Discussiestuk raadsdebat Transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw.pdf

1

Discussiestuk Transitiefonds Toekomstgerichte landbouw Dit discussiestuk is bedoeld als ondersteuning van het raadsdebat over het Transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw op 19 mei 2022. Het helpt om de kaders van dit fonds te bespreken en te komen tot heldere keuzes. Na het raadsdebat wordt een subsidieregeling Toekomstgerichte Landbouw uitgewerkt op basis van de vastgestelde kaders.

Wat ging eraan vooraf Bij de behandeling van de begroting 2020 in november 2019 nam de gemeenteraad een motie aan over een Transitieonderzoek Toekomstgerichte Landbouw. Het college werd opgedragen om een onderzoek in te stellen naar de mogelijkheden om de overgang van eenzijdig op productie gerichte landbouw naar een toekomstgerichte vorm van landbouw te bevorderen en te komen met voorstellen aan de gemeenteraad. In 2020 kwamen college en raad overeen dat de gemeenteraad een dialoog zou starten met de inwoners over hoe we aankijken tegen een toekomstgerichte landbouw. Een raadswerkgroep Toekomstgerichte Landbouw organiseerde vervolgens twee goed bezochte dialoogavonden, een digitale op 21 januari 2021 en een fysieke op 16 september 2021. Vervolgens gaf het college de opdracht om een onderzoek uit te voeren onder agrarische ondernemers. Alle agrariërs konden een enquête invullen en zich aanmelden voor een keukentafelgesprek. Het doel van het onderzoek was om te achterhalen hoe agrariërs hun toekomst zien en wat de gemeente kan doen om hen te ondersteunen. In 2022 was het eindrapport van het onderzoek gereed. Zowel uit de dialoogavonden als uit het onderzoeksrapport blijkt dat agrarische ondernemers in De Wolden heel verschillend kijken naar hun toekomst. Er is een variatie aan bedrijven, ook binnen een sector.

Men heeft er geen behoefte aan Discussie raad Transitiefonds toekomstgerichte landbouw 19/5/2022

2

dat de gemeente op de stoel van de ondernemer gaat zitten of met aanvullende regelgeving komt. Wel is er behoefte aan duidelijkheid. Waar wil de overheid heen met de agrarische sector? Een duidelijke stip op de horizon maakt het voor ondernemers mogelijk om te werken en te investeren in een goede toekomst voor het bedrijf. Er zijn ook zorgen over de toekomst. Die gaan met name over de ontwikkelingen in kostprijs en opbrengst, (tegenstrijdige) regelgeving, het imago van de agrarische sector en de stikstofproblematiek. Agrariërs geven aan dat zij financiële armslag nodig hebben om te kunnen voldoen aan de eisen van de toekomst. Ook willen zij meer ruimte om te experimenteren en het bedrijf te ontwikkelen. Tenslotte is er behoefte aan advies en steun bij innovatie en transitie.

Raadsbreed programma Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 stelde de nieuwe raad een Raadsbreed programma op. Landbouw is daarin opgenomen als een van de vijf belangrijkste opgaven voor de huidige raadsperiode. Over landbouw staat het volgende in het Raadsbreed Programma: Ongeveer 80% van de totale oppervlakte van de gemeente wordt benut door landbouw. We zien dat het lastig is voor agrariërs om op dezelfde voet door te gaan, gezien de landelijke en Europese discussies over onder andere stikstof, voldoende woningbouw en ruimte voor de energietransitie. Wij willen onze agrariërs ondersteunen om toe te werken naar een toekomstbestendige en duurzame bedrijfsvoering. We willen vaart maken met de uitkomsten uit het eindrapport ‘Onderzoek toekomst agrarische sector’ en invulling geven aan het Transitiefonds Toekomstgerichte landbouw. Landbouw is een belangrijke sector, die we graag ondersteunen en faciliteren om verder te innoveren zodat er stabiliteit en helderheid is voor agrariërs.

Wat willen we bereiken met het transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw? Het transitiefonds wordt gebruikt om een subsidieregeling te ontwikkelen waarmee projecten kunnen worden gefinancierd. De projecten helpen ondernemers om nog toekomstgerichter te worden. Concreet is het streven om tijdens de looptijd (2022 tot en met 2025) 10 projecten te subsidiëren waar 80 agrarische ondernemers aan meedoen. De kaders van deze subsidieregeling komen in onderstaande discussiestellingen aan de orde.

Discussie raad Transitiefonds toekomstgerichte landbouw 19/5/2022

3

1. Wat verstaan we onder toekomstgerichte landbouw? Uit de dialoogbijeenkomst en uit het landbouwonderzoek blijkt dat er veel verschillende meningen zijn over wat toekomstgerichte landbouw precies is. Een toekomstgerichte landbouw past binnen strenge (EU)normen van milieukwaliteit en voedselveiligheid. Ook ligt er voor de landbouw een opgave om de uitstoot van broeikasgassen en stikstof te verminderen, en de biodiversiteit in het landelijk gebied te verhogen. Tegelijkertijd moet de landbouwproductie aansluiten bij de behoefte van consumenten zodat het ondernemers een goed inkomen oplevert. Uit het landbouwonderzoek blijkt dat ondernemers hun bedrijf voortdurend aanpassen. Voor de komende 10-15 jaar willen zij het volgende in hun bedrijf veranderen:            

Energieverbruik verminderen Minder gewasbeschermingsmiddelen gebruiken Duurzame energie opwekken Natuurinclusiever produceren Investeren om droogte en/of wateroverlast te voorkomen Hoofdactiviteit uitbreiden Geen grote veranderingen Andere teelten Meer nevenactiviteiten oppakken Richten op lokale productieketens Omschakelen naar biologisch/biodynamisch Hoofdactiviteit afbouwen/stoppen

