Cultuurvisie 2026-2029. Het platteland als podium

HET PLATTELAND ALS PODIUM Cultuurvisie 2026-2029 gemeente De Wolden Zuidwolde, 15 juli 2025

Samenvatting De gemeente De Wolden heeft cultuur de afgelopen jaren ingezet als verbindende kracht tussen sectoren als onderwijs, sport, welzijn en toerisme. Tijdens de periode als Culturele Gemeente van Drenthe (2023–2024) is met projecten als de Afvalkathedraal, de theatervoorstelling Atropos, het designprogramma en het Streekprogramma de betrokkenheid van inwoners vergroot en de culturele infrastructuur versterkt. Het project Wiede Wold werd in 2024 afgerond en samen met het bestaande cultuurbeleid geëvalueerd. Uit de evaluatie bleek dat het beleid heeft geleid tot een divers en toegankelijk cultuuraanbod, met sterke lokale verankering. Op basis van deze inzichten werkt De Wolden aan een nieuwe cultuurvisie voor 2026–2029, met als titel: het platteland als podium. Deze visie vormt het beleidskader voor de komende jaren en wordt uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma met financiële onderbouwing. De visie kent drie doelstellingen:

1 Cultuur als middel

3 Cultuur als katalysator

Wij willen cultuur inzetten voor sociale verbinding, persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke vernieuwing. Speerpunten zijn cultuureducatie, talentontwikkeling en de rol van kunst en cultuur bij actuele thema’s zoals inclusie, leefbaarheid en duurzaamheid.

Wij willen de culturele infrastructuur versterken door samenwerking, zichtbaarheid en duurzame ondersteuning, zodat cultuur breed gedragen wordt, talenten zich kunnen ontwikkelen en het culturele aanbod optimaal tot zijn recht komt.

2 Cultuur als verbindende

Met deze visie wil De Wolden ervoor zorgen dat kunst en cultuur bijdragen aan de mentale gezondheid van inwoners en de leefbaarheid van het platteland.

kracht

Wij willen cultuur en erfgoed inzetten als verbindende kracht voor een toekomstbestendige, sociaal en economisch sterke regio, waarin verleden, heden en toekomst elkaar versterken.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

2

Inhoud Samenvatting

2

Voorwoord

4

Inleiding

6

Hoe is deze cultuurvisie tot stand gekomen?

6

Leeswijzer

7

Ambitie, doelstellingen en speerpunten

8

1. Het podium waar cultuur tot leven komt

9

2. Doelstellingen

13

2.1 Cultuur als middel

13

2.2 Cultuur als verbindende kracht

18

2.3 Cultuur als katalysator

22

3. Het vervolg

26

Bijlage 1: Huidig aanbod culturele infrastructuur in De Wolden

27

Bijlage 2: Bronnen waarvan we gebruik hebben gemaakt voor deze cultuurvisie

29

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

3

Voorwoord Voor u ligt de Cultuurvisie 2026-2029 ‘het platteland als podium’. De cultuurvisie waarin de ambities van de gemeente De Wolden op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed voor de periode 2026-2029 staan verwoord. Allereerst zou ik graag de vraag willen beantwoorden: waarom een nieuwe cultuurvisie? De oude Agenda ‘Cultuur blijft belangrijk in De Wolden’ waar we sinds 2019 hebben gewerkt, is verlopen, dus een nieuwe nota schrijven lijkt daarbij voor de hand te liggen. Maar een visiestuk over kunst en cultuur is voor ons geen beleidsmatige bijzaak. Het is een richtinggevend document dat betekenis geeft aan de manier waarop we als gemeenschap willen samenleven, groeien en herinnerd worden. In dit document verwoorden we als gemeente onze overtuiging dat kunst en cultuur van fundamentele waarde zijn – niet alleen voor het individu, maar voor de samenleving als geheel. Want wat maakt het leven de moeite waard? Is het de veiligheid van een dak boven ons hoofd? De economische groei van een regio? Of zit de echte waarde van het leven juist in dat wat ons raakt, verbindt, verwondert en inspireert? Kunst en cultuur vormen het antwoord op die fundamentele vraag. Ze geven kleur aan ons bestaan, scherpen onze blik en bieden ruimte aan verhalen die gehoord moeten worden. Cultuur gaat over wie we zijn, waar we vandaan komen en hoe we ons tot elkaar én de wereld verhouden.

In een tijd van verandering en verharding heeft kunst de unieke kracht om te vertragen, te verbinden en te verdiepen. Culturele expressie – in welke vorm dan ook – stelt ons in staat te reflecteren, te troosten, te vieren en te dromen. Juist daarom is cultuur geen luxe, maar noodzaak. We schetsen hierin een toekomstbeeld waarin culturele ontwikkeling hand in hand gaat met sociale samenhang, erfgoedbehoud en de vitaliteit en leefbaarheid van onze dorpen. Want juist op het platteland, waar traditie en vernieuwing elkaar ontmoeten, ligt het podium waarop het verhaal van De Wolden tot leven komt. GELEERDE LESSEN UIT WIEDE WOLD In 2023–2024 was gemeente De Wolden Culturele Gemeente van Drenthe. In het project Wiede Wold onderzochten we samen met ontwerpers, kunstenaars en bewoners – vooral jongeren – de toekomst van ons platteland. Hoe verandert het werken, het boerenbestaan, de positie van de natuur, het landschap, voorzieningen, de mobiliteit en de samenstelling van de bevolking in een plattelandsgemeente als de onze? En hoe willen we daarmee omgaan? Door middel van kunst en verbeeldingskracht gaf Wiede Wold richting aan deze vragen. De verhalen en inzichten uit dit project vormen de inspiratie voor ons toekomstige cultuurbeleid.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

4

VOORUITLOPEN OP LANDELIJKE ONTWIKKELINGEN Met deze visie geven we als gemeente invulling aan onze verantwoordelijkheid voor een bloeiend cultureel klimaat. Daarmee sluiten we aan bij landelijke ontwikkelingen, zoals de motie van de Kamerleden Mohandis en Rooderkerk (2024), waarin wordt gepleit voor een zorgplicht voor cultuur. Door nu al duidelijke keuzes te maken en cultuur stevig te verankeren in ons beleid, lopen we als gemeente voorop in het realiseren van deze ambitie.

Albert Haar

Wethouder Cultuur gemeente De Wolden

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

5

1

Inleiding Het huidige uitvoeringsprogramma ‘Cultuur blijft belangrijk in De Wolden’ is inmiddels verlopen. Deze agenda was geen beleidsplan dat zich uitsluitend op cultuur richtte, maar juist een uitvoeringsprogramma waarin cultuur werd ingezet als verbindende factor tussen ondernemers, onderwijs, verenigingen en andere sectoren zoals sport, welzijn, recreatie en toerisme. Het hoofddoel was het versterken van de culturele infrastructuur voor onze inwoners en het vergroten van de aantrekkingskracht van De Wolden door middel van cultuur. In 2023-2024 droeg de gemeente De Wolden met trots de titel Culturele Gemeente van Drenthe. Dit bood een unieke kans om het culturele leven binnen de gemeente een extra boost te geven. Met verschillende onderdelen zoals de Afvalkathedraal, de theatervoorstelling Atropos , het designprogramma en het Streekprogramma hebben we de onderlinge verbinding versterkt en mensen dichter bij elkaar gebracht. Het programma was sterk gericht op actieve betrokkenheid van de inwoners waardoor er een veelzijdig en krachtig aanbod ontstond. Daarnaast vormde dit project een mooie gelegenheid om samen de doelstellingen van het uitvoeringsprogramma te realiseren. Het project Wiede Wold is in de zomer van 2024 afgerond.

