7e78648e-0539-4e5a-8b47-dd9bec6607fe Pagina 2 van 8

2.2.

Het dorpsgezicht van Ruinerwold kent de status ‘gewaardeerd’. Het dorpsgezicht van Ruinerwold heeft geen Rijksbeschermde status, maar kent een ‘gewaardeerde status’. Dit betekent dat er bij ontwikkelingen rekening moet worden gehouden met de impact op het dorpsgezicht van Ruinerwold. De mogelijke gevolgen op het dorpsgezicht zijn zodoende een belangrijk aandachtspunt binnen de vervolgonderzoeken.

3.1.

In zijn algemeenheid is windenergie een gevoelig onderwerp voor de omgeving en kan het leiden tot overlast. De grootschalige opwek van windenergie heeft in zijn algemeenheid een impact op de omgeving en kan leiden tot overlast. Het vroegtijdig betrekken van de omgeving past bij de inzet op lokaal eigenaarschap en de mogelijkheid voor inwoners om invloed uit te oefenen op het proces en de vervolgplannen. Met lokaal eigenaarschap wordt gestreefd naar het evenredig verdelen van de lusten en lasten, waarbij de omgeving kan meeprofiteren van de eventuele opbrengsten van hernieuwbare energie. Daarbij is het belangrijk om aan te sluiten op de initiatieven die vanuit de omgeving zelf komen, zoals het initiatief van de tien energiecoöperaties onder begeleiding van de Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe.

Achtergrond Op 24 juni 2021 zijn de Regionale Energie Strategieën Drenthe vastgesteld (hierna: RES). Daarin hebben wij als gemeente afspraken gemaakt om in 2030 0,1 TWh aan hernieuwbare elektriciteit per jaar op te wekken. Om invulling te geven aan de RESopgave heeft de Raad per motie3 verzocht om samen met inwoners/grondeigenaren van een kansrijk gebied voor grootschalige opwek van hernieuwbare energie te onderzoeken of het mogelijk is om het gebied van onderaf te ontwikkelen. Op deze manier moet er een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100%, ontstaan. Energiestrategie De Wolden In de toekomstvisie 2022-2040 “Samen aan zet!” worden de thema’s fossielvrije toekomst, duurzame energie en lokaal eigenaarschap genoemd als prioriteit. De Wolden heeft daarbij de ambitie om in 2030 70% van de elektriciteit duurzaam op te wekken en in 2040 100%. Daar wordt lokaal eigenaarschap als kans en voorwaarde voor het realiseren van grootschalige duurzame energieopwekking gezien. Om hier invulling aan te geven werken we aan een Energiestrategie De Wolden. Binnen onze energiestrategie maken we onderscheid tussen kansrijke grootschalige initiatieven en kleinschalige initiatieven met de Dorps Energie Strategieën (hierna: DES). We streven ernaar om de energiestrategie vóór het eind van 2024 aan u voor te leggen.

Kansrijke grootschalige initiatieven Om de RES-opgave en onze doelstelling voor 2030 tijdig te realiseren zullen we, naast de ondersteuning van kleinschalige initiatieven met de Dorps Energie Strategieën, op een aantal grootschalige projecten in moeten zetten. Om in kaart te brengen welke mogelijkheden er zijn om aan onze RES-opgave te voldoen hebben wij een potentiescan uit laten voeren: de Verkenning wind- en zonne-energie gemeente De Wolden. Hierbij zijn, op basis van ruimtelijke beperkingen, de mogelijkheden in kaart gebracht om zonne- of windenergie op te wekken. Zowel grootschalig als kleinschalig. Voor windenergie is gekeken naar meerdere afstanden tot geluidsgevoelige objecten: 400, 600 en 800 meter. Uit deze scan blijkt dat het in een aantal gebieden in onze gemeente mogelijk is om windenergie op te wekken, binnen de nieuwe afstandsregels vanuit het Rijk (zie de verkenning in de bijlage). Bij een windturbine met een tiphoogte van 250 meter bedraagt de minimale afstand tot geluidsgevoelige objecten 500 meter. Als we vervolgens ook de nieuwe vereisten omtrent geluid meenemen (45 dB Lden (overdag) en 39 dB Lnight (in de nacht)), dan zullen we ongeveer 600 meter afstand ten opzichte van geluidsgevoelige objecten aan moeten houden. 3 https://dewolden.raadsinformatie.nl/document/10356007/1

