Bijlage Onderwijs Jeugd Agenda 2026

Onderwijs Jeugd Agenda 0 - 14 jaar

Samen bouwen aan de toekomst van de jeugd

Visuele weergave

2

Inhoudsopgave Inleiding – Een kansrijke start voor jeugd in De Wolden

4

Leeswijzer 5 Hoofdstuk 1 – Aanleiding en opdracht 6 Hoofdstuk 2 - Van opbrengsten naar visie en prioriteiten 10 2.1 Data, feiten en cijfers 10 2.2 Analyse opbrengsten werksessies Onderwijs Jeugd Agenda 12 2.3 Onze visie: Samen bouwen aan de toekomst van de jeugd! 13 Hoofdstuk 3 – De drie programmalijnen 15 3.1 Programmalijn 1: Een sterke basis met gelijke kansen 15 Wat willen we bereiken 15 Wat gaan we doen 17 3.2 Programmalijn 2: Een sterke gemeenschap 18 Wat willen we bereiken 18 Wat gaan we doen 18 3.3 Programmalijn 3: Goede ondersteuning op het juiste moment 21 Wat willen we bereiken 21 Wat gaan we doen 22 Hoofdstuk 4 - Hoe gaan we dit doen?

24

Hoofdstuk 5 - Financiering 27 Bijlage 1 – Feiten en cijfers De Wolden

28

Bijlage 2 – Analyse opbrengsten werksessies 31 SWOT-Analyse opbrengsten werksessies Onderwijs Jeugd Agenda

31

3

Inleiding

Een kansrijke start voor jeugd in De Wolden Met een deel van de kinderen en jongeren in de gemeente De Wolden gaat het goed. De meeste jongeren zijn gelukkig (66%), ervaren een goede gezondheid (68%), gaan met plezier naar school en hebben geen psychische klachten (57%) . Er is echter, zoals we in heel Nederland zien, ook in De Wolden een groeiende groep kinderen en jongeren met wie het minder goed gaat. In de gemeente De Wolden zorgen wij samen voor een omgeving waarin elk kind en elke jongere veilig, gezond en vol kansen kan opgroeien - ongeacht de omstandigheden waarin iemand opgroeit. Waar het nodig is bieden wij passende ondersteuning en zorg. Voor u ligt de Woldense Onderwijs Jeugd Agenda. De afgelopen jaren hebben we al mooie stappen gezet, zoals de ontwikkeling van een nieuw beleidsplan voor- en vroegschoolse educatie, de inzet van sportfunctionarissen en cultuurcoaches of het programma ‘De Wolden Kiest Voor Talent!’. Dit plan is een belangrijke stap vooruit in onze inzet om alle kinderen en jongeren in De Wolden een sterke basis mee te geven en de kracht te gebruiken van de sterke gemeenschappen die we hebben in De Wolden. Daarnaast zorgen we gezamenlijk voor goede ondersteuning en zorg voor gezinnen en kinderen wanneer ze dat nodig hebben.

Samen bouwen aan de toekomst van de jeugd

De Onderwijs Jeugd Agenda benadrukt het belang van preventie, het versterken van het pedagogisch klimaat en bestaande gemeenschappen in De Wolden en het bevorderen van zelfredzaamheid van kinderen en gezinnen. Parralel aan de Onderwijs Jeugd Agenda werken we aan de lokale vertaling van de Hervormingsagenda Jeugd, omdat we ervan overtuigd zijn dat deze trajecten niet los van elkaar kunnen worden gezien. Innovaties in onderwijs en jeugdhulp versterken elkaar, en juist door deze verbinding ontstaat een stevige basis voor duurzame veranderingen. De samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs, welzijn en zorg is hierbij essentieel en vormt de ruggengraat van onze lokale koers. De kracht van De Wolden zit in het dichtbij organiseren van ondersteuning, het vertrouwen in professionals om naast ouders te staan en gezamenlijk te bouwen aan een veilige, kansrijke omgeving voor elk kind.

Samen maken we het verschil

Het belang van ‘samen’ is ook onderdeel van de ontwikkeling van deze Onderwijs Jeugd Agenda. Het plan is ontwikkeld samen met onze partners uit het LEA overleg, de lokale educatieve agenda. Gezamenlijk hebben we input opgehaald bij kinderen, jongeren, ouders en professionals over opgroeien en opvoeden in De Wolden. Deze input vormt de basis van deze Onderwijs Jeugd Agenda. Namens de kinderopvang, het onderwijs, Welzijn De Wolden, het Samenwerkingsverband PO 2203 en de Bibliotheek nodig ik u van harte uit om met ons mee te bouwen aan een toekomst waarin elk kind in De Wolden kan opgroeien in een kansrijke omgeving waar talenten tot bloei komen. Samen bouwen we aan de toekomst van onze jeugd!

4

Met vriendelijke groet, Mark Turksma Wethouder onderwijs & jeugd Gemeente De Wolden

Leeswijzer Om duidelijke kaders mee te geven in de Onderwijs Jeugd Agenda ligt de focus op jeugd in de leeftijd van 0 tot en met 14 jaar. We richten ons daarmee op de voorschoolse periode, het basisonderwijs tot en met de overgang naar het voortgezet onderwijs. In het eerste hoofdstuk wordt de aanleiding en opdracht voor de Onderwijs Jeugd Agenda beschreven. In hoofdstuk 2 staat het ontwikkelproces centraal en beschrijft hoe de nota tot stand is gekomen. In hoofdstuk 3 maken we de vertaalslag van alle opbrengsten naar visie en prioriteiten. Deze worden vervolgens in hoofdstuk 4 verder uitgewerkt in wat we willen bereiken en wat we gaan doen. Hoofdstuk 5 beschrijft hoe we dit willen doen, hoe de organisatiestructuur eruitziet en hoe we de voortgang monitoren. Hoe we dat willen financieren wordt verder uitgewerkt in hoofdstuk 6. Waar in de Onderwijs Jeugd Agenda wordt geschreven over ouders, gaat het om ouders, verzorgers en opvoeders die primair verantwoordelijk zijn voor het gezond en veilig opgroeien van hun kinderen. Waar geschreven wordt over de school is de kinderopvang daar een belangrijk onderdeel en wordt er in De Wolden vaak gesproken over een (Integraal) Kindcentrum.

5

Hoofdstuk 1

Aanleiding en opdracht Aanleiding

De verantwoordelijkheid voor gezond en veilig opgroeien van kinderen en jongeren in De Wolden ligt allereerst bij de ouders en opvoeders. Het kan, om wat voor reden dan ook, voorkomen dat ouders en opvoeders steun of hulp nodig hebben. Het onderwijs, de kinderopvang, welzijn, gemeente en andere maatschappelijke partners spreken regelmatig over de gedachte ‘It takes a village to raise a child’. Daarom hebben zij gezamenlijk het initiatief genomen om te kijken wat er nodig is om kansengelijkheid van kinderen en jongeren in gemeente De Wolden te versterken en vergroten. De genoemde organisaties zijn in gemeente De Wolden vertegenwoordigd in het LEAoverleg (Lokaal Educatieve Agenda). De basis van een LEA ligt in de Wet op het primair onderwijs, artikel 167a. Om te komen tot een LEA, wordt een bestuurlijk overleg tussen gemeenten, onderwijs, kinderopvang en welzijn georganiseerd. Het wettelijke doel voor dit overleg is gezamenlijk te komen tot niet vrijblijvende afspraken over onder andere: • • • •

Het voorkomen van segregatie; Het bevorderen van integratie en het bestrijden van onderwijsachterstanden; De aansluiting tussen kinderopvang, onderwijs en zorg; Het bereiken van de hoogst mogelijke dekking in het bereik van de VVE-doelgroep.

Tijdens het LEA overleg is de wens geuit om gezamenlijk een Onderwijs – Jeugd Agenda te ontwikkelen, met een gedeelde visie op onderwijs en jeugd in de gemeente. Het doel is om opgaven te identificeren, gezamenlijke ambities te formuleren en een nota op te stellen. In de komende jaren moet er uitvoering gegeven worden aan deze ambities.

