CMO STAMM - Rapportage Evaluatie Adviesraad en Clientraden De Wolden v

September 2022

Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein en cliëntraden De Wolden

c

Colofon Titel: Datum: Opdrachtgever: Auteur:

Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein en Cliëntraden De Wolden september 2022 gemeente De Wolden Fenna Bolding

Bezoekadres:

CMO STAMM • Weiersstraat 1e, Assen • Laan Corpus den Hoorn 100-2, Groningen Postbus 2266 9704 CG Groningen 050 577 0101 info@cmostamm.nl www.cmostamm.nl

Postadres: Telefoon: E-mail: Website:

© Copyright 2021, CMO STAMM Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van CMO STAMM. Voor zover het maken van kopieën is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912j° het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1995, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze opgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich te wenden tot CMO STAMM.

Inhoud 1. Inleiding .................................................................................................................................2 1.1 Aanpak .............................................................................................................................3

2. Samenvatting…………………………………………………………………………………………………………………………4

3. Landelijke ontwikkelingen adviesraden………………………………………………………………………………..5

4. Bevindingen………………………………………………………………………………………………………………….……….6 4.1 Gesprekken en enquête……………………………………………………………………………………………………6 4.2 Gesprekken………………………………………………………………………………………………………………………6 4.2.1 De vragen……………………………………………………………………………………………………………………...6 4.2.2 Algemeen……………………………………………………………………………………………………………….……..6 4.2.3 Structuur……………………………………………………………………………………………………………………….7 4.2.4 Samenstelling, kwaliteit en expertise…………………………………………………………………………….7 4.2.5 Relatie met college en raad…………………………………………………………………………………………..8 4.2.6 Relatie met ambtelijke organisatie……………………………………………………………………………….8 4.2.7 Communicatie……………………………………………………………………………………………………………...8 4.3 Enquête…………………………………………………………………………………………………………………………..9

5. Conclusies en aanbevelingen…………………………………………………………………………………………………..13 5.1 Algemeen…………………………………………………………………………………………………………………….…13 5.2 Aanbevelingen……………………………………………………………………………………………………………….14

1

INLEIDING De herinrichting van het Sociaal Domein per 1 januari 2015 heeft veel nieuwe taken voor gemeenten opgeleverd. Dat geldt ook voor gemeente De Wolden. Gemeenten streven naar een efficiënte en integrale uitvoering van de nieuwe taken en de daaraan gekoppelde integrale dienstverlening om kwetsbare inwoners zo goed mogelijk te ondersteunen. Gemeente De Wolden heeft in zowel de Kadernota “Het sociale domein is onze gezamenlijke zorg” als in het collegeprogramma 2018-2022 de integraliteit van de nieuwe gemeentelijke taken benadrukt. Bij de gewenste herijking van het sociaal domein is als hoofddoel vastgesteld: “Het vaststellen van een nieuwe balans tussen aan de ene kant het handhaven van een goede invulling van onze verantwoordelijkheid voor onze kwetsbare en minder zelfredzame inwoners en aan de andere kant een verantwoorde beheersing van de uitgaven in het sociaal domein. Met een ‘verantwoorde beheersing van de uitgaven’ wordt bedoeld dat de uitgaven in evenwicht moeten zijn met de inkomsten (rijksbijdrage).” Gemeente De Wolden streeft ernaar dat alle inwoners, jong en oud, zo lang mogelijk in hun leefomgeving kunnen blijven wonen, dat zij kunnen meedoen in de (lokale) samenleving, dat zij zich zo gezond, positief en veilig mogelijk kunnen ontwikkelen en dat zij zo goed mogelijk sociaal en financieel zelfredzaam zijn.

Dit alles kreeg zijn beslag in de kadernota sociaal domein “Duurzaam in balans”(vastgesteld in oktober 2021). Bij de totstandkoming van deze nota waren gemeenteraad, adviesraden, maatschappelijke organisaties en inwoners betrokken. Adviesraad, cliëntraden en de vraag aan CMO STAMM De Adviesraad Sociaal Domein De Wolden is een officieel en zelfstandig orgaan binnen de gemeente De Wolden. De Adviesraad verzamelt in overleg met cliëntraden meningen, bevindingen en ervaringen van inwoners van gemeente De Wolden. Op basis hiervan geeft de Adviesraad het College van Burgemeester en Wethouders gevraagd en ongevraagd advies over het beleid en de uitvoering daarvan binnen het sociaal domein. Het gaat over onderwerpen als zorg, wonen, welzijn, ouderenbeleid, werk en inkomen. De leden van de cliëntraden zijn betrokken inwoners van de gemeente De Wolden die breed kijken naar het sociaal beleid van de gemeente. Zij ontvangen een vergoeding voor hun werkzaamheden. Wat zijn de ervaringen met de huidige werkwijze, structuur en samenstelling van de raden, zijn die voldoende toegesneden op de verbreding van het aandachtsveld van de raden en zijn er aandachtspunten voor de toekomst? Om hier zicht op te krijgen wil de gemeente De Wolden het functioneren van de Adviesraad en de cliëntraden onafhankelijk evalueren.

De gemeente De Wolden heeft aan CMO STAMM gevraagd om het functioneren van de Adviesraad en de cliëntraden te evalueren en bevindingen en aanbevelingen in een beknopte rapportage te verwerken.

