Collegevoorstel onderzoek en besluiten openluchtbaden De Wolden

Burgemeester en wethouders Datum: 15 april 2025 Onderwerp Uitkomsten onderzoek financiële situatie openluchtzwembaden De Wolden Wij willen Beschikken over voldoende, kwalitatief goede en toekomstbestendige sportvoorzieningen waaronder openluchtzwembaden. Met als doel dat inwoners in De Wolden een gezonde en actieve leefstijl hebben. Wij besluiten 1. Kennis te nemen van de onderzoeksrapportage ‘Openluchtbaden gemeente De Wolden 2024’. 2. De gemeenteraad voor te stellen kennis te nemen van de onderzoeksrapportage ‘Openluchtbaden gemeente De Wolden 2024’. 3. De gemeenteraad voor te stellen de subsidies voor de zwembaden en schoolzwemmen voor 2025 en 2026 incidenteel te verhogen in lijn met de onderzoeksrapportage ‘Openluchtbaden gemeente De Wolden 2024’. 4. De gemeenteraad voor te stellen om de financiële consequenties van € 93.328 middels een begrotingswijziging op te nemen in de begroting 2025 en te dekken uit de algemene reserve. 5. De gemeenteraad voor te stellen om de financiële consequenties voor 2026 (€ 96.408 incl. 3.3% indexatie) te verwerken in de nog op te stellen begroting.

Want 1.1 Onderzoek financiële situatie openluchtbaden De Wolden Op 30 mei 2024 heeft de gemeenteraad unaniem het besluit genomen om een extern onderzoek laten uitvoeren naar de financiële situatie en operationele kosten van de geprivatiseerde openluchtzwembaden in gemeente De Wolden voor de komende 10 jaar. De onderzoeksrapportage ‘Openluchtbaden gemeente De Wolden 2024’ is de uitwerking van dit raadsbesluit. 1.2

Extern bureau heeft de openluchtbaden onderzocht In opdracht van de gemeente heeft de Antea Group een onderzoek uitgevoerd naar de huidige en toekomstige financiële positie en operationele kosten van de drie geprivatiseerde openluchtzwembaden. Op basis van dit onderzoek heeft de Antea Group een aantal aanbevelingen geformuleerd om de continuïteit van de drie openluchtzwembaden voor de komende jaren te borgen.

1.3

Behoud van de openluchtzwembaden is belangrijk voor de leefbaarheid Het verdwijnen van deze voorzieningen heeft negatieve gevolgen voor de inwoners van de gemeente. Het tast de leefbaarheid van de dorpen aan, vermindert de mogelijkheden voor ontmoeting, sport en ontspanning, en biedt geen alternatief voor zwemlessen binnen de gemeente. Zwemvaardigheid is cruciaal voor de veiligheid, met name in een land als Nederland met veel open water. Door zwemlessen en oefenmogelijkheden te waarborgen, wordt verdrinkingsgevaar verkleind en dragen de zwembaden direct bij aan de veiligheid van inwoners. Het investeren in de openluchtzwembaden kan dan ook gezien worden als een investering in de gezondheid en het welzijn van de inwoners op de lange termijn. Wij hechten waarde aan het in stand houden van maatschappelijke voorzieningen.

3.1

Noodzaak tot subsidieverhoging Bij het privatiseren van de openluchtzwembaden zijn er jaarlijkse vaste subsidiebijdragen overeengekomen die jaarlijks niet geïndexeerd worden. Daarmee zit de gemeentelijke bijdrage nog steeds op het prijspeil vanaf de privatisering. Het onderzoek toont aan dat de subsidies voor exploitatie en schoolzwemmen verhoogd moeten worden om de continuïteit van de voorzieningen veilig te stellen.

3.2

Verhoging zwembad Ruinen Alle openluchtzwembaden zijn afhankelijk van vrijwilligers. In vergelijking met de andere openluchtzwembaden kent het zwembad Ruinen een grotere vrijwillige inzet. Hierdoor is de gemeentelijke subsidiebijdrage voor het zwembad Ruinen vanaf het begin relatief laag geweest ten opzichte van de andere zwembaden. Uit het onderzoek van Antea komt naar voren dat dit lagere subsidiebedrag op termijn onhoudbaar is. Zonder een correctie blijft het verschil met de andere zwembaden echter toenemen gelet op de prijsstijgingen. Met de extra verhoging van € 15.327 komt de gemeentelijke bijdrage voor het zwembad Ruinen weer in verhouding met de bijdrage voor de andere zwembaden. Hiermee wordt de continuïteit van het zwembad beter gewaarborgd.

