Notitie ‘Quick scan effecten rotonde Berghuizen’ (009385.20210503.N1.03)

Opdrachtgever

Provincie Drenthe

Datum

18 mei 2021

Onderwerp

notitie ‘Quick scan effecten rotonde Berghuizen’

Kenmerk

009385.20210503.N1.03

Pagina

1/13

1.

Inleiding

In de periode 2017-2019 heeft de provincie Drenthe en de gemeente De Wolden onderzocht of de oversteek Berghuizen met de N375 op een kosteneffectieve wijze kan worden gereconstrueerd. Inmiddels blijkt dat ongelijkvloerse oplossingen niet binnen het budget kunnen worden gerealiseerd. De provincie Drenthe en de gemeente De Wolden willen daarom de optie van een gelijkvloerse oplossing door middel van een rotonde heroverwegen. Aan Goudappel BV is de vraag gesteld om op basis van bestaande onderzoeksresultaten en bronnen, de mogelijke effecten beknopt in beeld te brengen. In voorliggende notitie worden de resultaten van deze quick scan beschreven.

2.

Verkeersstromen

2.1

Overzicht verkeersintensiteiten op relevante wegen

Figuur 2.1 toont de verkeersintensiteiten van al het gemotoriseerd verkeer (roze tekstvakjes) en vrachtverkeer (witte tekstvakjes, alleen bekend voor de N375). De verkeersintensiteiten van de N375 zijn uit 2019, de verkeersintensiteiten op het onderliggend wegennet zijn uit de periode 2000-2016. Recentere cijfers zijn voor zover bekend niet beschikbaar. Er is geen reden om aan te nemen dat de cijfers uit een recent jaar een totaal ander beeld zullen laten zien. Op de N375 rijden per etmaal op dit traject 6.800 motorvoertuigen (ten oosten van de rotonde Weerwille) tot 8.600 motorvoertuigen (ten westen van de rotonde Broekhuizen/ Oosterbroekenweg). Circa 17% van dit verkeer is vrachtverkeer. Op het onderliggend wegennet zijn de intensiteiten laag; op de Weerwilleweg/Prinsesseweg rijden ruim 2.000 motorvoertuigen per etmaal.

Goudappel BV werkt vanuit Amsterdam, Den Haag, Deventer, Eindhoven en Leeuwarden Snipperlingsdijk 4

Postbus 161

+31(0) 570 666 222

BTW NL 0072 11 879 B01

7417 BJ Deventer

7400 AD Deventer

info@goudappel.nl

KVK

Nederland

Nederland

www.goudappel.nl

IBAN NL09 INGB 0001 2746 32

3801 7479

Figuur 2.1: Overzicht relevante verkeersintensiteiten

2.2

Intensiteiten oversteek Berghuizen

Gemotoriseerd verkeer In het najaar van 2015 zijn voor alle oversteken van de N375 tellingen aan beide zijden uitgevoerd. Direct ten noorden en zuiden van de N375 rijden gemiddeld 425 motorvoertuigen per werkdag (totaal van beide richtingen). De taartdiagrammen in figuur 2 tonen een schatting van het aantal op- en afdraaiers (voertuigen die niet de N375 recht oversteken, maar afslaan van/naar de N375) op basis van deze tellingen.

2

Figuur 2.2: Passages oversteek Berghuizen

Bij deze berekening dient een kritische noot gemaakt te worden, namelijk dat het aandeel afslagbewegingen met deze gegevens niet met zekerheid bepaald kan worden. Wat feitelijk berekend wordt is het minimum aandeel afslagbewegingen. Toelichting op berekening van noord naar zuid (fictieve aantallen!): •

Telling 1: Ten zuiden van de N375 rijden 100 voertuigen (richting zuid).

•

Telling 2: Ten noorden van de N375 rijden 82 voertuigen (richting zuid).

•

Verondersteld wordt dat er 100 - 82 = 18 voertuigen van de N375 afgeslagen zijn richting het zuiden.

•

Echter, in theorie is het ook mogelijk dat er 82 voertuigen vanuit het noorden de N375 zijn opgedraaid en dat er 100 voertuigen van de N375 afgedraaid zijn richting het zuiden, dus 182 op-/afdraaiers.

In de praktijk zal de waarheid tussen beide waarden inliggen, hoogstwaarschijnlijk dicht bij de berekende waarden van de derde bullet, maar dat kun je met deze telgegevens nooit met zekerheid zeggen. Fietsverkeer In juni 2017 is het fietsverkeer op de oversteek Berghuizen gedurende acht dagen geteld. Op werkdagen en op zaterdag passeerden circa 120 fietsers, op zondag passeerden 240 fietsers (totaal beide richtingen).