In de daaropvolgende maanden hebben we het bestaande cultuurbeleid én het project Wiede Wold laten evalueren door de externe onderzoeker Dirk Binnekamp. Daaruit kwam naar voren dat het cultuurbeleid heeft bijgedragen aan een divers aanbod dat zowel professioneel als amateurkunst omvat en voor een breed publiek toegankelijk is. De evaluatie benadrukte bovendien de kracht van kleinschalige, lokaal verankerde projecten. Deze versterken de herkenbaarheid van de lokale cultuur en de betrokkenheid van inwoners bij culturele activiteiten. Deze evaluaties bevatten waardevolle aanbevelingen voor het opstellen van een nieuwe cultuurvisie. In de begroting 2025 is opgenomen dat we voor de periode 2026-2029 een nieuwe cultuurvisie willen opstellen waarin ruimte is voor nieuwe keuzes en accenten. Deze cultuurvisie beschrijft de waarde van cultuur in De Wolden en onze prioriteiten. Daarmee vormt dit document een beleidsmatig kader voor de komende jaren. In dit document worden ook de doelstellingen vastgesteld. Na vaststelling van deze cultuurvisie zal de visie worden vertaald naar een uitvoeringsprogramma, inclusief financiële paragraaf. HOE IS DEZE CULTUURVISIE TOT STAND GEKOMEN? Voorafgaand aan het opstellen van deze cultuurvisie heeft het college van B&W een aantal uitgangspunten besproken. Deze zijn ook gedeeld tijdens de raadsvergadering van 10 april 2025.

Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat zowel amateurkunstenaars als professionele makers op gelijkwaardige wijze worden betrokken bij het cultuurbeleid en de uitvoering ervan. De gesprekken met onder andere inwoners, culturele makers, verenigingen en stichtingen

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

6

hebben geleid tot de formulering van de ambities, uitgangspunten en doelstellingen in deze visie. Ook zijn samenwerkingspartners zoals Biblionet, Cultuurklik, Kunstenkorf en Welzijn De Wolden actief betrokken bij de totstandkoming van deze visie. Daarnaast is deze cultuurvisie mede gebaseerd op interne afstemming en gesprekken met collega’s binnen de organisatie, waaronder de cultuurcoaches. Dit alles met het doel een breed gedragen en samenhangende visie te ontwikkelen. Op advies van de gemeenteraad is ervoor gekozen om het cultuurbeleid te richten op drie inhoudelijke doelstellingen. Hiermee wordt invulling gegeven aan een duidelijke beleidsmatige afbakening binnen het brede culturele domein, om versnippering te voorkomen en de effectiviteit van het beleid te vergroten. De conceptversie is ter inzage voorgelegd aan de betrokkenen; hun opmerkingen zijn zorgvuldig gewogen en verwerkt in de definitieve versie. Tot slot is gebruikgemaakt van diverse rapporten en onderzoeken. De bronnen hiervan zijn opgenomen in bijlage 2. LEESWIJZER Hoofdstuk 1 geeft een uitgebreide beschrijving van het podium waar cultuur tot leven komt en kijkt daarbij naar het cultuurbestel binnen Nederland, de rol van de provincie en beschrijft uiteindelijk de culturele infrastructuur van De Wolden. Ook wordt stilgestaan bij provinciale, regionale en interregionale samenwerking en afstemming.

Hoofdstuk 2 bevat de uitgewerkte doelstellingen en de daarbij behorende speerpunten. In hoofdstuk 3 wordt beschreven wat er voor nodig is om na de realisatie van de cultuurvisie tot een vervolg te komen waarin het uitvoeringsprogramma met financiële paragraaf wordt uitgewerkt.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

7

2

Ambitie, doelstellingen en speerpunten DE AMBITIE VAN DE CULTUURVISIE 2026-2029 LUIDT: Met kunst en cultuur bijdragen aan de mentale gezondheid van inwoners en de leefbaarheid van het platteland Doelstelling: Wij willen cultuur inzetten voor sociale verbinding, persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke vernieuwing met als doel een inclusieve, weerbare en verbonden samenleving.

CULTUUR ALS VERBINDENDE KRACHT

CULTUUR ALS MIDDEL

Speerpunten: • Beleving erfgoed en verhalen vergroten • Toekomstbestendige musea • Cultuur verbinden met economie, natuur, recreatie en toerisme

Speerpunten: • Sociale verbinding • Persoonlijke ontwikkeling • Maatschappelijke vernieuwing

Doelstelling: Wij willen de culturele infrastructuur versterken door samenwerking, zichtbaarheid en duurzame ondersteuning, zodat cultuur breed gedragen wordt, talenten zich kunnen ontwikkelen en het culturele aanbod optimaal tot zijn recht komt.

CULTUUR ALS KATALYSATOR Speerpunten: • Sterk netwerk • Samenwerking tussen evenementen bevorderen • Toekomstbestendig verenigingsleven • Ruimte voor makers

Doelstelling: Wij willen cultuur en erfgoed inzetten als verbindende kracht voor een toekomstbestendige, sociaal en economisch sterke regio, waarin verleden, heden en toekomst elkaar versterken.

Leeswijzer Hierboven treft u een infographic aan die fungeert

u te nemen voordat u verder leest. Op de pagina’s

als het podium waarop onze cultuurvisie zichtbaar

hierna leest u hoe wij onze culturele ambitie verder

wordt. Deze visuele weergave biedt in één

vormgeven. Deze is vertaald naar doelstellingen,

oogopslag inzicht in de kern van ons beleid: de

die bewust op hoofdlijnen zijn uitgewerkt.

ambitie die wij nastreven, de doelstellingen die

De verdere concretisering vindt plaats in een

daaruit voortvloeien, en de speerpunten die richting

uitvoeringsprogramma, waarin per beleidsdoel

geven aan onze inzet. Wij nodigen u uit om deze

specifieke acties worden benoemd, inclusief

infographic aandachtig te bekijken en de inhoud tot

planning, begroting en verantwoordelijke partijen.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

8

3

Het podium In deze visie gebruiken we ‘het podium’ als metafoor voor het culturele veld in en om De Wolden. De plekken, netwerken, mensen waar cultuur tot leven komt. Om gerichte beleidskeuzes te kunnen maken is het van belang om kennis te hebben van ‘het podium’ en de context, zeker op een beleidsterrein als cultuur, waar de rol van gemeenten is gebaseerd op keuzes en niet op wettelijke taken of verantwoordelijkheden. 1. HET PODIUM WAAR CULTUUR TOT LEVEN KOMT In Nederland vormt cultuur het podium van de samenleving, waar ruimte is voor expressie, ontmoeting, reflectie en talentontwikkeling. Dit wordt mogelijk gemaakt door de gezamenlijke inzet van Rijk, provincies en gemeenten. Iedere bestuurslaag heeft hierin een eigen rol, maar samen zorgen zij voor een samenhangend en toegankelijk cultuurbeleid. Rijksoverheid De Rijksoverheid bepaalt het landelijke cultuurbeleid en beheert de culturele basisinfrastructuur (BIS), waaronder rijksmusea, orkesten en theaters. Het ministerie van OCW beheert ook de Rijkscultuurfondsen voor kleinere instellingen en kunstenaars. Voor 2025-2028 zijn cultuurconvenanten gesloten met provincies en gemeenten over o.a. cultuureducatie, participatie en culturele codes. Deze convenanten bevorderen de samenwerking tussen overheden en dragen bij aan een gezamenlijk beleid.

In de komende jaren worden verschillende verkenningen gedaan waarbij de behoefte van de cultuurbeoefenaar centraal staat en wordt ingezet op de ontwikkeling van een sterk ecosysteem, waarin iedereen de mogelijkheid heeft een leven lang cultuur te beoefenen. In de afspraken wordt ook verkend hoe cultuurbeoefening kan bijdragen aan sociaal-maatschappelijk opgaven. Provincies Provincies vormen de schakel tussen Rijk en gemeenten en zijn verantwoordelijk voor regionaal cultuurbeleid, erfgoed, educatie en spreiding van voorzieningen. De provincie Drenthe legt in haar Cultuurvisie 2025-2028 de nadruk op behoud van de culturele basisinfrastructuur, samenwerking met gemeenten en lobby voor meer middelen. Drie speerpunten zijn: • • •

Toegankelijk aanbod, met focus op jeugd; Drentse verhalen via kunst, erfgoed en landschap; Groei van ‘Drentse parels’.