4.1

Begroting en ombuigingen In 2026 krijgt de gemeente te maken met een financieel "ravijnjaar" door een verlaging van de rijksbijdrage. Dit heeft een directe impact op de begroting. Binnen de gemeente wordt momenteel gewerkt aan het in kaart brengen van de benodigde ombuigingen. De discussie hierover is nog gaande en moet verder worden gevoerd. Een van de uitkomsten van deze discussie is dat we opnieuw willen kijken naar de vorm van subsidiëring, wat ook betrekking heeft op de zwembad- en schoolzwemmensubsidie. We willen de openluchtbaden in 2025 en 2026 incidenteel extra ondersteunen, zodat we de tijd hebben om een nieuw subsidiebeleid te ontwikkelen.

4.2

Balans tussen financiële ondersteuning en stimulans vrijwilligerswerk Een verhoging van de subsidie voor de zwembaden is enerzijds noodzakelijk om tegemoet te komen aan de gestegen kosten en de continuïteit van de zwembaden te waarborgen. Anderzijds blijft het belangrijk om de motivatie van de zwembaden te stimuleren om het vrijwilligerswerk te behouden en verder te versterken. Het investeren in vrijwilligers is belangrijk voor de lage operationele kosten van de zwembaden

4.3

Aanpassing begroting is een bevoegdheid van de gemeenteraad In de begroting van 2025 zijn geen middelen opgenomen voor de verhoging van de bijdrage aan de openluchtzwembaden. De gemeenteraad is bevoegd om deze wijziging op de begroting vast te stellen.

Maar Expertise toekomstige wettelijke maatregelen De wettelijke voorschriften en de taken die voortkomen uit de zorgplicht zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen. Dit heeft geleid tot hogere kosten voor externe cursussen en controles die nodig zijn om aan de (toekomstige)regelgeving te voldoen. Deze kosten zullen naar verwachting blijven stijgen. Onderhoudsmaatregelen Uit het onderzoek blijkt dat de eenmalige investeringen voor de komende 10 jaar voor het naleven van wettelijke maatregelen voor onderhoud en techniek gefinancierd zullen worden uit de onderhoudsreserve van de openluchtzwembaden. Door de inzet van vrijwilligers zijn de kosten voor de onderhoudswerkzaamheden doorgaans lager dan begroot. Echter, op materiaalkosten kan nauwelijks worden bespaard. Daarnaast zijn er

specialistische onderhoudsmaatregelen die niet in eigen beheer uitgevoerd kunnen worden. Ook bestaat het risico dat onderhoud eerder dan gepland nodig is en de zwembaden onvoldoende reserve hebben om deze kosten op te vangen. Personeelslasten openluchtzwembaden De stijgende personeelskosten vormen een toenemende uitdaging voor de zwembaden. Enerzijds zijn deze kosten het gevolg van de indexering van loonkosten, anderzijds van de noodzaak om meer gekwalificeerd badpersoneel in te zetten om te voldoen aan (nieuwe) wet- en regelgeving. Zwembad Ruinen staat hierbij voor een extra uitdaging, omdat zij deze transitie nog moeten maken vanwege de hoge inzet door vrijwilligers. Dit zorgt ervoor dat de personeelslasten zullen stijgen. Daarnaast is er een risico dat de beschikbaarheid van (oudere) vrijwilligers afneemt, waardoor sommige taken mogelijk door betaalde krachten of externe partijen moeten worden uitgevoerd. Deze factoren kunnen de financiële druk voor wat betreft personeelslasten op de zwembaden vergroten. Zwembaden kunnen zelf ook de exploitatie verbeteren De begrote cijfers voor 2025 laten een negatief resultaat zien voor zwembad De Slenken in vergelijking met 2023. De exploitatie voor zowel Ruinen als de Waterlelie is ook niet ruim. De zwembaden moeten daarom ook zelf acties ondernemen om de exploitatie te verbeteren zoals in het onderzoek van Antea wordt aanbevolen.

