Beleidskader participatie omgevingswet DW

BELEIDSKADER PARTICIPATIE OMGEVINGSWET Hoe betrek je de omgeving bij een ruimtelijk initiatief? December 2023

actief en betrokken

dewolden.nl Beleidskader participatie Omgevingswet - Gemeente De Wolden

1

2

INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 4 2 UITGANGSPUNTEN VOOR BELEID 5 3

PARTICIPATIEBELEID 6

4

PARTICIPATIENIVEAUS 8

5

PARTICIPATIEPLAN 9

6

BEOORDELING VERPLICHTE PARTICIPATIE 10

7

PARTICIPATIE OMGEVINGSDOCUMENTEN 11

8

MONITORING & EVALUATIE 12 BIJLAGE 1 13 BIJLAGE 2 14

Beleidskader participatie Omgevingswet - Gemeente De Wolden

3

1. INLEIDING PARTICIPATIE IN DE OMGEVINGSWET In 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Participatie is een belangrijk onderwerp in deze nieuwe wet. Participatie is het betrekken van personen voor wie een initiatief, plan of activiteit gevolgen heeft. Of personen die (in)direct betrokken zijn bij een initiatief, plan of activiteit. De Omgevingswet wil ruimte bieden voor ideeën van initiatiefnemers en voor lokale afwegingen. De wet zegt alleen dat participatie moet gebeuren, maar niet hoe dat moet. Dit geeft gemeenten ruimte om een aanpak te ontwikkelen die past in de lokale situatie. Nieuw is dat de aanvrager van een vergunning participatie zelf moet organiseren. Gemeente De Wolden vindt participatie belangrijk. In 2011 maakten we een beleidsnota burgerparticipatie De Wolden: ‘investeren in betrokkenheid’. Alle dorpen in De Wolden hebben een eigen dorpsvisie. Er is een budget voor initiatieven van de inwoners: Initiatiefrijk De Wolden. De gemeenteraad betrekt via de werkwijze 3DWolden inwoners rechtstreeks bij belangrijke onderwerpen. Kortom: door participatie maken we gebruik van de kracht en de kennis van de inwoners. En daardoor komen we tot een betere gemeente.

In het ambitiedocument voor de implementatie van de omgevingswet (2017) staat als eerste ambitie benoemd: We willen onze inwoners, ondernemers, organisaties en ketenpartners vroegtijdig betrekken bij (beleids-) ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. We willen dat initiatiefnemers hun omgeving betrekken bij ruimtelijke initiatieven. Dit Beleidskader Participatie geeft invulling aan die ambitie en bestaat uit twee verschillende onderdelen: • Een beleid voor participatie door initiatiefnemers/vergunningaanvragers (zie pag 6). • Een beleid voor participatie door de gemeente zelf bij hij het maken van een Omgevingsvisie, Omgevingsplan of Programma (zie pag 10).

4

2. UITGANGSPUNTEN VOOR BELEID Voor dit beleidskader participatie hanteren we enkele uitgangspunten: • het beleid moet gebruiksvriendelijk en uitnodigend zijn, • de initiatiefnemer kan zelf een participatiemethode kiezen die bij hem/haar en het project past, • én het moet gemakkelijk te toetsen zijn door collega’s. Ondersteunend aan dit beleidskader maken we een Handleiding Participatie. Daarin staan tips en ideeën hoe je participatie vorm kunt geven en hoe je een participatieplan maakt. Ook komt er een participatiescan en een toolkit op de gemeentelijke website. Die helpen initiatiefnemers om voor hun initiatief de juiste participatie-aanpak te kiezen. Initiatiefnemers moeten zelf hun omgeving betrekken bij hun initiatief. De gemeente heeft een lijst gemaakt van initiatieven waarbij de participatie verplicht is (zie bijlage 1). De gemeente controleert dan of de participatie voldoende is. Bij initiatieven die niet op die lijst staan is participatie niet verplicht. Maar het kan wel voordelen opleveren zoals een goede relatie met de buren en een soepel verlopende procedure.

