Jaarverslag Drents-Friese grensstreek 2024

Jaarverslag 2024

Foto Karin Broekhuijsen

Jaarverslag 2024

Jaarverslag van het Overlegorgaan Drents-Friese grensstreek. Vastgesteld in de vergadering van 25 juni 2025

Inhoud

Voorwoord

3

1. Algemeen: het Regionaal Landschap en de Nationale Parken

5

2. Landschap, cultuurhistorie en erfgoed

8

3. Duurzame recreatie en toerisme

10

4. Vitale landbouw

16

5. Communicatie en educatie

17

8. (Inter)nationale samenwerking

22

9. Natuur en water

24

Bijlagen

26

1. Organisatie Drents-Friese grensstreek 2. Overzicht Gastheren en -vrouwen 3. Besluitenlijsten Overlegorgaan 4. Begroting en rekening 2024 5. Overzicht afgeronde projecten 6. Actuele nieuwsberichten op de website in 2024 7. Adressen partners

27 29 31 32 34 36 39

Voorwoord

Zoeken naar de gemene deler is essentieel De ruimtelijke ordening van ons land piept en kraakt in alle voegen en moet echt vanuit het bodem- en watersysteem opnieuw opgebouwd worden. Dit blijkt echter makkelijker gezegd dan gedaan, want we zijn gegijzeld in het heden. Het heden geeft ons houvast, terwijl we angst hebben voor de toekomst omdat we bang zijn te verliezen wat we hebben. De tijd is voorbij waar omgevingsvraagstukken betrekkelijk geïsoleerd konden worden behandeld in een land waar voldoende ruimte was om te bouwen en te ordenen, met heel herkenbare kosten en baten. Anno 2024 raakt de ruimte op. Het gaat om vraagstukken als klimaatverandering en biodiversiteit, die existentieel zijn voor ons voortbestaan, die onderling verbonden zijn en verweven zijn met economische, sociale en verdelingsvragen. Gebiedsgericht werken is meer dan het projecteren van één opgave op een gebied of het erf. Het neemt het hele gebied als basis en bekijkt de opgaven die er spelen in samenhang. Om effectief samen te werken aan de ontwikkelingen in het landelijk gebied, is een veranderende houding van alle betrokkenen in een gebiedsproces nodig. Onderhandelen over sectorale belangen is niet voldoende. Samenwerking en zoeken naar een gemene deler is essentieel.

Moedig voorwaarts Met elkaar dragen we een bijzondere verantwoordelijkheid. Meer samenhang aan te brengen tussen het landschap, landschapsecologie, economie en cultuurhistorie binnen Zuidwest-Drenthe en een deel van Zuidoost-Fryslân. Met elkaar zijn we aanspreekbaar de Nationale Parken Dwingelderveld, Drents-Friese Wold en Oerlandschap Holtingerveld een kwaliteitsimpuls te geven. Partijen te betrekken, te zorgen voor draagvlak en de balans te vinden tussen de verschillende belangen. Actief bij te dragen aan een continu en zorgvuldig proces om unieke natuurgebieden veerkrachtig, beleefbaar en toegankelijk te maken. In 2024 is er een omslag gemaakt, zijn er de nodige bakens verzet en is een handreiking gedaan naar nieuwe deelnemers. Bewoners, ondernemers, jongeren zijn gevraagd mee te doen en waar mogelijk aan te sluiten bij spannende nieuwe projecten en ontwikkelingen. De relatie met belangrijke partners is herijkt en herbevestigd. Kortom: we spannen ons in om in een hogere versnelling de aan ons toevertrouwde nationale parken meer kleur op de wangen te geven. Hand in hand met vele betrokken maatschappelijke partners, bewoners en bedrijven.

3

Soft power Het Overlegorgaan, - het collectief van zo’n twintigtal bestuurders afkomstig uit de wereld van overheden, maatschappelijk middenveld en bedrijfsleven - is een soft power, een verbinder, voor wie evenwicht, draagvlak, een integrale, ontwerpende, innovatieve manier van werken met natuur en landschap het hoogste goed is. Omdat de Nationale Parken Dwingelderveld, het Drents-Friese Wold en Oerlandschap Holtingerveld N2000 gebieden omvatten met kwetsbare stikstofgevoelige natuur, zijn ze de komende periode onderdeel van gebiedsprocessen. Het is de kunst een juiste balans te vinden tussen het beschermen en beleefbaar maken van de natuur in betreffende nationale parken, in combinatie met goed ondernemerschap, dat kansen biedt voor verdienmodellen die bijdragen aan een duurzame instandhouding en ontwikkeling van deze gebieden. De agenda van de nationale parken draagt op deze wijze bij aan de aantrekkelijkheid van de bestemming Nederland en opvang van (de groei van) het binnenlands en inkomend toerisme en het vitaal houden van het platteland. Door de vele opgaven in samenhang te beschouwen kunnen op termijn natuurlijke ecosystemen herstellen en nieuwe lokale verdienmodellen worden aangeboord.

Benut oplossend vermogen landbouw De agrarische sector wordt vaak als probleem gezien, maar voor veel ruimtelijke opgaven is de sector een onmisbaar onderdeel van oplossingen. De sector kan ‘natuurlijk’ bijdragen als het gaat om een gezonde leefomgeving en gezond voedsel. Als we verder kijken dan de voedselproductie kan de sector zich met andere sectoren verbinden en gezamenlijk nieuwe verdienmodellen opzetten. Op het gebied van waterberging en -zuivering; de productie van energie; de productie van biobased materialen voor de bouw en de industrie; koolstofvastlegging.

Tot slot We hebben in 2024 meer grip gekregen op de inhoud en het proces. In samenspraak met onze omgeving. Zelfbewust en assertief werken we aan onze toekomstagenda hoe de aanstaande transitie van de overgangsgebieden met ruimtelijke kwaliteit vorm te geven. Problemen worden niet opgelost door alleen de overheid of alleen bedrijven. Beiden moeten ambitieus zijn, genoeg menskracht en kunde hebben èn samenwerken. Hoe laat je bedrijven bijdragen aan maatschappelijke oplossingen? Niet door als overheid gemakkelijk geld uit te delen, zonder daar harde eisen aan te verbinden. Overheden kunnen markten vormen en sturen. Markten zijn geen natuurverschijnsel. Ze zijn een gevolg van het samenspel tussen overheden, bedrijven, werknemers, burgers en andere organisaties. Daarin wil het Overlegorgaan excelleren. Ook in het nieuwe jaar. Hans Haerkens voorzitter Overlegorgaan Nationale Parken Dwingelderveld, Drents-Friese Wold en Oerlandschap Holtingerveld.

4

1. Algemeen: het Regionaal Landschap en de Nationale Parken

Het Overlegorgaan Regionaal Landschap Drents-Friese Grensstreek is het bestuurlijke overlegplatform van de verschillende organisaties die betrokken zijn bij de drie grote natuurgebieden in Zuidwest- Drenthe en aangrenzend Fryslân: Nationaal Park Drents-Friese Wold, Nationaal Park Dwingelderveld en Oerlandschap Holtingerveld. De partners in het Overlegorgaan zetten zich in om de natuur en de belevingswaarde daarvan in deze gebieden te behouden, te herstellen en te versterken. Daarbij bezien zij de drie gebieden in samenhang met hun omgeving, als onderdelen van een groter geheel: de Drents-Friese grensstreek. De partners streven er gezamenlijk naar om de natuurgebieden sterker onderling en met hun omgeving te verbinden. Het jaar 2024 stond in het teken van het aantreden van een nieuwe voorzitter, het ontwikkelen van een nieuw ambitieplan, veranderingen in de organisatie en de verdere ontwikkeling richting Nationale Parken Nieuwe Stijl volgens het landelijke beleidsprogramma. Dit jaarverslag geeft een overzicht van de belangrijkste activiteiten en resultaten van 2024.