Pagina 3 van 8

In het verkenningsrapport zijn in totaal 5 zoekgebieden gedefinieerd als potentieel kansrijk, met de minimale wettelijke afstand van 600m tot geluidsgevoelige objecten. Dit gaat om de gebieden (zie figuur 1): A. Het gebied ten noorden van Drogteropslagen/ ten Oosten van Linde B. Het gebied tussen Alteveer en Linde C. Het gebied tussen Ruinen en de N375 D. Het gebied tussen Oosteinde en Ruinen E. Het gebied Ruinerwold Noord

Figuur 1: Potentieel kansrijke zoekgebieden grootschalige wind bij een minimale afstand van 600 meter tot geluidsgevoelige objecten

Als we als uitgangspunt hanteren: ‘de maximaal mogelijke afstand tot woningen en andere geluidsgevoelige objecten’ om geluidshinder voor omwonenden zoveel mogelijk te beperken, dan is het wenselijk om het gebied te onderzoeken waar de grootst mogelijke afstand tot geluidsgevoelige objecten kan worden aangehouden. Een grotere afstand dan wordt vereist vanuit de wettelijke normen, achten wij wenselijk omdat eventuele hinder van windmolens zo kan worden beperkt. Als we de grootst mogelijke afstand tot woningen en andere geluidsgevoelige objecten in onze gemeente aanhouden (800m), dan blijft alleen het gebied Ruinerwold Noord4 over (zie figuur 2). In het gebied ter rechterzijde (zie figuur 2) is het namelijk niet mogelijk om een lijnopstelling van drie windmolens te plaatsen. De provincie Drenthe hanteert vanuit landschappelijk oogpunt een lijnopstelling van minimaal drie windturbines als uitgangspunt. Daarbij komt dat één solitaire windturbine onvoldoende bijdraagt aan de realisatie van onze RES-opgave. Het gebied met de grootste afstand tot geluidsgevoelige objecten en woningen ligt in gebied E: het gebied Ruinerwold Noord. 4 Hierbij geldt als uitgangspunt: een moderne windturbine op land met een geïnstalleerd

vermogen van 5-6 MW, een tiphoogte van 250 meter en een rotordiameter van 170 meter. Uit de vervolgonderzoeken moet blijken in hoeverre dit type molen wenselijk is. Pagina 4 van 8

Figuur 2: Mogelijkheden windenergie met 800m afstand tot geluidsgevoelige objecten

Daarbij komt dat de gemeente Meppel het omgevingsprogramma Noord IV heeft vastgesteld. Op 10 januari 2024 is duidelijk geworden dat het scenario themapark niet doorgaat. In het vastgestelde omgevingsprogramma (september 2023) staat als terugvalscenario een werklocatie: een bedrijventerrein in combinatie met de opwekking van windenergie en waterberging. Dit scenario wordt nu verder uitgewerkt. Gezien ons onderzoeksgebied ook in de omgeving ligt van Noord IV kan het logisch zijn om in het vervolgonderzoek deze ontwikkelingen nauw te volgen en waar mogelijk gezamenlijk op trekken (zie figuur 3).

Figuur 3: Ligging Noord IV (bron: Omgevingsprogramma Noord IV gemeente Meppel) Pagina 5 van 8

Naast de ontwikkelingen in de gemeente Meppel heeft de gemeente Westerveld in kaart laten brengen waar mogelijkheden liggen voor grootschalige energie opwek (zie figuur 4). In het rapport Energietransitie in het Westerveldse Landschap (2021) wordt het gebied ten zuiden van Havelte benoemd als kansrijk gebied voor grootschalige energie opwek. Dit gebied grenst aan de noordkant van het Noord IV gebied van Meppel. In het rapport zijn voor dit gebied enkele varianten voor energie opwek weergegeven, maar dit is niet vastgelegd in het Omgevingsprogramma van de gemeente Westerveld. De gemeente heeft nu ook geen concrete plannen voor de opwek van windenergie.