Beleidskader participatie Omgevingswet - Gemeente De Wolden

5

3. PARTICIPATIEBELEID Initiatieven en activiteiten zijn er in verschillende soorten en maten. Nieuw in de Omgevingswet is dat de initiatiefnemer zelf verantwoordelijk is voor participatie. En dat dit onderdeel wordt van de aanvraag van een omgevingsvergunning. Gemeente De Wolden adviseert en stimuleert de initiatiefnemer om bij ieder initiatief na te denken over de ruimtelijke en maatschappelijke impact van het initiatief. En wat dat vraagt aan participatie. In bepaalde gevallen is participatie verplicht. In het volgende schema is dit weergegeven:

LEVEL

PROCEDURE

ADVIES/PLICHT

BEOORDELING

1

Vergunningvrij

Advies: Praat met buren

Geen

2a

Vergunning binnenplans

Advies: Gebruik de Handleiding Participatie + bespreek het met de Omgevingsregisseur

Aanvraagvereiste = Vraag beantwoord in DSO: o Geparticipeerd ja/nee o Bij ja: aangeven hoe en resultaat. Geen oordeel over inhoud

2b

Vergunning buitenplans

Advies: Gebruik de Handleiding Participatie + bespreek het met de Omgevingsregisseur

Aanvraagvereiste = Vraag beantwoord in DSO: o Geparticipeerd ja/nee o Bij ja: aangeven hoe en resultaat. Geen oordeel over inhoud

Verplicht: Gebruik de Handleiding Participatie + bespreek het met de omgevingsregisseur.

Beoordeling minimaal

Niet op lijst verplichte participatie

Vergunning buitenplans Wel op lijst verplichte participatie1

Maak een plan en toon aan dat het plan is uitgevoerd. 3

Wijziging Omgevingsplan Gemeente initiatiefnemer

Verplicht: Gebruik de Handleiding Participatie + bespreek het met de omgevingsregisseur.

voldoende (zie pagina 10) Bij niet voldoende kan de procedure niet starten. 2

Beoordeling minimaal voldoende (zie pagina 10) Bij niet voldoende kan de procedure niet starten.²

Maak een plan en toon aan dat het plan is uitgevoerd + minimaal participatielevel Raadplegen Wijziging Omgevingsplan Externe initiatiefnemer

Verplicht: Gebruik de Handleiding Participatie + bespreek het met de omgevingsregisseur.

Beoordeling minimaal voldoende (zie pagina 10) Bij niet voldoende kan de procedure niet starten.²

Maak een plan en toon aan dat het plan is uitgevoerd.

1 Door gemeenteraad vastgestelde lijst van initiatieven waarvoor participatie verplicht is, zie Bijlage 1 2 Bij niet of onvoldoende participatie krijgt de initiatiefnemer de gelegenheid om dit te herstellen. 6

PARTICIPATIE BIJ DE AANVRAAG VAN EEN OMGEVINGSVERGUNNING De gemeente stimuleert alle initiatiefnemers om na te denken over participatie. In de Omgevingswet staat dat participatie een aanvraagvereiste is en dat de gemeenteraad een lijst kan vaststellen met categorieën waarvoor participatie verplicht is. Aanvraagvereiste participatie De aanvrager van een omgevingsvergunning heeft de plicht om bij de aanvraag aan te geven: • of de aanvrager aan participatie heeft gedaan • zo ja: hoe de aanvrager aan participatie heeft gedaan en wat de resultaten zijn Dit aanvraagvereiste omvat geen verplichting voor de aanvrager om aan participatie te doen. Het antwoord op de eerste vraag hierboven mag dus ook ‘nee’ zijn. De gemeente mag niet weigeren om een aanvraag in behandeling te nemen, omdat er geen participatie is geweest. Ook mag de gemeente de aanvraag niet buiten behandeling laten, omdat er te weinig participatie is geweest. Als er wel participatie is geweest moeten de resultaten daarvan worden ingediend bij de gemeente, zodat de gemeente dat kan meenemen in de belangenoverweging. Aanvraagvereiste bij verplichte participatie Op bovenstaande is 1 uitzondering. De gemeenteraad kan gevallen aanwijzen waarin participatie verplicht is. De gemeenteraad van De Wolden heeft een dergelijke lijst vastgesteld (zie bijlage 1).