Nieuwe voorzitter, hernieuwde ambities, aangepaste organisatie Hans Haerkens is sinds 1 maart 2024 de nieuwe voorzitter van het Overlegorgaan; hij volgt Henk van Hooft op, die deze functie de voorgaande negen jaar vervulde. Hans brengt nieuwe energie mee. Hij heeft jarenlang in het bedrijfsleven gewerkt, onder meer als directeur-bestuurder bij VNO-NCW Noord. Na een kennismakingsronde langs de bestuurders in het Overlegorgaan was de conclusie duidelijk: genoeg gepraat, we moeten aan de slag! In juni 2024 heeft het Overlegorgaan afgesproken te werken aan een gezamenlijk ambitieplan voor 2030. Daarvoor is vervolgens een eerste aanzet geschreven (een ‘houtskoolschets’), die in november 2024 door het Overlegorgaan is vastgesteld. Het uitgangspunt voor de gezamenlijke ambitie is om de meerwaarde van onze Nationale Parken en natuurgebieden en het omliggende landschap beter tot uitdrukking te brengen en de kwaliteit van het gebied als geheel te verhogen. De insteek daarbij is denken in kansen en mogelijkheden, waarbij perspectief wordt geboden voor ondernemers en inwoners om in het gebied te werken, te leven en te recreëren. We gaan voor een ambitieplan dat kan rekenen op draagvlak in de samenleving. Er staan de komende jaren grote veranderingen in de ruimte op stapel.

Opgaven die noodzakelijk zijn voor behoud van natuur, waterkwaliteit, klimaatadaptatie, veiligstellen van energie, voedselproductie en nieuwe woningen. Als we deze ontwikkelingen niet in samenhang met de cultuurhistorische waarden en het landschap bekijken, dreigt een verarming van de kernkwaliteiten, die juist in ons gebied nog volop aanwezig zijn.

5

In de houtskoolschets hebben we zes uitgangspunten geformuleerd: “[1] Het Regionaal Landschap Drents-Friese grensstreek […] fungeert als een netwerkorganisatie, een soft power waarin overheden, natuurbeheerders, agrari-

Excursie Salland

sche partijen, ondernemers, bewoners, kennispartijen en hieraan gelieerde en onderscheidende achterbannen elkaar aanspreken, samenwerken en voorsorteren om natuur- en landschapsbeheer te verbeteren, beleving te versterken, (spannende) innovatieve projecten een podium te geven, duurzaam ondernemerschap te bevorderen. Het gebied is niet scherp begrensd. We werken aan een ontwikkeling, waar ruimte is om te vergroten of te verkleinen. [2] Het Overlegorgaan Regionaal Landschap wil een voorloper zijn, een katalysator, aanjager en bestuurlijk klankbord voor de middellange en lange termijn perspectieven; integraal, ontwerpend, innovatief met natuur en (cultuur)landschap. [3] Partijen willen met elkaar beweging creëren om een samenhangend en gelaagd verhaal vorm te geven gericht op de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit en het met elkaar enthousiast omarmen van ons Regionaal Landschap. Een verhaal waarin landschap, natuur, landschapsecologie, cultuurhistorie, erfgoed, het DNA van bewoners, recreatie, voedselproductie en onderscheidende bedrijvigheid een vanzelfsprekende plek krijgen. [4] Het Regionaal Landschap zet in op een gedragen en gezamenlijke visie voor het gebied die natuur en landschap versterkt, de biodiversiteit stimuleert en de kwaliteit van de leefomgeving vergroot. De verbinding wordt versterkt tussen het landelijk gebied en de dorpen en het stedelijk gebied.

Natuur, cultuur, erfgoed en landschap worden met elkaar verweven. [5] Als soft power zijn we uitnodigend en activerend aan ondernemers en organisaties om met ons mee te doen en geven we elkaar de ruimte om te experimenteren en verantwoordelijkheid te nemen. [6] We bezien de natuur en de omgeving als een geheel. Natuurherstel zal ook buiten de Nationale Parken en Natura- 2000 gebieden zelf dienen plaats te hebben om tot herstel van ecosystemen en biodiversiteit te komen.”

6

Vervolgens onderscheiden we vijf strategische programmalijnen: 1. Natuur, landschap en erfgoed: de uniciteit van het landschap blijven borgen en verlevendigen; 2. Natuurbeleving, recreatie en toerisme: de aantrekkingskracht van het streekeigen DNA verzilveren; 3. Vitale landbouw: ruimte blijven bieden aan duurzame voedselproductie; 4. Wie we zijn: de verbinding Nationaal Park en samenleving versterken en omarmen; 5. Participatie, communicatie en educatie; betrokkenheid van inwoners en ondernemers vergroten. We willen de zichtbaarheid van het Regionaal Landschap vergroten, de samenwerking tussen gebiedspartners intensiveren en de betrokkenheid van de lokale gemeenschap versterken. Daarbij past een verandering in de organisatiestructuur. Het Overlegorgaan blijft het bestuurlijk orgaan van het Regionaal Landschap. Een kleine kerngroep voorziet het Overlegorgaan van strategische input over landelijke Nationaal Park-zaken. Een nieuwe agendacommissie bereidt de vergaderingen van het Overlegorgaan voor en bewaakt de samenhang in adviezen van de werkgroepen. Er komen vier werkgroepen: Strategische Communicatie, Duurzame Recreatie en Toerisme, Landschap, Cultuurhistorie en Erfgoed, en Vitale Landbouw. In 2025 zal deze nieuwe structuur verder worden uitgewerkt en zullen de werkgroepen het ambitieplan en de uitvoeringsagenda opstellen.

Beleidsprogramma Nationale Parken 2024-2030 Op grond van het door de Tweede Kamer vastgestelde Beleidsprogramma Nationale Parken verwacht de rijksoverheid dat onze Nationale Parken zich in de toekomst ontwikkelen als de iconen voor synergie tussen landschap, natuur, landbouw en erfgoed. Rijk en regio’s werken samen aan een kwaliteitssprong, waarbij het initiatief in de gebieden zelf ligt. Op 21 mei 2024 heeft de minister van LVVN een Beleidsregel aanwijzing Nationale Parken gepubliceerd. Hierin staan de normen voor nieuwe Nationale Parken. Het is de intentie van de minister dat in 2030 ook alle bestaande Nationale Parken aan de nieuwe norm voldoen.

De vijf doelen uit het Beleidsprogramma Nationale Parken 2024-2030 die gelden voor de ontwikkeling van Nationale Parken in Nederland zijn: • De natuur-, landschaps-, erfgoed- en ruimtelijke kwaliteiten van ieder nationaal park versterken – elk park vanuit de eigen gebiedsidentiteit • Ieder nationaal park ontwikkelen naar robuustere natuur- en landschapsgebieden met stevige natuurkernen • De unieke natuurbeleving van elk nationaal park versterken, in balans met de draagkracht van de natuur • De samenleving steviger met de nationale parken verbinden • De herkenbaarheid en eenheid van de gezamenlijke nationale parken in Nederland vergroten Begin 2024 heeft de minister van Landbouw, Visserij, Voedselkwaliteit en Natuur extra geld vrijgemaakt voor alle Nationale Parken in Nederland. Jaarlijks zou er tot en met 2030 vijf miljoen euro extra beschikbaar zijn. In dit kader hebben we voor de beide Nationale Parken in ons gebied – na eerdere tijdelijke subsidies – subsidie voor 2025-2026 aangevraagd en gekregen van het Rijk Inmiddels staat de financiering vanaf 2027 op losse schroeven door de bezuiniging die het Kabinet in de Voorjaarsnota 2025 heeft aangekondigd. In bijlage 5 staat een overzicht van de projecten die met de rijkssubsidie voor 2024 zijn uitgevoerd.

7

2. Landschap, cultuurhistorie en erfgoed

Behoud van de kwaliteit van het landschap en de cultuurhistorische waarden is voor ons een leidend beginsel bij alle ontwikkelingen in het Regionaal Landschap DrentsFriese Grensstreek. De Drents-Friese grensstreek heeft een unieke eigen landschapskwaliteit, die het resultaat is van duizenden jaren van menselijke activiteit in samenhang met de bijzondere geologische ondergrond. We vernieuwen landschappen door het verleden als raadgever te benutten en de historisch gegroeide identiteit van gebieden te respecteren. De historie van het landschap kan inspiratie bieden voor klimaatadaptatie, herstel van biodiversiteit en de inpassing van nieuwe ruimte vragende opgaven zoals woningbouw en duurzame energie. Het zorgvuldig inpassen van deze opgaven in het landschap draagt bij aan een toekomstbestendige landbouw en een prettige en gezonde leefomgeving. Een ruimtelijk aantrekkelijk landschap draagt bij aan een stimulerend vestigingsklimaat voor de (kennis)economie.