2

1.1 Aanpak CMO STAMM heeft de evaluatie van het functioneren van Adviesraad en cliëntraden als volgt uitgevoerd. Deskresearch We hebben kennis genomen van taakomschrijving, samenstelling en werkwijze van de raden. Hiervoor is gebruik gemaakt van landelijke informatie (o.a Koepel Adviesraden sociaal domein en Movisie) en van stukken van gemeente De Wolden en de raden. Interviews In vijf interviews – met de voorzitters van de ASD en de cliëntraden en twee (oud)leden – hebben we gesproken over het functioneren van de raden. Daarbij kwamen de samenwerking van de raden onderling en met het college van burgemeester en wethouders, ambtenaren en samenleving, de mate waarin de raden worden ‘gehoord’, de structuur en werkwijze en suggesties voor verbetering aan de orde. Enquête We organiseerden een korte enquête onder alle leden van de Adviesraad en de cliëntraden. De enquêtevragen betroffen het functioneren van de raden, de deskundigheid van de leden, aandachtspunten en suggesties en ideeën voor verbetering. De enquête is onder 22 mensen uitgezet, 14 mensen reageerden. Rapportage – evaluatie en aanbevelingen Deskresearch, interviews en enquête leidden tot de voor u liggende beknopte rapportage waarin we onze bevindingen neerleggen en aanbevelingen doen voor de toekomst.

3

SAMENVATTING Gemeente De Wolden heeft net als de meeste andere Nederlandse gemeenten een onafhankelijke Adviesraad Sociaal Domein (ASD) die in overleg met cliëntraden meningen, bevindingen en ervaringen van inwoners van de gemeente verzamelt en op basis daarvan gevraagd en ongevraagd advies geeft aan het college van burgemeester en wethouders. De instelling van de Adviesraad vloeit voort uit de nieuwe taken die de gemeente vanaf 2015, bij de herinrichting van het Sociaal Domein, toebedeeld kreeg. Hoewel het bij de instelling van de Adviesraad en de cliëntraden met name draaide om de Wmo, de jeugdhulp en de participatiewet, wordt inmiddels ook in brede zin gekeken naar het sociaal beleid van de gemeente. Gemeente en raden stellen zich de vraag of de deskundigheid, de samenstelling en de structuur van de raden toereikend zijn om aan de verwachtingen en de gewenste taakinvulling te voldoen. Gemeente De Wolden heeft in dat kader aan CMO STAMM gevraagd het functioneren van de Adviesraad en de cliëntraden te evalueren. Naast een vijftal interviews kreeg deze evaluatie tevens vorm door middel van een beknopte enquête onder alle leden van de Adviesraad en de cliëntraden.

Zowel de interviews als de enquête focussen op het functioneren van de raden (wat gaat goed, wat kan beter), de samenwerking onderling en met gemeente en samenleving, en op de vraag in hoeverre er iets wordt gedaan met de adviezen van de raden. Er blijkt veel waardering te zijn voor de inzet en de betrokkenheid van de leden van de raden. Zeker gezien de strubbelingen als gevolg van corona en wisselingen in de samenstelling. Er is behoefte aan nieuwe leden waarbij er aandacht zou moeten zijn voor een meer diverse samenstelling van de raden. De raden stellen zich de vraag wat de verbreding van onderwerpen – richting het gehele sociale domein, de leefomgeving in algemene zin – betekent voor hun structuur en werkwijze. In ieder geval vereist verbreding ook het aanscherpen van kennis en expertise. Graag willen de raden in een vroegtijdig stadium betrokken worden bij beleidsontwikkeling. De getrapte advisering, de ‘territoriumstrijd’ en de overlap in werkzaamheden vormen een belangrijk knel-/aandachtspunt voor de raden. In de relatie met de gemeente is enerzijds sprake van korte lijnen, terwijl anderzijds ook wordt gezegd dat het allemaal wel wat tijdiger, sneller, pro-actiever en informatiever mag. Er is behoefte aan regulier overleg met het college van burgemeester en wethouders en de raden willen graag zichtbaarder zijn voor de gemeenteraad en de samenleving.

Uit gesprekken en enquête vloeien enkele clusters aanbevelingen voort. • Nieuwe leden en netwerk uitbouwen – actief werven, ervaring en bestuurlijke kwaliteit • Investeren in kwaliteit – kennis en expertise, ontmoeting en uitwisseling, benut de adviesraden bij beleidsontwikkeling • Communicatie intern en extern – communicatiemedewerker, geregelde ontmoetingen, tijdige informatievoorziening • Structuur en werkwijze – overweeg over te stappen op één centrale ASD en werk met flexibele werkgroepen rond thema’s. En maak een frisse start na de lange coronaperiode, met een aantal nieuwe gezichten, leer elkaar (beter) kennen, communiceer meer en investeer in structuur en werkwijze. Behoud wat goed gaat en maak werk van verbeterpunten.