Culturele makers en scholen in gemeente De Wolden zijn erg geholpen met provinciale subsidieregelingen zoals Cultuureducatie met Kwaliteit, het Naoberschapsfonds en ondersteuning aan musea door middel van het Platform Drentse Musea dat door de provincie wordt gesubsidieerd.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

9

Gemeenten Gemeenten voeren het lokale cultuurbeleid uit en beheren voorzieningen zoals bibliotheken, musea en amateurkunst. Ze bepalen hun eigen invulling en integreren cultuur vaak met onderwijs of welzijn. In 2021 namen gemeenten 54% van de totale overheidsuitgaven aan cultuur (€3,9 miljard) voor hun rekening. De culturele infrastructuur in De Wolden Om gemeenten handvatten te bieden bij het vormgeven van cultuurbeleid heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) het zogeheten ringenmodel ontwikkeld. Dit model fungeert als toetsingskader voor de opbouw van de culturele infrastructuur en helpt bij het signaleren van eventuele hiaten. Het aantal inwoners vormt hierbij het uitgangspunt; op basis daarvan wordt aangegeven wat een gemeente minimaal aan culturele functies zou moeten bieden: A. B. C.

Kernachtig gemeentelijk cultuurbeleid (bij gemeenten met minder dan 30.000 inwoners); Uitgebreid cultuurbeleid (bij gemeenten met een inwonersaantal tussen de 30.000 en 90.000 inwoners); Alomvattend kunst- en cultuurbeleid (bij gemeente met meer dan 90.000 inwoners).

Met 24.582 inwoners (peildatum januari 2024) valt de gemeente De Wolden binnen de kleinste ring van het model. Dat betekent dat een kernachtig, doelgericht cultuurbeleid passend is: beleid dat zich richt op een herkenbaar en functioneel aanbod van culturele voorzieningen, afgestemd op de schaal en identiteit van de gemeente.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

10

Op basis van het ringenmodel zijn de volgende voorzieningen en activiteiten passend voor een gemeente als De Wolden: • Cultureel erfgoed: instandhouding van monumenten, ondersteuning van oudheidkamers, archeologie en archieven. • Beeldende kunst en bouwkunst: aandacht voor architectuur en vormgeving van de openbare ruimte en ruimte voor tentoonstellingen. • Amateurkunst en kunsteducatie: ondersteuning van verenigingen en het faciliteren van kunsteducatie via lespunten of samenwerkingen. • Podiumkunsten: kleinschalige uitvoeringen, met name gericht op jeugd en kamermuziek en atelierruimten voor makers. • Film: incidentele filmvertoningen. • Media en letteren: bijvoorbeeld ondersteuning van de lokale radio-omroep. Gemeente De Wolden hecht veel waarde aan cultuur. In het coalitieprogramma van de gemeente De Wolden is opgenomen dat er ruimte moet blijven voor onze eigen tradities, volkscultuur en bestaande lokale culturele activiteiten met als doel dat cultuur voor reuring in onze gemeente moet blijven zorgen. Voor een kleinere gemeente is het niet noodzakelijk om een zo breed mogelijk aanbod aan culturele voorzieningen te realiseren, ook omdat naburige gemeenten zoals Hoogeveen en Meppel meerdere culturele voorzieningen hebben waar inwoners van De Wolden gebruik van kunnen maken. Denk bijvoorbeeld aan het Poppodium in Hoogeveen of theater Ogterop in Meppel.

We focussen ons daarom op de essentie van het cultuurbeleid en deze te verbinden met de eigen identiteit en kracht van de gemeenschap. Het ringenmodel benadrukt daarbij het belang van ruimte voor burgerinitiatief en creativiteit van onderop. Door inwoners actief te betrekken en hun ideeën te faciliteren, ontstaat een cultuurklimaat dat niet alleen uitnodigt tot participatie, maar ook bijdraagt aan verbondenheid, eigenaarschap en gemeenschapszin. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van het huidige cultuuraanbod in relatie tot de ringen van het model (het overzicht is niet uitputtend). Daaruit blijkt dat De Wolden op alle onderdelen van de eerste ring actief aanbod kent. Provinciale, regionale en interregionale samenwerking en afstemming Hoewel elke overheidslaag zijn eigen verantwoordelijkheden heeft, is samenwerking essentieel voor een effectief cultuurbeleid. Het Algemeen Kader Interbestuurlijke Verhoudingen Cultuur tussen OCW, IPO en VNG legt de afspraken vast over de taakverdeling en samenwerking tussen het Rijk, provincies en gemeenten. Deze samenwerking wordt verder versterkt door de cultuurconvenanten, waarin gezamenlijke doelen en afspraken zijn opgenomen.

Daarnaast hebben provincies en gemeenten in sommige gevallen gezamenlijke initiatieven opgezet, zoals cultuurregio’s, waarin zij samenwerken om de regionale culturele infrastructuur te versterken en af te stemmen op lokale behoeften. Cultuurregio Zwolle Gemeente De Wolden maakt deel uit van de Cultuurregio Zwolle. De Cultuurregio Zwolle is een samenwerkingsverband van 22 gemeenten uit de provincies Overijssel, Flevoland, Gelderland en Drenthe. Sinds de oprichting in 2019 werken deze gemeenten gezamenlijk aan

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

11

het versterken van de regionale culturele infrastructuur, met nadruk op kunst, cultuur, erfgoed en de creatieve industrie. De regio kenmerkt zich door een rijke diversiteit aan landschappen, van de delta van Vecht en IJssel tot de diepe polders van het Nieuwe Land en de hoge droge zandgronden. Deze variëteit wordt weerspiegeld in het culturele aanbod dat zowel stedelijke als plattelandskenmerken omvat. Een belangrijk initiatief binnen de Cultuurregio Zwolle is VAKTOR: een cross-disciplinaire broedplaats voor jonge makers. Deze regionaal ingebedde organisatie is een initiatief van Hedon, de Zwolse theaters en theater De Meenthe in Steenwijk en richt zich op het begeleiden van jong talent bij het ontwikkelen en produceren van eigen werk. Jongeren uit o.a. De Wolden kunnen zich verder ontwikkelen als maker waardoor de kans groter wordt dat zij blijven wonen in de gemeente. De samenwerking binnen de Cultuurregio Zwolle is gericht op het versterken van het culturele ecosysteem. Het culturele ecosysteem verwijst naar het geheel van mensen, organisaties, plekken, middelen en structuren die samen cultuur mogelijk maken, ondersteunen en beleven. Het is een manier om cultuur te begrijpen als een samenhangend systeem waarin verschillende onderdelen afhankelijk zijn van elkaar — net als in een natuurlijk ecosysteem.

Dit gebeurt door middel van kennisdeling, gezamenlijke programmering en het ondersteunen van lokale makers en instellingen. Daarmee levert de cultuurregio een waardevolle bijdrage aan een veerkrachtig, divers en breed gedragen cultureel klimaat in de regio. Vereniging van Drentse Gemeenten (VDG) De Vereniging van Drentse Gemeenten is een provinciale afdeling van de Vereniging Nederlandse Gemeenten. Binnen de vereniging ontmoeten de twaalf Drentse gemeenten elkaar, delen ze kennis, maken ze afspraken, werken ze samen en zoeken ze de verbinding met partners en andere overheden. De VDG werkt vanuit een strategische agenda waarbij de belangen van bijna 500.000 inwoners centraal staan. Ook op het gebied van cultuur wordt er samengewerkt. Zo is het succesvolle project ‘De Wolden kiest voor Talent’ ooit gestart als onderdeel van de Culturele Alliantie Talentontwikkeling van de provincie Drenthe. Er wordt daarnaast onderling veel kennis gedeeld. Met de komst van de zorgplicht van het bibliotheekwerk in 2026 en het gedeelde accounthouderschap van de BIND-bibliotheken is dit een gewenste samenwerking. Verder wordt er bijvoorbeeld vanaf 2025 verkend of de gemeenten samen met de provincie Drenthe een provinciaal cultuureducatie convenant kunnen aangaan om de opbrengsten van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit duurzaam te borgen.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

12

2. DOELSTELLINGEN In dit hoofdstuk worden de doelstellingen omschreven die de basis vormt van het cultuurbeleid van gemeente De Wolden. De doelstellingen worden benoemd met daaronder de speerpunten. 2.1 Cultuur als middel Doelstelling: Wij willen cultuur inzetten voor sociale verbinding, persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke vernieuwing met als doel een inclusieve, weerbare en verbonden samenleving. Speerpunten: • Sociale verbinding → cultuur als middel voor maatschappelijke vraagstukken • Persoonlijke ontwikkeling → cultuuronderwijs & talentontwikkeling • Maatschappelijke vernieuwing → inzet van kunst en creativiteit bij actuele opgaven (zoals duurzaamheid, inclusie, leefbaarheid) 2.1.1 Sociale verbinding → cultuur als middel voor maatschappelijke vraagstukken “Kunst is een medicijn zonder bijwerkingen,” aldus Janine Stubbe, hoogleraar Arts and Wellbeing aan de Erasmus Universiteit. En dat is geen loze uitspraak: wereldwijd tonen meer dan 3.000 wetenschappelijke studies overtuigend aan dat kunst een positief effect heeft op zowel de lichamelijke als geestelijke gezondheid. Een treffend voorbeeld hiervan is het initiatief ‘Kunst op Recept’, waarbij huisartsen en zorgprofessionals mensen met psychische klachten, zoals stress en eenzaamheid, doorverwijzen naar creatieve activiteiten zoals schilderen, muziek maken of theater.