Landschapsbiografie In februari 2024 is de Landschapsbiografie van de Drents-Friese Grensstreek gepubliceerd. Deze biografie is in opdracht van het Overlegorgaan opgesteld door Hans Bleumink en Jan Neefjes en uitgegeven door Koninklijke Van Gorcum in Assen. Het resultaat is een naslagwerk van 168 pagina’s, dat enthousiast is ontvangen. Direct betrokkenen bij de Nationale Parken hebben een exemplaar gekregen, en ook dorpshuizen en bibliotheken in de regio hebben een exemplaar ontvangen. Hierdoor kan iedere inwoner kennis maken met dit prachtige verhaal. Voor wie zelf een exemplaar wil, is het boek nog te koop in (online) boekhandels. De landschapsbiografie maakt het verleden zichtbaar en geeft inzicht en inspiratie voor de ontwikkeling van krachtige, streekeigen landschappen.

Landschapsgroepen van bewoners Landschapsbeheer Drenthe begeleidt en ondersteunt bewonersgroepen om zelf aan de slag te gaan met het landschap, de cultuurhistorie en de natuur in hun eigen dorpsomgeving. In vijf dorpen hebben bewonersgroepen in 2023 een kwaliteitsplan daarvoor vastgesteld: Appelscha, Diever, Havelte, Oosteinde en Ruinen. In 2024 zijn ze begonnen met de uitvoering van de plannen. Het gaat bijvoorbeeld om herinrichting van erven, herstel van houtwallen, singels en andere landschapsstructuren, herstel van boomgaarden en aanplanten van fruitbomen, en lokaal vasthouden van water. De drie al langer bestaande landschapsgroepen in de regio, in Ansen, Uffelte en Wapserveen, zijn ook in 2024 verder ondersteund met advies, begeleiding en training. Zeven groepen hebben via landschapsbeheer streekeigen plantmateriaal aangeschaft om singels, houtwallen en boomgaarden te versterken. Deze landschapselementen dragen ook bij aan aantrekkelijkheid van de dorpsommetjes. En de samenwerking tussen jong (scouting) en oud versterkt de onderlinge betrok8

kenheid in de dorpen. Door verschillende dorpen zijn ook bouwpakketten voor nestkasten aangeschaft, die samen met schoolklassen in elkaar geknutseld zijn. Enkele groepen zijn aan de slag gegaan met monitoring. Zo zijn er bewegingscamera’s geplaatst om te laten zien dat dieren gebruik maken van de landschapselementen en batdetectors ingezet om vleermuizen te monitoren. De nieuwe landschapswerkgroep Havelte is onder begeleiding van Landschapsbeheer Drenthe aan het werk gegaan bij de recent heringerichte Toegangspoort Holtingerveld. De Toegangspoort was de Drentse speerpuntlocatie voor de landelijke natuurwerkdag. Ter gelegenheid daarvan zijn gereedschappen aangeschaft die na de natuurwerkdag ingezet worden voor het onderhoud van de nieuwe struiken en fruitbomen op het terrein, waar de groep vrijwilligers iedere twee weken mee aan de slag is.

9

3. Duurzame recreatie en toerisme

Het Regionaal Landschap draagt bij aan de recreatieve ontwikkeling van het gebied voor zowel bewoners als bezoekers uit binnen- en buitenland. Duurzaam beleven van natuur, landschap en erfgoed staat daarbij centraal. Dit doen we door de kwaliteit van voorzieningen te verbeteren en natuur, landschap en erfgoed beleefbaar, toegankelijk en bereikbaar te houden. We ontwikkelen een ambitie voor natuurgerichte recreatie waarbij de meest kwetsbare gebieden worden ontzien, zodat de natuur de ruimte krijgt. Het (productie)landschap tussen de natuurgebieden wordt een aantrekkelijke groene bestemming voor duurzame recreatie en buitensport. Onze grootste doelgroep zijn recreanten uit de regio. In 2024 stond het bevorderen van toegankelijkheid en duurzaam toerisme hoog op de agenda. De regio blijft een populaire bestemming voor wandelaars, fietsers en natuurliefhebbers. Om de groei op een duurzame manier te sturen zijn er diverse initiatieven genomen.

Informatiecentra en toegangspoorten Informatiecentra zijn het gezicht van onze Nationale Parken en vaak de eerste plaatsen waar bezoekers informatie over het gebied verkrijgen. Het Buitencentrum Drents-Friese Wold bij Terwisscha heeft in 2024 veel bezoekers ontvangen. Hoewel precieze tellingen ontbreken, geven waarnemingen en terugkoppelingen aan dat de informatievoorziening goed is benut. Een groot deel van de bezoekers bekeek de expositie, waarin facetten van het Nationaal Park belicht worden: de flora en fauna, de dynamiek van bos en stuifzand, cultuurhistorie en duurzaamheid. In 2025 wordt het Buitencentrum verbouwd om zowel het voorterrein als de binnenruimte meer in verbinding te brengen met het Nationaal Park en zo zichtbaarder te zijn als toegangspoort. Op het voorterrein maakt steen plaats voor groen, met hoogteverschillen, water en inheemse bomen. Het informatiecentrum Huenderhoeve, naast de schaapskooi in Doldersum (Drents-Friese Wold), is in 2024 volledig vernieuwd. Centraal in de ruimte staat een bijzonder vormgegeven tafel, met daarop verschillende objecten en verdiepende teksten. Deze zoomen in op de rol van de schapen in het beheer van het heidegebied en op het werk van de schaapherder. In het onbemande informatiecentrum is behalve over de heide en de schaapskudde ook informatie te vinden over het esdorp Doldersum en de beek de Vledder Aa.

Vanaf hier starten ook mooie wandel- en fietsroutes. Het centrum is tevens een officieel rustpunt: tegen een kleine vergoeding kunnen bezoekers genieten van een kopje koffie. Het infocentrum is van april tot en met oktober dagelijks open. Ook het Bezoekerscentrum Dwingelderveld ontving in 2024 veel bezoekers. Hoewel er geen exacte cijfers zijn, is duidelijk dat de belangstelling groot was. Een groot deel van de bezoekers bekeek ook hier de expositie, waarin facetten van het Nationaal Park belicht worden: de flora en fauna, de dynamiek van het natte 10

heidegebied en het Drentse heideschaap. In 2025 ondergaat het bezoekerscentrum een metamorfose. De indeling verandert, maar ook de presentatie en inhoud van de expositie. De nieuwe thema’s zijn insecten, slangen, natte heide en vennen, roofdieren en het Drents heideschaap. De maquette gemaakt met wol van het Drentse heideschaap blijft uiteraard en er komt een groot wolkunstwerk op een wand bij. Het terrein van de Toegangspoort Holtingerveld is verder beplant. Hiermee zijn kleinere ‘kamers’ gecreëerd waarmee de Toegangspoort een prettiger verblijfplek wordt en aantrekkelijker voor kleinere evenementen. Vanwege Natura 2000-doelen kunnen de grote evenementen waarvoor het gebied is aangelegd geen vergunning krijgen. In 2024 is geconstateerd dat de informatievoorziening, en dan met name de bebording, bij de Toegangspoort niet overzichtelijk genoeg is. In 2025 wordt bekeken hoe de bebording duidelijker opgezet kan worden om de bezoeker beter te geleiden en beter te informeren over activiteiten en over de regels die gelden, bijvoorbeeld voor ruiters en voor bezoekers met honden.

Excursies Dit jaar konden we al vroeg in het seizoen deelnemers verwelkomen tijdens activiteiten en excursies in onze natuurgebieden. Er was veel belangstelling voor de avondactiviteiten, zoals de volle maanwandeling. Ook de wandelingen met boswachters en de diverse (creatieve) workshops waren populair. In de vakantieweken waren de diverse fiets- en wandelroutes, zoals de ijs- en oorlogswandeling, en de kinderactiviteiten zeer geliefd bij de bezoekers. Daarnaast gingen er in 2024 familiegroepen en bedrijven onder begeleiding van een gids op pad in de natuur. De excursies in onze Nationale Parken en het Holtingerveld worden uitgevoerd door Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, de TIP, het Oermuseum en IVN. Door deze verschillende aanbieders ontstond er in 2024 een gevarieerd aanbod aan excursies, waardoor bezoekers op verschillende manieren het gebied konden verkennen, ontdekken en beleven.