Als de aanvrager bij zo’n aangewezen geval niet of onvoldoende aan participatie heeft gedaan, neemt de gemeente de aanvraag niet in behandeling. Wel moet de gemeente de aanvrager de gelegenheid geven om dit te herstellen, waardoor de participatie voldoende wordt. De wetgever heeft niet bepaald wanneer er sprake is van onvoldoende participatie. Ook heeft de wetgever de keuze voor de vorm van participatie bewust bij de aanvrager gelaten. Maar uit het feit dat het hier gaat om verplichte participatie, volgt dat de uitgevoerde participatie wel enige inhoud moet hebben. Verder is het relevant welke activiteit de initiatiefnemer heeft aangevraagd voor de vraag of de participatie voldoende is. Bij een klein initiatief met weinig impact op de omgeving kan een beperkte vorm van participatie volstaan. Bij een project met grote impact op de omgeving zal meer uitgebreide participatie nodig zijn. Als participatie verplicht is, maar de gemeente constateert dat de participatie onvoldoende is, dan bestaat er een mogelijkheid om alsnog de uitgebreide openbare voorbereidingsprocedure op grond van afdeling 3.4 van de Algemene Wet Bestuursrecht, toe te passen. Dit betekent dat de procedure dan wordt verlengd naar 26 weken. Participatie vervangt niet het officiële proces (zienswijze, bezwaar en beroep). Zodra de omgevingsvergunning is verleend, start het officiële proces.

Het is dus mogelijk dat in een beroepsprocedure de Raad van State de omgevingsvergunning toch nog vernietigt. Bijvoorbeeld omdat niet alle verschillende belangen voldoende in beeld zijn gebracht om een afgewogen besluit te kunnen nemen. Het organiseren van participatie is dus ook in het belang van de initiatiefnemer/ aanvrager.

Beleidskader participatie Omgevingswet - Gemeente De Wolden

7

4. PARTICIPATIENIVEAUS In de Handleiding Participatie zijn voor initiatiefnemers / vergunningaanvragers de regels voor participatie opgenomen. Ook zijn er voorbeelden, tips en andere hulpmiddelen voor de initiatiefnemer opgenomen over hoe de participatie te organiseren. In de geest van de Omgevingswet kiest de gemeente De Wolden ervoor om niet voor te schrijven wat aan participatie georganiseerd moet worden. Het stellen van harde kaders voor participatie vermindert eigen initiatief en creativiteit. Ook zegt de grootte of het soort activiteit niet altijd iets over de ruimtelijke en maatschappelijke gevolgen op de directe omgeving. De gemeente vraagt de initiatiefnemer om na te denken over wat de ruimtelijke en maatschappelijke impact van zijn initiatief, plan of activiteit zal zijn. En wie dat raakt en dus betrokken moet worden. Met de Handleiding Participatie wordt de initiatiefnemer/vergunningaanvrager gestimuleerd om geschikte participatie bij zijn plan te organiseren. Er zijn verschillende niveaus van participatie. Van informeren tot coproduceren. Soms is het informeren van direct omwonenden voldoende. Soms is het goed om samen met betrokkenen een initiatief of plan te ontwikkelen. Dit laatste wordt coproduceren genoemd. In de volgende afbeelding zijn de verschillende niveaus van participatie te zien.

Welk niveau van participatie moet worden gebruikt, hangt af van de ruimtelijke en maatschappelijke gevolgen van het initiatief, plan of activiteit.

PARTICIPATIENIVEAUS Informeren Betrokkenen goed op de hoogte brengen en houden. Raadplegen Gelegenheid bieden aan betrokkenen om hun reactie (ideeën, wensen, meningen en voorkeuren) op een voorliggend initiatief naar voren te brengen. Adviseren Gelegenheid geven aan betrokkenen om mee te denken en een advies uit te brengen over het initiatief. Coproduceren Het in gezamenlijk overleg ontwikkelen van een plan met inachtneming van de vooraf meegegeven kaders.

8

5. PARTICIPATIEPLAN Bij iedere aanvraag voor een initiatief vraagt de gemeente aan de initiatiefnemer of aan participatie is gedaan (aanvraagvereiste), en zo ja, hoe dat is gedaan of hoe daar nog invulling aan zal worden gegeven. Dat is onderdeel van de vergunningaanvraag. Voor een initiatief, plan of activiteit dat niet past in het Omgevingsplan en waarvan is bepaald dat participatie verplicht is (Vergunning buitenplans of Wijziging Omgevingsplan, zie schema op pagina 6), vraagt de gemeente om een participatieplan. In het participatieplan staat: • Wat de ruimtelijke en maatschappelijke gevolgen zijn van het initiatief, plan of activiteit; • Wie de betrokkenen bij het initiatief, plan of activiteit zijn; • Wat de initiatiefnemer precies aan participatie heeft gedaan; • Wat de initiatiefnemer met de inbreng van betrokkenen heeft gedaan; • Wat de resultaten zijn van de participatie.