Waarom een Onderwijs Jeugd Agenda nú noodzakelijk is

De Wolden bruist van de initiatieven, activiteiten en betrokkenheid rondom gezinnen, ouders, kinderen en jongeren. Veel hiervan zijn algemene voorzieningen, zoals sport, muziek of activiteiten in de bibliotheek en dorpshuizen: laagdrempelig en soms vrij toegankelijk. Daarnaast zijn er voorliggende voorzieningen, zoals zorg via de huisarts of extra ondersteuning vanuit school, die eerst moeten worden benut voordat een beroep gedaan wordt op gemeentelijke maatwerkvoorzieningen. Binnen al dit aanbod is meer behoefte aan samenhang, richting en gedeelde doelen. Dit vraagt om duidelijke kaders en gezamenlijke ambities om écht het verschil te maken in de samenleving. Dat verschil maken is nu belangrijker dan ooit. We leven in een tijd van toenemende individualisering. Tegelijkertijd verandert de wereld razendsnel. Digitalisering overspoelt jongeren met prikkels, wat – zoals hoogleraar Erik Scherder benadrukt – leidt tot overbelasting van het brein, stress en concentratieproblemen. Terwijl juist het bouwen aan relaties en verbondenheid essentieel is voor een gezonde ontwikkeling.

6

Daarbovenop komen grote maatschappelijke opgaven zoals kansenongelijkheid, migratie, klimaatverandering en de druk op onze democratische waarden. Deze uitdagingen raken ook

de jeugd in De Wolden direct. Als gemeenschap in De Wolden willen we onze jeugd niet alleen beschermen, maar ook toerusten om veerkrachtig en betrokken op te groeien in deze complexe wereld. Iedere ouder wil het beste voor zijn of haar kind, maar weten vaak niet hoe of waar. Het versterken van de samenwerking tussen ouders, scholen, zorg en samenleving vraagt om een actieve aanpak. De Onderwijs Jeugd Agenda is daarom geen beleidsstuk voor op de plank, maar een toekomstig kompas. Het biedt richting, verbindt initiatieven en zorgt ervoor dat we samen bouwen aan de toekomst van de jeugd.

Opdracht

Tijdens het LEA overleg van 12 maart 2024 is de opdracht gegeven om via verschillende werk- en inspiratiesessies input op te halen voor een gezamenlijk plan en een gedeelde visie op onderwijs en opgroeien in gemeente De Wolden. Daarnaast heeft het college van gemeente De Wolden kennisgenomen van het voorgestelde proces en opdracht gegeven om dit proces vanuit de gemeente te ondersteunen en faciliteren. Als aandachtspunt is meegegeven om breder te kijken naar jeugd, naast de domeinen onderwijs en kinderopvang, zijn daarom ook domeinen rondom gezondheid, sport, cultuur en jeugd(hulp) meegenomen in de ontwikkeling van deze brede visie. Om duidelijke kaders mee te geven in de Onderwijs Jeugd Agenda ligt de focus op jeugd in de leeftijd van 0 tot en met 14 jaar waarmee we ons richten op de voorschoolse periode, het basisonderwijs tot en met de overgang naar het voortgezet onderwijs. In het LEA overleg zijn de volgende organisaties vertegenwoordigd: • Doomijn Kinderopvang • Plus kinderopvang • TrEf Onderwijs • De Wegwijzer Alteveer • Wolderwijs onderwijs en kinderopvang • Samenwerkingsverband PO 2203 • Bibliotheek • Welzijn De Wolden • Gemeente De Wolden Een werkgroep, bestaande uit verschillende vertegenwoordigers van de organisaties die onderdeel zijn van het LEA overleg, heeft de opdracht gekregen om de visie en de nota te ontwikkelen.

7

Resultaat

De Onderwijs Jeugd Agenda beschrijft een gezamenlijke visie op de ontwikkeling van de jeugd uit gemeente De Wolden. Deze visie moet breed en unaniem gedragen worden bij de LEA partners. Daarbij zijn de ambities en programmalijnen rondom onderwijs en jeugd voor het LEA duidelijk terug te vinden. Per ambitie/programmalijn wordt inzichtelijk gemaakt wie er op welke wijze betrokken is bij verschillende onderwerpen.

Het ontwikkelingsproces

Om tot deze Onderwijs Jeugd Agenda te komen is er een startnotitie opgesteld door de werkgroep. In deze werkgroep zijn kinderopvang, onderwijs, welzijn en gemeente vertegenwoordigd. Gezamenlijk is het proces vormgegeven om door middel van verschillende werksessies input op te halen voor de beleidsnota en gezamenlijk met onze inwoners en organisaties te bepalen waar we staan en wat we willen doen. Om tot de Onderwijs Jeugd Agenda te komen zijn drie fases doorlopen: Fase 1: Voorbereiding Verschillende doelgroepen zijn bepaald om te betrekken in het proces. Daarnaast zijn er verschillende werksessies voorbereid. Fase 2: Informatie verzamelen Er zijn diverse werksessies georganiseerd voor de verschillende doelgroepen. Zo zijn kinderen, jongeren, ouders en professionals gevraagd hoe zij aankijken tegen onderwijs en opgroeien in De Wolden. Daarnaast is hen ook gevraagd waar volgens hen uitdagingen en kansen liggen.

8

Na een voorbereidende fase zijn de volgende werksessies georganiseerd: • Bijeenkomst bestuurders – september 2024 Aan de hand van data heeft een groep van zo’n 20 bestuurders, directeuren en managers gesproken over de belangrijkste kansen en bedreigingen voor kansrijk opgroeien. • Bijeenkomst professionals – oktober 2024 Met een diverse groep van zo’n 30 professionals die werkt met kinderen en jongeren uit De Wolden hebben we gesproken over wat goed gaat en wat beter kan aan de hand van het thema ‘gepaste verwachtingen’. • Bijeenkomst kinderen – januari 2025 41 Kinderen vanuit de leerlingenraden van de basisscholen hebben meegepraat over thema’s als school, vrije tijd, gezondheid, hun leefomgeving en hun toekomst. • Bijeenkomst ouders – januari 2025 Met 20 ouders is er een gesprek gevoerd over wie en wat er belangrijk is voor de opvoeding en het opgroeien van kinderen en jongeren. • Bijeenkomst jongeren – februari 2025 Zo’n 60 jongeren die in De Wolden wonen en naar het voortgezet onderwijs gaan hebben via social media en enquêtes hun mening gedeeld over opgroeien en de overgang van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs. • Bijeenkomst Adviesraad sociaal domein – 15 mei 2025 De opbrengsten van de eerste uitwerking en analyse van de opbrengsten is gedeeld en besproken met leden van de ASD.

• Bijeenkomst professionals - Juni 2025 25 professionals vanuit kinderopvang, onderwijs, welzijn, jeugdhulp, cultuur en GGD zijn in verschillende werkplaatsen aan de slag gegaan met de voorgestelde drie programmalijnen.

Fase 3: Duiding, verdieping en uitwerking Tijdens deze fase is alle opgehaalde informatie verwerkt en geanalyseerd. Daarnaast zijn er verdiepende gesprekken en aanvullende werksessies georganiseerd. In het volgende hoofdstuk wordt de vertaalslag gemaakt van alle opbrengsten, naar analyses en prioriteiten voor de Onderwijs Jeugd Agenda.

“De wens met de Onderwijs Jeugd Agenda en de beweging die daarbij hoort is dat kinderen het gevoel hebben dat ze met hun tijd in De Wolden een goede basis hebben meegekregen. Dat iedereen een positief gevoel heeft wanneer ze terugkijken op hun kindertijd waar ze zelf, hun ouders en professionals gezamenlijk een belangrijke bijdrage aan hebben kunnen geven.” – Ageet van Dijken Directeur-bestuurder Wegwijzer Alteveer tijdens een van de verdiepende gesprekken

9

Hoofdstuk 2

Van opbrengsten naar visie en prioriteiten 2.1 Data, feiten en cijfers

Landelijke en lokale cijfers over kinderen en jongeren laten de nodige uitdagingen zien voor opgroeien en opvoeden in De Wolden. Zo ervaart één op de vier jongeren in De Wolden psychische klachten zoals somberheid, depressie, slapeloosheid en eenzaamheid. Het aantal jongeren dat aangeeft veel vertrouwen te hebben in de toekomst is in de afgelopen jaren gedaald. In 2021 gaf 60% van de jongeren uit De Wolden aan veel vertrouwen te hebben in de toekomst, in 2023 betrof dit nog maar 50% van de jongeren.