4

LANDELIJKE ONTWIKKELINGEN ADVIESRADEN Vanuit hun verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Jeugdhulp en de Participatiewet, hebben de meeste Nederlandse gemeenten onafhankelijke adviesraden ingesteld. De raden geven het college van burgemeester en wethouders gevraagd en ongevraagd advies bij de voorbereiding, vaststelling, voortgang en evaluatie van relevant beleid. In de loop der jaren (sinds de invoering van de Wmo in 2015) is de samenstelling van de adviesraden veranderd. Aanvankelijk bestonden de raden veelal uit cliënten, ‘ervaringsdeskundigen’, tegenwoordig bevolken vooral betrokken burgers de raden. Waar gemeenten heden ten dage meer dan in 2015 rechtstreeks contacten onderhouden met dorpen, wijken en burgers en hun initiatieven, en bovendien het Wmo-beleid grotendeels zijn definitieve vorm heeft gekregen, kijken gemeenten en hun adviesraden kritisch naar de rol van de raden. Gemeenten interpreteren die rol ook zeer verschillend. Zo wordt door sommige gemeenten nog steeds de functie van de adviesraden als ‘ervaringsdeskundigen’ – werken vanuit het perspectief van cliënten – gewaardeerd. Elders ziet men vooral de inhoudelijke deskundigheid van de adviesraadsleden. En er zijn gemeenten die de adviesraden vooral een rol toedichten bij het in bredere zin aanzwengelen van burgerparticipatie.

Daarnaast zoeken steeds meer gemeenten naar wegen om rechtstreeks bij de burger informatie rond knelpunten en suggesties te halen. In de dynamiek van de huidige samenleving, waarin zowel gemeenten als adviesraden naar hun rol en betekenis op zoek zijn, zien we de adviesraden in toenemende mate een zelfstandige positie claimen. Die positie kenmerkt zich door een proactieve opstelling en een meer agenderende rol. Ook rekenen de raden steeds meer het sociaal domein in brede zin tot hun taak. Onderwerpen als wonen, inclusie en onderwijs maken deel uit van hun advisering. Zo mag in de nabije toekomst verwacht worden dat de leefomgeving als geheel – en daarmee ook bijvoorbeeld de omgevingswet – tot het brede aandachtsveld van de adviesraden zal gaan behoren. Hiermee zetten de raden zich opnieuw op de kaart. Maar vragen ze ook veel kennis van complexe vraagstukken en een forse tijdsinvestering van hun leden. Via de landelijke koepel van adviesraden hebben de raden dan ook aangegeven goede ondersteuning als noodzakelijke voorwaarde voor hun werkzaamheden te zien. Alleen zo kunnen zij voldoen aan het uiteindelijke doel: het organiseren van ‘creatieve en verbindende burgerkracht’ (citaat “Monitor gemeentelijke adviesraden sociaal domein 2020”, Movisie).

5

BEVINDINGEN 4.1 Gesprekken en enquête In de gesprekken en ook in de beknopte enquête is gevraagd naar het functioneren en de samenstelling van de Adviesraad en de cliëntraden. Daarbij hebben we de huidige rol van de Adviesraad, zoals geformuleerd op de gemeentelijke website als uitgangspunt gehanteerd. Deze rol is op de website van de gemeente als volgt omschreven: “ De Adviesraad Sociaal Domein De Wolden (ASD) is een officieel en zelfstandig orgaan binnen de gemeente De Wolden. De ASD verzamelt in nauw overleg met de cliëntenraden Jeugd, WMO en Participatie & WSW meningen, opvattingen, ervaringen, bevindingen en suggesties van inwoners van De Wolden. Op basis hiervan geeft de ASD het College van Burgemeester en Wethouders (on) gevraagd advies over het beleid en de uitvoering daarvan binnen het sociaal domein. Het uitgangspunt voor de ASD is hierbij dat er in De Wolden zorg en ondersteuning wordt geboden waarbij er een optimale balans is tussen kosten, volume en kwaliteit, welke aansluit op de wensen van de cliënt. Omdat bij de advisering het inwonersperspectief centraal staat, is contact met inwoners en organisaties in het sociaal domein van groot belang.”

4.2 Gesprekken 4.2.1 De vragen In vijf gesprekken met de voorzitters en enkele (oud) leden van de Adviesraad sociaal domein en de cliëntraden gaven alle gesprekspartners blijk van grote betrokkenheid bij de thema’s van het sociaal domein. Vanuit die betrokkenheid willen zij graag een bijdrage leveren en zij streven ernaar om met hun gevraagde en ongevraagde adviezen invloed en impact te hebben op het beleid en de uitvoering. De vijf interviews stonden in het teken van een aantal vragen: • Het functioneren van de Adviesraad en cliëntraden. Wat loopt goed, wat verdient aandacht, zijn er opvattingen of ideeën voor het toekomstig functioneren van de Adviesraad en de cliëntraden. • Hoe verloopt de samenwerking binnen de advies- en de cliëntraden. • Hoe verloopt het contact tussen de raden en de gemeente. • Hoe vervullen de leden van de Adviesraad en de cliëntraden hun rol richting de samenleving. • Worden de adviezen van de raden gehoord, wordt er iets mee gedaan? 4.2.2 Algemeen De gesprekspartners hebben veel waardering voor de inzet en betrokkenheid van de leden van de raden. De afgelopen periode zijn er veel wisselingen geweest in de samenstelling van de afzonderlijke raden. Dit heeft zo z’n weerslag gehad op het functioneren. Er is behoefte aan nieuwe leden, passend bij de toekomstige werkwijze en structuur van de adviesraden.