Beleidskader participatie Omgevingswet - Gemeente De Wolden

9

6. BEOORDELING VERPLICHTE PARTICIPATIE Het participatieplan wordt beoordeeld bij de behandeling van een aanvraag voor een initiatief. De participatie en de beoordeling ervan krijgen een plek in het proces van Intaketafel/Omgevingstafel. De gemeente maakt gebruik van de beoordelingscriteria voor participatie uit onderstaande tabel. BEOORDELINGSCRITERIA PARTICIPATIE

10

Beoordeling

Ruimtelijke en maatschappelijke impact

Is er gekozen voor een specifiek level van de participatieladder? En is deze keuze onderbouwd?

Omgang inbreng betrokkenen

Verslaglegging (vormvrij)

Onvoldoende geparticipeerd

De initiatiefnemer heeft de ruimtelijke en maatschappelijke gevolgen voor betrokkenen niet onderzocht en/of onvoldoende beschreven.

Er is geen onderbouwde keuze of een onjuiste keuze gemaakt voor een specifieke level van de participatieladder.

De inbreng van betrokkenen is niet of onvoldoende beschreven.

Geen of onvoldoende verslaglegging.

Voldoende geparticipeerd

Het is in grote lijnen duidelijk wat de ruimtelijke en maatschappelijke gevolgen van een initiatief zijn voor betrokkenen.

Er is een keuze gemaakt voor een specifieke level van de participatieladder en deze is toegepast in het initiatief.

De inbreng van betrokkenen is beschreven.

Er is een volledig verslag van de participatie aanwezig.

Goed geparticipeerd

De initiatiefnemer heeft een breed en volledig beeld van de ruimtelijke en maatschappelijke gevolgen voor betrokkenen gegeven.

Er is een onderbouwde keuze gemaakt voor een specifieke level van de participatieladder. De trede die gebruikt is, is geschikt voor de impact van het initiatief.

De inbreng van betrokkenen is in kaart gebracht en gemotiveerd. En het is duidelijk wat de inbreng toevoegt aan het initiatief.

Er is een volledig verslag van de participatie aanwezig.

7. PARTICIPATIE OMGEVINGSDOCUMENTEN De gemeente moet zelf voor participatie zorgen bij het opstellen van de omgevingsdocumenten, zoals de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en het Programma (beleidsdocument). Daarvoor gelden wettelijk een Kennisgevingsplicht en een Motiveringsplicht. Als gemeente kiezen we ervoor om minimaal op het niveau Raadplegen te participeren met betrokkenen. OMGEVINGSVISIE Volgens de Omgevingswet moet de gemeente bij de Omgevingsvisie voldoen aan de Motiveringsplicht. Dit betekent dat de gemeente aangeeft hoe inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij het opstellen van de Omgevingsvisie (Toekomstvisie) betrokken zijn. En wat de resultaten daarvan zijn. Voor de Omgevingsvisie is raadplegen het minimale participatieniveau op de participatieladder. Inwoners en belanghebbenden kunnen ideeën, wensen en meningen naar voren brengen of voorkeuren aangeven. Deze neemt de gemeente mee in het opstellen van de Omgevingsvisie. Een verslag van de participatie is een verplichte bijlage van een omgevingsdocument. In het verslag staan de resultaten van het participatieproces en een beeld van de verschillende belangen. En hoe daarmee is omgegaan. De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie en het participatieverslag vast. OMGEVINGSPLAN Voor het Omgevingsplan moet de gemeente zorgen voor kennisgeving vooraf.