Er bestaan bijvoorbeeld mogelijkheden om de inkomsten uit bronnen zoals sponsoring, de kiosk en tarieven te verhogen. Het stichtingsbestuur van Zwembad Ruinen wil een hogere (extra) exploitatievergoeding Het stichtingsbestuur van Zwembad Ruinen heeft aangegeven het niet eens te zijn met de hoogte van de extra bijdrage. Zij verzoekt om een hogere bijdrage, mede vanwege de relatief lage gemeentelijke subsidiebijdrage in vergelijking met de andere zwembaden en op basis van haar geprognotiseerde begroting voor 2025 en verder. Wij volgen echter de aanbevelingen van de Antea Group, die op basis van onderzoek en goed overleg tot stand zijn gekomen. De door ons voorgestelde verhoging maakt de gemeentelijke bijdrage voor Zwembad Ruinen weer gelijk met die voor andere zwembaden. Achtergrond In gemeente De Wolden zijn drie openluchtzwembaden gevestigd. • • •

De Slenken in De Wijk De Waterlelie in Zuidwolde Zwembad Ruinen

Uitgangspunten verzelfstandiging Aanleiding voor de verzelfstandiging is een financiële taakstelling, ontstaan door een motie d.d. 10 oktober 2013. Deze zwembaden waren eigendom van de gemeente De Wolden, maar zijn in 2014 (Zwembad Ruinen) en 2017 (Zwembad De Slenken en Zwembad De Waterlelie) verzelfstandigd. Zwembad Ruinen moest mogelijk gesloten worden door bezuinigingen. In 2013 hebben de inwoners en lokale ondernemers een actie opgezet om het zwembad open te houden. Op 1 maart 2014 is het zwembad overgedragen van de gemeente naar Stichting Zwembad Ruinen. Destijds zijn er afspraken gemaakt over de hoogte van de exploitatiesubsidie en de eenmalige bijdrage voor onderhoud. De verzelfstandiging van dit zwembad vormde het voorbeeld voor de latere verzelfstandiging van de andere zwembaden. Zwembad De Slenken en Zwembad De Waterlelie zijn per 1 januari 2017 verzelfstandigd. Voorafgaand aan deze verzelfstandiging moesten de zwembaden plannen indienen over

hoe zij de exploitatie van de zwembaden zouden organiseren na de verzelfstandiging. Met de gemeente werd afgesproken welke exploitatiesubsidie zij zouden ontvangen. Met de jaarlijkse exploitatiebijdrage en de eenmalige investeringssubsidie werden de destijds nog op te richten stichtingsbesturen in staat gesteld de zwembaden op een goede wijze te exploiteren. Bij de verzelfstandiging zijn de onderhoudsinvesteringen (meerjarenonderhoudsplanning) in kaart gebracht, en deze vormen een onderdeel van de toe te kennen jaarlijkse bijdrage voor beide zwembaden. Naast de zwembadsubsidie ontvangen de drie zwembaden ook een subsidie voor het geven van schoolzwemmen, wat ook positief bijdraagtaan het in stand houden van de drie openluchtzwembaden in de gemeente De Wolden. Financiële situatie De zwembaden hebben alle drie een voorziening of reserve voor onderhoud. Hier storten ze jaarlijks een bedrag in. Van deze voorziening of reserve wordt een gedeelte van het onderhoud betaald. Daarnaast beschikken de zwembaden over een eigen reserve. Als het zwembad een positief resultaat heeft behaald wordt dit toegevoegd aan de algemene reserve. In het geval dat het zwembad een verlies heeft gehad wordt het verlies gecompenseerd met de eigen reserve. Sinds de verzelfstandiging van de twee zwembaden in 2017 zijn de subsidies ongewijzigd gebleven.

Voor het afgelopen jaar (2024) zijn de subsidies en de bijdragen voor het schoolzwemmen eenmalig met 3,1% geïndexeerd. In de vastgestelde begroting van 2025 zijn de subsidies nogmaals geïndexeerd met 2,9 %. Het nog op stellensubsidiebeleid zal richtinggevend hoe om te gaan met de indexatie van deze subsidies. De financiële gevolgen zijn De bijdrage van € 93.328 is het totale bedrag waarmee een verhoging wordt doorgevoerd. In onderstaande tabel wordt deze uitgesplitst in een was/wordt tabel: - Subsidie per zwembad (tabel 1) - Schoolzwemmen bijdrage per zwembad (tabel 2) - Totaalbedrag wat per zwembad wordt opgehoogd (tabel 3) Door het relatief lage startbedrag van zwembad Ruinen in 2016, wordt het verschil in subsidie met de andere twee baden door de indexatie steeds groter. Om deze reden wordt de subsidie voor zwembad Ruinen aanvullend verhoogd met € 15.327. Waardoor deze in lijn komt met de andere twee zwembaden. Overzicht subsidies 1. Exploitatie

Huidige begroting

Prijsbijstelling t/m 2025

2025

2025

Verschil

Zwembad Ruinen

€ 84.781

€ 104.673

€ 19.892

Zwembad De Slenken:

€ 105.960

€ 130.082

€ 24.122

Zwembad De Waterlelie:

€ 121.833

€ 149.594

€ 27.761

Totaal:

€ 312.574

€ 384.349

€ 71.775

2. Schoolzwemmen

Huidige begroting

Prijsbijstelling t/m 2025

2025

2025

Verschil

Zwembad Ruinen:

€ 7.948

€ 9.756

€ 1.808

Zwembad De Slenken:

€ 10.596

€ 13.008

€ 2.412

Zwembad De Waterlelie:

€ 15.895

€ 17.901

€ 2.006

Totaal:

€ 34.439

€ 40.665

€ 6.226

Extra bijdrage

Totaal

€ 15.327

€ 37.027

3. Verschillen samenvoegen Zwembad Ruinen:

€ 21.700

Zwembad De Slenken:

€ 26.534

€ 26.534

Zwembad De Waterlelie:

€ 29.767

€ 29.767

Totaal:

€ 93.328

Er wordt voorgesteld om het bedrag van € 93.328 middels een begrotingswijziging op te nemen in de begroting van 2025. De dekking is afkomstig vanuit de algemene reserve. En voor 2026 (€ 96.408 incl. 3.3% indexatie) te verwerken in de nog op te stellen begroting. Het college is voornemens om bij de ombuigingen binnen het totale subsidiebeleid middelen voor deze voorzieningen voor de toekomst veilig te stellen. Alternatieven Geen verhoging van subsidies Het niet verhogen van de subsidies brengt de continuïteit van de zwembaden in gevaar en kan leiden tot sluiting van één of meerdere zwembaden binnen enkele jaren. Uitstel van besluitvorming Gezien het ravijnjaar 2026 en de mogelijke ombuigingen is het een alternatief om de besluitvorming uit te stellen tot de kadernota 2026. Dit zou betekenen dat de financiële consequenties pas later worden verwerkt. Echter, de zwembaden hebben dit jaar nog duidelijkheid nodig over hun financiële situatie om verantwoord beleid te kunnen voeren. Uitstel vergroot het risico op acute financiële problemen, waardoor zwembaden mogelijk genoodzaakt zijn om direct te bezuinigen op voorzieningen of zelfs (gedeeltelijk) te sluiten. Gezien het nog op te stellen subsidiebeleid en de nog te maken afwegingen bij de ombuigingen is nu gekozen om eerst duidelijkheid te geven voor twee jaar.

Maximale inzet vrijwilligers Wat betreft de activiteiten is men al op de maximale inzet van vrijwilligers, en deze capaciteit is moeilijk verder uit te breiden. Dit geldt ook voor het verlengen van de openingstijden. Het openen van de zwembaden in de maand september, bijvoorbeeld, zou meer kosten dan het opbrengt, wat de financiële situatie van de zwembaden zou verzwaren. Daarom is het niet realistisch om extra kosten te genereren door het seizoen te verlengen zonder dat dit financieel haalbaar is. Zwembaden in eigen beheer terugnemen Het terugnemen van de geprivatiseerde zwembaden in gemeentelijk beheer is geen realistisch alternatief. Dit brengt hogere kosten met zich mee, omdat de exploitatie dan

grotendeels afhankelijk is van betaalde krachten in plaats van vrijwilligers. Daarnaast vervalt een belangrijk deel van de burgerparticipatie, wat de lokale betrokkenheid en kostenbesparing vermindert. Voor het bedrag van de huidige subsidies is het financieel niet haalbaar om drie zwembaden in gemeentelijk beheer te houden. Direct middelen te reserveren De gevraagde middelen direct reserveren. Dit laat onverlet dat we voornemens zijn het subsidiebeleid te herijken. Binnen het totaal van subsidies ligt een opgave voor ombuigingen. Participatie De stichtingsbesturen zijn vanaf het begin nauw betrokken geweest bij het onderzoek en hebben actief bijgedragen door de benodigde gegevens aan te leveren. Ook waren zij allen aanwezig bij de onlangs informerende gemeenteraadsbijeenkomst van 9 januari 2025. Communicatie De zwembaden worden meegenomen in het proces. Besluitvorming van het college wordt openbaar via besluitenlijst en gedeeld met de media middels een persbericht. Het raadsvoorstel wordt openbaar gemaakt via het raadsinformatiesysteem. Bijlagen -Onderzoeksrapportage ‘Openluchtbaden gemeente De Wolden 2024’ -Raadsvoorstel -Raadsbesluit -Begrotingswijziging 2-2025