De gesprekspartners hebben aangegeven dat zij de vraagstukken waarover zij adviseren graag in brede zin bespreken. Er dienen zich naar verwachting steeds vaker thema’s aan die de grenzen van de traditionele onderverdeling in jeugd, Wmo en participatie/Wsw overstijgen. Denk bijvoorbeeld aan positieve gezondheid, gezonde leefstijl, welzijn en brede welvaart. De vraag is wat het betekent voor de structuur en werkwijze van de adviesraden als meer wordt ingezet op een brede, integrale advisering over het sociaal domein. De gevraagde en ongevraagde adviezen van de Adviesraad betreffen beleid en uitvoering van beleid in het sociaal domein. De gesprekspartners geven aan dat het van waarde is als de Adviesraad in een vroeg stadium wordt betrokken bij beleidsontwikkeling. Zo kunnen adviezen van deze raad aan de voorkant invloed hebben op nieuw beleid. De expertise van de leden wordt op deze manier beter benut. Ongewenste en onbedoelde effecten van beleid kunnen zo in een vroeg stadium worden gesignaleerd. Dit kan problemen bij de uitvoering voorkomen.

6

Onderstaand een samenvatting van de ideeën en suggesties, bijeengebracht in vijf categorieën: • Structuur • Samenstelling, kwaliteit en expertise • Relatie met college en raad • Relatie met ambtelijke organisatie • Communicatie 4.2.3 Structuur De voorbereiding en het inhoudelijke gesprek over adviezen vindt veelal plaats in de afzonderlijke cliëntraden. Vervolgens komen de discussies, de inzichten en adviezen samen in de Adviesraad sociaal domein die daarna gevraagd en ongevraagd adviezen uitbrengt aan het college. De ASD heeft een onafhankelijke voorzitter. Verschillende gesprekspartners vragen zich af of deze werkwijze voor de toekomst wenselijk is. Nu is er soms sprake van overlap. De cliëntraden fungeren in de praktijk veelal als een adviescollege aan de ASD hetgeen ertoe leidt dat de ASD door sommigen wordt gezien als een ‘controleorgaan’. In dit kader viel de term ‘territoriumstrijd’ zelfs. Daarbij is opgemerkt dat de ASD geregeld discussies op casusniveau voert. Af en toe staan de meningen vanuit de verschillenden cliëntraden tegenover elkaar, werken ze langs elkaar heen. Dit roept een behoefte aan afbakening van aandachtsvelden op die door de één wel en door de ander juist niet als oplossing wordt gezien vanwege het risico dat daarmee de samenhang verloren gaat.

Vanwege een behoefte aan meer samenhang, meer gebruikmaken van elkaars expertise en een meer integrale afweging van inzichten bestaat de wens om de werkwijze en structuur met een overkoepelende ASD en afzonderlijke cliëntraden te heroverwegen. Vanuit de gesprekspartners zijn twee signalen te beluistern: - De huidige structuur met drie cliëntraden en een overkoepelende ASD handhaven. - De huidige structuur wijzigen en toewerken naar een Adviesraad sociaal domein waarin alle expertise op alle aandachtsvelden is samengebracht in één raad. Deze raad kan ervoor kiezen om rond specifieke thema’s werkgroepen in te stellen. In deze (tijdelijke) werkgroepen kunnen kennis en expertise die vereist zijn voor een specifiek thema worden samengebracht. 4.2.4 Samenstelling, kwaliteit en expertise De afgelopen periode is gekenmerkt door veel wisselingen in de samenstelling van de ASD en de cliëntraden. Een aantal nieuwe leden trad toe in de corona-periode en zij hebben in eerste instantie uitsluitend online contact gehad met de overige leden. En ook de zittende leden spraken elkaar uitsluitend online. Veel mensen kennen elkaar nog niet goed, het onderling contact was noodgedwongen beperkt en de aanwezige kennis en expertise kwam niet ten volle tot z’n recht.

De gesprekspartners hechten waarde aan een breed samengestelde, goed in de samenleving gewortelde Adviesraad en cliëntraden met veel kennis van zaken, ervaring en deskundigheid. De komende periode worden weer nieuwe leden geworven. Er zijn verschillende wensen kenbaar gemaakt om de kwaliteit van de raden te versterken: • Graag expertise uit nieuwe hoek, bijvoorbeeld uit dorpsorganisaties, voetbalclubs, dorpshuizen, of anderen die actief en midden in de samenleving staan • Bij werven nieuwe leden zorgvuldig nagaan of alle doelgroepen goed zijn vertegenwoordigd • Aandacht voor het profiel van leden van de adviesraden • Graag meer vrouwen • Graag mensen uit de kring van ondernemers / de marktsector • Aandachtspunt is: zittingstermijn 7