Onderwijs

Op het gebied van onderwijs zien we dat in De Wolden 24,1% van de inwoners een opleidingsniveau heeft van basisonderwijs, VMBO of MBO-niveau 1. Dit is in vergelijking met het gemiddelde van Nederland (19,7%) relatief veel. Daarentegen zijn er ook meer inwoners in De Wolden met een opleidingsniveau van HBO of WO: 27,5% in De Wolden, tegenover gemiddeld 23,9% in Nederland.

Onderadvisering

In De Wolden is sprake van relatief veel onderadvisering. In 2022/2023 kreeg 37,3% van de scholieren in gemeente De Wolden een lager schooladvies dan op basis van hun eindtoets verwacht mocht worden. Landelijk ligt dit percentage op 30,9%. Onderadvisering kan een belangrijke indicator van kansenongelijkheid zijn, omdat het met name leerlingen betreft die opgroeien in gezinnen met een lagere sociaaleconomische status. In het geven van advies, worden (onbewust) vooroordelen en verwachtingen meegenomen, op basis van de achtergrond en/of thuissituatie van kinderen. Dit betekent dat naast bijvoorbeeld talent en potentie, ook de achtergrond en thuissituatie van leerlingen meegewogen wordt in advisering. Dit heeft veel invloed op het toekomstperspectief en de mogelijkheden van een leerling. Eenmaal op een laag niveau, is het voor een leerling lastig om op te stromen. Dit kan resulteren in een verhoogde vraag naar jeugdhulp om achterstanden te compenseren en ondersteuning te bieden bij de ontwikkeling. Juist in een tijd waarin het vertrouwen in de toekomst onder jongeren afneemt, is het van belang dat elk kind een eerlijke kans krijgt om zijn of haar talenten volledig te benutten.

Laaggeletterdheid en basisvaardigheden

In De Wolden is 13% van de jongeren onder de 30 jaar laaggeletterd. Zij hebben moeite met lezen en schrijven. Ook de basisvaardigheden van Nederlandse jongeren gaan achteruit. Het UNICEF-rapport ‘Report Card 19’ laat zien dat het aantal vijftienjarigen met voldoende basisvaardigheden voor rekenen en lezen sterk daalde: van 66% in 2018 naar 49% in 2022.

Gezinnen, armoede en gezondheid

Zo’n 10% van de kinderen en jongeren in De Wolden groeit op in een eenoudergezin en lopen daarmee een verhoogd risico om op te groeien in armoede. In 2020 bleek uit het onderzoek Armoede, beeld De Wolden (2020) van Trendbureau Drenthe dat 35% van alle huishoudens met een laag inkomen een eenoudergezin betrof. 10

Ruim 200 kinderen in De Wolden groeien op in een huishouden met een inkomen onder het sociaal minimum. Het alcoholgebruik onder jongeren in De Wolden ligt ruim boven het landelijk gemiddelde en er wordt veel gerookt en gevaped.

Jeugdhulp

De kosten ten aanzien van geïndiceerde jeugdhulp zien we al jaren stijgen. Het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) geeft aan dat, landelijk gezien, inmiddels 1 op de 7 kinderen een vorm van jeugdzorg krijgt. In De Wolden zijn er (in 2023) 535 jongeren tot 18 jaar die een vorm van jeugdhulp ontvangen. Dit komt neer op bijna 1 op de 8 jongeren.

Opvoeden

Het opvoeden lijkt ouders ook steeds meer moeite te kosten. In een peiling van het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (2021) geeft meer dan de helft van de ouders aan dat de draaglast van de opvoeding de draagkracht overstijgt. Prestatiedruk, toenemende individualisering en nadruk op eigen verantwoordelijkheid, grotere complexiteit van de samenleving en afnemende bestaanszekerheid worden regelmatig genoemd als belangrijke verklaringen voor de verslechtering van het mentale welzijn van jongeren.

Gezonde leefstijl

Waar kinderen en jongeren in De Wolden positief in opvallen is dat o.a. op gebied van sport en bewegen. 56% voldoet aan de beweegnorm en 90% sport wekelijks. 81% ervaart gezondheid als zeer goed en 76% geeft aan zich meestal (zeer) gelukkig te voelen. Daarbij geeft 66% van de jongeren aan meestal weer snel te herstellen na een moeilijke periode. Deze percentages liggen hoger dan het Drents en landelijk gemiddelde. Een totaaloverzicht van de feiten en cijfers De Wolden is terug te vinden in bijlage 1 - Feiten en cijfers De Wolden.

11

2.2 Analyse opbrengsten werksessies Onderwijs Jeugd Agenda

Van alle opbrengsten van de werksessies is een SWOT-analyse (Strengths, Weaknesses, Opportunity’s en Threats) gemaakt, deze is te vinden in bijlage 2 – Analyse opbrengsten werksessies. Op basis van de analyse zijn de volgende thema’s belangrijk in De Wolden: 1. Een sterke basis begint met gelijke kansen De opbrengsten laten zien dat het, ook in De Wolden, uitmaakt waar iemands wieg staat. Kansenongelijkheid begint al vroeg en is afhankelijk van je thuissituatie, het dorp waar je opgroeit en de toegang tot voorzieningen. Maatwerk per dorp is nodig voor het werken aan kansengelijkheid met oog voor de lokale context en bestaande netwerken. Dit vraagt om een gerichte programmalijn die inzet op preventie, basisvaardigheden en het vergroten van zelfvertrouwen, veerkracht, talentontwikkeling en een gezonde leefstijl. 2. Doen wat goed is en normalisering verdienen een centrale plek in de nota De opbrengsten laten zien dat kinderen mogen leren van tegenslagen en dat niet alles geproblematiseerd en gemedicaliseerd hoeft te worden. Hobbels horen bij het leven en leren kinderen omgaan met tegenslagen. Dit vraagt om een cultuurverandering én om versterking van de pedagogische basis. 3. De gemeenschap is een bepalende factor in het opgroeien De Wolden staat bekend om haar sterke gemeenschappen, ook wel naoberschap.

Kinderen en jongeren voelen zich veilig en gezien in hun dorp, maar dit geldt niet voor iedereen. De kracht van kleinschaligheid, naoberschap en ouderbetrokkenheid kunnen verder worden benut voor het versterken van de pedagogische basis en normaliseren. 4. Ouderbetrokkenheid is essentieel, maar vraagt om nieuwe vormen van verbinding Iedere ouder wil het beste voor zijn of haar kind, maar weten vaak niet hoe of waar. Laagdrempelige ontmoetingen, praktische ondersteuning en het benutten van oudernetwerken kunnen dit versterken. 5. Ondersteuning moet goed zijn en op het juiste moment Professionals pleiten voor het versterken van het sociale netwerk en normaliseren. Niet voor elk kind dat worstelt is zorg de beste oplossing! Dit is ook afhankelijk van de omgeving van een kind. We normaliseren waar mogelijk en kijken naar iemands talenten en omgeving. We ondersteunen waar nodig en zorgen voor specialistisch ingrijpen als het moet. Wanneer ondersteuning nodig is moet die structuur duidelijk en laagdrempelig zijn. Dit vraagt om een aparte programmalijn die inzet op toegankelijke en effectieve ondersteuning. Waarin kinderen en gezinnen worden ondersteund in hun normale ontwikkeling, zonder onnodig te problematiseren. 6.

Er is behoefte aan meer samenhang en regie in het jeugd- en onderwijsbeleid Naast inhoudelijke thema’s komt er uit de analyse naar voren dat partners vragen om duidelijkheid in rollen, verwachtingen en gezamenlijke doelen. Er zijn veel goede initiatieven in De Wolden en daarbij is er behoefte aan een overkoepelende visie en structuur. 12

2.3 Onze visie: Samen bouwen aan de toekomst van de jeugd!

De data en opbrengsten laten de uitdagingen van dit moment zien waar onze kinderen en jongeren mee geconfronteerd worden. Gelijktijdig groeit onze jeugd op in een wereld die complex, snel veranderend en soms verwarrend is. Ze worden geconfronteerd met grote maatschappelijke vraagstukken zoals een overvloed aan informatie, sociale druk via onder andere online media en de opkomst van kunstmatige intelligentie. Dit roept vragen op over identiteitsontwikkeling en mentale gezondheid. Deze uitdagingen raken direct de jeugd in De Wolden. Opgroeien in gemeente De Wolden biedt kansen. Als samenleving hebben we de gezamenlijke verantwoordelijkheid om ouders te ondersteunen in hun rol om kinderen voor te bereiden op die toekomst, ook als we die zelf nog niet volledig kennen. Dat vraagt om een heldere, gedeelde visie op opvoeden en opgroeien. In deze visie kiezen we ervoor om te normaliseren in plaats van problematiseren. We richten de aandacht op het versterken van de samenleving in plaats van een probleem bij een individu te leggen. We willen kinderen niet vroegtijdig diagnosticeren of labelen, omdat dat vaak leidt tot onnodige zorg en aanpassing van kinderen aan het systeem. Wel vinden we het belangrijk om op jonge leeftijd in beeld te hebben welke kinderen extra ondersteuning nodig hebben. Dat doen we door sterke gemeenschappen rondom scholen te bouwen.

