Natuurbegraven Ruinen toelichting schetsontwerp
Tekst van het document
Natuurbegraven Ruinen Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
Inhoudsopgave Inleiding Uitgangspunten ontwerp • Mogelijkheid tot natuurbegraven (onbepaalde tijd)
• Mogelijkheid tot natuurlijk begraven (50-jaar, daarna mogelijkheid tot herbegraven ter plaatse)
• Verhogen natuurwaarden • Verhogen recreatieve waarden • Verhogen educatieve waarden (arboretum) • Verhogen landschappelijke waarden • Goede fasering in ontwikkeling
Ontwerpmodellen Schetsontwerp Faseringsvoorstel Materialisering Boomsortiment
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
2
Inleiding Vanuit de bevolking is er steeds meer vraag naar natuurbegraven. Binnen de gemeente de Wolden is dit nog niet mogelijk. Tussen de begraafplaatsen van Ruinen ligt een kavel die ooit bestemd was als uitbreiding van de reguliere begraafplaats. Nu het begraven op reguliere begraafplaatsen afneemt (landelijke trend) is uitbreiding hiervan niet nodig. De kavel kan ruimte bieden voor een kleine gemeentelijke natuurbegraafplaats. Dit rapport geeft een toelichting op het schetsontwerp dat gemaakt is. Gekozen is voor natuurbegraven vanwege een aantal redenen: •
Het is de wens om het aanbod van gemeentelijke mogelijkheden tot begraven te vergroten.
•
We willen daarbij aansluiten op de landelijke trend, de vraag vanuit de samenleving.
•
We bieden de bewoners van De Wolden een natuurbegraafmogelijkheid, dichtbij de eigen omgeving, in eigen gemeente. Men hoeft dan niet meer naar elders voor natuurbegraven.
•
Met het invullen van het tussenligende kavel worden de bestaande begraafplaatsen van Ruinen verbonden.
•
De functie natuurbegraven laat zich prima combineren met andere wenselijke functies als verhogen natuurwaarden, verhogen recreatieve waarden en verhogen educatieve waarden.
•
De inkomsten uit natuurbegraven kunnen het tekort op de exploitatie van de gemeente begraafplaatskosten helpen verminderen.
Natuurbegraafplaats Oud Turnhout (België) Gerealiseerd 2025 Foto: Gemeente Oud Turnhout
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
3
Uitgangspunten ontwerp Mogelijkheid tot natuurbegraven (onbepaalde tijd) Dit zijn met name plekken onder toekomstige boomkronen. Bij nieuw te planten bomen kunnen de graven op 2 meter vanaf de stam worden gerealiseerd. Met de jaren wordt de afstand waarop graven kunnen worden gerealiseerd steeds groter. Een goede richtlijn is de wortelzone van de bomen aan te houden. Deze bevindt zich doorgaans ongeveer recht onder de boomkroon. Bij een kroondiameter van 10 meter is deze afstand inmiddels 5 meter. De plekken voor natuurbegraven (onbepaalde tijd) zijn tegen hogere tarieven uit te geven dan de plekken voor natuurlijk begraven.
Mogelijkheid tot natuurlijk begraven (50-jaar, daarna mogelijkheid tot herbegraven ter plaatse) Deze plekken zijn gesitueerd in de open velden, met kruidenrijk grasland. Na 50 jaar vervallen de grafrechten. De stoffelijke resten kunnen dan worden herbegraven onderin het bestaande graf en de gemeente kan het graf opnieuw uitgeven. Beide graftypen worden alleen tijdelijk gemarkeerd met een dunne houten schijf die op termijn zal vergaan waardoor het graf onderdeel wordt van het landschap.
Ter plaatse van bomen zijn graven voor onbepaalde tijd uit te geven.
In open gebied, zonder bomen is ook natuurlijk begraven een mogelijkheid.
Mogelijkheid tot urnenbegraven Behalve natuurgraven zijn er ook mogelijkheden voor het begraven van urnen. In afbreekbare urnen wordt de as voor eeuwig weer aan de aarde teruggegeven en wordt onder de leeflaag begraven. Het uitstrooien van as is niet toegestaan op de natuurbegraafplaats. Dit vanwege de ongewenste eutrofiering en de verstoring van de leeflaag. Er kan gekozen worden om uitsluitend mogelijkheden te beiden voor bijvoorbeeld natuurbegraven en urnenbegraven. Dit heeft geen gevolgen voor het ontwerp. Voorbeelden van een boomschijf als grafmarkering.