Figuur 4: Kansrijk gebied voor grootschalige energie opwek gemeente Westerveld (bron: Gemeente Westerveld)

Verder blijkt uit de verkenning dat er veel mogelijkheden zijn voor de opwek van zon-opland. Echter, de recentelijk aangescherpte voorkeursvolgorde zon5, maakt het op een aantal uitzonderingen na lastig om zon-op-landbouwgrond te realiseren. Dit maakt dat we voor onze RES-opgave naar andere opties moeten kijken, zoals we nu ook in het gebiedsproces bij De Wijk 20 doen. Gebiedsproces Voor het onderzoek naar windenergie voorzien we een soortgelijk gebiedsproces. Dit start met een bewonersavond, waarbij we de bewoners informeren over het besluit om de mogelijkheden voor windenergie in dit gebied te onderzoeken. Vervolgens gaan we samen met de bewoners, maar ook de energiecoöperaties en de Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe en andere belanghebbenden aan de slag om de mogelijkheden verder te onderzoeken, alvorens naar een ‘go/no go’ moment en besluitvorming toe te werken. Dit proces zal worden uitgewerkt in een plan van aanpak, waarbij we ernaar streven om dit plan van aanpak, begin 2025, samen met de omgeving uit te werken en vast te stellen. Lokaal eigenaarschap Ook is, conform uw motie van 24 juni 2021, de borging van een lokaal eigenaarschap van minimaal 70%, met een streven naar 100%, een belangrijk bouwblok van onze energiestrategie. De nieuwe Energiewet, die recentelijk door de Tweede Kamer is aangenomen, geeft meer handvatten voor lokaal eigenaarschap.

Mocht de Energiewet ook door de Eerste Kamer worden aangenomen, dan is er voor het eerst een wettelijke grondslag waarbij we als gemeente kunnen sturen op lokaal eigenaarschap. In onze energiestrategie zullen we, zodra deze mogelijkheid er is, ook kijken hoe we de kaders omtrent lokaal eigenaarschap en participatie kunnen verankeren. Kleinschalige initiatieven met de Dorps Energie Strategieën Naast een aantal grootschalige kansrijke initiatieven zijn de Dorps Energie Strategieën, zoals staat omschreven in onze Toekomstvisie, een belangrijk bouwblok van onze energiestrategie. Hiermee zetten we in op de ondersteuning van kleinschalige en lokale 5 https://open.overheid.nl/documenten/5421fe0d-fb6f-4c83-bb80-f4546457578a/file

Pagina 6 van 8

initiatieven. Zo is er de afgelopen jaren via de aanpak zon-op-dak ingezet op het ondersteunen van agrarische ondernemers en andere bedrijven met het verduurzamen van hun bedrijfsvoering. Daarnaast werken we aan een aanpak en aan ruimtelijk beleid om het voor lokale initiatieven mogelijk te maken om een kleinschalig hernieuwbaar energieproject te ontwikkelen. We streven ernaar om u hierover vóór het einde van dit jaar, tijdens de vaststelling van onze gemeentelijke energiestrategie, meer duidelijkheid te geven. Uiteindelijk zal hiervoor een wijziging van het Omgevingsplan aan u worden voorgelegd. Concluderend bestaat onze energiestrategie met betrekking tot kansrijke grootschalige en kleinschalige lokale initiatieven uit verschillende bouwblokken: (1) De Energiehub bij De Wijk 20; (2) Het zoekgebied Ruinerwold Noord voor windenergie; (3) Zonne-energie langs de A28 met de verkenning binnen het programma Opwek Energie op Rijksvastgoed; (4) Kleinschalige lokale initiatieven met de Dorps Energie Strategieën. De financiële gevolgen zijn Er zullen vervolgonderzoeken moeten worden uitgevoerd. Deze vervolgonderzoeken zullen zoveel als mogelijk worden betaald vanuit de Rijksmiddelen ter compensatie decentrale overheden energie en klimaat (hierna: CDOKE). Hiervoor zijn in 2024 en 2025 € 25.000,- per jaar aan CDOKE-middelen gereserveerd (kostenplaats 4074020202).

Mochten er aanvullende middelen nodig zijn, dan zal hier op een later moment een besluit over moeten worden genomen. Alternatieven 1. Onderzoeken van mogelijkheden voor windenergie in een ander gebied dan het gebied Ruinerwold Noord. Als alternatief kan worden gekozen om de mogelijkheden voor windenergie niet in het gebied Ruinerwold Noord te onderzoeken, maar te kiezen voor een ander gebied dat voldoet aan de wettelijke afstandsnormen van minimaal 600 meter tot geluidsgevoelige objecten: A. Het gebied ten noorden van Drogteropslagen/ ten Oosten van Linde - Voordeel: Mogelijkheid voor drie windturbines in lijnopstelling of een afstand van 750-850 meter van woningen bij een centralisatie van de windmolenopstelling (de windmolens staan dan niet in een lijnopstelling van drie molens, maar bijvoorbeeld in een driehoek). Het gebied ligt het verst verwijderd van woningen. - Nadeel: Kortere afstand tot woningen bij een lijnopstelling (600 meter). B. Het gebied tussen Alteveer en Linde - Voordeel: Mogelijkheid voor vier windturbines in een lijnopstelling binnen de wettelijke geluidsnorm. - Nadeel: Kortere afstand tot woningen (600 meter in plaats van 800 meter) en mogelijke beperkingen door Natuur Netwerk Nederland (hierna: NNN) gebieden. C.