De gesprekspartners benadrukken dat niet alleen beter gebruik moet worden gemaakt van de expertise die er al is, maar ook dat voortdurend moet worden gewerkt aan het vergroten van kennis en expertise, bijvoorbeeld door cursussen en trainingen te volgen, door werkbezoeken te organiseren, experts uit te nodigen bij de vergaderingen. Denk aan een jaarlijkse scholingsdag. Dit gebeurt nu ook al, maar de inhoudelijk verdieping van kennis zou een vast aandachtspunt moeten zijn. De suggestie is gedaan om de Adviesraad hiervoor een eigen budget toe te kennen. 4.2.5 Relatie met college en raad Soms duurt het lang voordat er een reactie komt op een advies, maar de relatie met het college wordt doorgaans als goed beschouwd. Er is sprake van korte lijnen. Dat neemt niet weg dat er behoefte bestaat om wat vaker – bijvoorbeeld enkele keren per jaar – een overleg met het college in te plannen. Dit biedt de mogelijkheid om beter gezien en gehoord te worden als Adviesraad en cliëntraden en het bevordert het werken op basis van onderling vertrouwen. De Adviesraad en de cliëntraden willen graag efficiënt werken, effect bereiken met hun adviezen en daadwerkelijk iets toevoegen. Zij willen niet alleen in functie zijn omdat dit nu eenmaal is voorgeschreven. Met de gemeenteraad is weinig contact.

De indruk bestaat dat veel raadsleden niet goed op de hoogte zijn met wat er speelt in het sociaal domein. De adviesraden willen graag in gesprek met de gemeenteraad naar aanleiding van deze evaluatie. 4.2.6 Relatie met ambtelijke organisatie Indien nuttig en wenselijk kunnen de adviesraden een beroep doen op informatie en ondersteuning vanuit de gemeentelijke organisatie. De contacten met individuele ambtenaren worden wisselend ervaren. Het varieert van prettig en ondersteunend tot het mag pro-actiever en informatiever. Er is kritiek op de kwaliteit van de organisatie als geheel. Dit heeft o.a. te maken met het niet (tijdig) verstrekken van informatie. Ook is er onvoldoende zicht op wie waarvoor verantwoordelijk is. Dit zou beter kunnen en is een punt van aandacht voor de komende periode. 4.2.7 Communicatie Over de communicatie tussen de leden van de adviesraden is veel gezegd. Soms werken cliëntraden en ASD langs elkaar heen, er is sprake van overlap in werkzaamheden en doordat leden weinig contact met elkaar konden hebben (corona) werd er onvoldoende gebruik gemaakt van elkaars expertise. Ook de communicatie met de gemeente laat te wensen over. De contacten met beleidsambtenaren worden gewaardeerd, maar de informatievoorziening vanuit de ambtelijke organisatie is vaak niet toereikend of laat en verantwoordelijkheden zijn niet altijd helder.

De contacten met het college zijn goed, maar reacties op adviezen laten regelmatig lang op zich wachten. Er bestaat behoefte aan een regulier bijpraat-moment.

8

4.3 Enquête Naast de gesprekken / interviews is ook een beknopte enquête uitgevoerd. Aan alle leden van de Adviesraad en de cliëntraden zijn drie vragen gesteld . 1. Wat vindt u van het functioneren van de Adviesraad en de cliëntraden o Wat verloopt goed? o Ziet u verbeterpunten en zo ja, welke? o Heeft u zelf suggesties voor verbetering? 2. Wat vindt u van de samenstelling van de raad waarvan u zelf lid bent? o Is er bepaalde expertise die u er graag bij zou hebben? 3. Zijn er andere punten die u onder de aandacht wilt brengen? De vragenlijst is naar 22 personen gestuurd, waarvan 14 een reactie hebben gegeven. Een deelnamepercentage van 62%. Hieronder volgt een weergave van de reacties.

Functioneren ASD en de Cliëntraden Vraag Wat verloopt goed?

Antwoorden • • • • • • • • • • • • • • • •

• •

Rode draad

Rol secretaris wordt goed ingevuld Vergaderfrequentie is prima (een keer per maand) Ruimte gemeentehuis goed Fijn dat cliëntraad Jeugd weer een voorzitter heeft Dat we zelf jeugd-gerelateerde onderwerpen aansnijden Vergaderfrequentie Onderling vertrouwen Contact met ambtenaar is goed (jeugd) Afzonderlijke cliëntraden werkt goed (vraagt om specifieke kennis) Goede sfeer, onderling vertrouwen en prima voorzitter (cliëntraad Participatie/Wsw) Buddy voor nieuwe leden We nodigen regelmatig externen uit Positief over nieuwe wethouder Onderling contact in de cliëntraad (Participatie) Goed dat er een gemeenteambtenaar bij zit Betrokkenheid en enthousiasme zijn groot Vergaderstructuur en ambtelijk secretaris Wmo Agendaoverleg ASD

9

Positief: ➢ Rol secretaris ➢ vergaderlocatie, vergaderfrequentie ➢ ondersteuning en aanwezigheid gemeenteambtenaar ➢ ambtenaar jeugd ➢ onderlinge sfeer/vertrouwen/ betrokkenheid ➢ structuur met afzonderlijke cliëntraden ➢ voorzitter jeugd ➢ voorzitter participatie ➢ zelf onderwerpen agenderen

Ziet u verbeterpunten en zo ja, welke?

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Heeft u zelf suggesties voor verbetering?