Evenementen Ieder jaar vinden er in de Nationale Parken in de Drents-Friese Grensstreek, inclusief het Holtingerveld, verschillende evenementen verspreid over het jaar plaats. Om deze evenementen overzichtelijk op een rij te zetten en bepaalde natuurfenomenen duidelijk te markeren, is het idee ontstaan om een contentkalender te maken. Deze kalender bevat natuurfenomenen, zoals de terugkeer van trekvogels en de bloeitijd van bijzondere planten, en evenementen zoals de Dag van het Nationaal Park, de Laarzendag, de Nacht van de Nacht, de Wilde Buitendag en de Beleefweek. Deze kalender wordt in 2025 verder ontwikkeld. Naast georganiseerde activiteiten zijn er ook doe-het-zelf activiteiten, zoals speurtochten en het Blotevoetenpad bij het Buitencentrum Drents-Friese Wold, dat dit jaar een opknapbeurt kreeg. Met Pasen werd bij het Buitencentrum een nieuwe speurtocht uitgezet voor gezinnen: speuren naar verschillende eieren en ontdekken welke vogel welk ei gelegd heeft. Dag van het Nationaal Park Op 24 mei wordt in heel Europa de Dag van het Nationaal Park gevierd. Dit jaar stond in het teken van ‘verbinding’. Mensen zijn onderdeel van de natuur. Wij hebben natuur nodig en de natuur heeft ons nodig. Dat is niet alleen iets om te weten, maar ook om te voelen.

Soms zit het in iets kleins, zoals een bloeiend heideveld, het geluid van kabbelend water dat je rustig maakt of de schaduw van een boom op een warme dag. Op deze momenten groeit onze verbinding met de natuur. Bijzondere plekken, zoals onze Nationale Parken, blijven niet zomaar bijzonder. Daarom organiseerden de natuurbeheerders op deze dag verschillende activiteiten, zoals een wildspotwandeling, een wildplukwandeling en een reeënsafari.

11

Nacht van de Nacht Op de laatste zaterdag van oktober wordt in heel Nederland de Nacht van de Nacht georganiseerd. Ook de Nationale Parken in de Drents-Friese Grensstreek deden mee. Er waren verschillende activiteiten in het donker, zoals een avondexcursie over het Aekingerzand, een nachtwandeling bij Diever, een nachtelijke kijkerswandeling bij Dwingeloo, het Taribush Wintertijdfestival bij Dwingeloo, een streekverhalenwandeling in het donker, een sterrenwandeling en een wandeling van het licht naar het donker in Ruinen. Wilde Buitendag Op 23 oktober hielpen veel vrijwilligers mee aan de Wilde Buitendag van Natuurmonumenten. Kinderen van 4-12 jaar deden mee aan activiteiten zoals dieren spotten met een verrekijker, vuur maken, camoufleren en dieren tekenen. Na afloop kregen ze een diploma en mochten zich boswachter van OERRR noemen.

Wilde buitendag – foto IVN

Laarzendag Op 26 oktober 2024 vond de eerste nationale Laarzendag plaats in de Nederlandse Nationale Parken. Het belang van voldoende en schoon water voor mens en natuur stond centraal. Door samen laarzen aan te trekken, vroegen de Nationale Parken aandacht voor water. In onze parken werden op deze dag geen speciale activiteiten georganiseerd. In 2025 zullen de Nationale Parken in de Drents-Friese Grensstreek wel actief deelnemen aan deze landelijke NP Laarzendag, die dan op zaterdag 18 oktober zal plaatsvinden.

Beleefweek – foto IVN

12

Beleefweek In de week van 20-29 september organiseerden we de vierde editie van de Beleefweek, een week waarin gastheren (recreatieondernemers) en (natuur) organisaties samenwerkten om omwonenden en bezoekers het gebied te laten beleven. Zo was er een streekmarkt, waren er allerlei fiets- en wandeltochten en werden diverse activiteiten georganiseerd, van demonstraties houtbewerken en een gezamenlijk schilderproject tot koken op houtvuur. Ook waren er veel activiteiten speciaal voor kinderen. De Beleefweek krijgt in 2025, na een evaluatie met betrokkenen, een vervolg.

Wandel-, fiets- en ruiterroutes Er zijn nieuwe en verbeterde routes aangelegd in de beide Nationale Parken en het Holtingerveld. Deze routes zijn ontworpen met respect voor de kwetsbare natuur, zodat bezoekers ervan kunnen genieten zonder diezelfde natuur te verstoren. De routes zijn voorzien van informatiepanelen die bezoekers informeren over de flora, fauna en geschiedenis van het gebied. Wandelroute langs de beek de Tilgrup In april 2024 heeft Staatsbosbeheer een nieuwe wandelroute geopend in Nationaal Park Drents-Friese Wold, langs de beek de Tilgrup. Deze Tilgrupvallei-wandelroute loopt langs de rand van de natuurkern en slingert in 6 kilometer door zowel bossen als open terrein, waarbij je steeds over smalle, onverharde paadjes loopt. Op het pad staat de avontuurlijke wildernisbeleving centraal.

Tilgrupwandeling

Roots wandelroute door het Dwingelderveld Wandelmagazine Roots heeft in 2024 een wandelroute uitgezet over de Dwingeloose Heide en de Anserdennen in het Dwingelderveld. De route start bij het Bezoekerscentrum in Ruinen. 13

Dwingelderveldroute De Dwingelderveldroute van Recreatieschap Drenthe is in 2024 uitgeroepen tot populairste fietsroute van Nederland. De Dwingelderveldroute is een 46 kilometer lange route door het grootste natte heidegebied van West-Europa. De tocht leidt fietsers door karakteristieke Drentse landschappen en cultuur. IVN Trektochten De IVN trektocht Drenthe is een meerdaagse wandeltrektocht (twee, drie of vier dagen) gericht op vertraging van ons dagelijkse ritme: natuur écht beleven en al wandelend de tijd nemen om de omgeving in je op te nemen. Onderweg luister je op verschillende locaties naar een audioverhaal, dat de rode draad spant tussen natuur, historie en cultuur. De trektocht voert door Nationaal Park Dwingelderveld en het Holtingerveld. In 2024 waren er acht boekingen voor deze trektocht. Ook is de tocht vijf keer als groepsreis geboekt. Aanpassingen fietspaden en -routes Natuurmonumenten heeft op verschillende plaatsen in het Dwingelderveld fietspaden verbeterd. In het vroege voorjaar is het fietspad de Benderse, dat dwars over de heide voert, voorzien van een nieuwe toplaag. Aan het eind van het jaar was het fietspad tussen de schaapskooi Ruinen en het Achterlandse Veen aan de beurt, evenals het pad tussen de radiotelescoop en het Anserpad plus dat tussen de Oude Hoogeveensedijk en de schaapskooi Achter ’t Zaand. Staatsbosbeheer

Onderhoudsploeg ruiterroutes eigen foto werkgroep

14

heeft het fietspad langs de Lheebroekerzandweg hersteld. Het fietspad is over de hele lengte geschraapt, waardoor het zijn oorspronkelijke breedte weer terug heeft. Daarnaast zijn er gaten gevuld en is op slechte delen een nieuwe toplaag aangebracht. De mountainbikeroute door het Dwingelderveld is aangepast. De noordelijke lus in de route werd de afgelopen jaren steeds slechter toegankelijk door vernatting. Het deel van de route dat boven Spier langs de A28 richting de weg Smalbroek liep en terug langs het Witte Veen, is eruit gehaald en er is nieuwe doorsteek gemaakt. De bebording in het veld is aangepast. De route wordt onderhouden door vrijwilligers van de Stichting MTB Dwingeloo, ondersteund door Recreatieschap Drenthe. Eind 2024 is begonnen met het aanpassen van recreatieroutes in het Holtingerveld. Vooruitlopend op de natuurinrichting tussen de Grote Startbaan en de Havelterberg zijn de MTB-, ruiter- en hondenloslooproutes aangepast. Dit geldt ook voor de wandelroute die over het kruispunt loopt dat in de winterperiode onder water staat. Staatsbosbeheer en de gemeente Westerveld hebben bodem- en verhardingson-

derzoek uitgevoerd voor verplaatsing van het fietspad ten westen van Oude Willem (Drents-Friese Wold). De daadwerkelijke verplaatsing heeft last van de stikstofuitspraken van de rechtbank en loopt daarmee vertraging op. De fietsroutes met Dieuwertje Blok zijn in 2024 voorzien van bewegwijzering. De in 2024 overleden presentatrice heeft voor de toeristische promotie van ZuidwestDrenthe fragmenten ingesproken voor vijf fietsroutes. In de fragmenten vertelt ze over bijzonderheden langs de route. Omdat niet iedereen het digitaal lezen van een route even gemakkelijk vindt, zijn deze routes nu ook met bordjes in het veld uitgezet. Ruiterroutes gecontroleerd en hersteld Jaarlijks worden de ruiterroutes in de Drents-Friese grensstreek gecontroleerd door vrijwilligers, verenigd in de Gebruikersgroep ruiters en menners. Daarbij voeren zij meteen kleinschalige herstelwerkzaamheden uit, ondersteund door Staatsbosbeheer, Recreatieschap Drenthe en Stichting Paardenroutes Drenthe. In november werden ruiterroutes in het Dwingelderveld en de boswachterij Ruinen gecheckt en plaatselijk hersteld. Wandelbos Wilhelminaoord De Maatschappij van Weldadigheid heeft een wandelbos bij Wilhelminaoord gerealiseerd. Het voormalig productiebos van circa 2 hectare had achterstallig onderhoud en is nu van paden en bankjes voorzien. Hiermee is het een recreatief uitloopgebied voor het dorp geworden.

