Frauderisicoanalyse 2026 bijlage

Algemene inleiding Het inventariseren van frauderisico’s kent een logisch proces. Zo wordt eerst inzichtelijk gemaakt welke hoofdprocessen de gemeente/SWO heeft, vervolgens welk frauderisicofactoren aanwezig zijn voor deze processen en tot slot of deze frauderisicofactoren leiden tot frauderisico’s. Onderstaand is dit schematisch weergegeven:

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Inventariseren hoofd-processen

In beeld brengen frauderisicofactoren en M&O risico's per hoofdproces

Stap 4

Beoordelen kans dat het frauderisico zich voordoet (zie de fraudedriehoek hieronder)

Stap 5

Beoordelen mogelijke impact van het frauderisico

Stap 6

Concluderen of sprake is van een verhoogd frauderisico of M&O risico

Inventariseren of voor de betreffende fraude- en M&Orisico’s beheersmaatregelen aanwezig zijn

Voor de beoordeling van de waarschijnlijkheid beoordelen we de frauderisico's langs de 3 zijden van de fraudedriehoek: Rationalisatie: Kan iemand voor zichzelf rechtvaardigen dat hij/zij fraude pleegt? Bijvoorbeeld omdat hij/zij vindt dat de beloning voor de werkzaamheden onvoldoende is? Of omdat de gemeente/SWO het toch niet mist? Gelegenheid: Hierbij gaat het om de vraag: hoe gemakkelijk is het om fraude te plegen? Voor mensen die nooit in aanraking komen met de geldstroom in de gemeente/SWO is het frauderen met geld (of het plegen van diefstal uit de ‘kas’) moeilijker dan voor iemand wiens dagtaak het is om de geldstroom te beheren. En hoe gemakkelijk is het voor iemand een ongebruikte laptop of telefoon te vervreemden?

MOTIVATIE/DRUK

Motivatie: Vrijwel iedereen staat soms onder druk of komt weleens in de verleiding iets te doen wat niet mag. De druk om een doelstelling te behalen kan sterk toenemen, zeker wanneer persoonlijke inkomens of gratificaties afhankelijk zijn van het halen van deze doelen. Ook privéomstandigheden kunnen de druk vergroten. Omstandigheden als ziekte, verslaving, schulden, of het hebben van (buitenechtelijke) relaties kunnen van grote invloed zijn op iemands gemoedstoestand.

Totaaloverzicht frauderisico's Proces Aantal (linkjes jaar tabbladen per proces) frauderisicofactoren Algemene risico's 11 Belastingen (OZB/Afvalstoffenheffing/Rioolheffing) 12 Overige belastingen 6 Ontvangen subsides en bijdragen 3 Huren en pachten 3 Parkeeropbrengsten 3 Burgerzaken 2 Inkoop en aanbesteding 5 Leerlingenvervoer 1 Wabo - bouwleges 3 Inkomensoverdrachten 1 Salarissen 4 Grondexploitatie 4 Jeugd en Wmo 2

Aantal significante frauderisico's 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0

Hoogeveen

De Wolden

SWO

l l l l l l l l l l l l l l

l l l l l

l

l l l l l l l l

l

l

Participatiewet Gemeentewerf Treasury Totaal

2 3 3 68

l l l

0 0 0 4

De volgende individuele risico's zijn te onderkennen (kopieer deze uit de tabbladen hierna): Proces Frauderisicofactor Omvang Waarschijnlijkheid

l l l

Reikwijdte risico

l

Bruto Risico Significant frauderisico? Ja

Aanwezige beheersmaatregelen

Netto risico Significant frauderisico? Ja

Algemeen

Doorbreking van de Hoog interne beheersing door het management (Controlestandaard 240)

Middel

Jaarrekening als geheel

Relevante bewering Juistheid, Rechtmatigheid

Ontvangen subsidies en bijdragen

Het risico dat Hoog subsidievoorwaarden niet worden nageleefd en/of subsidies onrechtmatig worden gedeclareerd.

Middel

Specifieke transacties

Juistheid, Rechtmatigheid

Ja

Inkopen en aanbestedingen

Het risico dat de Europese en/of interne aanbestedingsrichtlijnen niet worden nageleefd om gunning aan bevriende partij mogelijk te maken.