3

2.3

Beschouwing verkeersnetwerk zuidwest Drenthe

Gebruik N375 Figuur 2.3 toont een globaal overzicht van de verkeersstromen in zuidwest Drenthe (bron: Mobiliteitsspectrum).

Figuur 2.3: Impressie verkeersstromen

Er zijn in feite drie hoofdverbindingen: •

A28/A32

Oost/midden Nederland – Friesland;

•

A28

Nederland - Groningen/Drenthe;

•

A28/A37

Nederland - zuidoost Drenthe.

De N375 is de gebiedsontsluitingsweg dat het gebied ontsluit en de dorpen verbindt, maar vormt door de min of meer parallelle ligging met de A28 tussen Meppel en Hoogeveen ook een alternatief voor de snelweg. De route via de N375 is een paar kilometer korter, en onder rustige omstandigheden voor personenauto’s een paar minuten trager.

4

Figuur 2.4: Reistijden via A28 en N375 (bron: Google Maps)

Met name bij congestie op de A28 tussen Meppel en Hoogeveen v.v. vormt de N375 een aantrekkelijk alternatief voor de A28. De enige andere substantiële verbinding tussen Meppel en Assen, de N371, takt pas bij Assen aan op de A28, waardoor dit geen alternatief is voor de N375 of A28. De provincie Drenthe geeft aan dat het aandeel vrachtwagens op de N375 hoog is in verhouding tot andere vergelijkbare wegen in Drenthe. Dit komt mede door de positionering van het bedrijventerrein in Meppel (noordwestzijde van Meppel, aan de N375). Verkeer tussen het bedrijventerrein en Drenthe/Groningen rijdt via de N375 en niet via knooppunt Lankhorst (A32-A28). In het regeerakkoord Rutte III (2017) is opgenomen dat Nederland een vrachtwagenheffing wil invoeren. Vrachtwagenheffing is een heffing per gereden kilometer, die betaald gaat worden door Nederlandse en buitenlandse vrachtwagens voor het gebruik van Nederlandse wegen. De ministerraad stemde op 26 juni 2020 in met het wetsvoorstel vrachtwagenheffing. De invoering van de vrachtwagenheffing in Nederland wordt niet eerder verwacht dan in 2024.

5

De vrachtwagenheffing zal gelden op vrijwel alle snelwegen en op een aantal N-wegen en gemeentelijke hoofdwegen om uitwijkend vrachtverkeer te voorkomen. De N375 is niet in het netwerk van het conceptwetsvoorstel opgenomen (zie figuur 2.5).

Figuur 2.5: Wegen vrachtwagenheffing (bron: vrachtwagenheffing.nl)

De invoering van vrachtwagenheffing kan er toe leiden dat nog meer vrachtverkeer via de N375 rijdt in plaats van via de A28. De grootte van de eventuele verschuiving is in het kader van deze quick scan niet onderzocht. Oversteek Berghuizen De oversteek Berghuizen vormt via Berghuizen en Koekanger Dwarsdijk een verbinding tussen Berghuizen en Koekange. Circa 1 kilometer oostelijker loopt parallel de verbinding Koekangerweg/Weerwilleweg/Prinsesseweg, die via de rotonde de primaire ontsluiting van Koekange is. Er zijn geen andere substantiële verkeersstromen dan van/naar Koekange, waarvoor de verbindingen een alternatieve route vormen.

6

Figuur 2.6: Alternatieve routes

3.

Verkeerskundige effecten

De provincie Drenthe en de gemeente De Wolden hebben aangegeven dat de oorspronkelijke voorkeursvariant, het vervangen van de oversteek Berghuizen door een tunnel, veel duurder uitvalt dan voorzien en daardoor niet realistisch is. De provincie en gemeente willen daarom weten wat de verkeerskundige effecten zijn als in plaats van een tunnel een rotonde wordt aangelegd. Er kunnen op hoofdlijnen drie effecten optreden: •

reistijdverlies voor het verkeer op de N375;

•

route-effecten (verschuiving van verkeer dat nu via een andere routes rijdt);

•

verkeersveiligheidseffecten.

3.1

Reistijdverlies voor het verkeer op de N375

Een nauwkeurige simulatie van de reistijdverliezen die het verkeer op de N375 zal ervaren als een rotonde wordt aangelegd, valt buiten de scope van dit onderzoek. In plaats daarvan is een globale berekening van het reistijdverlies uitgevoerd op basis van acceleratie en deceleratie van personenauto’s en vrachtwagens en de verliestijd ten gevolge van het voorrang verlenen aan verkeer op de rotonde (inclusief schijnconflicten).