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
4
Uitgangspunten ontwerp Verhogen natuurwaarden Het huidige terrein is in gebruik als maisland. Een dergelijke gebruik heeft zeer lage natuurwaarden. Met de nieuwe inrichting worden de natuurwaarden aanzienlijk verhoogd:
Water = leven De hoeveelheid oppervlaktewater wordt vergroot door aanwezige greppels/sloten te verbreden.
Oeverzones Met het vergroten van de waterpartijen worden ook natuuroevers aangelegd die een belangrijke overgang tussen droog en nat vromen en ruimte biedt aan diverse planten en dieren.
Kruidenrijke vegetaties Het terrein wordt ingezaaid met een op de grond afgestemde kruidenmengsels dat nectar en pollen levert voor insecten. Insecten trekken weer vogels
Bomen en struiken Het gehele terrein krijgt een gevarieerde aanplant van bomen en struiken die ook een hoge pollen- of nectarwaarde hebben voor insecten, dan wel bessen leveren voor vogels.
Gradiënten Door het uitgraven van de waterpartijen komt grond vrij waarmee het terrein glooiend kan worden opgehoogd om de wettelijke vereiste drooglegging voor begraven te realiseren. Voor meer biodiversiteit zijn gradiënten erg belangrijk: Droog-nat Voedselrijk – schrale grond Schaduw en zon Voor de uitwerking van het plan heeft samenwerking met plaatselijke natuurclubs/imkerverenigingen e.d. grote meerwaarde. Mogelijk kunnen zij ook betrokken worden bij het natuurbeheer om zo de natuurwaarden en de educatieve waarden verder te kunnen ontwikkelen.
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
5
Uitgangspunten ontwerp Verhogen recreatieve waarden De natuurbegraafplaats is volledig openbaar. De padenstructuur sluit aan op de bestaande wegen en padenstructuur rond Ruinen. Het nodigt uit tot een wandeling (‘ommetje’) in een natuurrijke omgeving. Er worden ook verbindingen gemaakt met de aangrenzende begraafplaatsen. Het terrein is openbaar toegankelijk en op diverse plekken staan bankjes. Deze kunnen ook door nabestaanden geschonken worden als een ‘in memoriam’.
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
6
Uitgangspunten ontwerp Verhogen educatieve waarden De gehele kavel wordt aangeplant met een grote variëteit aan boom- en struiksoorten en met de juiste informatie voor bezoekers kan het daarmee een arboretumfunctie vervullen. De boominformatie kan ook gecombineerd worden met een nagedachtenisfunctie. Scholen zijn van harte welkom voor biologielessen in de openlucht en kunnen betrokken worden bij bijv. het realiseren van een insectenhotel, bijenburcht en nestkasten. In de uitwerking zijn diverse mogelijkheden voor lesprogramma’s op te nemen. De arboretum functie in overleg met stakeholders toespitsen op soorten die van oudsher lokaal voorkomen en gebruikt worden in bouw, voor meubels, gereedschap etc. Ter plaatse is aandacht te geven aan waarden voor biodiversiteit (nectar/bollen, vruchten en noten).
Educatie en herinnering in één plaatje. Funerair arboretum Nieuwe Ooster Begraafplaats Amsterdam Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
7
Uitgangspunten ontwerp Verhogen landschappelijke waarden De transformatie van een eentonig perceel met mais naar een gevarieerd kleinschalig landschap met verschillende gradiënten en elementen verhoogd de landschappelijke kwaliteit en belevingswaarde. De combinatie met natuurbegraven lift mee met de maatschappelijke ontwikkeling van vastleggen van de landschappelijke waarde door de dubbelbestemming natuurbegraven en de acceptatie dat begraafplaatsen een semi-openbare functie hebben als wandel- en natuurgebied.
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
8
Uitgangspunten ontwerp Goede fasering in ontwikkeling Het natuurbegraven zal in eerste instantie plaats vinden in een beperkte strook aan de noordzijde van de kavel. Zodra er behoefte aan uitbreiding is kan dit worden toegevoegd. Het overige terrein wordt wel meteen ingericht en geschikt gemaakt voor natuurbegraven. Over dit terreindeel loop een pad waar men de eerste jaren nog niet direct graven langs tegen komt. Bezoekers kunnen daarmee geleidelijk wennen en ontdekken dat een natuurbegraafplaats compleet anders is dan een reguliere begraafplaats.