15

4. Vitale landbouw

Meer dan de helft van de grond in het Regionaal Landschap heeft een agrarische bestemming. We zetten ons in om ruimte te blijven geven aan duurzame voedselproductie met een goed economisch verdienmodel voor de landbouwbedrijven. Een landbouwsector die bijdraagt aan een mooi landschap, een vitale leefomgeving en gezonde voeding. In 2024 hebben we ons voorgenomen om nadrukkelijker op zoek te gaan naar positieve voorbeelden van landbouw en natuur/landschap en deze te stimuleren. Wij geloven dat natuur en landschap onlosmakelijk verbonden zijn met een vitale landbouw in de regio. Het zoeken naar een perspectief voor de sector, dat in balans is met de drie P’s (People, Planet, Profit), is een gezamenlijke taak. In 2025 gaan we hier actief mee aan de slag, samen met de sector. Agrotoerisme Een van de aanbevelingen van het Ambitieplan Duurzaam Toerisme Drents-Friese Grensstreek was om een handreiking te maken voor agrarische ondernemers die willen verbreden naar plattelandstoerisme. In 2024 is een eerste stap gezet met het in beeld brengen van recreatieve neventakken in de agrarische sector (gericht op dagrecreatie).

Boekweitteelt in Dwingelderveld De teelt van boekweit kan een voorbeeld zijn van natuurvriendelijk boeren. Boekweit is een aantrekkelijk gewas voor vlinders, bijen en andere insecten en kan milieuvriendelijk, met weinig of geen bestrijdingsmiddelen, worden geteeld. Nick van den Pol uit Ruinerwold teelt sinds vier jaar boekweit op een stuk grond van Staatsbosbeheer in het Dwingelderveld. De sociale kant is voor het echtpaar van den Pol even belangrijk als het natuuraspect. In hun verswinkel Het Ambacht maken ze niet alleen producten als pannenkoekenmeel en granola van boekweit. Ook vertellen ze het verhaal van lokaal voedsel én bieden ze dagbesteding voor (jong)volwassenen met een verstandelijke beperking en kwetsbare ouderen met een zorgvraag.

16

5. Communicatie en educatie

Het Regionaal Landschap is niet alleen een gebied, maar ook een beweging van mensen die zich hiervoor willen inzetten. Communicatie en educatie vormen de brug voor mensen om zich aan te sluiten bij die beweging. We werken aan een nieuwe communicatie- en educatiestrategie waarbij iedereen wordt uitgenodigd en gestimuleerd om aan te haken, mee te denken en samen ons Regionaal Landschap veelkleuriger en sterker te maken. We zorgen voor kennisdeling, laten zien wat we doen en waarom en dragen zo bij aan begrip en trots op de regio. We bundelen de communicatiekracht van alle partners om een stevig netwerk te creëren. De communicatie en educatie van het Regionaal Landschap wordt gecoördineerd door de coördinator en de medewerker Communicatie en Educatie (C&E). Zij zijn in dienst van de professionele tak van IVN. In overleg en samenwerking met Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en andere gebiedspartners stellen zij jaarlijks een uitgebreid pakket aan activiteiten samen. Deze zijn gericht op bewoners, ondernemers, jongeren (voornamelijk via onderwijsprogramma’s) en bezoekers. De activiteiten, zoals excursies, evenementen, lezingen en workshops, worden uitgevoerd door de C&E-medewerkers, medewerkers van de gebiedspartners en een groot aantal vrijwilligers. Over de excursies en evenementen lees je meer in hoofdstuk 3 Duurzaam toerisme.

We zetten diverse communicatiemiddelen in om bewoners en bezoekers te informeren, hen bewust te maken van het belang van natuurbehoud en hen te betrekken bij het beheer van het landschap. Daartoe behoren publicaties als Veldwijzer en Natuurkrant, websites, uitingen via social media en informatiezuilen. Ook onderhouden we een netwerk van gastheren en gastvrouwen: lokale ondernemers die bezoekers wegwijs kunnen maken in de omgeving van de beide Nationale Parken.

Bewoners We organiseerden de vierde editie van de Beleefweek, waarin gastheren en (natuur)organisaties binnen het Nationaal Park samenwerkten om omwonenden en bezoekers het gebied te laten beleven. Meer hierover lees je in hoofdstuk 3 Duurzaam toerisme. In samenwerking met de historische vereniging is er voor omwonenden en andere geïnteresseerden een lezing georganiseerd over streekverhalen. Daarna konden de deelnemers mee op een excursie om elementen uit deze streekverhalen te bekijken. Gebruikersplatform Een van de vernieuwingen in de organisatiestructuur van het Regionaal Landschap is de oprichting van gebruikersplatforms. Daarin kunnen vertegenwoordigers van 17

dorpsbelangen, fiets-, wandel- en ruiterclubs en natuur- en historische verenigingen met elkaar in gesprek gaan over de plannen van het Overlegorgaan. Het is een van de manieren om de inbreng van de lokale gemeenschap te versterken. In december 2024 was er een eerste gebruikersplatform in Nationaal Park Drents-Friese Wold over het ambitieplan in wording van het Regionaal Landschap Drents-Friese Grensstreek. De voorzitter presenteerde de houtskoolschets van het ambitieplan, waarna de aanwezigen vragen konden stellen en ideeën konden inbrengen. In 2025 komen er meer gebruikersplatforms, ook voor het Dwingelderveld en het Holtingerveld.

Vrijwilligers We organiseerden dit jaar een netwerkdag voor alle vrijwilligers in onze Nationale Parken. Deze vond plaats op 23 mei in de Poort van Ruinen en trok zo’n dertig deelnemers. Het thema was ‘Stem voor de natuur’. Verder was er een gebiedsexcursie voor de TIP-medewerkers. Voor de vrijwilligers van de Florawerkgroep Drents-Friese Wold was er een startbijeenkomst, vonden er karteringen in het veld plaats en werd het seizoen afgesloten met een bijeenkomst waarin het seizoen werd geëvalueerd en de planning voor het nieuwe seizoen besproken. In 2024 wilden we ook een gezamenlijke scholingsdag organiseren voor de vrijwilligers van Nationaal Park Drents-Friese Wold en Nationaal Park Dwingelderveld. Deze dag zou bedoeld zijn om elkaars gebieden te leren kennen en van elkaar te leren. Dit is helaas nog niet gelukt. Het gaat om een grote groep vrijwilligers en vergt veel voorbereiding. In 2025 gaan we verder onderzoeken of en hoe we zo’n dag kunnen organiseren.

Kinderen en jongeren In 2024 konden we weer met veel scholieren op pad. Net als eerdere jaren waren het vooral de groepen 5, 6, 7 en 8 uit het basisonderwijs en leerlingen van het voortgezet onderwijs. In maart gingen alle scholen in de gemeente Westerveld aan de slag met amfibieën. Naast les op school konden ze vanuit Camping Diever op excursie naar een poel om amfibieën en andere waterbeestjes te zoeken. In het educatiecentrum bij de camping leerden ze alles over deze dieren. In het najaar was er het project Bos Natuurlijk. 120 leerlingen uit de gemeente MiddenDrenthe gingen, na een gastlezing door een IVN-medewerker, onder begeleiding van boswachters en vrijwilligers door het natuurgebied en kregen workshops van deskundigen. In november presenteerden de leerlingen hun ervaringen aan vierhonderd genodigden in Zalencentrum Meursinge in Westerbork. In oktober organiseerde C&E samen met Staatsbosbeheer en Cultuurclick het project Woldkunst. Na een gastles van IVN en een docententraining voor de leerkrachten van Westerveld kwamen alle leerlingen van groepen 5 en 6 naar het Drents-Friese Wold. Daar maakten zij een kunstbelevingspad met gedichten en land art kunstwerken. Tijdens de herfstvakantie konden ouderen en andere belangstellenden de kunstwerken bekijken.