De vraag is niet óf we signaleren, maar hóe we daarmee omgaan: gaan we direct professionele zorg inzetten, of zoeken we eerst naar oplossingen in de directe omgeving? We kiezen voor het laatste. We richten ons op wat kinderen écht nodig hebben om goed op te groeien. Waar het nodig en mogelijk is wordt ondersteuning geboden in het gezin, op school en in het dorp. We geloven dat ieder kind recht heeft op een sterke basis, dat alle kinderen onderdeel uit mogen maken van een sterke gemeenschap, met thuis nabij onderwijs, ruimte voor verschillen en daar kan rekenen op passende ondersteuning vanuit hun omgeving. Daarom bouwen we vanuit deze Onderwijs Jeugd Agenda aan drie samenhangende programmalijnen: 1. Een sterke basis met gelijke kansen We investeren in een sterke pedagogische basis, vanaf de eerste levensjaren. We focussen op dat wat goed is en hebben aandacht voor basisvaardigheden, talentontwikkeling, veerkracht, zelfvertrouwen en een gezonde leefstijl. We doen dit met en vanuit de lokale context: maatwerk per dorp, met gebruik van bestaande netwerken en voorzieningen. Zo creëren we een stevige start voor álle kinderen, ongeacht achtergrond of postcode. 2.

Sterke gemeenschappen Een kind groeit pas echt, wanneer de omgeving mee groeit! De kracht van De Wolden zit in haar gemeenschappen, in het naoberschap, het omkijken naar elkaar en de betrokkenheid van ouders en professionals. Deze kracht van de Woldense gemeenschappen willen we verder ontdekken en benutten om kinderen en jongeren te laten opgroeien in een omgeving waar ze zich gezien, gesteund en veilig voelen. We versterken samen met ouders de pedagogische basis in dorpen, scholen, kinderopvang, welzijn, bilbiotheek en verenigingen. We normaliseren waar mogelijk, accepteren verschillen en bouwen aan een cultuur waarin leren van tegenslagen vanzelfsprekend is. Ouders, professionals en vrijwilligers vormen samen het netwerk dat kinderen draagt. Want opvoeden doen we samen.

13

3. Goede ondersteuning op het juiste moment Niet voor elk kind dat worstelt is zorg de beste oplossing! Dit is ook afhankelijk van de omgeving van een kind. We willen voorkomen dat problemen onnodig worden geproblematiseerd of gemedicaliseerd. Daarom zetten we in op tijdige, toegankelijke en passende ondersteuning afgestemd op wat een kind of gezin écht nodig heeft. We versterken het sociale netwerk, bieden laagdrempelige hulp en zorgen voor specialistische zorg als het moet. Ondersteuning is altijd in wisselwerking met de gemeenschap: we zijn ervan, blijven erbij en werken vanuit vertrouwen.

Samen bouwen aan de toekomst van de jeugd!

Opvoeden, onderwijzen en ondersteunen is de kern van onze gezamenlijke opdracht: It takes a village to raise a child. We bouwen aan een cultuur van samenwerking, waarin we werken voor en met de jeugd en hun ouders, waar professionals ruimte krijgen om te doen wat nodig is, en we groot durven denken en klein doen. Zo werken we in De Wolden aan een veerkrachtige generatie. Kinderen en jongeren die stevig in hun schoenen staan, verbonden zijn met hun dorp en omgeving en klaar zijn om hun plek in de wereld te vinden, ook als die wereld nog volop in beweging is. Voor het samen bouwen aan de toekomst van de jeugd hanteren we de volgende principes: 1. Bouwen aan de toekomst begint met kleine stapjes vandaag. Een visie zonder actie blijft een droom. Daarom stellen we ambitieuze doelen, maar hebben we de moed en nemen we de tijd om met kleine stappen het verschil te maken. Van losse projecten naar samenhangende programma’s. 2. We investeren ongelijk voor gelijke kansen We erkennen verschillen in startpositie en investeren bewust in kinderen en gezinnen met (risico op) achterstanden. 3. We laten het eigenaarschap bij ouders Ouders zijn primair verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen. Maar een kind groeit pas echt wanneer de omgeving meegroeit. Als professionals staan we naast de ouders.

Waar het nodig is bieden we tijdig en tijdelijk steun zodat ouders het gevoel hebben dat ze er niet alleen voor staan. We zijn actief en betrokken en werken mee aan een beweging van individuele hulp naar collectieve en gemeenschapsgerichte oplossingen. 4. We kijken naar de context en benutten de kracht van de gemeenschap We veranderen niet het kind maar de omgeving en bouwen voort op de kracht het Woldense naoberschap en benutten en versterken de kracht van de gemeenschap waar dat nodig en mogelijk is. Wij zijn daar waar zij zijn. 5. We normaliseren en accepteren verschillen en tegenslagen Vanuit het principe van Positieve Gezondheid accepteren we dat verschillen en tegenslagen bij het leven horen. We leren van diversiteit, vieren verschillen en vermijden onnodige labels of diagnoses. Samen leren we omgaan met lastige momenten en negatieve gevoelens. 6. We zien jeugd en hun ouders als mede-bouwers Jongeren en hun ouders zijn partners in plaats van alleen ontvangers. We luisteren naar hun ideeën, betrekken hen actief bij beslissingen en we geven de jeugd een stem in hun eigen toekomst. 14

Hoofdstuk 3

De drie programmalijnen 3.1 Programmalijn 1: Een sterke basis met gelijke kansen Wat willen we bereiken

Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om kinderen en jongeren een sterke basis mee te geven. We investeren in veerkrachtige en weerbare kinderen en jongeren met goede basisvaardigheden, zelfvertrouwen en ruimte voor talentontwikkeling. Kinderen en jongeren geven zelf aan wat voor hen belangrijk is: een gezonde leefstijl, sociale contacten, ruimte voor hobby’s en een veilige omgeving waarin ze zichzelf kunnen zijn. Ook maken zij zich zorgen over het milieu en klimaat. Ouders en professionals voegen daaraan toe dat goede basisvaardigheden belangrijke voorwaarden zijn voor een sterke basis. Basisvaardigheden zijn een primaire verantwoordelijkheid van het onderwijs. Daarnaast zijn er verschillende projecten in De Wolden die hier een belangrijke rol in spelen zoals Kansrijke Start, voor- en vroegschoolse educatie, BoekStart en De Bibliotheek op School. De overgang naar het voortgezet onderwijs is voor veel jongeren een spannend moment. De helft voelt zich goed voorbereid, dit betekent dat er voor de andere helft een belangrijke ondersteuningsvraag ligt. De overstap van een vertrouwde basisschool naar een grotere, buiten de gemeente gelegen school met vakdocenten en een mentor, vraagt veel. Jongeren noemen zelfstandigheid, lange fietstochten, nieuwe vakken en huiswerk als uitdagingen. Ook het sociale aspect – nieuwe vrienden maken en oude missen – speelt een grote rol.