Het gebied tussen Ruinen en de N375 - Voordeel: Mogelijkheid van zes windturbines van in twee lijnopstellingen van drie windturbines binnen de wettelijke geluidsnorm. Daarmee zijn er groeimogelijkheden (15-18MW) op deze locatie voor onze gemeentelijke opgave van 100% hernieuwbare elektriciteit in 2040. - Nadeel: Kortere afstand tot woningen (600 meter in plaats van 800 meter) en mogelijke beperkingen door NNN-gebieden. D. Het gebied tussen Oosteinde en Ruinen - Voordeel: Mogelijkheid tot een lijnopstelling van drie windturbines binnen de wettelijke geluidsnorm. - Nadeel: Ligging binnen het zachte beschermingsgebied (binnen een straal van 1800 meter) van het dorpsgezicht van Ruinerwold (gewaardeerde Pagina 7 van 8

status) en een kortere afstand tot woningen (600 meter in plaats van 800 meter). Als hiervoor wordt gekozen, heeft dit als gevolg dat we het uitgangspunt ‘maximaal mogelijke afstand tot woningen en andere geluidsgevoelige objecten’ los moeten laten. Dit is onwenselijk, omdat hiermee de directe impact op de leefomgeving niet zoveel mogelijk kan worden beperkt. Daarnaast bestaat de kans dat er, gezien het reeds vastgestelde plannen voor windenergie in het Omgevingsprogramma Noord IV van de gemeente Meppel, er wel windenergie in de omgeving van het gebied Ruinerwold Noord wordt ontwikkeld. 2. Niet de mogelijkheden voor windenergie in de gemeente onderzoeken. Een tweede alternatief luidt om in zijn volledigheid af te zien van windenergie in de gemeente. Indien hiervoor wordt gekozen zal het voor de gemeente zeer lastig tot onmogelijk worden om aan onze eigen doelstellingen voor de opwek van hernieuwbare elektriciteit te voldoen (70% in 2030 en 100% in 2040) en om invulling te geven aan onze RES-opgave. Daarnaast geldt ook hierbij dat, gezien de vastgestelde plannen voor Noord IV, de kans aanwezig is dat de gemeente Meppel wel kiest voor windenergie in de nabijheid van onze gemeentegrenzen. Participatie Bewoners zullen met een gebiedsproces worden betrokken bij de onderzoeken naar dit gebied.

Daarbij kiezen we voor de aanpak om het hernieuwbare energieproject van onderaf te ontwikkelen, zoals we bij De Wijk 20 hanteren. Er wordt na dit besluit een informatie-/bewonersavond georganiseerd. Hier worden bewoners geïnformeerd over dit besluit en het vervolgproces. Een centrale vraag bij de vervolgonderzoeken is ook hoe de omgeving (financieel) wil en kan participeren bij een eventueel toekomstig hernieuwbaar energieproject. Tevens worden de mogelijkheden in kaart gebracht of het project van onderaf kan worden ontwikkeld. Daarbij zullen de lokale energiecoöperaties en de Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe worden betrokken bij het vervolgproces. Ook zoeken we de samenwerking met de provincie Drenthe en de randgemeenten. Communicatie Na het collegebesluit is de omgeving met een persbericht geïnformeerd. Daarnaast zijn alle dorpsbelangenverenigingen van de gebieden die onderdeel uitmaken van dit voorstel voorafgaand geïnformeerd. Indien wordt besloten een gebied aan te wijzen om de mogelijkheden voor windenergie verder te onderzoeken, dan worden omwonenden per brief geïnformeerd en uitgenodigd voor een informatieavond. Bijlagen 1. Verkenning wind- en zonne-energie gemeente De Wolden Zuidwolde, DD MMMM JJJJ

Burgemeester en Wethouders van De Wolden,

Roelof Pieter Koning gemeentesecretaris

Pagina 8 van 8

Inge C.J. Nieuwenhuizen burgemeester