Dit jaar is er weer gewerkt aan het project Stad&Esch, een langdurig onderzoek naar biodiversiteit in de poelen rondom Oude Willem (Drents-Friese Wold). In 2019 is er met de leerlingen van het Stad&Esch college in Diever een nulmeting gedaan en sindsdien is er ieder jaar een inventarisatie. Het Jongeren Adviesbureau (JAB) is weer in actie gekomen met als thema Klimaat en Water – Deltadilemma: klimaatbestendigheid in de natuurlijke ruimte. In opdracht van het waterschap en de provincie hebben 85 leerlingen van het Stellingwerfcollege uit Oosterwolde een ruimtelijk ontwerp gemaakt van het Drents-Friese Wold, rekening houdend met klimaat en water. Verder organiseerde IVN in samenwerking met Natuurmonumenten in mei de Big Five van het Dwingelderveld. Onder begeleiding van vrijwilligers kregen ruim 18

tweehonderd leerlingen uit de omgeving opdrachten en informatie over vijf icoonsoorten van het Nationaal Park Dwingelderveld: adder, ree, das, kraanvogel en Drents heideschaap. In augustus speelde Hanna-Floor de Roos van theater De Spelende Zwaan de voorstelling Wolletje Tim. De voorstelling ging over het lammetje Tim dat wachtte terwijl zijn moeder geschoren werd. Tim ging op onderzoek uit en ontdekte veel in de omgeving. Ruim veertig kinderen en hun familie keken en luisterden geboeid. Ze zongen en klapten mee, verbaasden zich over de dieren en hielden hun adem in toen Wolletje Tim in de sloot viel. Materialen De veldwerkmaterialen zijn ook dit jaar weer gecontroleerd en waar nodig aangevuld. Ieder jaar ontvangen we scholen uit het voortgezet onderwijs die onder begeleiding van een gids onderzoekjes uitvoeren en aan elkaar presenteren. De materialen die we daarvoor nodig hebben zijn geïnventariseerd en aangevuld. Expositie Net als voorgaande jaren hebben we groepen leerlingen in het Bezoekerscentrum Dwingelderveld en het Buitencentrum Drents-Friese Wold ontvangen voor een rondleiding door de expositie en een bezoek aan het nationaal park. Rangerkids, Junior Rangers en Youth+ Zowel in het Drents-Friese Wold als in het Dwingelderveld is een groep Junior Rangers actief. Junior Rangers zijn jongeren van 12 tot 18 jaar. Zij kennen het werk van een ‘ranger’ (boswachter).

Ze voelen zich ambassadeur voor het nationaal park en zetten zich door allerlei activiteiten in voor het nationaal park. De Junior Rangers in beide nationale parken zijn in 2024 weer tien keer bij elkaar gekomen om op zaterdagochtend in het gebied te werken. Verder hadden zij een kampweek en een landelijke bijeenkomst. Sinds 2023 heeft het Drents-Friese Wold ook een groep Ranger Kids; dit zijn kinderen van 6-11 jaar. Ook zij zijn dit jaar tien keer bijeengekomen en hebben verschillende activiteiten beleefd. De Ranger Kids en Junior Rangers worden begeleid door Youth+-ers; dit zijn jongeren van 18 tot 30 jaar. Relatiebeheer Met de scholen die eerder hebben meegedaan aan activiteiten in onze natuurgebieden, hebben we de samenwerking besproken. Ook zijn er nieuwe scholen benaderd om mee te doen aan het activiteitenprogramma van de Nationale Parken in de Drents-Friese Grensstreek. Om het onderwijsnetwerk verder uit te breiden willen we komend jaar een nieuwsbrief sturen aan alle scholen die eerder met ons hebben samengewerkt, maar ook aan andere scholen uit de omgeving en relevante opleidingen. In deze nieuwsbrief zullen we activiteiten uitlichten en informatie geven over kosten en contactgegevens.

Ondernemers Jaarlijks organiseren de Nationale Parken in de Drents-Friese grensstreek de cursus Gastvrij in het Landschap. In deze cursus voor (recreatie)ondernemers draait het om gebiedskennis, gastheerschap en natuurbeleving. Na het volgen van deze cursus wordt de ondernemer Gastheer/Gastvrouw van het Nationaal Park en maakt hij of zij deel uit van het netwerk van gastheren die hun gasten een bijzondere buitenervaring bieden. De ondernemer in het Nationaal Park draagt zijn of haar enthousiasme over op de gasten en stelt het kader voor de ontmoeting van de gasten met het landschap. Hiermee gaat ook een gevoel van verantwoordelijkheid gepaard: hoe kunnen we bewust omgaan met natuur, cultuur, erfgoed, en tegelijkertijd zorgeloos genieten? In 2024 namen negen ondernemers deel 19

aan deze cursus. We hebben nu 69 enthousiaste gastheren/gastvrouwen. Dit jaar kwamen er vragen van gastheren of we hun vaste medewerkers en/of seizoenskrachten ook meer over het Nationaal Park konden vertellen. Verder kwamen er suggesties voor aanpassingen van de cursus. Daarom hebben we besloten om in 2025 de cursus Gastvrij in het Landschap te evalueren, in samenwerking met de bestaande gastheren/gastvrouwen, en indien nodig te vernieuwen. Ook zullen we de mogelijkheid van een incompany cursus of online variant onderzoeken, of een andere manier om meer medewerkers van gastheren bij het gastheerschap te betrekken.

Nieuwe gastheren – foto IVN

Overige activiteiten De Dag van het Nationaal Park vierden we met een netwerkbijeenkomst waarbij het Overlegorgaan alle bestuurders, medewerkers, vrijwilligers, ondernemers en inwoners uitnodigde. Tijdens deze bijeenkomst gingen de verschillende partijen met elkaar in gesprek over diverse thema’s aangaande onze nationale parken. Het Overlegorgaan gebruikt deze input voor het nog op te stellen ambitieplan. De netwerkbijeenkomst werd afgesloten met een gezellige borrel. De coördinator C&E participeerde in de verkenningen voor de samenwerking met andere Nationale Parken. Op diverse onderwerpen wordt verkend wat de Nationale Parken voor elkaar kunnen betekenen en hoe we elkaar kunnen versterken. Een van de lijnen voor het versterken van beleving in de Nationale Parken is het ontwikkelen van een overkoepelend aanbod. Zo is er in 2024 het Nationale Parken Kwartet ontwikkeld en gaan we in 2025 verdere samenwerkingen onderzoeken en vormgeven.

Communicatiemiddelen Natuurkrant en Veldwijzer In het voorjaar van 2024 brachten we weer de Natuurkrant uit, een jaarlijks verschijnende kleurrijke krant op A3-formaat voor bezoekers van het Regionaal Landschap, met activiteitenagenda, kaart en veel praktische en achtergrondinformatie over het gebied. Zoals elk jaar verscheen twee keer, in voor- en najaar, het informatiebulletin voor bewoners Veldwijzer. Er waren onder meer artikelen over natuurherstel in het Holtingerveld, onderzoek naar oude boskernen, de gevolgen van de zomerstorm van 2024, het vogelbroedvogelseizoen 2024 en de kuddebeschermingshonden, en interviews met de gaande en de komende voorzitter van het Overlegorgaan.

20

Websites In 2024 zijn de websites van de Nationale Parken en het Holtingerveld vernieuwd, evenals de portalsite voor bestuurders, bewoners en belanghebbenden van het Regionaal Landschap. De nieuwe websites hebben een andere indeling en een interactieve kaart (Wolfmaps) waarop bezoekers routes, gastheren, overnachtingsplekken en bezienswaardigheden kunnen zien. De teksten zijn geactualiseerd. De websites worden beheerd door de provincie Drenthe.

Social media De Nationale Parken in de Drents-Friese Grensstreek zijn actief op Facebook en Instagram. De medewerkers C&E plaatsen regelmatig berichten over activiteiten, natuurweetjes en nieuws. Het aantal volgers is nog klein: 201 volgers op Facebook en 321 volgers op Instagram. In 2025 gaan we bekijken welke social media-kanalen we willen (blijven) inzetten en hoe we deze optimaal kunnen gebruiken om de zichtbaarheid van de Nationale Parken te vergroten. Ook is er input geleverd voor het Nationale Parken Kwartet, een kwartetspel om bezoekers spelenderwijs kennis te laten maken met de Nationale Parken in Nederland. Dit kwartetspel zal in 2025 verkrijgbaar zijn in de informatiecentra. Informatiezuilen In 2024 is de voorbereiding begonnen van het vervangen van de Nationaal Park informatiezuilen in het Drents-Friese Wold. Voor dit project is RVO-subsidie beschikbaar. De locaties van de te vervangen informatiezuilen zijn vastgelegd, er is een format voor het ontwerp van de zuilen vastgesteld, de eerste teksten zijn in concept opgesteld en het eerste beeldmateriaal is verzameld. In totaal worden er acht zuilen vervangen en wordt er één nieuwe zuil geplaatst. Dit project is onderdeel van een grotere ambitie om de informatievoorziening in de Nationale Parken en het Holtingerveld meer te structureren.