Uit diverse gemeenten blijkt dat deelname aan deze activiteiten leidt tot een betere mentale gezondheid, minder gebruik van zorgvoorzieningen en een sterker gevoel van sociale verbondenheid. Kunst en cultuur zijn daarmee veel meer dan een vorm van vrijetijdsbesteding. Ze stimuleren persoonlijke ontwikkeling, geven troost, bieden perspectief en kunnen concrete maatschappelijke impact hebben. Vooral als preventief middel of als aanvulling op zorg kunnen kunstinterventies van grote waarde zijn – zowel voor individuen als voor gemeenschappen. In de gemeente De Wolden werken we sinds 2023 aan de doelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het Gezond en Actief Leven Akkoord is een landelijk initiatief in Nederland dat gemeenten, maatschappelijke organisaties en zorginstellingen aanmoedigt om samen te werken aan een gezondere en actievere samenleving. Voor gemeente De Wolden betekent deelname aan dit akkoord dat zij zich committeren aan gezamenlijke doelstellingen op het gebied van gezondheid en welzijn. De doelen voor De Wolden zijn: • • • •

Meer kinderen hebben een kansrijke start Meer inwoners hebben een betere mentale gezondheid Meer inwoners gaan verantwoord om met alcohol Meer senioren zijn vitaal en minder kwetsbaar

De inzichten die hierboven beschreven staan kunnen we gebruiken bij het bereiken van deze doelen, want culturele interventies kunnen een belangrijke rol spelen bij het bereiken van deze doelen, met name bij het bereiken van een betere mentale gezondheid en meer vitale en minder kwetsbare ouderen. Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

13

Het concept van positieve gezondheid, geïntroduceerd in 2012 door huisarts en onderzoeker Machteld Huber, sluit hierbij ook goed aan. Positieve gezondheid biedt een bredere kijk op gezondheid dan alleen de afwezigheid van ziekte en de behandeling daarvan. Het gaat er vooral om hoe mensen omgaan met tegenslagen, weerbaar zijn en regie over hun eigen leven voeren. Hierbij zijn niet alleen het lichamelijke welbevinden, maar ook kwaliteit van leven, zingeving, mentaal welbevinden, sociale participatie en dagelijks functioneren van even groot belang. In het sociale domein en de gezondheidszorg wint dit begrip steeds meer terrein. Cultuur en dan met name het actief bezig zijn met kunst, wordt daarbij steeds vaker gezien als een waardevol middel om positieve gezondheid te bevorderen. Zowel actieve deelname (zoals schilderen of samen muziek maken) als receptieve beleving (zoals het bijwonen van een voorstelling of het luisteren naar muziek) dragen bij aan welzijn. Hierdoor kunnen inwoners een betere mentale gezondheid ervaren. Deze ontwikkeling wordt ook zichtbaar in de rol van maatschappelijke instellingen zoals de bibliotheek. De bibliotheek is allang niet meer alleen een plek voor boeken, maar ontwikkelt zich steeds meer tot een sociaal-maatschappelijk centrum.

In samenwerking met partners als Welzijn De Wolden, Biblionet Drenthe en de gemeente De Wolden biedt de bibliotheek laagdrempelige ondersteuning op het gebied van taalvaardigheid, digitale inclusie, cultuurparticipatie en ontmoeting. Daarmee draagt zij actief bij aan het versterken van zelfredzaamheid, verbondenheid en maatschappelijke participatie van inwoners. 2.1.2 Persoonlijke ontwikkeling → cultuuronderwijs & talentontwikkeling Cultuuronderwijs in De Wolden In De Wolden begint cultuuronderwijs al bij voor- en vroegschoolse educatie (VVE), waar gewerkt wordt aan gelijke ontwikkelingskansen. Cultuur speelt hierin een belangrijke rol bij het stimuleren van taalontwikkeling en het voorkomen van laaggeletterdheid. Op de basisschool wordt deze lijn voortgezet. Onder het motto ‘De Wolden kiest voor Talent’ gaan we uit van de overtuiging dat ieder kind talentvol is. Cultuuronderwijs biedt ruimte om die talenten te ontdekken en te ontwikkelen. Het stimuleert creatief en kritisch denken, vergroot het zelfvertrouwen en draagt bij aan brede ontwikkeling, weerbaarheid en persoonlijke groei. Cultuuronderwijs maakt kunst en cultuur toegankelijk voor álle kinderen, ook voor wie daar thuis weinig mee in aanraking komt.

Lessen in bijvoorbeeld (Drentse) literatuur, theater, media of erfgoed bevorderen creativiteit, historisch besef en belangrijke vaardigheden zoals reflecteren, samenwerken en creëren. Initiatieven als de Cultuur Carrousel De Wolden, het Cultuurland De Wolden en Muziekakkoord Drenthe laten zien hoe cultuuronderwijs op een laagdrempelige en impactvolle manier kan worden vormgegeven. Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

14

Voordat kinderen spreken, zingen ze. Voordat ze schrijven, schilderen ze. Zodra ze kunnen staan, dansen ze. Kunst is de basis van de menselijke expressie. - Phylicia Rashad

De waarde van talentontwikkeling Talentontwikkeling is essentieel – niet alleen voor het individu, maar ook voor de samenleving als geheel. In het bijzonder binnen kunst en cultuur is er volop ruimte voor persoonlijke groei. Kunst daagt mensen uit om hun creativiteit en expressie te verkennen en biedt de mogelijkheid om zichzelf op een authentieke manier te uiten. Door in aanraking te komen met disciplines als muziek, dans, theater, beeldende kunst of literatuur ontdekken mensen hun unieke kwaliteiten en interesses. Wanneer kinderen en jongeren hun artistieke talenten kunnen ontwikkelen, groeit hun zelfvertrouwen en motivatie. Dit bevordert niet alleen hun persoonlijke ontwikkeling, maar ook hun maatschappelijke betrokkenheid. In een snel veranderende samenleving zijn creatieve vaardigheden als verbeeldingskracht, kritisch denken en samenwerken onmisbaar. Kunst en cultuur dragen daarom bij aan een brede talentontwikkeling die verder reikt dan het kunstzinnige domein en gaat hand in hand met onderwijs, welzijn en burgerschap. Naschools aanbod Op alle basisscholen wordt door middel van cultuuronderwijs al een belangrijke bijdrage geleverd aan talentontwikkeling. Maar ook na schooltijd is er voldoende aanbod om aan te sluiten bij de leerlijnen die binnen school plaatsvinden. Bijvoorbeeld door het volgen van muziek- of theaterlessen bij de Kunstenkorf.