“Maak je niet te druk over de nieuwe school, blijf rustig, zelfverzekerd en wees jezelf!” – tip van jongere die zijn input heeft gedeeld voor de Onderwijs Jeugd Agenda. Om kinderen en jongeren in De Wolden een sterke basis mee te geven werken we aan: • Gelijke ontwikkelingskansen voor alle kinderen en jongeren in De Wolden. • Ieder kind moet de kans krijgen om zijn of haar talenten te ontdekken en ontwikkelen. • Investeren in basisvaardigheden zoals taal, rekenen, digitale geletterdheid en kritisch denken. • Ondersteunen van ouders: We vertellen ouders niet eenzijdig wat professionals belangrijk vinden voor hun kind(eren), maar betrekken ze actief om gezamenlijk op te trekken en te ondersteunen op een manier die aansluit bij hun situatie. • Gezondheid en vitaliteit: We werken aan Positieve Gezondheid met extra aandacht voor telefoon- en social media gebruik, minder stilzitten en meer bewegen, ontmoeten en ontspannen. • Een soepele overgang naar het voortgezet onderwijs: door goede voorbereiding en gastlessen. 15

16

Wat gaan we doen: 1. Inzetten op een taalrijke omgeving • We investeren vanaf de eerste levensjaren in een sterke basis voor de jeugd, onder andere door de kansen van integrale kindcentra (IKC’s) optimaal te benutten als centrale ontmoetingsplek voor kinderopvang, onderwijs en ondersteuning. • De samenwerking tussen ouders, consultatiebureaus, kinderopvang, onderwijs, welzijn en het samenwerkingsverband versterken, met een duidelijke rol voor interne begeleiders (IB’ers) in het onderwijs en voorschoolse educatie coaches (VE-coaches). • We verbinden de aanpak Kansrijke Start en de aanpak voor- en vroegschoolse educatie (vve) met elkaar. 2. Talentontwikkeling • De Wolden kiest voor talent! We willen een meer gestructureerde en duurzame aanpak voor het project De Wolden kiest voor Talent. Dit draagt bij aan een positief zelfbeeld van kinderen, zelfvertrouwen en veerkracht. • Ieder kind moet op vakantie kunnen. Voor wie dat niet lukt, is er het sport- en cultuurkamp. • Ieder kind moet gebruik kunnen maken van het sport- en cultuuraanbod. Dit doen we door middel van de website Actiefdewolden.nl en het Jeugdfonds sport en cultuur. • Sportverenigingen en cultuuraanbieders zijn belangrijke ontmoetingsplekken. We onderzoeken hoe we trainers, coaches en docenten kunnen ondersteunen in hun rol als rolmodel, bijvoorbeeld via een lerend netwerk. 4.

Ouders betrekken en ondersteunen • Samen met ouders werken aan betrokkenheid bij voor- en vroegschoolse educatie en het tegengaan van laaggeletterdheid. • Ouders worden ondersteund in het begeleiden van hun kinderen in een talige en digitale samenleving. • In gesprek met kinderopvang en onderwijs op welke wijze we meer aan kunnen sluiten bij de behoeften en verwachtingen van ouders. • We maken de verbinding met het armoedebeleid en werken aan het tijdig herkennen van geldzorgen bij ouders. We willen voorkomen dat armoede de ontwikkeling van kinderen beperkt. 5. Investeren in veerkracht • We evalueren het Preventiemenu De Wolden en schrijven een advies over het vervolg. • We normaliseren opvoeduitdagingen: kinderen en ouders mogen leren van tegenslagen. • Niet alles hoeft direct opgelost te worden met een diagnose of interventie; we leren samen omgaan met moeilijke momenten. • We onderzoeken hoe we een cultuur kunnen stimuleren waarin we erkennen dat het leven, opgroeien en opvoeden ook tegenslagen kent. 6. Voorbereiden op het voortgezet onderwijs • Jongeren goed voorbereiden op de overstap naar het VO door een sterke basis en gastlessen vanuit het jongerenwerk. • We onderzoeken waarom het percentage onderadvisering zo hoog is in DW en of dit invloed heeft op kansengelijkheid. 17

3.2 Programmalijn 2: Een sterke gemeenschap Wat willen we bereiken

We erkennen dat een kind pas echt kan groeien als de omgeving meegroeit. Daarom investeren we in sterke sociale netwerken in en om de scholen van De Wolden. De school in het dorp is de plek waar kinderen en ouders de meeste dagen van de week samenkomen. Kinderen in De Wolden geven aan dat ze blij zijn met het dorp waar ze wonen. Ze voelen zich veilig omdat ze elkaar kennen en er op hen gelet wordt.

“Je kunt niet door het dorp rijden zonder dat iemand ‘hoi’ zegt!”

– één van de deelnemende kinderen aan de werksessie met leerlingenraden. In De Wolden zien we de kracht van kleinschaligheid: korte lijnen, elkaar kennen en ruimte voor ontmoeting. Tegelijkertijd vraagt dit ook om aandacht voor inclusie, diversiteit en het verwelkomen van nieuwkomers. We versterken de verbinding thuis, school, dorp en leefomgeving. Daarom werken we aan: • Sterke gemeenschappen die open en toegankelijk zijn voor iedereen. • Het versterken van de sociale cohesie waarbij ouders, kinderen en professionals samen bouwen aan een veilige, inclusieve en stimulerende leefomgeving. • Het versterken van relaties tussen kinderen, volwassenen en generaties. • Normaliseren en vertrouwen geven, fouten mogen gemaakt worden, ouders staan er niet alleen voor. • Gepaste verwachtingen: bewustwording bij professionals over aannames, taalgebruik en het effect van lage verwachtingen. • Het voorkomen van individualisering en bouwen we aan het versterken en onderhouden van relaties. • De verbinding tussen thuis, school, dorp en leefomgeving, met IKC’s als centrale ontmoetingsplek. • Het versterken van ouderbetrokkenheid, ook door ruimte te creëren voor onderling contact.

Wat gaan we doen

1. Plannen per dorp opstellen met de school als een centrale plek • Lokale samenwerking versterken door plannen per dorp op te stellen. • We trekken als kinderopvang, onderwijs, gemeente, welzijn gezamenlijk op in planontwikkeling samen met maatschappelijke partners. • Met het onderwijs en het Samenwerkingsverband onderzoeken we hoe we lokaal de beweging naar inclusiever onderwijs kunnen vormgeven en hoe we gezamenlijk zorgen voor stimulerende prikkels. • We organiseren een startbijeenkomst voor de eerste plannen per dorp met goede voorbeelden vanuit de regio en vanuit EigenWijsheid De Wolden. • Parralel aan de Onderwijs Jeugd Agenda hebben we in De Wolden de Hervormingsagenda Jeugd. Deze pleit óók voor plannen per dorp met de school als centrale plek.

18

Plan per dorp met de school als een centrale plek We werken aan een plan per dorp, met de school als centrale plek. In deze paragraaf leggen we graag uit waarom de school die centrale rol heeft. Daarna beschrijven we hoe we de verbinding zoeken met andere professionals, vrijwilligers, de vereniging van dorpsbelangen, de bestaande dorpsvisies en de beweging van Eigenwijsheid De Wolden. Het ontwikkelen van een plan per dorp is een benaderingswijze om beter zicht te krijgen op wat er speelt in een dorp. We sluiten aan bij wat er lokaal al is, welke uitdagingen er spelen en waar we samen in op moeten trekken. Het is geen vastgelegd plan, maar een proces dat we gezamenlijk vormgeven. De school is hierin een centrale plek, samen met kinderopvang of een (Integraal) Kindcentrum. We werken gelijkwaardig samen, zowel op inhoud als financiën. Iedereen draagt bij vanuit zijn eigen rol en verantwoordelijkheid, maar we kijken ook over de eigen grenzen heen. Zo versterken en benutten we de context rondom de school en in het dorp. Samen vinden we uit wat ongelijk investeren in gelijke kansen betekent. Waarom de school centraal staat De school is de belangrijkste ontmoetingsplek voor kinderen en gezinnen met verschillende leeftijden en achtergronden. Het gaat hier niet alleen over onderwijs, maar ook over kinderopvang of een (Integraal) Kindcentrum.

Op school leren kinderen niet alleen taal en rekenen, maar groeien ze op in een gemeenschap waar gezinnen, professionals en vrijwilligers samenwerken. De school is de plek waar vertrouwen ontstaat, waar mensen elkaar kennen en waar ze samen bouwen aan de toekomst van de jeugd. De school is niet de enige centrale plek in het dorp, ook dorpshuizen, bibliotheken, sportverenigingen en winkels vervullen die rol. Toch kiezen we vanuit de Onderwijs Jeugd Agenda voor de school als uitgangspunt. De school is de plek waar onderwijs, opvoeding, welzijn en zorg samenkomen. Van hieruit starten we de beweging, maken we gebruik van de kracht van ontmoeting, van het vertrouwen in leerkrachten en van de mogelijkheid om gezinnen te bereiken en te ondersteunen. Hoe we komen tot een breed gedragen plan per dorp We werken nauw samen met de verenigingen van Dorpsbelangen, die vanuit de aanpak Eigenwijsheid De Wolden dorpsvisies omzetten in concrete uitvoeringsplannen. Samen met de dorpscontactfunctionarissen zorgen we voor breed gedragen plannen per dorp. Vanuit de Onderwijs Jeugd Agenda richten we ons specifiek op onderwijs, opgroeien en opvoeden. Verschillende professionals werken in en rondom de school aan deze thema’s zoals jeugdverpleegkundigen, sportfunctionarissen, cultuurcoaches, leerplicht en schoolmaatschappelijk werk.