7

Hieruit volgt dat een doorgaande personenauto op de N375 circa 10 seconden extra reistijd heeft als gevolg van afremmen en optrekken en een vrachtwagen circa 40 seconden. Als een voertuig ook nog voorrang moet verlenen, zal de verliestijd nog wat groter zijn, namelijk gemiddeld circa 5 seconden per voertuig. Op een gemiddelde werkdag leidt dit voor de rotonde Berghuizen tot ruim 21 verliesuren per dag voor het doorgaande verkeer (twee derde daarvan betreft het passerende vrachtverkeer).

3.2

Route-effecten (verschuiving van verkeer vanaf andere routes)

Doorgaand verkeer Een gevolg van de extra reistijd op de N375, kan zijn dat het verkeer van de N375 een andere route kiest. Voor verkeer tussen Ruinen en Meppel wordt de N375 iets minder gunstig dan de route via Oosteinde en Ruinerwold. De verwachting is dat het effect van deze ene rotonde zo beperkt is dat dit niet tot een significante verschuiving zal leiden. Zoals in paragraaf 2.3 aangegeven, is de A28 de alternatieve route voor doorgaand verkeer. Als verkeer al een andere route kiest dan zal het dus via een hogere orde weg gaan rijden en niet via een lagere orde weg, wat positief is voor bijvoorbeeld de verkeersveiligheid. Lokaal verkeer De rotonde kan er toe leiden dat lokaal verkeer een andere route kiest. Zoals in paragraaf 2.3 aangegeven, leidt een nieuwe rotonde bij Berghuizen op regionaal niveau niet tot een nieuwe verbinding in dit gebied. De aanleg van een rotonde bij Berghuizen zal niet tot extra verkeer op het onderliggend wegennet leiden, alleen (lokaal) tot een verschuiving van verkeer binnen het onderliggend wegennet. Verkeer van Berghuizen naar de N375 (beide richtingen) v.v. krijgt met een rotonde bij Berghuizen een aantrekkelijkere ontsluitingsroute en zal niet meer via Weerwille en De Weidenweg rijden. Dit is gunstig voor de leefbaarheid/verkeersveiligheid.

Verkeer van/naar Koekange krijgt een alternatief voor de rotonde Weerwille, met name naar/vanuit Meppel. Voor dit verkeer zal de reistijd via een rotonde bij Berghuizen wat afnemen en de reisafstand wordt afhankelijk van de herkomst/bestemming in Koekange 400 tot 1.000 meter korter. Ook is het karakter van beide routes anders. De route via rotonde Weerwille is grotendeels binnen de bebouwde kom (maximumsnelheid 50 km/h) en uitgevoerd met fietssuggestiestroken en voorrangskruispunten met plateaus. De route via rotonde Berghuizen (Koekanger Dwarsdijk) is hoofdzakelijk een rechte weg met een maximumsnelheid van 60 km/h, een gemengd profiel en nog landelijkere uitstraling.

8

Omdat de route via rotonde Berghuizen korter is, moet er rekening mee gehouden worden dat er een verschuiving van verkeer van Weerwilleweg/Prinsesseweg naar de Koekanger Dwarsdijk op zal treden. Dat een rotonde Berghuizen voor een deel van het verkeer aantrekkelijker is dan de rotonde Weerwille blijkt ook uit het feit dat nu al circa 10% van het verkeer op de Koekanger Dwarsdijk en Berghuizen de N375 op- of afdraait bij de oversteek Berghuizen. Hoe groot de verschuiving zal zijn is moeilijk te voorspellen, maar gezien de intensiteiten van 2.200 motorvoertuigen per etmaal via Weerwilleweg/Prinsesseweg en 400 via de Koekanger Dwarsdijk zullen de intensiteiten op de Koekanger Dwarsdijk niet ongewenst hoog worden. Waarschijnlijk zal het verkeer zich meer gelijkmatig verdelen tussen beide routes (circa 1.300 motorvoertuigen per route).

3.3

Verkeersveiligheidseffecten

Er kunnen vier groepen onderscheiden worden wat betreft verkeersveiligheidseffecten: •

doorgaand verkeer op de N375;

•

kruisend verkeer met de N375;

•

afslaand verkeer van/naar de N375;

•

verkeer op het onderliggend wegennet.