21

8. (Inter)nationale samenwerking

De Nationale Parken in de Drents-Friese Grensstreek nemen actief deel aan landelijke bijeenkomsten en initiatieven van de Nationale Parken. Samenwerkingsverband Nationale Parken (SNP) en Nationaal Parkenbureau Via het SNP stemmen de 21 nationale parken (en één in oprichting) op elkaar af over zaken van gemeenschappelijk belang. In 2024 is er veel aandacht besteed aan hoe de beschikbare rijksmiddelen worden ingezet. Nadat deze vier jaar via een RVO-subsidie verdeeld zijn, heeft onze coördinator zich, samen met enkele collega’s van andere nationale parken, ingezet voor een verdeling van de middelen via het provinciefonds. Een groot nadeel van de RVO-subsidie is dat lagere overheden (gemeenten en provincies) geen verzoek bij RVO kunnen indienen. Omdat in Drenthe de financiële en juridische zaken voor de nationale parken via de provincie worden geregeld, moesten we ingewikkelde constructies gebruiken om de subsidie naar Drenthe te halen. Dat leverde extra werk op en beïnvloedde de beeldvorming. Zo leek het alsof de landschapsvisie door een groene organisatie SNP Dwingelderveld

22

was opgesteld, terwijl het een gezamenlijk initiatief was. In november kwam het bericht dat het Rijk besloten heeft voor 2025 en 2026 de bijdrage voor nationale parken via een ‘Decentralisatie Uitkering’ aan provincies over te maken. Daarmee vervalt de ingewikkelde constructie en worden de financiële middelen van provincies en rijk via een systematiek ingezet. De voorzitter heeft deelgenomen aan de overleggen van het algemeen bestuur van het SNP en zich daar positief kritisch ingezet. Daarnaast heeft hij kennisgemaakt met diverse bestuurders van landelijke partners en belangrijke medewerkers bij de ministeries.

Landelijke afstemming coördinatoren C&E We hebben onze opmerkingen ingebracht over het idee om een Nationale Parken Paspoort te ontwikkelen om de zichtbaarheid van de Nationale Parken te vergroten. Op basis hiervan is besloten om voorlopig geen paspoort in te voeren. Verder neemt de coördinator C&E deel aan het landelijk Leernetwerk Duurzaam Toerisme, georganiseerd door het Nationale Parken Bureau. Dit leernetwerk gaat in op wat duurzaam toerisme is, waarom het belangrijk is voor onze Nationale Parken en hoe je hier concreet invulling aan kunt geven. Samen met een aantal coördinatoren C&E is er een workshop bezocht over regeneratief toerisme, toerisme dat niet alleen duurzaam is en de negatieve impact zoveel mogelijk wil verminderen, maar juist een positieve impact wil creëren. De coördinator heeft deelgenomen aan de door IVN georganiseerde coördinatoren-tweedaagse.

Europarc Federatie Onze nationale parken zijn lid van de Europese vereniging van nationale parken en beschermde natuurgebieden, de Europarc Federatie. De federatie houdt jaarlijks een ledenvergadering. Voor de coronapandemie werd de jaarvergadering gecombineerd met een congres ergens in Europa. Het congres is bedoeld om collega’s uit andere landen te ontmoeten, kennis te delen en samen te werken, vooral op het gebied van lobby in Europa. Tijdens de pandemie hebben we geleerd online kennis te delen, en is besloten de conferentie om het jaar fysiek te houden en in de tussenliggende jaren een online jaarvergadering en online inspiratiesessie. Dit is mede ingegeven door de klimaatimpact van het reizen door gemiddeld driehonderd deelnemers per conferentie. In 2024 was het jaar van de online bijeenkomst. De secretaris heeft de jaarvergadering namens onze parken bijgewoond. Er moest gestemd worden over een nieuw dagelijks bestuur van de federatie. Vanuit Nederland waren er twee kandidaten, die helaas geen van beide voldoende stemmen kregen voor een plek in het bestuur. Daarmee is Hendrik Oosterveld (oud-voorzitter Nationaal Park Drentsche Aa) niet verkozen voor een tweede termijn. Binnen het Europarc-netwerk wordt ook gewerkt aan duurzaam toerisme, natuur en gezondheid en een strategie voor vitale landbouw.

Dit zijn onderwerpen waar wij ook actief mee bezig zijn en de kennis elders in Europa benutten we voor onze regio.

23

9. Natuur en water

Opdrachtgever

Opdrachtnemer

Samenwerking voor natuurherstel De provincie Drenthe werkt samen met haar partners aan natuurherstel in het landelijk gebied. Dit gebeurt via een integrale aanpak, waarbij natuur en water samen worden aangepakt. In het Natuurpact hebben de provincie en het Rijk in 2013 afgesproken dat er voor eind 2027 in Drenthe 13.600 hectare nieuwe natuur moet zijn gerealiseerd binnen het Natuurnetwerk Nederland (NNN). De provincie Drenthe heeft de doelen voor natuurherstel en waterkwaliteit opgenomen in het Programma Natuurlijk Platteland. Het gaat hierbij vooral om het realiseren van wettelijke doelen. Het Regionaal Landschap Drents-Friese Grensstreek heeft te maken met deze ontwikkelingen en probeert daarop te anticiperen met communicatie, educatie en het aanpassen van de recreatieve infrastructuur, maar is hiervoor niet verantwoordelijk.

Natuurdoelanalyses In oktober 2024 zijn de adviezen van de Ecologische Autoriteit over de natuurdoelanalyses van Drents-Friese Wold, Dwingelderveld en Holtingerveld gepubliceerd. In de adviezen staat dat de natuur in alle drie de gebieden verslechtert door negatieve invloeden van buitenaf. Herstel is niet mogeljk met alleen beheermaatregelen; ook moeten verstorende factoren worden weggenomen. Verder onderzoek naar de ecologische en hydrologische systemen is nodig om te zien hoe de maatregelen bijdragen aan herstel.

Stand van zaken deelprojecten In 2024 lag het accent op het versterken van de natuur in de regio, met nadruk op het herstel van diverse natuurgebieden binnen het Regionaal Landschap. Vledder Aa In vervolg op eerdere herstelprojecten in het beekdal van de Vledder Aa wordt hier 204 hectare nieuwe natuur ingericht. Dit draagt bij aan de doelen van de Kaderrichtlijn Water en het herstel van de hydrologie is goed voor de natuur in het Drents-Friese Wold. De werkzaamheden zouden starten in 2024, maar de vergunningprocedures nemen meer tijd dan verwacht. De uitvoering is uitgesteld naar 2025. Havelterberg In juni 2024 zijn de plannen voor de inrichting van het project Havelterberg in het dorpshuis De Veldkei gepresenteerd aan belangstellenden. 36 hectare landbouwgrond ten noorden van de Grote Startbaan wordt ingericht als natuur. In de plannen is rekening gehouden met het zichtbaar maken van cultuurhistorische raatakkers met een uitkijkheuvel. Daarnaast wordt er een wandelpad door 24

het nieuw in te richten gebied aangelegd. De nieuwe natuur wordt aangelegd als potentieel heischraal grasland en verbindt zo het heischraal grasland op de Havelterberg met dat op de Grote Startbaan. De reacties op de plannen waren overwegend positief en de ingebrachte suggesties worden meegenomen in het definitieve ontwerp. Klimaatbuffer Ootmaanlanden-Koningsschut De aanleg van deze klimaatbuffer is in 2024 grotendeels gerealiseerd. De klimaatbuffer is bedoeld om in tijden van extreme neerslag tot 400.000 kubieke meter water op te vangen uit de Oude Vaart-Drentse Hoofdvaart, zodat Meppel droge voeten houdt. Verwacht wordt dat de noodberging eens in de 25 jaar gebruikt moet worden. In de tussenliggende jaren krijgt de natuur er de ruimte. Er zijn elzensingels aangelegd voor herstel van het landschap, poelen gegraven voor kamsalamanders en in Koningsschut is een vispassage gekomen, zodat de vissen de Oude Vaart op kunnen zwemmen.