Zo ontdekken leerlingen hun talenten binnen school maar krijgen ze de kans deze talenten buiten school verder te ontwikkelen. Een doorgaande leerlijn van binnenschools naar buitenschools aanbod is dus van groot belang. Talentontwikkeling in de sector Voor de culturele sector is investeren in talent essentieel om vernieuwing, kwaliteit en relevantie te waarborgen. Nieuwe stemmen, frisse perspectieven en jonge makers houden het culturele landschap levendig en toekomstgericht. Instellingen, festivals en kunsteducatieve programma’s bieden bovendien laagdrempelige toegang tot creatieve ontwikkeling – juist ook voor mensen die elders minder kansen krijgen. Kunst en cultuur spelen zo een cruciale rol in het zichtbaar maken van verborgen potentieel, het bevorderen van inclusiviteit en het creëren van gelijke kansen. Ze nodigen mensen uit om te experimenteren, te groeien en zich te verbinden – met zichzelf, met anderen en met hun omgeving. Talentontwikkeling in kunst en cultuur is daarmee niet alleen van belang voor individuele makers of liefhebbers, maar ook voor een samenleving die weerbaar, creatief en inclusief wil zijn. Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

15

Tegelijkertijd wijst onderzoek uit dat het aantrekken en behouden van talent – waaronder culturele makers – ook een directe economische meerwaarde heeft. Zo blijkt uit een studie dat de mobiliteit van talent sterk correleert met het bruto binnenlands product (BBP) van een regio: tot wel 84% van de variatie in BBP is te verklaren uit talentmobiliteit. Net als kenniswerkers dragen kunstenaars, ontwerpers en andere creatieve professionals bij aan innovatie, aantrekkingskracht en economische vitaliteit van een gebied. Een bloeiend cultureel klimaat is daarmee niet alleen een bron van inspiratie en identiteit, maar ook een strategisch instrument voor het versterken van leefbaarheid, regionale ontwikkeling en economische veerkracht. 2.1.3 Maatschappelijke vernieuwing → inzet van kunst en creativiteit bij actuele opgaven (zoals duurzaamheid, inclusie, leefbaarheid) Het platteland is in ontwikkeling. Het platteland verandert overal en dus ook in De Wolden: het werken, het boerenbestaan, de positie van de natuur, het landschap, voorzieningen, de mobiliteit en de samenstelling van de bevolking. De leefbaarheid van het platteland staat daardoor sterk in de belangstelling. Kunst en cultuur spelen een onmisbare rol in het bouwen aan een veerkrachtige en toekomstgerichte samenleving.

Ze stimuleren creativiteit, verbeeldingskracht en het vermogen om anders te denken — eigenschappen die hard nodig zijn in een wereld vol verandering en onzekerheid. Via kunst leren mensen niet alleen zichzelf beter kennen, maar ontwikkelen ze ook empathie en het vermogen om zich in anderen te verplaatsen. Dat bevordert sociale samenhang en inclusiviteit en zorgt ervoor dat mensen zich verbonden voelen met hun omgeving en met elkaar. Een nieuw soort naoberschap als fundament van het dorpsleven waarbij gesloten culturen leren openstaan voor nieuwe culturen. Daarnaast bieden kunst en cultuur ruimte voor reflectie, kritiek en dialoog. Ze helpen om maatschappelijke vraagstukken te benoemen en bespreekbaar te maken en dragen zo bij aan bewustwording en verandering. Voor jongeren zijn kunst en cultuur bovendien krachtige middelen om hun stem te laten horen en hun plek in de samenleving te vinden. Kunsteducatie stimuleert persoonlijke groei én leert vaardigheden zoals samenwerken, omgaan met complexiteit en denken in mogelijkheden. Daarmee is duidelijk dat investeren in kunst en cultuur investeren is in mensen, in verbinding en in veerkracht. Het is een sleutel tot een inclusieve, creatieve en duurzame toekomst. Een belangrijke bijdrage van kunst en cultuur ligt op het vlak van duurzaamheid en circulaire economie.

Creatieve processen kunnen helpen om bewustzijn te vergroten over hergebruik, afvalreductie en duurzame productie. In het onderwijs is dit een steeds relevanter thema. Zo gaf CultuurKlik onlangs nog een workshop beeldende kunst aan leerkrachten, waarin zij leerden hoe ze samen met hun leerlingen van plastic afval lampionnen konden maken. Dit soort initiatieven laat zien hoe kunst niet alleen inspireert, maar ook praktische handvatten biedt voor een duurzamere leefstijl. Door kunst en cultuur te verbinden aan circulaire principes, ontstaat er ruimte voor innovatie en gedragsverandering — essentieel voor een toekomstbestendig platteland.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

16

Een voorbeeld waarbij kunst en cultuur bijdroeg aan een actuele opgave in De Wolden: In de aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen van 2023 was hét onderwerp van gesprek: de kloof tussen stad en platteland. De aanhoudende discussies over stikstof en de boerenprotesten zetten die kloof steeds hoger op de politieke agenda. In debatten spreekt men van grote regionale ongelijkheden: verschil in welvaart, voorzieningen en infrastructuur. Deze verschillen zouden zo groot zijn, dat ze zelfs zouden leiden tot onbehagen en proteststemmen in plattelandsdorpen. Volgens De Correspondent valt het wel mee met die kloof tussen stad en platteland, tenzij je het er steeds over hebt. Maar omdat er veel over wordt gepraat, wordt het wel zo ervaren. Wiede Wold speelde een cruciale rol in het versterken van de veerkracht en toekomstgerichtheid van de samenleving in de Drentse gemeente De Wolden. Als culturele gemeente van Drenthe in 2023-2024 bood Wiede Wold een platform voor kunst en cultuur om samen met bewoners, kunstenaars en ontwerpers de toekomst van het platteland te verkennen en vorm te geven. Het project richtte zich op het versterken van de betrokkenheid van bewoners, het ontdekken van nieuw talent en het vergroten van het culturele bewustzijn op het platteland.

Met een programma dat onder andere bestond uit de Afvalkathedraal, de theatervoorstelling Atropos, het designprogramma, het Streekprogramma en het sideprogramma, bereikte Wiede Wold maar liefst 141.504 mensen. Een opvallend onderdeel was De Duivendialoog, een installatie die diende als metafoor voor langzame, genuanceerde communicatie. Bezoekers werden uitgenodigd om hun gedachten over het platteland op gekleurde linten te schrijven en aan de installatie te bevestigen. Deze dialoog tussen stad en platteland benadrukte de gedeelde zorgen en dromen van verschillende gemeenschappen. Wiede Wold fungeerde als katalysator voor maatschappelijke betrokkenheid, culturele participatie en talentontwikkeling, en droeg daarmee bij aan een veerkrachtige en toekomstgerichte samenleving in De Wolden.

Kunstenares Nikki Gonnissen met haar kunstinstallatie in Echten (links) en op de Dutch Design Week in Eindhoven (rechts).

Onder lokale regie, met input van buitenaf, heeft Wiede Wold het belang van kunst en cultuur in de transitie van het platteland benadrukt. Het project heeft aangetoond dat het mogelijk is om door middel van creatieve processen nieuwe perspectieven te ontwikkelen voor de toekomst van ons platteland. Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

17

2.2 CULTUUR ALS VERBINDENDE KRACHT Doelstelling: Wij willen cultuur en erfgoed inzetten als verbindende kracht voor een toekomstbestendige, sociaal en economisch sterke regio, waarin verleden, heden en toekomst elkaar versterken. Speerpunten: • Beleving erfgoed en verhalen vergroten: Het erfgoed wordt niet alleen bewaard, maar ook actief beleefd, gedeeld en doorgegeven. • Toekomstbestendige musea: Musea ontwikkelen zich nog meer tot dynamische en toegankelijke instellingen die inspelen op hedendaagse thema’s. • Cultuur verbinden met economie, natuur, recreatie en toerisme: Cultuur wordt een strategische factor in regionale ontwikkeling, waarbij cultuur, natuur en economie elkaar versterken. 2.2.1 Beleving erfgoed en verhalen vergroten: Het erfgoed wordt niet alleen bewaard, maar ook actief beleefd, gedeeld en doorgegeven. Gemeente De Wolden is een relatief jonge gemeente, maar er wordt al eeuwen (en waarschijnlijk langer) geleefd in de dorpen en gehuchten. Denk aan Ruinen waar de Benedictijnen in de twaalfde eeuw een klooster stichtten. Of denk aan Zuidwolde dat in 2025 haar 750-jarige bestaan vierde. Erfgoed en cultuurhistorie bepalen in belangrijke mate de kwaliteit van onze leefomgeving en het speelt een belangrijke rol in de identiteit van onze gemeente.

