Beeldkwaliteitplan Morene Erf Berghuizen

M o re n e Erf Be r g h u i ze n Beeldkwaliteitsplan voor een nieuw erf aan de rand van het dorp 31 januari 2025

I n le idin g

In 2009 is voor de gemeente De Wolden een visie gemaakt hoe het fraaie Drentse dorp Berghuizen verder zou kunnen groeien op bescheiden en identiteitsvolle wijze. Een mogelijkheid was in de vorm van de voor haar landschap zo kenmerkende groene erven in de tweede lijn. Inmiddels ligt er een ontwerp voor een nieuw erf, een bescheiden ontwikkeling van 10 woningen, die past bij het dorp qua schaal en ruimtelijke verschijning en die bij zal dragen aan het rijke groene casco en de gebruiksmogelijkheden Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

daarvan.

In dit document word voor het dit nieuwe erf een beeldkwaliteit aangegeven die sturing geeft aan de verdere uitwerking in architectuur en openbare ruimte.

de locatie van het nieuwe erf aan het dorp in de omgeving

2

3

Nie u w e r f e r f in tweed e lijn

Berghuizen is een dorp met een heel groene sfeer van grote tuinen en veel bomen. Het bosje aan de plas maakt dat het dorp een kleine groene enclave is in het open landschap. Aan de noordoostzijde van het dorp ligt een aantal informele paden die vanuit Berghuizen het landschap insteken. Deze laantjes vormen de dragers voor mogelijke nieuwe bebouwing. Er ontstaat daarmee een nieuwe dorpse ontwikkeling op de tweede rij. Het gebied moet met de nieuwe ontwikkeling wel zijn landelijke sfeer behouden. Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

Er moet daarom voldoende groen tussen de bestaande en nieuwe bebouwing over blijven. Het nieuwe erf ligt in het verlengde van de Morene, de Morene wordt door middel van een wandelpad verbonden. Het wandelpad ligt op particuliere grond en is geen openbaar gebied. Het erf is zorgvuldig op maat vorm gegeven en ingepast. Bij het ontwerp is iets meer ruimte genomen om meer groene ruimte binnen en rondom het erf te kunnen maken. Zo draagt het erf bij aan de landelijke groene sfeer van het dorp. 4

5

Nie u w e r f la n d e lijk ens em b le Simpele versiering op voorgevel hoofdhuis

Voorbeeld van eigentijds bijgebouw en schuren, woonhuis dient niet zozeer als voorbeeld.

Bestaande ensembles van hoofdhuis, bijgebouw en schuren

Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025 6

De bestaande erven zijn verbonden met het

Als een erf kwaliteit wil hebben moet de archi-

landschap. Daarbij speelt de typologie van de

tectuur ook kwaliteit hebben. Geen onnadrukke-

gebouwen en de erfinrichting een belangrijke rol.

lijke standaard of catalogusbouw, maar speciaal

Het nieuwe erf moet op dat vlak aansluiten op de

ontworpen gebouwen voor deze plek. Bovendien

traditie van de oudere erven en zich zodoende

moet de architectuur ook voortbouwen op de

verbinden aan het totaal van landschap en

bestaande tradities van bouwen op Drentse erven.

erven. Het erf moet daarbij vooral herkenbaar

Die kennen altijd een samenspel van verschil-

landelijk zijn. Met de juiste (traditionele) bebou-

lende volumes van schuren, een woonhuis en een

wingstypes het ensemble (eigentijds) architecto-

bijgebouw.

nisch uitwerken is de sleutel. Evengoed speelt het

Erfgebouwen in de omgeving hebben stoere,

landschapsplan een belangrijke rol. Vandaar dat

eenvoudige volumes. Er is een verschil in archi-

in dit beeldkwaliteits plan ook een hoofdstuk is

tectonische uitstraling en materialisering tussen

opgenomen voor het landschapsplan.

woonhuis en schuren. De schuren zijn utilitair

Berghuizen is een jong dorp. Op een paar oude

vormgegeven en veelal van hout met pannen

boerderijen na zijn de meeste huizen ‘modern’. Er

of golfplaten daken. Het woonhuis is rijker en

is geen dominante herkenbare architectuur zoals

esthetischer vormgegeven, meestal van baksteen

veel oude dorpen in Drenthe hebben, bijvoorbeeld

met soms belijningen als versiering aan de gevel.

Ruinerwold of Koekange. Daarmee is een invulling

De daken zijn van riet of pannen. Het bijgebouw is

van het nieuwe erf met een eigentijdse archi-

vaak een afwijker.

tectuur voor de hand liggend. Het erf moet een

Binnen één erf is er daardoor altijd een hiërar-

architectonisch samenhangend geheel vormen, in

chisch samenhangende variatie van types die elk

een hedendaagse bouwstijl die gebaseerd is op

een eigen ‘esthetische ambitie’ hebben.

traditie.