Hoog

Middel

Transacties

Rechtmatigheid

Ja

Op basis van aanbestedingsbeleid is Nee ingeregeld dat bij opdrachten boven de € 30.000 een inkoopstartformulier verplicht (ISF) is. In het ISF moeten bij meervoudig onderhandse aanbestedingen altijd 3-5 aannemers opgegeven worden die uitgenodigd worden voor een offerte. In de mandaatregeling, in werking getreden op 1 januari 2025, is opgenomen dat een checklist moet worden ingevuld bij het aan de directie ter ondertekening aanbieden van een overeenkomst boven de €500.000. Deze checklist dient als waarborg dat er een check wordt uitgevoerd of de procedure cf. ISF is gelopen. Dit wordt niet in het systeem afgedwongen. Eveneens is er door inkoop een aanbestedingskalender opgesteld met inkoopcontracten. Hierin wordt duidelijk welke aanbestedingen als eerste plaats vinden. Dit is echter beperkt tot de aanbestedingen die op de kalender staan.

Grondverkopen

Het risico dat het Middel verkopen van grond/grondposities niet onafhankelijk plaatsvindt of dat een schijn van afhankelijkheid ontstaat.

Middel

Jaarrekeningpost

Volledigheid, Afgrenzing

Ja

De jaarlijkse actualisatie van de Nee grondprijzennota en het laten vaststellen van afwijkingen hierop borgt de marktconformiteit. Ook worden er taxaties gemaakt. De financieel adviseur grondexploitaties controleert of de verkopen conform grondprijzennotitie zijn, indien niet of er een collegebesluit aan ten grondslag ligt.

Betreft een administratieve handeling. Er is sprake van een audittrail. De controllers en accountant toetsen hierop. Echter gaat het hier om de doorbreking van de interne beheersing door het management en daar is eigenlijk geen interne beheersingsmaatregel voor in te regelen. De verantwoording van de subsidies gebeurt Nee altijd door een inhoudelijk deskundige en een financieel adviseur. Hierdoor is er in de basis sprake van functiescheiding.

Totaaloverzicht M&O risico's Naast de frauderisico's is in deze risicoanalyse tevens de inventarisatie van M&O risico's opgenomen. Deze risico's kunnen te maken hebben met fraude (waar het om misbruik gaat) en kunnen ook niet relevant zijn voor rechtmatigheid (oneigenlijk gebruik is niet onrechtmatig). Om die reden is vanuit de processen waar sprake is van een 'extern initiatief' zoals een aanvraag geinventariseerd of sprake van risico's op misbruik of oneigenlijk gebruik. Onderstaand hebben we een samenvatting opgenomen van de bruto en netto geidentificeerde risico's: Proces

Aantal bruto risico's Laag

Omgevingsvergunningen Subsidieverstrekkingen Treasury Salarissen Inkoop en aanbesteding Grondexploitatie - grondverkopen Participatie Totaal

3 1 1 1 3 1 1 11

3 1 1 1 2 0 0 8

Zie voor het totaaloverzicht van de M&O risico's:

M&O

Frauderisicofactoren Algemene risico's 11 Belastingen (OZB/Afvalstoffenheffing/Rioolheffing) 12 Overige belastingen 6 Ontvangen subsides en bijdragen 3 Huren en pachten 3 Parkeeropbrengsten 3 Burgerzaken 2 Inkoop en aanbesteding 5 Leerlingenvervoer 1 Wabo - bouwleges 3 Inkomensoverdrachten 1 Salarissen 4 Grondexploitatie 4 Jeugd en Wmo 2 Participatiewet 2 Gemeentewerf 3 Treasury 3 68

M&O risico's

3 3 1 1 1 1 1 11

Netto risico Middel 0 0 0 0 1 1 1 3

Hoog 0 0 0 0 0 0 0 0

Treasury Gemeentewerf Participatiewet Jeugd en Wmo Grondexploitatie Salarissen Inkomensoverdrachten Wabo - bouwleges Leerlingenvervoer Inkoop en aanbesteding Burgerzaken Parkeeropbrengsten Huren en pachten Ontvangen subsides en bijdragen Overige belastingen Belastingen… Algemene risico's 0

2

4

Frauderisicofactoren

6

8

M&O risico's

10

12

14