Voordat het omgevingsplan wordt opgesteld maakt de gemeente bekend hoe het participatieproces er uitziet. Wie wordt wanneer betrokken en waarover. En waar is aanvullende informatie beschikbaar. Bij de besluitvorming over het Omgevingsplan moet de gemeente voldoen aan de motiveringsplicht en dus een verslag met de resultaten van het participatieproces maken. Ook hier is raadplegen het minimale participatielevel. OMGEVINGSPROGRAMMA Voor de programma’s geldt eveneens een kennisgevingsplicht en een motiveringsplicht en het minimale participatielevel raadplegen op de participatieladder. OMGEVINGSVERGUNNING Als de gemeente initiatiefnemer/vergunningaanvrager is voor een project, dan geldt voor de gemeente hetzelfde als voor iedere andere aanvrager van een omgevingsvergunning. (Zie schema participatiebeleid pagina 6). De in dit beleid opgenomen lijn van participatie geldt daarmee ook voor initiatieven en activiteiten die leiden tot een vergunning, wijziging omgevingsplan of een programma zoals bijvoorbeeld projecten en gebiedsontwikkelingen.

Beleidskader participatie Omgevingswet - Gemeente De Wolden

11

8. MONITORING EN EVALUATIE Dit nieuwe participatiebeleid is de 1.0 versie. De Omgevingswet kent de beleidscyclus waarin monitoren en evalueren een belangrijke plek kennen. Op dit moment is nog niet alles te voorzien. Daarom stellen we nu een participatiebeleid 1.0 op. Na twee jaar evalueren we dit Beleidskader Participatie om te bekijken of aanpassing nodig is.

12

BIJLAGE 1 Vastgesteld door de gemeenteraad d.d. 31 maart 2022 Lijst gevallen waarbij de gemeenteraad verplichte participatie wenst bij buitenplanse omgevingsplan activiteiten. Ow art. 16.55, lid 7 In onderstaande gevallen geldt verplichte participatie vooraf bij aanvragen om een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit: Aanvragen voor: 1. Grootschalige energieopwekking in de vorm van windturbines (hoger dan 15 m en/of voor commercieel gebruik), grondgebonden zonnevelden, waterstofproductie en -opslag, biomassacentrales en warmtepompcentrales; 2. Het oprichten of veranderen van een antenne-installatie hoger dan 40 m; 3. Woningbouw bij toevoeging van 1 of meer woningen; 4. (her) Nieuwbouw van hoofdgebouwen in het beschermde dorpsgezicht; 5. Bedrijfsmatige activiteiten buiten bedrijventerreinen met uitzondering van categorie 1, 2 en uitsluitend op VABlocaties 3.1 activiteiten, categorisering op basis van de Staat van Bedrijfsactiviteiten (brochure bedrijven milieuzonering van de VNG); 6. Toevoeging van functies (of het wijzigen naar een functie) anders dan woningen en bedrijven (bijv. maatschappelijk, horeca of detailhandel); 7. Plannen met milieucomponenten zoals wijzigingen stalsystemen/dieraantallen, geur en geluidcomponenten etc. waarbij een verzwaring van de plaatselijke milieusituatie ontstaat; 8.

Grootschalige evenementen (evenementen waarvoor 500 bezoekers of deelnemers verwacht worden, danwel wegen voor moeten worden afgesloten); 9. Grote infrastructurele (bouw)werken (werken waarbij bijvoorbeeld de loop van (water-), (spoor-), wegen verandert, dan wel de inhoud of doorzet wordt vergroot).

Beleidskader participatie Omgevingswet - Gemeente De Wolden

13

BIJLAGE 2 Omgevingsregisseur Gemeentelijke medewerker die initiatieven begeleidt. Deze neemt de initiatiefnemer mee in het voorbereidingsproces voor de vergunningaanvraag en adviseert over participatie. Participatiescan Een hulpmiddel om de impact van het initiatief op de omgeving te bepalen is de participatiescan. Betrokkene Persoon, bedrijf of organisatie voor wie een initiatief, plan of activiteit (in)direct gevolgen heeft. Vergunning binnenplans Vergunning die nodig is voor een initiatief, plan of activiteit dat past binnen de regels van het omgevingsplan. Vergunning buitenplans Vergunning die nodig is voor een initiatief, plan of activiteit dat niet past binnen de regels van het omgevingsplan.

14

Beleidskader participatie Omgevingswet - Gemeente De Wolden

15

Postadres: Postbus 20 7920 AA Zuidwolde Bezoekadres: Raadhuisstraat 2 7921 GD Zuidwolde T. 14 0528 E. gemeente@dewolden.nl

actief en betrokken 16

dewolden.nl