Hun inzet stemmen we af vanuit het plan per school, zodat we krachten bundelen en een sterke lokale omgeving creëren. Zo benutten we de kracht van de dorpen en zorgen we er samen voor dat ieder kind zich kan ontwikkelen in een omgeving waarin onderwijs, zorg en samenleving hand in hand gaan. 2026 Scholen starten een plan per dorp 3 Scholen met een plan per dorp 0

2027 5 3

2028 6 8

2029 0 14

19

“Er zijn grote verschillen tussen de dorpen in De Wolden. Dat moeten we erkennen en op dorpsniveau kijken wat nodig is.” – Schooldirecteur tijdens een van de verdiepende gesprekken.

2. Lerende netwerken rond de scholen en dorpen • Ondersteunend aan de plannen per dorp worden lerende netwerken opgezet om van en met elkaar te leren en op basis van data, duiden, dialoog en doen verder te ontwikkelen. • Lerende netwerken helpen om kennis te delen en gezamenlijke problemen en uitdagingen te bespreken en samen te werken en inhoud te geven aan de nieuwe koers. • In de lerende netwerken voeren we het gesprek over normaliseren. Want wat vinden we normaal en wat niet? Hoe gaan we het gesprek aan wanneer iets niet meer normaal is? Wanneer zetten we te snel hulpverlening in of waar schieten we tekort? • Door inwoners, scholen, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen zoals het samenwerkingsverband samen te brengen, creëren we een samenhangend netwerk dat gezinnen, kinderen en jongeren op meerdere niveaus ondersteunt vanuit hetzelfde perspectief. Namelijk dat we ondersteuningsvragen altijd beantwoorden met de meest duurzame oplossing (informeel en/of formeel). Waarbij we altijd kiezen voor de meest licht vorm van zorg. Hierbij laten we de kaders van de huidige financieringsvormen los. • We ontwikkelen een scholing en trainingsprogramma voor het lerend netwerk omdat we samen staan voor de ontwikkeling van de kinderen en jongeren. Daarom wordt onder andere twee keer per jaar een inspiratiemoment georganiseerd.

Om de effectiviteit van de medewerkers en de netwerken nog meer te vergroten, bieden we als verdieping op de inspiratiemomenten scholing aan voor alle betrokkenen in ‘het lerend netwerk’ met behulp van data en door deze inzichtelijk en bespreekbaar te maken. Dit helpt om beter samen te werken en gezamenlijke doelen te realiseren. Door gezamenlijk te leren, bijvoorbeeld op basis van thema’s zoals armoedebeleid, relationeel vakmanschap, werken vanuit de bedoeling en de stem van het kind écht horen, kunnen we de kwaliteit van de ondersteuning verbeteren. • We sluiten aan bij de ontwikkelingen uit de Hervormingsagenda Jeugd, deze pleit óók voor het opzetten van dit ‘lerend netwerk’. 3. Ruimte creëren voor het bouwen van relaties • Meer ruimte creëren waar ouders elkaar kunnen ontmoeten en hun zorgen kunnen delen en bespreken. • We onderzoeken wat er nodig is om kinderen beter te leren bouwen aan relaties en deze te onderhouden. • Ouderinitiatieven stimuleren door meer vrij toegankelijke en algemene voorzieningen aan te bieden zoals (koffiemomenten, ruilinitiatieven, “moeders van…”.

20

4. We maken werk van gepaste verwachtingen • Werken aan een brede beweging binnen en buiten organisaties rond gepaste verwachtingen. • Meer gesprekken voeren met ouders over hun rol, verantwoordelijkheid en eventuele ondersteuning die zij hierbij nodig hebben. • Bewustwording en zelfreflectie stimuleren bij professionals door het organiseren van inspiratie- en werksessies. • In De Wolden is sprake van onderadvisering. We onderzoeken hoe we het maximale uit ieder kind kunnen halen, met eerlijke kansen voor iedereen.

3.3 Programmalijn 3: Goede ondersteuning op het juiste moment. Wat willen we bereiken

Niet elk kind dat worstelt heeft zorg nodig! Met de Onderwijs Jeugd Agenda zetten we in om kinderen een sterke basis mee te geven en op te laten groeien in een sterke gemeenschap omdat een kind pas goed groeit wanneer de omgeving mee groeit. Het versterken van normale ontwikkelroutes staat hierin voorop. Niet door steeds eerder te signaleren en hulp in te zetten en op te schalen, maar juist door de leefomgeving van jeugd te ondersteunen, zodat normale opvoedvragen niet geproblematiseerd en gemedicaliseerd worden. De beweging is: normaliseren waar mogelijk, ondersteunen waar nodig, specialistisch ingrijpen als het moet. We zijn ervan, blijven erbij en werken vanuit vertrouwen. De Hervormingsagenda Jeugd Parralel aan de Onderwijs Jeugd Agenda is ook de lokale vertaling van de hervormingsagenda jeugd en het toekomstscenario kind en gezinsbescherming opgeleverd met concrete opgaven en een stevige aanpak om de jeugdhulp in De Wolden structureel te verbeteren. Deze aanpak ontwikkelen we op eigen wijze, waarbij we toewerken naar een houdbaar en effectief jeugdstelsel. De uitgangspunten daarvan zijn: • • • •

Passende hulp op de juiste plek; Minder afhankelijkheid van gespecialiseerde zorg; Samenhang tussen onderwijs, welzijn en zorg; Duidelijke (financiële en inhoudelijke) grenzen aan wat jeugdhulp is.

Deze principes sluiten nauw aan bij onze inzet van de afgelopen jaren. Tegelijkertijd zien we dat er meer nodig is. Gezamenlijke aanpak Onderwijs Jeugd Agenda en Hervormingsagenda Jeugd Met de Onderwijs Jeugd Agenda zetten we in op een sterk fundament en een goede ondersteuning het juiste moment. De Hervormingsagenda bouwt hierop voort. Zo hebben we een integrale aanpak en sterke opbouw vanaf een sterk fundament tot en met specialistische jeugdhulp. Bij vragen of zorgen zijn we er voor elkaar Veel kinderen en gezinnen uit De Wolden zijn zelfredzaam. Dat betekent dat ze niet tot nauwelijks een beroep doen op (voorliggende) voorzieningen. In sommige gevallen zijn er wel opvoedvragen en ontvangt 1 op de 8 jongeren een vorm van jeugdhulp. Door in te zetten op het versterken van gemeenschappen willen we eraan bijdragen dat ouders met opvoedvragen als eerst in de gemeenschap terecht kunnen. Opvoeden moet je wel zelf doen, maar niet alleen.

21

Is er meer nodig dan de steun van de gemeenschap? Dan kun je bij de vrij toegankelijke voorzieningen terecht zoals bijvoorbeeld het welzijnswerk of de praktijkondersteuner huisarts. Wanneer ook hier geen verbetering geboden kan worden nemen zij de vraag mee richting de gemeentelijke toegang om te kijken welke mogelijkheden er zijn voor passende ondersteuning.