Ootmaanlanden – foto provincie Drenthe

Holtingerveld Noord Aan de noordkant van het Holtingerveld moet nog nieuwe natuur gerealiseerd worden om de hydrologie te herstellen. In 2024 zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd en adviezen opgesteld. Zo is de bodem onderzocht met een grondradar en is er een landschaps-ecologische systeemanalyse (LESA) in uitvoering. Naar verwachting wordt in de loop van 2025 een conceptplan gepresenteerd aan bewoners.

25

Bijlagen

Foto Hans Dekker

26

1. Organisatie Drents-Friese grensstreek Schema organisatie t/m 2024

Schema organisatie vanaf 2025

27

Samenstelling Overlegorgaan eind 2024 Organisatie, functie

Naam bestuurslid

onafhankelijk voorzitter

H. Haerkens

provincie Drenthe, coördinator-secretaris

C. Scholten-van der Scheer

Provincie Drenthe, gedeputeerde

E. van Dijk

Provincie Fryslân, gedeputeerde

M. de Vries

Waterschap Drents-Overijsselse Delta, lid dagelijks bestuur

N. Koks

Gemeente Westerveld, wethouder

A. Schoenmaker

Gemeente Weststellingwerf, wethouder

T. Hartog

Gemeente Ooststellingwerf, wethouder

J. van Weperen

Gemeente De Wolden, wethouder

G. Hempen-Prent

Gemeente Midden Drenthe, wethouder

J. Schipper

Staatsbosbeheer, provinciehoofd

E. Dubbink-Hogenkamp

Natuurmonumenten, provinciaal ambassadeur

M. Korf

Het Drentse Landschap, directeur

S. van der Meer

LTO Noord, lid dagelijks bestuur

A. Steenbergen

Recreatieschap Drenthe, directeur

D. Dijkstra

Recron, provinciaal ambassadeur

P. Ellens

Drents Particulier Grondbezit, bestuurslid

H.J.G. Westra van Holthe

Maatschappij van Weldadigheid, directeur

M. Wiersma

Overlegorgaan 2024

28

2. Overzicht Gastheren en -vrouwen Bedrijf

Plaats

Nationaal Park

Aekingehof

Appelscha

Drents-Friese Wold

Natuurcamping Bekhofschans

Boijl

Drents-Friese Wold

B&B ‘t Kragelhuus

Boijl

Drents-Friese Wold

B & B Lyts Paradys

Boijl

Drents-Friese Wold

Camping Te hooi en te gras

Boijl

Drents-Friese Wold

Tala Lodge Ravenswoud

Ravenswoud

Drents-Friese Wold

Camping Hoeve aan de weg

Oude Willem

Drents-Friese Wold

Witte Raaf

Ravenswoud

Drents-Friese Wold

Camping Zonnekamp

Zorgvlied

Drents-Friese Wold

NKTC Camping de Hertenweide

Zorgvlied

Drents-Friese Wold

Bed & breakfast de Blauwe Bok

Zorgvlied

Drents-Friese Wold

Hotel-restaurant Villa Nova

Zorgvlied

Drents-Friese Wold

Bungalowpark het Bosmeer

Noordwolde

Drents-Friese Wold

Landhotel Diever

Diever

Drents-Friese Wold

Camping Diever

Diever

Drents-Friese Wold

Camping de Haarsluis

Geeuwenbrug

Drents-Friese Wold

Sophia Hoeve

Doldersum

Drents-Friese Wold

Bed & Breakfast Hoeve Morgenster

Doldersum

Drents-Friese Wold

Landal Hunerwold State

Wateren

Drents-Friese Wold

Groepsaccomodaties De Vrije Vogel

Elsloo

Drents-Friese Wold

Easterwood Gastenverblijf

Makkinga

Drents-Friese Wold

Hoeve Heide en Wold

Wateren

Drents-Friese Wold

Camping Padjelanta

Vledder

Drents-Friese Wold

Boscamping Appelscha

Appelscha

Drents-Friese Wold

Camping De Goede Weide

Oude Willem

Drents-Friese Wold

Camping ‘t OudeWillemsveldt

Oude Willem

Drents-Friese Wold

Molecaten Park Het Landschap

Wateren

Drents-Friese Wold

B&B Ingrid Klijnstra

Wateren

Drents-Friese Wold

Camping Het Noordenveld

Wapse

Drents-Friese Wold

Lichtfontein

Appelscha

Drents-Friese Wold

Het Visserhûs

Makkinga

Drents-Friese Wold

Camping De Bosfluiter

Boyl

Drents-Friese Wold

Alberthoeve

Wateren

Drents-Friese Wold

Schaapskudde Ruinen

Ruinen

Dwingelderveld

Boerderij Morgenland

Ruinen

Dwingelderveld

Hotel & Restaurant Wesseling

Dwingeloo

Dwingelderveld

RCN De Noordster

Dwingeloo

Dwingelderveld

Tralaluna (a Casa Luna)

Mantinge

Dwingelderveld

Huis van Drenthe

Dwingeloo

Dwingelderveld

Restaurant en café Onder de Eiken

Dwingeloo

Dwingelderveld

D ‘Olde Kamp

Ansen

Dwingelderveld

Trapper Ranch

Diever

Dwingelderveld

Camping Niezinghoeve

Ruinen

Dwingelderveld 29

30

Bedrijf

Plaats

Nationaal Park

B&B de Ster van Dwingeloo

Dwingeloo

Dwingelderveld

De Jonge Geuze

Ruinen

Dwingelderveld

Buitencentrum De Poort

Ruinen

Dwingelderveld

Camping Torentjeshoek

Dwingeloo

Dwingelderveld

Landhotel De Borken

Dwingeloo

Dwingelderveld

Camperpark Stee in Lhee

Dwingeloo

Dwingelderveld

Vakantiehuisjes-Drenthe.nl

Dwingeloo

Dwingelderveld

Camping Meistershof

Dwingeloo

Dwingelderveld

Taribush

Dwingeloo

Dwingelderveld

B&B Wijngaard Linderveld

Linde

Dwingelderveld

Drukkerij Prévoo

Ruinen

Dwingelderveld

Natuurcamping De Olde Bârgen

Dwingeloo

Dwingelderveld

B&B Op de Parkkamp

Havelte

Dwingelderveld

Het Drents Heideschaap

Ruinen

Dwingelderveld

Jelly’s Hoeve

Havelte

Dwingelderveld

VOF de Sfeerhoeve

Beilen

Dwingelderveld

StrooDrie

Dwingeloo

Dwingelderveld

De Kleine Koffiestop

Dwingeloo

Dwingelderveld

De Lindererf

Ansen

Dwingelderveld

Hoeve ‘t Wed

Wapse

Dwingelderveld

Westerend Vakantieappartementen

Wittelte

Dwingelderveld

De Stobbe hotel & suites

Ruinen

Dwingelderveld

Norbert Baas Sport

Dwingeloo

Dwingelderveld

De Uelenspieghel

Uffelte

Dwingelderveld

t Huus met de Belle

Echten

Dwingelderveld

Schaapskooi Ruinen

Ruinen

Dwingelderveld

Dena Travels

De Hoeve

Dwingelderveld

3. Besluitenlijsten Overlegorgaan Besluit

Vergaderdatum

Begroting 2024 is vastgesteld

22 februari 2024

In plaats van de Landschapsvisie besluit het Overlegorgaan een eigen ambitie voor de toekomst te formuleren, die aanvullend is op de opgaven van DPLG/FPLG in het gebied

22 februari 2024

Weststellingwerf wordt lid van het Overlegorgaan

22 februari 2024

De startnotitie Overlegorgaan uit 2013 wordt ter bespreking geagendeerd in de vergadering van juni 2024

22 februari 2024

Hans Haerkens wordt unaniem voorgedragen als nieuwe voorzitter van het Overlegorgaan per 1 maart 2024

22 februari 2024

Er wordt gezocht naar een nieuwe vicevoorzitter

22 februari 2024

Jaarverslag 2023 wordt vastgesteld

13 juni 2024

De evaluatie van de landschapsvisie wordt vastgesteld. Afgesproken wordt in de toekomst duidelijker vooraf afspraken over kaders te maken, waarbinnen meedenken mogelijk is

13 juni 2024

Voorzitter en secretaris gaan de kaders voor een ambitieplan verder uitwerken

13 juni 2024

Nicole Koks wordt unaniem voorgedragen als vicevoorzitter

13 juni 2024

Voorbereiding voor de oprichting van een Beheerstichting, ten behoeve van aanvragen RVO subsidies wordt voortgezet. Gemeenteraden worden daar vroegtijdig bij betrokken