Doorgaand verkeer op de N375 Ten opzichte van een tunnel (en ook ten opzichte van de huidige situatie) zullen bij een rotonde alle voertuigen af moeten remmen, om de rotonde comfortabel en veilig te kunnen passeren. Dit is gunstig voor de verkeersveiligheid. Er zijn geen snelheidsmetingen ter plaatse van Berghuizen beschikbaar, maar uit snelheidsmetingen tussen Ruinen en de A28 blijkt dat er op de N375 structureel te hard gereden wordt.

9

Figuur 3.1: Gemeten snelheden N375 tussen Ruinen en Pesse (bron: provincie Drenthe)

Circa 77% van de automobilisten rijdt harder dan de maximumsnelheid, 40% rijdt meer dan 10% te hard, 8% rijdt harder dan 100 kilometer per uur. Kruisend verkeer met de N375 Voor zowel fietsers als gemotoriseerd verkeer (automobilisten, landbouwverkeer) zijn de oversteken met de N375 potentieel gevaarlijk. De snelheden op de N375 zijn hoog en er is geen middenberm/-eiland, waardoor met verkeer uit twee richtingen rekening gehouden moet worden. Vergeleken met de huidige situatie verbetert de verkeersveiligheid, doordat de snelheden van het N375-verkeer ter plaatse van het kruispunt veel lager zullen worden. Bovendien hoeft nog maar met verkeer uit één richting rekening gehouden te worden. Vergeleken met de tunnel is een rotonde uiteraard minder veilig, aangezien bij de tunnel beide verkeersstromen volledig gescheiden worden. Afslaand verkeer van/naar de N375 Uit de tellingen blijkt dat bij de oversteek Berghuizen minimaal circa 10% van het verkeer niet oversteekt maar op-/afdraait. Voor dit verkeer wordt het vergeleken met de huidige situatie veel veiliger met een rotonde. Vergeleken met een tunnel is er geen effect, omdat verkeer dat de N375 op-/af wil draaien in de tunnelvariant gebruik zal maken van rotonde Weerwille.

10

Verkeer op het onderliggend wegennet Naar verwachting zal een verschuiving optreden van verkeer van de Weerwilleweg/ Prinsesseweg naar de Koekanger Dwarsdijk. Deze verschuiving is op zich geen probleem, de Koekanger Dwarsdijk kan de verwachte toename van verkeer prima aan. De weg nodigt echter uit om harder dan 60 km/h te rijden. Dit verhoogt het risico op eenzijdige ongevallen (bomen langs de weg) en ongevallen met andere weggebruikers (verkeer van en naar de diverse (woon)percelen). De Koekanger Dwarsdijk is ook een route voor (recreatief) fietsverkeer, waardoor de kans op aanrijdingen met fietsers gaat toenemen. Zonder snelheidsremmende maatregelen is de verschuiving van verkeer negatief voor de verkeersveiligheid en de verschuiving zou er slechts beperkt zijn bij een tunnel1.

4.

Conclusie en suggesties mitigerende maatregelen

Algemeen In opdracht van de provincie Drenthe en gemeente De Wolden hebben wij onderzocht wat de verkeerskundige effecten zijn van een rotonde in plaats van een tunnel. Uit dit onderzoek blijkt dat de verkeerskundige effecten van een rotonde in plaats van een tunnel beperkt zijn. Er zal een verschuiving optreden van verkeer van de Weerwilleweg/ Prinsesseweg naar de Koekanger Dwarsdijk, wat ongunstig is voor de verkeersveiligheid. Door snelheidsremmende maatregelen kan dit effect gemitigeerd worden. Wij concluderen dat er geen zwaarwegende verkeerskundige argumenten zijn tegen een rotonde. Formeel is al besloten om een tunnel aan te leggen. Dit is vastgelegd in de ‘Bestuursovereenkomst inzake het duurzaam veilig inrichten van de N375’, die is gesloten na een uitvoerig participatieproces in 2018. Deze notitie richt zich uitsluitend op de verkeerskundige effecten.

Doorgaand verkeer op de N375 In de tunnelvariant kan het verkeer op de N375 ongehinderd doorrijden. Bij de rotonde zal het verkeer altijd snelheid minderen, tot circa 35 kilometer per uur en in sommige gevallen ook voorrang moeten verlenen. Verkeer op de N375 zal daardoor altijd 10 seconden (personenauto) tot 40 seconden (vrachtwagen) extra reistijd ondervinden, plus circa 5 seconden als voorrang verleend moet worden.