“Om kansrijk op te groeien in De Wolden moeten we samen een sterke verbinding vormen tussen thuis, de opvang en school en het dorp. Als eigen kracht niet toereikend is springen we bij. Zo werken we aan een samenleving met veerkrachtige inwoners.” – Gert Vos Directeur-bestuurder Welzijn De Wolden tijdens een van de verdiepende gesprekken

Wat gaan we doen

De komende jaren bouwen we verder aan een jeugdstelsel dat minder afhankelijk is van zware, gespecialiseerde hulp, en meer inzet op het versterken van de basis. Samen met de jeugd en jongeren, ouders, kinderopvang, het onderwijs, welzijnswerk en belangrijke maatschappelijke partners, willen we doelen en opgaven vaststellen. Vervolgens bepalen we samen welke inspanningen we moeten plegen om onze doelen te bereiken. Wel is er sprake van bepaalde denkrichtingen. Deze zijn hieronder uitgewerkt. • We organiseren passende ondersteuning op het juiste moment. Verwerken dit in de plannen per dorp, we gebruiken hiervoor de rol van het schoolmaatschappelijk werk en zorgen voor afstemming met het buurtteam, sociaalteam en gemeentelijke toegang. • Versterken gemeenschap, thuis, dorp, buurt en omgeving. • Ouderbetrokkenheid, we bouwen bruggen met activiteiten rondom sport, cultuur en welzijn. Door meer ontmoeting tussen ouders te creeeren versterken we de gemeenschap, meer contact tussen ouders is een belangrijke eerste stap voor het versterken van de pedagogische basis en voorkomen we dat opvoedvragen direct door professionals moeten worden opgepakt. • Organiseren lerende netwerken/reflectiekamers/intervisie • Leren en verbeteren door data inzichtelijk en bespreekbaar te maken op dorpsniveau. 1.

Sterkere netwerken rondom kinderen en jongeren We zorgen dat kinderen, jongeren en hun gezinnen worden omringd door sterke, lokale netwerken van mensen die hen kennen en willen helpen: buurtbewoners, familie, vrienden, scholen en maatschappelijke partners. Samen maken we de omgeving waarin zij opgroeien rijker, sterker en veiliger. Hier sluiten de Onderwijs Jeugd Agenda en de Hervormingsagenda Jeugd aan bij de ambitie om per dorp een eigen, herkenbaar plan te ontwikkelen aanvullend op de beweging van Eigenwijsheid De Wolden waarin verenigingen van dorpsbelangen hun dorpsvisies vertalen naar uitvoeringsplannen. Hiermee organiseren we jeugdhulp niet alleen beter afgestemd op de leefwereld van jongeren, maar ook efficiënter en duurzamer.

22

2. Ondersteuning zo dicht mogelijk bij huis, via lokale buurtteams Lichte en korte ondersteuning (zoals vrij toegankelijke gesprekken of tijdelijke begeleiding) hoeft niet altijd via geïndiceerde jeugdzorg te lopen. We organiseren deze hulp in het dorp zelf, bijvoorbeeld via buurthuizen, scholen of vrijwilligersinitiatieven. Waar mogelijk zetten we in op collectief aanbod in plaats van individuele zorg. Zo krijgen kinderen en jongeren sneller en makkelijker de juiste ondersteuning, zonder onnodige zorgtrajecten. We leren hierbij van het verleden: we vermijden ‘boemerangbeleid’ en zorgen dat onze aanpak echt aansluit bij wat gezinnen nodig hebben. 3. Beter passende ondersteuning voor gezinnen die het écht nodig hebben De meest kwetsbare gezinnen in De Wolden verdienen de grootste investering in termen van geld, aandacht, tijd én prioriteit. Juist in deze gezinnen komt vaak een opeenstapeling van problemen samen: armoede, onveiligheid, psychische kwetsbaarheid, schooluitval en een gebrek aan stabiele ondersteuningsstructuren. Voor gezinnen die op meerdere levensgebieden worstelen, bieden we een integrale, langetermijnaanpak. We werken nauw samen met deze gezinnen en tussen verschillende afdelingen en organisaties (zoals welzijnswerk, jeugdhulp en scholen).

Zo voorkomen we dat hulp langs elkaar heen werkt en zorgen we voor een samenhangend, duurzaam plan voor het hele gezin – met aandacht voor veiligheid, bestaanszekerheid, ontwikkeling en gezondheid. We werken in partnerschap, voorkomen waar mogelijk dwang en drang, en stellen ons als doel dat geen kind meer zonder ouders het dorp uit gaat.

23

Hoofdstuk 4

Hoe gaan we dit doen? De Onderwijs Jeugd Agenda gaat over de beweging naar de voorkant. Een dorpsgerichte aanpak, waarbij de nadruk ligt op preventie en het versterken van de omgeving waarin kinderen opgroeien. We ontwikkelen verder op de sterke basis van De Wolden. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de organisatiestructuur eruitziet en hoe we gaan monitoren of we op de goede weg zitten. Samen verantwoordelijk voor sterke basis voor de jeugd Kinderopvang, onderwijs, zorg en gemeente hebben ieder hun eigen rol en verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd is er een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het creëren van een omgeving waarin kinderen en jongeren gezond, veilig en met plezier kunnen opgroeien. De kinderopvang heeft vanuit de Wet kinderopvang de verantwoordelijkheid om jonge kinderen een veilige en stimulerende plek te bieden waar zij zich kunnen ontwikkelen. Kinderopvang ondersteunt ouders en legt samen met onderwijs een basis voor een soepele overgang naar school. Het onderwijs draagt op grond van de Wet primair onderwijs zorg voor goed en passend onderwijs voor ieder kind. De kerntaak is vooral het bieden van gewoon heel goed onderwijs. Naast kennisoverdracht gaat het ook om brede ontwikkeling en het vroeg inspelen op ondersteuningsbehoeften.

De beweging naar inclusiever onderwijs onderstreept dat kinderen zo veel mogelijk samen leren, in een omgeving die aansluit bij hun mogelijkheden. Het onderwijs draagt bij en denkt mee over het ontwikkelen van een ondersteunende omgeving voor scholen, leerkrachten, ouders en leerlingen. De gemeente is vanuit de Jeugdwet verantwoordelijk voor het organiseren van ondersteuning en jeugdhulp. Het accent ligt op preventie, tijdige hulp en samenwerking met kinderopvang, onderwijs, de bibliotheek en Welzijn. De hervormingsagenda jeugd zet hierbij de toon: normaliseren waar mogelijk, versterken van de basisvoorzieningen, hulp dichter bij gezinnen en scholen organiseren, van individueel naar collectieve hulp en kinderen uit De Wolden gaan niet zonder hun ouders het dorp uit om elders te wonen.

24

Organisatiestructuur De organisatiestructuur voor de uitvoering van de Onderwijs Jeugd Agenda ziet er als volgt uit: Gemeenteraad College van B&W

LEA De Wolden

Programmalijn sterke basis

Werkgroep(en)

BOSD Bestuurlijk overleg sociaal domein De Wolden

Coördinator

Programmamanager

Onderwijs Jeugd Agenda

Hervormingsagenda

Programmalijn sterke gemeenschappen

Focustpunt: Sterkere netwerken rondom jongeren

Werkgroep(en)

Programmalijn goede ondersteuning op het juiste moment

Focustpunt: Ondersteuning zo dichtbij mogelijk

Focuspunt: Ondersteuning voor gezinnen die het echt nodig hebben

Focustpunt: Vergeten (jeugd) zorg

Werkgroep(en)

Coordinator Onderwijs Jeugd Agenda De coördinator van de Onderwijs Jeugd Agenda is de spin in het web en aanspreekpunt voor zowel bestuur, aanjagers van de programmalijnen, adviseurs en de programmamanager hervormingsagenda. De coördinator is verantwoordelijk voor de voortgang van het gehele programma en de inhoudelijke aansturing. De coördinator heeft als taken: • Strategische verbindingen • Is aanjager van de doorontwikkeling van de Onderwijs Jeugd Agenda. • Legt verbinding met externe partners, overheden en programma’s. • Werkt samen met de programmamanager Hervormingsagenda en verbindt met andere beleidsdomeinen. • Sturing en coördinatie • Bewaakt voortgang van de verschillende programmalijnen en signaleert knelpunten of risico’s. • Stuurt op samenhang, voortgang en resultaat in de uitvoering. • Zorgt voor afstemming met LEA-partners en andere betrokken organisaties. • Zorgt dat helder is waar welke taken en verantwoordelijkheden liggen, voortbouwend op de verder te ontwikkelen structuur. 25

• Uitvoering en verantwoording • Stelt jaarlijks een uitvoeringsagenda op die richting geeft aan de uitvoering van de Onderwijs Jeugd Agenda. • Rapporteert over voortgang, resultaten en risico’s en legt jaarlijks verantwoording af richting de het LEA en binnen de gemeentelijke organisatie (P&C-cyclus). • Zorgt voor verbinding met het management van Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen.