• • • •

• •

Betere afstemming nodig. De ASD kan dit bewaken. Nadenken over structuur Meer efficiënt werken Communicatie met gemeente kan beter (ambtelijk en bestuurlijk) (cliëntraad Wmo) Overlap tussen de raden tegengaan Samenwerking met gemeente Contact met de gemeente verloopt wat stroef. We worden vaak laat geïnformeerd en kunnen daardoor pas achteraf reageren. Samenstelling van cliëntraad Jeugd kan beter – diverser Contact met ambtenaar kan beter (cliëntraad participatie en Wsw) – vragen worden niet beantwoord Communicatie kan beter Informatievoorziening vanuit de gemeente is slecht Gemeenteraad moet beter en sneller reageren op adviezen De gemeente moet serieuzer met onze inbreng omgaan Communicatie kan beter (nu vaak late of geen reactie vanuit de gemeente) Informatievoorziening vanuit de gemeente Meer bekendheid over de raden bij de burgers Overlap tegengaan Vaak overlap Niet altijd helder op welke onderwerpen onze inbreng wordt gevraagd Raadplegen achterban is soms lastig

Verbeterpunten:

Meer planmatig te werk gaan. Jaarplan maken Ook ongevraagde adviezen uitbrengen Structuur: Bv alleen de ASD brengt adviezen uit (rekening houdend met de adviezen vanuit de cliëntraden aan de ASD) Een centrale ASD waarin de leden van de huidige cliëntraden hu expertise inbrengen. Daarnaast een voorbereidingsgroep van de huidige voorzitters van de cliëntraden en ASD De cliëntraden laten opgaan in de ASD (om zelfde discussie op meerdere plekken te voorkomen) Wil graag beter gezien worden door gemeente (bestuurlijk). Adviezen hoeven niet per se te worden overgenomen, maar wel graag een reactie. We doen het niet voor niets (cliëntraad Wmo)

Suggesties:

10

➢ Afstemming onderling ➢ Structuur ➢ Efficiency ➢ Communicatie onderling ➢ Overlap tussen raden ➢ Samenwerking gemeente ➢ Communicatie gemeente ➢ Informatievoorziening vanuit gemeente ➢ Reactie gemeente op adviezen (sneller en serieuzer) ➢ Samenstelling raden ➢ Meer bekendheid bij burgers ➢ Raadplegen achterban

➢ Planmatiger werken, jaarplan met thema’s ➢ Projectmatiger werken ➢ Vaker ongevraagde adviezen geven ➢ Structuur bespreken ➢ Een centrale ASD ➢ Betere communicatie met gemeente ➢ Structureel overleg met wethouder en beleidsmedewerkers ➢ In vroeg stadium betrokken worden bij beleidsontwikkeling

• • • • • • • •

•

•

Overlap voorkomen door meer samenwerking of andere samenstelling van de pakketten/taken We gaan met werving nieuwe leden aan de slag na de evaluatie Verzoek aan gemeente: Graag tijdig en transparant informeren zodat we gedegen advies kunnen uitbrengen Graag in een vroeg stadium de raden betrekken Betere communicatie, ook met gemeenteraad Graag structureel overleg met beleidsmedewerkkers en ook een structureel overleg met de wethouder Aparte communicatiemedewerker in ASD Media inschakelen om meer bekendheid te organiseren (zodat burgers meer contact gaan opnemen). Hiervoor iemand binnen de cliëntraad aanstellen. Overlap tegengaan – de indeling met drie Cliëntraden is misschien wat achterhaald – meer projectmatig werken zou een idee zijn. Wel zorgen voor brede invalshoek. Jaarplan maken met thema’s

➢ Meer samenwerking onderling ➢ Nieuwe leden werven ➢ Media benutten voor meer bekendheid

Samenstelling Wat vindt u van de samenstelling van de raad waarvan u zelf lid bent?

• • • • • • • •

•

Is er bepaalde expertise die u er graag bij zou hebben?

•

Graag meer ervaringsdeskundigheid Nieuwe mensen nodig We gaan met werving nieuwe leden ad slag na de evaluatie Sommige leden zijn al erg lang lid, anderen juist heel kort; aandacht voor zittingstermijn nodig Goed dat onze cliëntraad Wmo breed is samengesteld Wmo, wel veel mensen met een zorg-achtergrond Graag meer/nieuwe mensen erbij Op zich is onze cliëntraad breed samengesteld (cliëntraad Participatie & Wsw) Samenstelling voldoet (cliëntraad Wmo), ontbrekende expertise kunnen we altijd vragen en vinden Graag wat leden erbij en een voorzitter (cliëntraad Wmo)

Huidige samenstelling:

Ervaringsdeskundigheid, graag mix van ervaring, professionals en mantelzorgers in de cliëntraad Wmo

Welke expertise erbij:

11

➢ Nieuwe mensen nodig ➢ Meer ervaringsdeskundigen ➢ Brede samenstelling ➢ Aandacht voor zittingstermijn

➢ Ervaringsdeskundigen

• • • • • • •

Bedrijfsleven, ondernemers, bouwkundige (nu is er vooral veel expertise vanuit de zorg) Goede mix van ervaringsdeskundigen, mantelzorgers, gebruikers en professionals Iemand vanuit de kerk (cliëntraad Participatie & Wsw) Expertise die we niet in onze raad hebben nodigen we uit Ervaren voorzitter (bestuurlijke ervaring) Voorlichting en kennis over bepaald onderwerp Expertise is er wel, maar deze komt niet altijd tot zijn recht

➢ Bestuurlijke ervaring/goede voorzitter ➢ Bedrijfsleven, ondernemers, bouwkundige expertise ➢ Kerk ➢ Themagerichte voorlichting en kennis

Overige aandachtspunten Zijn er andere aandachtspunten die aandacht verdienen?