7

Nie u w e r f la n d e lijke v o lum es

Het Nieuwe Erf in Koekange als inspiratie - met een expressief hoofdhuis op de kop ...

A

D

B

Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

C

...en agrarisch geïnspireerde bijgebouwen en schuurwoningen er achter.

Het nieuwe erf bestaat uit tien woningen. Het

Maar waar het hoofdhuis echt een woonhuis moet

is vormgegeven als een landelijk erf. Geen klein

zijn, moet het bijgebouw een beetje een afwijkend

wijkje met tien dezelfde woningen maar een erf

type woning zijn. Het mag ook een expressief

met vier volumes van verschillende grootte. De

volume hebben, bijvoorbeeld in de vorm van een

volumes staan rond een gezamenlijk klinkerplaats

kapberg.

met boomgaard.

Dan staan er op het erf ook twee vrijstaande

Er zijn twee vrijstaande woningen waarvan één

woningen die hun kap visueel verbinden waardoor

het hoofdhuis vormt en de ander een bijgebouw

de vorm van een kleine schuur ontstaat (C). Dit

is. Het hoofdhuis (A) bepaalt het gezicht naar de

volume is langgerekt van vorm met een lage goot

omgeving en richt zich met de voorgevel naar de

en kap. Naast de kleine schuur is er ook een grote

oprijlaan. De voorgevel is dus het belangrijkste

schuur met zes rug aan rug woningen (D). Deze

onderdeel van de woning en moet in de architec-

schuur vormt het grootste en volume op het erf.

tuur zorgvuldig en passend expressief worden

De grote schuur heeft een wat hogere gevel en

vormgegeven. Deze woning markeert de entree

een hogere nok dan de kleine schuur en steekt

van het erf.

daarmee boven de kleine schuur uit. De schuren

De andere vrijstaande woning vormt een bijge-

hebben een samenhangende architectuur, deze

bouw (B) en staat meer achterop het erf. Het

is eenvoudig en boers, met mooie natuurlijke

richt zich naar het landschap. Bij dit huis is met

materialen.

name het volume dominant in beeld en dit speelt

De vier verschillende volumes geven het erf een

dus een belangrijke rol in de architectuur. Beide

landelijk aanzien.

woningen hebben een hoge architectuurambitie.

8

9

Nie u w e r f architectuur

Traditioneel hoofdhuis en bijgebouw (Drentse hooiberg)...

...eigentijds hoofdhuis en bijgebouw

Het hoofdhuis is het gezicht naar de omgeving. Het huis moet gericht zijn naar de oprijlaan en een voorgevel hebben die van afstand goed te lezen is.

Het hoofdhuis

Het hoofdhuis moet in zijn volume aansluiten op dat van de erfwoningen in de omgeving. Het materiaal in

en het bijgebouw

de omgeving is vaak baksteen voor de gevel en riet of pannen voor het dak. Het bijgebouw is ook te vinden op bestaande erven en heeft vaak een afwijkend volume en materiaalgebruik van het hoofdgebouw. Het bijgebouw heeft geen duidelijke richting en zou dus ook rond of Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

vierkant kunnen zijn. Het mag een bijzonder gebouw zijn, mits het niet dominanter wordt dan het hoofdhuis en in architectuur en bouwstijl past bij een erf. De bij de woningen geplaatste bergingen en garagegebouwen moeten onopvallend zijn vormgegeven met zorgvuldige details. Bijvoorbeeld zwart hout met houten deuren. Beide garages van hoofdhuis en bijgebouw moeten gelijk zijn vormgegeven, in hetzelfde materiaal en kleur.

10

11

Nie u w e r f architectuur HOOFDGEBOUW • Volume: samengesteld. • Dakvorm: zadeldak, schilddak, gebogen dak Hoofdgebouw

• Hoogte: 1- 2 laag met kap. • Materiaal gevel: baksteen, combinatie met hout. • Materiaal dak: riet, pannen, metaalplaat. • Kleur gevel: bruin, rood, zwart. • Stijl: eigentijds met esthetische expressie. • Detaillering: zorgvuldig.

BIJGEBOUW • Volume: bijzonder. • Dakvorm: zadeldak, schilddak, gebogen dak. mansardedak, piramidedak, plat dak, scheef dak. • Hoogte: 1 laag met kap, 2 lagen zonder kap, of in Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

geval van kapberg-typologie lage kap.