Monitoring

Monitoring vindt plaats op twee verschillende manieren. 1. Output: Ieder jaar wordt er een uitvoeringsagenda opgesteld met plannen en doelen per schooljaar. Aan het eind van ieder schooljaar wordt verantwoording afgelegd richting het LEA overleg over de uitgevoerde werkzaamheden en behaalde resultaten. De uitvoeringsagenda en jaarverantwoording vormen samen de belangrijkste documenten voor de Plan, Do, Check, Act cyclus van de Onderwijs Jeugd Agenda. 2. Outcome: Op lange termijn worden resultaten van de Onderwijs Jeugd Agenda zichtbaar door data en cijfers vanuit o.a. gezondheidsmonitor van de GGD, CBS Statline, Gelijke Kansen Dashboard, waarstaatjegemeente.nl, Drentse Onderwijsmonitor. Deze worden gebundeld en jaarlijks gemonitord volgens het 4D principe: Data, duiden, dialoog en doen. Data wordt verzameld en inzichtelijk gemaakt, geduid welke trends en ontwikkelingen worden waargenomen, vervolgens zal hier de dialoog over worden gevoerd om er vervolgens wat mee te doen, de uitvoering hierop aan te passen waar nodig.

26

Hoofdstuk 5 Financiering Financiele kaders

Als kader voor de financiering van de Onderwijs Jeugd Agenda gaan we uit van bestaande middelen voor onderwijs en jeugd welke beschikbaar zijn gesteld in de gemeentebegroting. Binnen de huidige kaders worden keuzes gemaakt om inzet effectiever en efficiënter te organiseren. We sluiten daarmee aan bij een van de leidende principes uit het beleidskader sociaal domein; we blijven binnen de financiële kaders. Financiële ontwikkelingen Enkele lopende ontwikkelingen kunnen invloed hebben op de financiering van het onderwijsbeleid. Zo leidt het nieuwe vve-beleid naar verwachting tot een toename in bereik, wat extra kosten met zich meebrengt. Daarnaast loopt er onderzoek naar een passend uurtarief voor peuterspelen en vve, wat invloed kan hebben voor de OAB-middelen. De OAB-middelen van de gemeente zijn op dit moment nog onzeker, mede door landelijke ontwikkelingen. Ook loopt de landelijke GOAB-periode 2023-2026 af wat invloed kan hebben op de financiering. We volgen deze ontwikkelingen nauwlettend. Op basis van de ambities in de Onderwijs Jeugd Agenda wordt een uitvoeringsplan opgesteld waarin ontwikkelingen worden afgezet tegen de financiele kaders. Wanneer er extra middelen nodig blijken, bijvoorbeeld door succesvolle implementatie of onvoorziene ontwikkelingen, komen we met gerichte voorstellen bij de gemeenteraad.

Financieringsbronnen Naast gemeentelijke middelen kijken we ook naar (co)financiering door derden vanuit subsidieregelingen, programma’s, fondsen en andere mogelijkheden. Bestedingskaders • We blijven binnen bestaande budgetten van sociaal domein. • We blijven binnen de financiële kaders, we geven niet meer geld uit dan beschikbaar maar we gebruiken het geld wel waarvoor het bedoeld is; • Procesgeld is nodig om ruimte te creeeren voor verdere ontwikkeling. Omdat er sprake is van co-creatie is nog niet te zeggen waar budget voor nodig is; • We hanteren het principe dat ontwikkelingen inhoud gedreven zijn. Wat willen we bereiken, hoe gaan we dat doen en daarna wordt gekeken wat de kosten zijn. Daarbij wordt gekeken naar verschillende financieringsmogelijkheden; • Afspraken vooraf, vertrouwen tijdens het proces en verantwoording achteraf (inhoudelijk en financieel); • De gemeente investeert nooit alleen, altijd in samenwerking met de LEA partners.

27

Bijlage 1

Feiten en cijfers De Wolden

28

29

30

Bijlage 2

Analyse opbrengsten werksessies SWOT-Analyse opbrengsten werksessies Onderwijs Jeugd Agenda Sterktes

• Sterke sociale cohesie in dorpen: Veel kinderen en ouders ervaren veiligheid, betrokkenheid en relaties zijn belangrijk. “Iedereen zegt hoi op straat’’. • Kleinschaligheid is een kracht: Er is veel oog voor elkaar en er zijn korte lijnen tussen professionals, ouders en kinderen. • Betrokkenheid van professionals: Er is veel vertrouwen in de werkvloer, met aandacht voor het kind en zijn/haar ontwikkeling. • Actieve ingezet op voor- en vroegschoolse educatie (vve) met een goede ketensamenwerking. • Samenwerking tussen domeinen: Voorbeelden als SAMSAM en samenwerking tussen onderwijs, welzijn en zorg worden gewaardeerd. • Ruimte voor ontmoeting: Dorpshuizen, sportverenigingen, jeugdsozen en bibliotheken worden als waardevol ervaren. • Erkenning voor het belang van ouderbetrokkenheid en het voorkomen van (chronische) stress binnen gezinnen.

Zwaktes

• Gebrek aan samenhang en regie: Veel losse initiatieven, maar een overkoepelende lijn ontbreekt. “Hoe doen we het hier?” is een terugkerende vraag. • Bereik kwetsbare gezinnen: Vooral bij vve en laaggeletterdheid blijven sommige doelgroepen buiten beeld. • Ouderbetrokkenheid is wisselend: Ouders zijn druk, weten niet altijd wat er speelt of waar ze terecht kunnen. • Onduidelijkheid en versnippering voor passende ondersteuning: Schoolmaatschappelijk werk en jeugdzorg zijn niet altijd beschikbaar voor wie het nodig heeft. Het Centrum voor Jeugd en Gezin is niet voor iedereen vindbaar. • Beperkte voorzieningen voor jongeren 12+: Gebrek aan chillplekken, activiteiten en binding met het dorp na de overstap naar VO. • Verschillen tussen dorpen: Eén aanpak werkt niet overal. Er is behoefte aan maatwerk per kern.

Kansen

• Versterken van de pedagogische basis: Door ouders, kinderopvang, scholen, verenigingen en welzijn te verbinden in een gedeelde visie en aanpak. • Inzetten normalisering en preventie: Minder zorgafhankelijkheid, meer inzet op veerkracht van het individu en betrokkenheid van de gemeenschap. • Gebruik van data en verhalen: De combinatie tussen data en het gesprek er over voeren is belangrijk voor een sterke lokale aanpak, onderbouwing en monitoring. • Verbinding kinderopvang, onderwijs en ouders: Via IKC’s en inzet van jeugdprofessionals zoals SWM of de brugfunctionaris kan een sterke doorgaande lijn worden gerealiseerd en achterstanden worden verkleind. • Meer gebruik van gestructureerde aanpak die informele netwerken versterken: Zoals Buurtgezinnen, bibliotheken, sportverenigingen en Moeders van De Wolden. 31

• Versterken van oudernetwerken: Via laagdrempelige ontmoetingen, koffiemomenten en ouderinitiatieven. • Werken aan basisvaardigheden: Door in te zetten op een taalrijke omgevingen en leesplezier in samenwerking met bibliotheken. • Creëren van uitdagendere speel- en sportmogelijkheden voor verschillende leeftijdsgroepen. • Bewustzijn vergroten over normaliseren: Een gedeeld besef dat niet alles gemedicaliseerd hoeft te worden; kinderen mogen leren van tegenslagen.

Bedreigingen

• Maatwerk is nodig: er zijn grote verschillen tussen dorpen in De Wolden, één uniforme aanpak werkt niet. • Individualisering en digitalisering: Minder sociale interactie, meer schermtijd en mentale druk bij kinderen, jongeren en ouders. • Aanpak in ketens belemmert mogelijk het domein overstijgend werken en werken vanuit ‘de bedoeling’. • Afname van de kracht van de gemeenschap: “It takes a village” wordt moeilijker als iedereen met iets anders bezig is. Gevaar is dat professionals belangrijke verantwoordelijkheden overnemen die in de gemeenschap horen. • Angst voor uitsluiting en schaamte: Rondom armoede, laaggeletterdheid en hulpvragen. • Diversiteit en meedoen: Inwoners die nieuw zijn in de gemeenschap, of zich op bepaalde vlakken onderscheiden van de meerderheid, voelen zich niet altijd welkom; volwaardig deelnemen aan het dorpsleven is niet voor iedereen vanzelfsprekend. • Een kort termijn benadering vormt een risico voor het succes van langdurige verandertrajecten.

32