• •

• •

• •

Vanwege corona en wisselingen is kennis en ervaring vertrokken, dat moeten we weer opbouwen Fijn dat er een Wmo cliëntraad is en dat we invloed kunnen uitoefenen Graag afzonderlijke cliëntraden behouden. Cliëntraad Participatie gaat om belangenbehartiging van cliënten (en niet van burgers in het algemeen) Vanwege de integraliteit is er naast de afzonderlijke cliëntraden wel een overkoepelend voorzittersoverleg nodig (of een aparte Adviesraad). Adviezen van cliëntraden moeten alleen worden getoetst op integraliteit, niet op inhoud. Geen censuur! Huidige structuur handhaven. Coronatijd, wisselingen, een vacante voorzittersfunctie – dit alles was niet goed voor de voortgang en de betrokkenheid Graag een ambtenaar bij de vergaderingen die toelichting geeft. Dit draagt ook bij aan betere communicatie. Nu is ambtenaar er vaak niet (Wmo cliëntraad) Graag projectmatige indeling binnen de Adviesraad Daadkrachtige voorzitter met kennis van zaken

12

Aandachtspunten: ➢ Opbouw na corona ➢ Structuur ➢ Graag telkens ambtenaar aanwezig

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 5.1 Algemeen Adviesraden vervullen een belangrijke rol bij de invulling van de wettelijke plicht van gemeenten tot burgerparticipatie op het sociaal domein. Het landelijk beeld is dat de activiteiten van de raden zich steeds meer uitstrekken tot het gehele sociaal domein. Zij geven gevraagde en steeds vaker ook ongevraagde adviezen. Ook wordt de kennis en expertise van adviesraden steeds meer ingezet bij de ontwikkeling van nieuw beleid. Adviesraden fungeren veelal als schakel tussen de gemeente en de samenleving. Tegelijkertijd zien we dat gemeenten zich ook steeds vaker rechtstreeks tot burgers wenden. Zij willen een andere en actievere relatie met de samenleving, betrekken burgers op nieuwe creatieve manieren bij het gemeentelijk beleid en zij ondersteunen burgerinitiatieven die bottom-up worden ontwikkeld. De relatie tussen overheid en burgers is in beweging. Tegen deze achtergrond beraden adviesraden zich over de vraag hoe zij van toegevoegde waarde kunnen zijn voor de samenleving en voor de gemeente. Gemeenten zien en waarderen verschillende rollen voor adviesraden, zoals het vertegenwoordigen en inbrengen van het perspectief van cliënten (adviesrol), het bieden van inhoudelijke deskundigheid (beleidsontwikkeling) en tenslotte het stimuleren van participatie van burgers.

In het kader van deze evaluatie hebben wij ons, conform de opdracht, gericht op het functioneren van de adviesraden, de werkwijze, structuur, knelpunten, aandachtspunten en suggesties voor verbetering. De gesprekken en de resultaten van de enquête laten zien dat er binnen de Adviesraad sociaal domein en de cliëntraden sprake is van betrokkenheid, inzet en een kritische blik. Daarnaast is er zorg over de toekomst, de ervaringen van de afgelopen periode leren dat er het één en ander te verbeteren valt. Na de lange corona-periode met uitsluitend online-overleggen bestaat er behoefte aan een frisse start. Er zijn veel suggesties voor verbetering gedaan, zowel voor het eigen functioneren als voor de communicatie met college, raad, ambtelijke organisatie en samenleving. Door zowel de gesprekspartners als door de deelnemers aan de enquête zijn vergelijkbare aandachtpunten genoemd. Deze worden hieronder kort samengevat en voorzien van aanbevelingen voor de toekomst, te weten: • Nieuwe leden en netwerk uitbouwen • Investeren in kwaliteit • Communicatie en relatie met college, raad, ambtelijke organisatie en samenleving • Structuur en werkwijze • Frisse start

13

5.2 Aanbevelingen Nieuwe leden en netwerk uitbouwen Er is behoefte aan adviesraden met specifieke deskundigheid, een diverse samenstelling, met een relevant netwerk en nieuwe leden die zijn geworteld in de samenleving. Aanbeveling: Start met een actieve wervingscampagne voor nieuwe leden van de adviesraden (meer diverse samenstelling). Zet in op meer ervaringsdeskundigen, breed geworteld in de samenleving, streef naar een meer diverse samenstelling van de raden (afkomst, achtergrond) en haal nieuwe expertise in huis (uit nieuwe kringen, zoals bijvoorbeeld ondernemers). Heb oog voor en investeer in bestuurlijke kwaliteiten en versterk hiermee ook de voorzittersrol. Houd de bepalingen in het Huishoudelijk reglement in de gaten (leden en voorzitters worden voor 4 jaar benoemd en kunnen eenmaal worden herbenoemd). Werk aan bevorderen deskundigheid door het reeds bestaande netwerk, buiten de directe kring van de advies/cliëntraden om, verder uit te bouwen.

Investeren in kwaliteit Zowel de advies- en signaleringsrol als een rol als adviseur bij beleidsontwikkeling vraagt om voortdurende aandacht voor de kennis en ervaring van de adviesraden. Investeer hierin . En maak er gebruik van.