67 57 55 51 47 43 35 31 27 22 14 8

%

Kader 1 We willen de beweging naar een meer duurzame en natuurinclusieve landbouw stimuleren, zonder op de stoel van de ondernemer te gaan zitten. Het transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw ondersteunt daarom projecten die bijdragen aan twee of meer van onderstaande doelen:           

Verbeteren waterkwaliteit Verbeteren bodemkwaliteit Verlagen CO2 uitstoot Nieuwe verdienmodellen ontwikkelen Produceren groene energie (gas, elektriciteit) Energiebesparing Aanleg landschapselementen Verbeteren dierenwelzijn Bedrijfsvoering natuurinclusiever maken Verkorten voedselketen Betrekken consumenten en buren bij de bedrijfsvoering (informeren, dialoog)

Discussie raad Transitiefonds toekomstgerichte landbouw 19/5/2022

4

2. Voor individuele bedrijven of voor groepen? Om stappen te zetten naar een toekomstgerichte landbouw maken ondernemers kosten. Het transitiefonds Toekomstgerichte landbouw wil ondernemers ondersteunen door een deel van die kosten te subsidiëren. Het fonds bevat 300.000 euro voor de looptijd van 2022 t/m 2025. Dat is een groot bedrag maar als je het verdeeld over de circa 360 agrarische bedrijven in De Wolden komt het uit op 833 euro per bedrijf. Voor individuele ondernemers zijn er allerlei regelingen, van provincie, het Rijk en Europa, die boeren kunnen gebruiken om te investeren. Dat zijn bijvoorbeeld het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW), Agrarisch Natuur en Landschaps Beheer, subsidie voor kavelruil en de subsidiemodule agrarische bedrijfsadvisering en educatie (Sabe).

Kader 2 We ondersteunen in principe geen subsidieaanvragen van individuele ondernemers. We nemen alleen subsidieaanvragen in behandeling van 3 of meer samenwerkende ondernemers, waarvan minimaal één agrarische ondernemer. Hiermee willen we bereiken dat innovatieve technieken en kennis breed worden gedeeld in de sector.

Discussie raad Transitiefonds toekomstgerichte landbouw 19/5/2022

5

3. Voor alle agrarische ondernemers of voor bepaalde groepen? De Wolden heeft circa 360 agrarische bedrijven, waarvan 66% melkveehouderijen. Daarnaast zijn er akkerbouwbedrijven (11%), varkens (6%) en pluimveebedrijven (6%). Is het fonds bedoeld voor alle agrarische ondernemers, of willen we bepaalde ondernemers meer steunen dan andere? We kunnen het fonds bijvoorbeeld richten op:   

Eén bepaalde sector, bijvoorbeeld melkveehouderij Jonge ondernemers (tot 40 jaar) om bedrijfsovername te stimuleren Boeren nabij natuurgebieden (zij lopen tegen extra beperkingen aan)

Kader 3 Het transitiefonds is bedoeld voor alle agrarische ondernemers in De Wolden. Hobbyboeren kunnen ook meedoen in projecten die door agrarische ondernemers worden gestart, maar de door hen geïnvesteerde tijd of gederfde inkomsten zijn niet subsidiabel.

Discussie raad Transitiefonds toekomstgerichte landbouw 19/5/2022

6

4. Financieel

Het transitiefonds kan de aard hebben van een revolving fund of van een subsidiefonds. Bij een revolving fund moeten de bijdragen op een later moment worden terugbetaald. Dat geldt in principe niet voor een subsidie. In de landbouwtransitie zetten bedrijven stappen richting meer duurzame en natuurinclusieve bedrijfsvoering. Die stappen zijn belangrijk voor de kwaliteit van de leefomgeving, maar leveren in de markt vaak geen meerprijs op. Daarom is een subsidieregeling meer passend dan een revolving fund. We stellen een subsidieplafond in zodat we het totaalbudget van 300.000 euro niet overschrijden. We maken geen jaarlijks subsidieplafond.

Kader 4 Behorend bij het transitiefonds Toekomstgerichte landbouw maken we een subsidieregeling. De regeling gaat uit van een maximale gemeentelijke bijdrage van 50% in de subsidiabele kosten, met een maximum van 40.000 euro per aanvraag. De regeling kent geen subsidieplafond per jaar, wel een eindplafond.

5. Besluitvorming, monitoring en evaluatie Wie stelt de subsidieregeling vast? Als de gemeenteraad de subsidieregeling wil vaststellen kan de regeling op 29 september 2022 worden vastgesteld en op 1 oktober worden opengesteld. Als het college deze vaststelt kan de regeling in juli 2022 worden opengesteld. Jaarlijks stuurt het college een rapportage naar de gemeenteraad. Daarin staan de projecten beschreven die een subsidie hebben ontvangen uit het fonds, het aantal deelnemende agrariërs en de doelen die hiermee worden gesteund. Gekoppeld aan deze rapportage wordt de regeling ook geëvalueerd en indien nodig aangepast.

Kader 5 Het college stelt de subsidieregeling Transitie Toekomstgerichte Landbouw vast en stuurt deze ter informatie naar de gemeenteraad. Jaarlijks wordt er gerapporteerd over de projecten en resultaten. Ook is er een jaarlijkse evaluatie en mogelijk bijstelling.

Discussie raad Transitiefonds toekomstgerichte landbouw 19/5/2022