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
9
Concept Ontwerpmodellen De gepresenteerde schetsen zijn opgesteld in een organische ontwerpstijl, waarin ook een arboretum een plek heeft. Tijdens de bijeenkomsten met belanghebbenden wordt daarnaast aandacht besteed aan andere mogelijke ontwerpstijlen en aan de aansluiting op het omliggende landschap. Op deze manier kan het uiteindelijke schetsontwerp vanaf de basis worden opgebouwd, waarbij de inzichten die tijdens het participatieproces worden opgehaald, worden meegenomen.
1 (voorkeursmodel)
Voorkeursmodel vanwege: • groot aantal graven • goede faseringsmogelijkheid
3 3 Natuurbegraven Ruinen
2
4 Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
10
Schetsontwerp
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
11
Faseringsvoorstel Het gehele terrein wordt meteen ingericht en geschikt gemaakt voor natuurbegraven. De uitgifte van de graven gaat echter in fases. Hierdoor is het terrein eenvoudiger en goedkoper in onderhoud en kan er gemakkelijker op de overige functies van dit terrein worden ingespeeld. Vanwege de grondwaterstand is het niet mogelijk om 2-diep te begraven. Alle graven worden enkeldiep gerealiseerd en voldoen aan de eisen conform de Wet op de lijkbezorging.
Fase 1: Het natuurbegraven zal in eerste instantie plaats vinden in een beperkte strook aan de noordzijde van de kavel. In het hier weergegeven gebied is ruimte voor circa 100 graven.
Fase 2: Zodra er behoefte aan uitbreiding is kan dit worden toegevoegd. Ook in dit weergegeven gebied is ruimte voor circa 100 graven.
Fase 3 en verder: Uiteindelijk is het gehele terrein ook te gebruiken voor natuurbegraven en natuurlijk begraven. Totale capaciteit (incl. fase 1 en 2) circa 500 graven.
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
12
Materialisering Parkeren Primair kan gebruik gemaakt worden van de parkeerplaatsen van de reguliere begraafplaats. Het is wenselijk de parkeermogelijkheden iets uit te breiden. Dit kan door grasparkeren langs de weg. Voorstel materialisatie: Haaks parkeren, met enkele bomen ertussen. Terrein wel verstevigen zodat het 365 dagen per jaar te gebruiken is.
Paden Paden voor een groot deel als halfverharding. Zonder opsluiting. Voorgestelde halfverharding type Aquado, op een ondergrond van schraal zand. Padbreedte 1,60 m. Onderhoudsextensief beheren. Accepteren dat de randen groen worden door ingroeiende grassen en kruiden en mossen.
Graspaden UItmaaien op circa 2,00 m. breed. Paden inzaaien met krudienrijk gazon mengsel. Tweewekelijks of maandelijks maaien. Lage kruiden wenselijk (madelief, ereprijs, weegbree, paardenbloem, schapenzuring etc.)
Kruidenvelden / grafvelden Inzaaien met lage en middelhoge kruidenmengsels. Geen extreme verwildering. Zowel eenjarige kruiden, als tweejarige kruiden als vaste kruiden. Op rijkere gronden 2-3x per jaar maaien. Op schale gronden 1x per jaar. Maaibeheer afstemmen op ecologische kwaliteit en esthetische kwaliteit. Eventueel langs padranden enkele extra maaibeurten.
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
13
Boomsortiment In het ontwerp is ongeveer ruimte voor 75 bomen. Voorstel is om allereerst een keuze te maken uit de inheemse boomsoorten. Deze zijn aan te vullen met Zuid-Europese boomsoorten die vanwege de klimaatverandering ook goed in het Nederlandse klimaat zijn gaan passen. Daarnaast kunnen we verder aanvullen met Noord-Amerikaanse boomsoorten en noordelijke Aziatische soorten. Veel van deze soorten zijn ook al in ons land ingeburgerd. Het voorstel is om zo min mogelijk cultivars toe te passen, maar vooral echte soorten. Enkel uitzonderingen kunnen er zijn, zoals de bruine beuk, treurberk of treurwilg.
Natuurbegraven Ruinen
Toelichting schetsontwerp
Oktober 2025
14
Colofon Opdrachtgever: Gemeente De Wolden vertegenwoordigd door: Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen Contactpersoon: Rianne Schuinder - Brinks
Opgesteld door: Ada Wille Landschaps- en begraafplaatsarchitectuur Honddijk 2 4101 NP Culemborg 06 - 23 37 97 09 info@AdaWille.nl www.AdaWille.nl i.s.m. Limes Landschapsadvies Luc van Dam Nieuwendijk 70 3443 BN Woerden 06 - 82 05 65 05 Lucvandam@Limesadvies.nl www.Limesadvies.nl