Aanbeveling: Investeer in kennis en expertise. Denk aan een jaarlijkse scholingsdag, thema-gerichte cursussen, schakel externe expertise in waar nodig. Investeer ook in het functioneren als team. Zorg voor ontmoeting, uitwisseling van deskundigheid en maak gebruik van elkaars kwaliteiten. Voor de gemeente: Benut de deskundigheid van de adviesraden bij beleidsontwikkeling in het sociaal domein. Overweeg een jaarlijks budget voor deskundigheidsbevordering beschikbaar te stellen aan de Adviesraad.

14

Communicatie en relatie met college, raad, ambtelijke organisatie en samenleving Tussen de adviesraden is regelmatig sprake van overlap in werkzaamheden, onbekendheid met expertise en deskundigheid van anderen. De relatie met college, raad en ambtelijke organisatie kan beter en er zijn meerdere suggesties voor verbetering gedaan. Aanbeveling: Investeer in onderlinge communicatie tussen de adviesraden om overlap en dubbel werk te voorkomen. Overweeg als Adviesraad te werken met een jaarplan waarin actuele thema’s een plek hebben en stem af in welke setting en met welke (desgewenst externe) expertise aan tafel deze worden besproken. Overweeg een communicatiemedewerker toe te voegen aan de Adviesraad om de relatie met de samenleving te versterken. Organiseer een periodiek overleg tussen adviesraden en college (verantwoordelijke wethouder(s)) en houd elkaar op de hoogte van actuele ontwikkelingen. Sta garant voor zorgvuldige afhandeling van alle gevraagde en ongevraagde adviezen. Denk aan ontvangstbevestiging, terugkoppeling en inhoudelijke reactie op adviezen. Overweeg een (regelmatige) ontmoeting van adviesraden met de gemeenteraad over actuele thema’s in het sociaal domein. Benut deze evaluatie voor gesprekken met college en raad over de werkwijze en versterking van de adviesraden.

Draag zorg voor adequate en tijdige informatievoorziening aan de adviesraden vanuit de ambtelijke organisatie. En schep waar nodig helderheid over rollen en verantwoordelijkheden. Behoud en faciliteer wat goed gaat: vergaderlocatie, vergaderfrequentie, secretariële ondersteuning, aanwezigheid van beleidsambtenaren bij vergaderingen van de adviesraden.

Structuur en werkwijze Er is behoefte aan efficiënt werken, het voorkomen van overlap en dubbel werk, er is behoefte aan betere interne communicatie en meer samenhang. Ook is geconstateerd dat veel maatschappelijke thema’s vragen om een brede afweging van inzichten waarbij expertise vanuit meerder invalshoeken van het sociaal domein wordt betrokken. De suggestie is gedaan om ten behoeve hiervan te kiezen voor een andere structuur, namelijk afstappen van een ASD met daarnaast drie verschillende cliëntraden, maar in plaats daarvan te kiezen voor één centrale ASD met daarin werkgroepen rond actuele thema’s en vraagstukken. De samenstelling van deze werkgroepen kan wisselend zijn, afgestemd op het voorliggende vraagstuk en de deskundigheid die daarbij aan tafel vereist is. Veel gemeenten hebben om dezelfde reden een keuze voor deze werkwijze gemaakt.

15

Dit zou betekenen: overstap maken naar één centrale ASD en de leden van de huidige cliëntraden onderbrengen in deze ASD. Uit de gesprekken en de enquête blijkt dat de meningen hierover verdeeld zijn.

Aanbeveling: Overweeg een nieuwe structuur en werkwijze met de volgende uitgangspunten: -

één centrale ASD waar de huidige cliëntraden integraal onderdeel van uitmaken; werken met flexibele werkgroepen rond maatschappelijke thema’s; werken met een jaarplan.

Voer hierover als adviesraden en college het gesprek en neem de tijd om specifiek voor De Wolden af te wegen wat het beste werkt. Het college besluit over de instelling en samenstelling van de adviesraden. Wanneer een keuze voor een nieuwe structuur wordt gemaakt vraagt dit om aanpassing van het huishoudelijk reglement.

Frisse start De afgelopen periode werd gekenmerkt door veel wisselingen in de samenstelling van de adviesraden. En we hadden te maken met een lange corona-periode. Bij een frisse start horen nieuwe leden van de adviesraden en ook: elkaar (beter) leren kennen, meer onderlinge afstemming, betere communicatie met de gemeente en een heroverweging van de huidige structuur. De frisse start bouwt voort op wat goed liep en maakt serieus werk van de verbeterpunten. Vasthouden wat goed loopt: Enthousiasme Onderling vertrouwen en goede sfeer Kennis en expertise Ervaringsdeskundigheid Alle goede contacten en korte lijnen

Verbeterpunten: Overlap tegengaan (geen dubbel werk) Meer samenwerking in de adviesraden Hechte samenwerking – brede blik Elkaars expertise beter benutten Prioriteiten stellen (denk aan een Jaarplan) Nieuwe leden voor de adviesraden nodig

Aanbeveling: Investeer in een frisse start. Neem er de tijd voor. Benut deze evaluatie om het gesprek over structuur, samenstelling en werkwijze te voeren.

16