Wat is cultureel erfgoed? We verstaan onder cultureel erfgoed alles wat cultuurhistorische waarde heeft en gezamenlijk de materiële en immateriële erfenis vormt van De Wolden. Ons materieel erfgoed bestaat uit bijvoorbeeld monumenten, karakteristieke bebouwing, cultuurhistorische landschappen en archeologische vondsten. Zij vertellen het verhaal van De Wolden. Het geeft karakter, herkenbaarheid en maakt onze gemeente uniek en aantrekkelijk om in te wonen en te bezoeken. Immaterieel erfgoed bestaat uit tradities, rituelen, festiviteiten en gewoonten die van generatie op generatie worden doorgegeven. Het wordt ook wel ‘levend erfgoed’ genoemd, omdat het meebeweegt met de tijd en zichtbaar is in ons dagelijks leven: in de kleding die we dragen, de feesten die we vieren, het eten dat we bereiden, de ambachten die we beoefenen en de verhalen die we vertellen. Denk aan Paasvuren, het ambacht van het tin gieten, carbidschieten of het doorgeven van volksverhalen.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

18

De waarde van cultureel erfgoed Immaterieel erfgoed verrijkt onze samenleving. Het geeft mensen een gevoel van identiteit en verbondenheid – met het verleden, met elkaar en met verschillende culturen. Door verhalen en tradities te delen, versterken we het gemeenschappelijke DNA van onze dorpen. Daarbij horen niet alleen de gebruiken die hier al generaties lang bestaan, maar ook de tradities en gewoonten die nieuwe inwoners meebrengen. Deze vormen een waardevolle aanvulling op het bestaande erfgoed en dragen bij aan een inclusieve en dynamische gemeenschap. Door ruimte te geven aan deze nieuwe invloeden ontstaat er een rijker cultureel weefsel waarin iedereen zich thuis kan voelen. Daarnaast biedt erfgoed waardevolle perspectieven op maatschappelijke en ecologische vraagstukken en helpt het bruggen te slaan tussen mensen met uiteenlopende achtergronden, door gedeelde gewoonten en tradities. Recent onderzoek heeft bovendien uitgewezen dat erfgoed een positief effect heeft op de waarde van vastgoed en het vestigingsklimaat. Cultureel erfgoed levend maken voor de jeugd We willen het cultureel erfgoed en het verhaal van De Wolden doorgeven aan kinderen en jongeren op een manier die aansluit bij hun belevingswereld. Het onderwijs speelt hierin een centrale rol.

Cultuurcoaches vormen een verbindende en inspirerende kracht: zij leggen actief de verbinding tussen scholen, lokale erfgoedinstellingen en het erfgoed zelf. Dit doen zij door het initiëren en begeleiden van concrete projecten waarin jongeren op een actieve, creatieve en betekenisvolle manier met het verleden in aanraking komen. Een goed voorbeeld hiervan is de Cultuur Carrousel De Wolden, gecoördineerd door CultuurKlik, waarin erfgoed een centrale plek inneemt. Naast het opzetten van samenwerkingen vervullen cultuurcoaches ook een coachende rol richting het onderwijs. Ze ondersteunen scholen bij het ontwikkelen en inzetten van eigentijds en passend educatiemateriaal, bijvoorbeeld bij de Canon van Zuidwolde. Deze taak willen we versterken en naar een hoger niveau tillen, zodat cultuuronderwijs rondom erfgoed structureel en toekomstgericht wordt ingebed in het lesprogramma. Ook lokale erfgoedorganisaties spelen een belangrijke rol. Archeologische werkgroepen en historische verenigingen brengen het verleden letterlijk de klas in en stimuleren nieuwsgierigheid en verwondering. Een sprekend voorbeeld is De Barak in Zuidwolde: een herbouwde barak van het voormalige Joodse werkkamp Kamp Linde. Deze is zorgvuldig heringericht naast Museum De Wemme en fungeert nu als herdenkingsplek en educatief centrum.

Hier worden regelmatig voorstellingen en evenementen georganiseerd, zoals de indrukwekkende voorstelling Barak van Theater Na de Dam, waarin verhalen, muziek en poëzie samenkomen om het verleden tot leven te brengen. Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

19

Het actief bewaren, delen en doorgeven van erfgoed vraagt om een samenhangende aanpak waarin behoud, participatie en educatie hand in hand gaan. We zetten in op duurzaam beheer van waardevolle gebouwen, objecten en landschappen, én op het zichtbaar en beleefbaar maken van erfgoed voor een breed publiek. In samenwerking met musea, historische verenigingen, archeologische werkgroepen en digitale platforms maken we erfgoed relevant voor de toekomst. Kunst in de openbare ruimte Kunstwerken in de openbare ruimte hebben ook veel waarde. Ze kunnen de omgeving verfraaien en een gevoel van schoonheid oproepen. Daarnaast dragen ze bij aan de identiteit en het karakter van de gemeente. Bijvoorbeeld de ‘Boerin die boent’, die het boerenleven van vroeger in Ruinerwold symboliseert, of de ‘Melkbus’ bij het Wolderhuus, die zowel het boerenleven als de toekomst van de jeugd weerspiegelt. De gemeente De Wolden bezit een groot aantal kunstwerken die te vinden zijn in zowel de buitenruimte als in en aan publieke gebouwen. Het beheer van zo’n kunstcollectie vraagt om zorg en aandacht. Kunstwerken moeten worden onderhouden, beheerd en soms ook vernieuwd. Wij willen ruimte bieden voor (nieuwe) professionele kunst in onze openbare ruimte. Het is daarbij essentieel om het verhaal achter elk kunstwerk te kennen en dat de omgeving zich hierbij betrokken voelt.

2.2.2 Toekomstbestendige musea: Musea ontwikkelen zich nog meer tot dynamische en toegankelijke instellingen die inspelen op hedendaagse thema’s. Toekomstbestendige musea De gemeente subsidieert enkele museumboerderijen. De musea De Wemme (Zuidwolde), De Karstenhoeve (Ruinerwold) en het Pasmanshuus (Ruinen) hebben grote culturele en sociale waarde in onze gemeente. Deze instellingen dragen bij aan het behoud en de zichtbaarheid van lokaal erfgoed en zijn van grote waarde voor zowel bewoners als bezoekers. Ook De Wieker Meule in De Wijk, een rijksmonumentale korenmolen, vervult een belangrijke rol in het levend houden van ambachtelijk erfgoed. De molen is niet alleen een herkenbaar icoon in het landschap, maar ook een plek waar historie tastbaar wordt gemaakt voor jong en oud. Tegelijkertijd staan kleine musea en erfgoedlocaties onder druk: zonder voldoende bezoekers en vrijwilligers komt hun bestaansrecht in gevaar. Daarom blijven we deze instellingen ondersteunen door met hen in gesprek te gaan over hun toekomstplannen en deze waar mogelijk te faciliteren.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

20

2.2.3 Cultuur verbinden met economie, natuur, recreatie en toerisme: Cultuur wordt een strategische factor in regionale ontwikkeling, waarbij cultuur, natuur en economie elkaar versterken. Ons rijke culturele aanbod is een belangrijke troef voor De Wolden. Het verbindt toeristen en nieuwe inwoners met onze gemeente en maakt ons tot een aantrekkelijke plek om te wonen, werken en recreëren. Kunst, cultuur en historisch erfgoed vormen samen de identiteit van onze regio en vertellen het verhaal van De Wolden — een verhaal dat voor iedereen betekenis heeft. De Wolden is trots op haar gevarieerde landschap en karakteristieke erfgoed, dat jaarlijks vele bezoekers trekt. Van het esdorpenlandschap en veenontginningen tot het beekdallandschap langs de Reest: deze diversiteit weerspiegelt onze geschiedenis en inspireert ruimtelijke ontwikkelingen. Ook landschappelijke structuren, waardevolle gebouwen en oude bomen dragen bij aan het unieke karakter van onze dorpen. Deze elementen vormen een gedeelde basis die inwoners verbindt met hun omgeving en met elkaar. Een belangrijk onderdeel van dit erfgoed is de streektaal: het Drents. Als levende en dynamische vorm van immaterieel cultureel erfgoed verbindt het Drents generaties, versterkt het de sociale samenhang en draagt het bij aan een gedeelde identiteit. Tegelijkertijd biedt het ruimte voor culturele expressie en wederzijds begrip.