1

Verkeer dat nu via de Weerwilleweg/Prinsesseweg rijdt, omdat ze de oversteek Berghuizen onveilig of oncomfortabel vinden zal in de tunnelvariant via de Koekanger Dwarsdijk gaan rijden. Het is onbekend om hoeveel verkeer dit gaat.

11

•

Voor personenverkeer is dit effect minimaal. Het kan er in theorie toe leiden dat verkeer tussen Meppel en Ruinen via Ruinerwold en Oosteinde gaat rijden. De verwachting is echter dat deze verschuiving zeer beperkt zal zijn.

•

Voor vrachtverkeer tussen Groningen/Drenthe en Meppel wordt de N375 wat minder gunstig. De alternatieve route is de A28 tussen Hoogeveen en Meppel. De A28 is een stroomweg, de N375 is een gebiedsontsluitingsweg, die als binnendoor-route gebruikt wordt door vrachtverkeer. In de plannen voor vrachtwagenheffing is de N375 niet opgenomen, waardoor de N375 in de toekomst nog aantrekkelijker wordt voor vrachtverkeer. Reistijdverlies voor vrachtverkeer op de N375 is in deze situatie dan ook geen ongewenst effect.

•

Vergeleken met de tunnel heeft een rotonde een hoger risico op aanrijdingen met kruisend verkeer, maar deze conflicten gaan gepaard met lage snelheden, het risico is daardoor nog steeds laag. Daar staat bovendien tegenover dat de gemiddelde snelheid op dit deel van de N375 omlaag gaat, wat gunstig is voor de verkeersveiligheid, gezien de snelheidsovertredingen op N375.

•

Mitigerende maatregelen zijn voor doorgaand verkeer niet nodig.

Lokaal verkeer Een rotonde bij Berghuizen creëert op regionaal niveau geen nieuwe route. Lokaal ontstaat er wel een alternatief voor de rotondes Weerwille en Broekhuizen. •

Verkeer van/naar Berghuizen zal grotendeels verplaatsen van de Weidenweg en Weerwille naar de N375, wat gunstig is voor de verkeersveiligheid en leefbaarheid.

•

Verkeer tussen Koekange en Meppel zal deels verplaatsen van de Weerwilleweg en Prinsesseweg naar de Koekanger Dwarsdijk. Deze route is afhankelijk van de locatie in Koekange 400 tot 1.000 meter korter. De huidige intensiteiten zijn op de Koekanger Dwarsdijk en Prinsesseweg respectievelijk 400 en 2.200 motorvoertuigen per etmaal. De verwachting is dat bij een rotonde bij Berghuizen dit verkeer zich gelijkmatig over beide routes zal verdelen. De totale hoeveelheid verkeer via beide routes samen zal niet stijgen als gevolg van de rotonde. Wat intensiteiten betreft kan de Koekanger Dwarsdijk het extra verkeer prima aan.

•

De maximumsnelheid op de Koekanger Dwarsdijk is 60 kilometer per uur, op de Prinsesseweg is de maximumsnelheid 50 kilometer per uur. De omgeving, het horizontaal alignement en de inrichting van de Prinsesseweg maakt de maximumsnelheid daar bovendien geloofwaardiger dan op de Koekanger Dwarsdijk. Een verschuiving van verkeer van de Weerwilleweg/Prinsesseweg naar de Koekanger Dwarsdijk leidt daardoor tot een hoger verkeersveiligheidsrisico.

Mitigerende maatregelen Om het hogere verkeersveiligheidsrisico te mitigeren, liggen twee opties voor de hand, enerzijds het ontmoedigen van het gebruik van de Koekanger Dwarsdijk en anderzijds zorgen dat er minder hard gereden wordt op de Koekanger Dwarsdijk.

12

De ‘gelegenheids’-passant kan vanaf de N375 worden geweerd door de bewegwijzering naar Koekange via de rotonde Weerwille te behouden of door een afwijkende vormgeving van aansluiting van de Koekanger Dwarsdijk op de rotonde. In figuur 4.1 is een voorbeeld opgenomen waarbij een provinciale weg op een reguliere wijze is aangetakt (rechtsboven in beeld) en de zijweg door middel van uitritbanden (links in beeld).

Figuur 4.1: Afwijkende vormgeving om hiërarchie in wegen te benadrukken (bron: StreetSmart)

Voor reguliere passanten maakt de vormgeving duidelijk dat de weggebruiker een verblijfsgebied binnen rijdt. Dit karakter dient onderweg te worden benadrukt met aanvullende snelheidsremmende maatregelen op de Koekanger Dwarsdijk.

13