Wie zich thuis voelt in zijn eigen taal en cultuur, staat ook open voor de ander – anders, maar gelijkwaardig. Cultureel erfgoed en streektaal versterken niet alleen onze regionale identiteit, maar verhogen ook de ruimtelijke kwaliteit en vastgoedwaarden. Zo dragen ze bij aan het behoud van onze dorpen zoals ze zijn: authentiek en levendig. Door lokale kunst, verhalen en tradities blijft de identiteit van De Wolden zichtbaar en voelbaar. Dit spreekt mensen aan die op zoek zijn naar authenticiteit en verbinding en versterkt het gevoel van trots binnen onze gemeenschap. De gemeente De Wolden blijft zich daarom actief inzetten om het cultuuraanbod te versterken. Zo dragen we bij aan de leefbaarheid van onze dorpen, het welzijn van inwoners en de aantrekkingskracht voor bezoekers en nieuwe bewoners.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

21

2.3 Cultuur als katalysator Doelstelling: Wij willen de culturele infrastructuur versterken door samenwerking, zichtbaarheid en duurzame ondersteuning, zodat cultuur breed gedragen wordt, talenten zich kunnen ontwikkelen en het culturele aanbod optimaal tot zijn recht komt. Speerpunten: • Sterk netwerk: Het opbouwen en onderhouden van een robuust netwerk van culturele organisaties, makers en partners. • Samenwerking tussen evenementen bevorderen: Het stimuleren van gezamenlijke initiatieven en kruisbestuiving tussen culturele evenementen om synergie te creëren. • Een toekomstbestendig verenigingsleven: versterken van amateurkunst en vrijwilligerswerk • Ruimte voor makers: eerlijke voorwaarden en duurzame ondersteuning 2.3.1 Sterk netwerk: Het opbouwen en onderhouden van een robuust netwerk van culturele organisaties, makers en partners. De Wolden beschikt over een sterke culturele infrastructuur, gekenmerkt door een bloeiend verenigingsleven op het gebied van muziek, zang en toneel, een groot aantal kunstenaars en schrijvers en tal van succesvolle evenementen. Het culturele leven heeft een waarde voor zowel individuen als voor groepen. We willen een bloeiend cultureel leven in onze gemeente. Dat kan alleen als we samen zorgen voor onze kunst en cultuur en culturele beleving samen delen.

We willen dat er binnen onze gemeente een breed netwerk is waarbinnen mensen elkaar ontmoeten, samenwerken, elkaar inspireren en elkaar leren kennen. Voor meer onderlinge samenwerking en een sterk netwerk gaan we stimuleren om verenigingen, evenementen, ondernemers en andere beleidsterreinen nauwer met elkaar te laten samenwerken zodat ze elkaar kunnen versterken en de culturele infrastructuur toekomstbestendiger wordt. Programma’s die de betrokkenheid van jongeren stimuleren, bijvoorbeeld door samenwerkingen met scholen en workshops, evenals aandacht voor innovatieve kunstvormen zoals digitale media, kunnen bijdragen aan een breder en jonger publiek. Creativiteit is besmettelijk, geef het door. – Albert Einstein 2.3.2 Samenwerking tussen evenementen bevorderen: Het stimuleren van gezamenlijke initiatieven en kruisbestuiving tussen culturele evenementen om synergie te creëren. Onze gemeente bruist van de succesvolle evenementen. Denk aan bijvoorbeeld het Internationaal Foodfestival Ruinen, Grensloos Kunst Verkennen, het Smaakmakersfestival, Highland Games, Boerendrokte, de Perenpluk en diverse dorpsfeesten. Ook (muziek)festivals zoals Crisis Cross, Pinkenpop, Vogelpop en het Huiskamerfestival in Zuidwolde zijn geliefde ontmoetingsplekken. Er is dus een rijk aanbod aan evenementen, variërend in schaal, thema en doelgroep.

Op dit moment is het aanbod echter versnipperd en vindt er nog relatief weinig samenwerking plaats tussen organisatoren. Door meer samenhang en samenwerking

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

22

te stimuleren kunnen evenementen onderling versterken en gezamenlijk een grotere impact realiseren. Het stimuleren van gezamenlijke initiatieven en kruisbestuiving tussen culturele evenementen kan synergie creëren, wat resulteert in een sterker en diverser aanbod. Kleinere festivals kunnen binnen een groter geheel meer herkenbaarheid krijgen, profiteren van elkaars publiek en besparen op organisatiekosten. Dit leidt tot een diverser programma, waarin verschillende disciplines en stijlen samenkomen en het aanbod voor bezoekers rijker en aantrekkelijker wordt. Nieuwe initiatieven blijven zich aandienen, wat een positieve ontwikkeling is. We moedigen organisatoren aan om actief de verbinding te zoeken en te investeren in cross-overs in plaats van concurrentie. Veel evenementen, hoe verschillend ook, delen immers dezelfde ambitie: een levendige, toegankelijke en inspirerende culturele beleving bieden aan inwoners en bezoekers. We stimuleren vernieuwing in het aanbod en dagen organisatoren uit om hun programma te blijven ontwikkelen. Door een overzicht te maken van het totale jaarlijkse evenementenaanbod in De Wolden, kunnen we gericht kansen signaleren voor samenwerking en afstemming. Nieuwe initiatieven adviseren we altijd om in gesprek te gaan met bestaande festivals en evenementen, zodat er verbinding en versterking ontstaat in plaats van versnippering.

Dit doen we in overleg met de betrokken partijen. De gemeente staat open voor initiatieven die bijdragen aan de profilering van de gemeente en het versterken van de lokale identiteit. Voor beeldbepalende evenementen die van bijzondere maatschappelijke, culturele of economische waarde zijn, kan – onder voorwaarden – (co) financiering worden overwogen.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

23

2.3.3 Een toekomstbestendig verenigingsleven: versterken van amateurkunst en vrijwilligerswerk De gemeente De Wolden kent een rijk en divers verenigingsleven waarin amateurkunst een belangrijke rol speelt. Muziek-, toneel- en andere culturele verenigingen zijn diep geworteld in onze dorpen en dragen bij aan de sociale samenhang, identiteit en leefbaarheid van de gemeenschap. Vrijwilligers zijn hierin de drijvende kracht: zij verbinden mensen via kunst en cultuur en houden tradities levend.

Toch staat dit culturele fundament onder druk. Vergrijzing, ontgroening en veranderende vormen van participatie leiden tot teruglopende ledenaantallen en een tekort aan vrijwilligers, vooral in bestuurlijke functies. Tegelijkertijd ontstaan er nieuwe, projectmatige initiatieven die vragen om een andere vorm van ondersteuning. Deze dynamiek vraagt om een toekomstgerichte aanpak.

Als gemeente willen we de culturele basis versterken door gericht te investeren in mensen, structuren en samenwerking. Dirk Binnekamp beveelt in zijn evaluatie aan om de rol van de cultuurcoaches verder te versterken en hen als ondersteunende partner binnen de gemeenschap te positioneren. We zetten daarom in op de inzet van cultuurcoaches die lokale verenigingen en initiatieven ondersteunen bij organisatie, vernieuwing en verbinding. Zij vormen een belangrijke schakel tussen beleid en praktijk en dragen bij aan het versterken van netwerken en het vergroten van de zichtbaarheid van cultuur in de dorpen. Daarnaast vereenvoudigen we, op advies van Dirk Binnekamp, onze subsidieprocedures en verbeteren we de toegankelijkheid ervan. Door regeldruk te verlagen en helder te communiceren over mogelijkheden, maken we het voor vrijwilligers en bestuurders gemakkelijker om hun organisatie draaiende te houden en nieuwe initiatieven te ontplooien. We stimuleren samenwerking binnen de sector en moedigen nieuwe initiatieven aan om aan te sluiten bij bestaande evenementen en structuren. Zo voorkomen we versnippering en creëren we synergie. Zichtbaarheid is daarbij essentieel: we streven naar een laagdrempelig en herkenbaar cultureel aanbod voor álle inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of woonplaats.

Met deze aanpak bouwen we aan een veerkrachtig en toekomstbestendig cultureel klimaat waarin amateurkunst en vrijwilligerswerk kunnen floreren en waarin cultuur een verbindende kracht blijft in het dagelijks leven van De Wolden. Elke kunstenaar was eerst een amateur. – Ralph Waldo Emerson

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

24

2.3.4 Ruimte voor makers: eerlijke voorwaarden en duurzame ondersteuning Om de culturele infrastructuur in onze gemeente te versterken, zetten we in op samenwerking, zichtbaarheid en duurzame ondersteuning. We streven naar een cultuurklimaat waarin cultuur breed gedragen wordt, talenten zich kunnen ontwikkelen en het culturele aanbod optimaal tot zijn recht komt. Daarbij erkennen we de onmisbare rol van individuele kunstenaars en creatieve zzp’ers als de verbeelders van onze tijd, als aanjagers van vernieuwing en als hoeders van verhalen die ons verbinden. Deze makers geven kleur aan onze samenleving. Ze dagen ons uit om anders te kijken, om te voelen wat anders onuitgesproken blijft en om nieuwe perspectieven te ontdekken. Hun werk raakt aan identiteit, zingeving en gemeenschapsvorming. Daarom is het van groot belang dat zij kunnen werken onder eerlijke en stabiele voorwaarden. Vanuit onze gemeentelijke verantwoordelijkheid willen we hun beroepspraktijk versterken door het creëren van gunstige randvoorwaarden. Eerlijke beloning is daarbij een belangrijk uitgangspunt: we hanteren de Fair Practice Code als norm bij subsidiëring en opdrachtverlening en stimuleren culturele instellingen om kunstenaars en zzp’ers naar behoren te honoreren.

Daarnaast verwijzen we actief naar landelijke regelingen zoals Oog voor Impuls, die bijdragen aan pensioenopbouw, arbeidsongeschiktheid en professioneel advies voor zelfstandige makers. We zetten in op meerjarige ondersteuning en stimuleren samenwerking tussen disciplines en sectoren, zoals zorg, onderwijs en duurzaamheid. Lokale netwerken en broedplaatsen krijgen ruimte om te groeien, zodat makers zich kunnen verbinden met hun omgeving en elkaar. Ook het beschikbaar stellen van betaalbare werk- en presentatieruimtes is een aandachtspunt, waarvoor we de samenwerking zoeken met maatschappelijke partners en vastgoedpartijen. Tot slot richten we ons op het verbeteren van de directe werkvoorwaarden van makers binnen onze eigen beleidskaders. Dit doen we door duidelijke richtlijnen te hanteren voor eerlijke honorering bij gemeentelijke opdrachten en subsidies en door actief te investeren in coaching, netwerkvorming en professionele ontwikkeling. Door lokaal maatwerk te bieden en makers te ondersteunen in hun dagelijkse praktijk, dragen we bij aan een gezonde beroepsomgeving waarin kunstenaars en creatieve zzp’ers zich kunnen ontwikkelen, hun werk kunnen delen met het publiek en een betekenisvolle rol vervullen in het culturele leven van De Wolden.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

25

3. HET VERVOLG De cultuurvisie vormt het beleidskader waarmee gemeente De Wolden haar rol op het gebied van cultuur verduidelijkt en versterkt. Deze cultuurvisie legt de basis voor het ondersteunen en stimuleren van toekomstige culturele initiatieven en activiteiten. Daarnaast biedt zij richting aan de samenwerking met relevante partners binnen het culturele veld, de provincie en andere gemeenten. Na vaststelling van deze cultuurvisie wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld waarin de beleidsdoelen uit deze visie worden vertaald naar concrete acties, projecten en samenwerkingsvormen. Het uitvoeringsprogramma vormt daarmee het praktische vervolg op deze beleidsvisie en geeft richting aan de uitvoering in de komende jaren. In het uitvoeringsprogramma worden per beleidsdoel specifieke acties benoemd met daarbij een planning, begroting en verantwoordelijke partijen. We blijven daarbij binnen de bestaande financiële kaders, maar zoeken actief naar aanvullende financiering via fondsen, ondernemers en particulieren. Waar mogelijk wordt aansluiting gezocht bij bestaande gemeentelijke programma’s, zoals sociaal beleid, onderwijs of toerisme. Het uitvoeringsprogramma wordt opgesteld in samenspraak met het culturele veld en relevante partners, om zo gezamenlijk te bouwen aan een krachtig en samenhangend cultureel klimaat. We verwachten deze medio 2026 gereed te hebben.

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

26

BIJLAGE 1: HUIDIG AANBOD CULTURELE INFRASTRUCTUUR IN DE WOLDEN

Ringenmodel toegepast op gemeente De Wolden Incidentele filmvertoningen Filmavonden in dorpshuizen Uitvoeringen voor de jeugd Ons Kindertheater De Wijk Sport- en cultuurkamp Kamermuziek Klein Paradiso Concerten Markiezin van Drenthe Muziek in de Mariakerk Huiskamer festival Zuidwolde Erflanden

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

27

Oefenruimten AK-verenigingen Lespunt Kunsteducatie Cultuur en school Architectuur Vormgeving in de openbare ruimte

Tentoonstellingsruimte Monumenten

Oudheidskamer

Archieven Archeologie Lokale radio-omroep Openbare bibliotheek Festivals

Cultuurvisie | Gemeente De Wolden

Dorpshuizen Theaterschuur Linde Muziekverenigingen, koren, toneelverenigingen, dansgroepen Kunstenkorf Cultuurklik Aandacht voor erfgoed, monumentenzorg en ruimtelijke kwaliteit binnen basisvoorzieningen Kunst in de openbare ruimte Straatmeubilair Pleinen, parken en plantsoenen Cultureel geïnspireerde vormgeving Signalerende of thematische elementen (bijv. dorpsentrees, poëzietegels, lichtkunst Gemeentehuis Zuidwolde, dorpshuizen, bibliotheken Kerken, molens, havezathe, oude boerderijen, oorlogsmonumenten, Open Monumenten Dag Museumboerderij De Karstenhoeve, Museumboerderij het Pasmanshuus, Edeltingieterij Tin-Art, Cultuurhistorisch streek en handkarrenmuseum De Wemme Historische verenigingen Stichting Archeologische Werkgroep Ruinen, Archeologisch beleefpunt Ruinen DNO-Media Biblionet De Wolden Smaakmakersfestival, Crisis Cross, Falieberg Festival, internationaal Foodfestival Wereldse Heerlyckheid

28

BIJLAGE 2: BRONNEN WAARVAN WE GEBRUIK HEBBEN GEMAAKT VOOR DEZE CULTUURVISIE Onze bronnen waren onder meer: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Gemeente De Wolden. Collegeprogramma: De Wolden geeft energie. Binnekamp, D. Evaluatierapport cultuurbeleid De Wolden – Cultuurmakers. Binnekamp, D. Evaluatierapport cultuurbeleid De Wolden – Inwoners. Stichting Wiede Wold. De geleerde lessen. Verslag bijeenkomst met het culturele veld, 26 november 2024. Verslag bijeenkomst met inwoners, 10 december 2024. Verslag bijeenkomst Onderwijs Jeugd Agenda, 26 juni 2025. Verslagen bijeenkomsten met muziekverenigingen, 11 april en 16 mei 2025. Hoeksema, C. Sportfunctionarissen, cultuurcoaches en gezondheid onder de loep: Integrale kwalitatieve evaluatie naar waardering, kansen en verbeterpunten bij de uitvoering van gemeentelijk beleid op het gebied van sport & bewegen, cultuureducatie & participatie en gezondheid. 10. Wijn, C., & Jongmans, L. (1996). Het ringenmodel: Een instrument voor gemeentelijk cultuurbeleid. Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). 11. World Health Organization. (2019). What is the evidence on the role of the arts in improving health and well-being? A scoping review. 12. De Correspondent. De kloof tussen stad en platteland bestaat niet (tenzij je het er steeds over hebt). 13. Bestuurlijke afspraken cultuurbeoefening 2025-2028 ‘Een leven lang cultuur en erfgoed beoefenen’.