Bijgebouw

• Materiaal gevel: baksteen, metaalplaat, hout • Materiaal dak: riet, pannen, metaalplaat. • Kleur gevel: vrij. • Stijl: eigentijds eenvoudig. • Detaillering: zorgvuldig eenvoudig

12

13

Nie u w e r f architectuur

De grote en kleine schuur

De twee schuren die op het erf staan refereren

De twee schuren op het nieuwe erf verschillen

naar de schuren op de bestaande erven, waar

van elkaar in volume. De grote schuur heeft een

vaak meerdere schuren met verschillende volumes

hogere gevel en kap De hoge schuur kan ook

van ‘dezelfde familie’ staan. De meeste bestaande

een a-symetrisch volume hebben met een hogere

schuren zijn van hout of van metaalplaat. Agrari-

gevel aan de zuidzijde en een lagere gevel aan

sche schuren hebben meestal weinig architectoni-

de noordzijde. De kleine schuur is in zijn geheel

sche vormgeving. Het zijn utilitaire gebouwen.

lager. Hout of metaalplaat is voor beide schuren

Dit is voor de twee schuren op het nieuwe erf niet

het gevelmateriaal. De kap is van dakpannen of

het geval, dit zijn woongebouwen. Vandaar dat de

metaalplaat.

detaillering van de twee schuren zorgvuldig moet

Beide schuren hebben eenzelfde kleurtoepassing.

worden uitgevoerd en de schuren een hogere

Ze zijn ‘herkenbaar familie’, maar geen klonen,

architectuurkwaliteit hebben.

ze mogen onderling verschillen in verhouding van materiaaltoepassing en bijzondere accenten.

Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

Familie maar geen klonen

14

15

Nie u w e r f architectuur GROTE SCHUUR • Volume: enkelvoudig. Simpele boerse volumes met zorgvuldig sobere detaillering helder eenduidig materiaalgebruik in natuurlijke kleuren

• Dakvorm: zadeldak. • Hoogte: 1-1,5 laag met hoge kap. • Materiaal gevel: hout, metaalplaat. • Materiaal dak: pannen, metaalplaat, hout, groen dak. • Kleur gevel: zwart, grijs verkleurend hout, bruin. • Stijl: simpel, boers. • Detaillering: zorgvuldig sober.

KLEINE SCHUUR • Volume: enkelvoudig. • Dakvorm: zadeldak. • Hoogte: 1 laag met kap. • Materiaal gevel: hout, metaalplaat. Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

• Materiaal dak: pannen, metaalplaat, hout, groen dak. • Kleur gevel: zwart, grijs verkleurend hout, bruin. • Stijl: simpel, boers. • Detaillering: zorgvuldig sober.

16

17

Nie u w e r f land s chap

De groene ruimte is een belangrijk onderdeel van het erf. Naast alle privé tuinen is er op het erf ook ruimte voor gemeenschappelijk gebruik. Het wonen op het erf biedt meer dan alleen een huis met een tuin, het biedt ook nog een gedeelde boomgaard, een moestuin met werkschuurtje en een landelijke tuin met notenbomen, vijver en speelweide. Deze tuinen geven het erf een mooie groene zijde naar het dorp. Het erf krijgt in zijn geheel een groene omlijsting op twee niveau’s. De eerste laag wordt gevormd door een gemengde wilde haag, deze schermt de rommelarij in de achtertuinen af van de omgeving. De tweede Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

laag wordt gevormd door bomenlanen die het erf in de ritmiek van het omringende landschap plaatsen. De bomen worden gedeeltelijk hoog opgesnoeid om het doorzicht te behouden voor de omwonenden. Alle bomen en struiken zijn inheemse soorten. Het erf wordt ontsloten vanaf de Weidenweg. Hier komt een oprijlaan met aan beiden zijden een smalle greppel met natuuroevers.

18

19

Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

21 20

Nie u w e r f land s chap karrespoor met passeerstrook notenbomen

De toegangsweg is landelijk van sfeer in de vorm van een karrespoor. Het spoor wordt gevormd door twee banen van 0,8 m agratonplaten met een 100 cm middenstrook van gras. Langs de randen is een 20 cm gefundeerde berm van gras op menggranulaat. De maat van de berijbare ruimte is zo 3 m.

landelijke tuin

In het midden van de weg is een passeerstrook voorzien, door over 10 meter lengte een dubbele rij stelcon platen te leggen van 2,4 m. Zo ontstaat een 540 cm brede berijdbare ruimte. Op het erf bestaat de hoofdruimte uit een mooie moestuinen

parkeren op grind op grindmatten

klinkerverharding rondom een kleine boomgaard. Vanaf deze hoofdruimte worden alle woningen

Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

voor auto ontsloten. De vrijstaande woningen en de tweekapper hebben een grindplaats naar hun garages. De rug aan rug woningen hebben een kleine werkschuur

kleine parkeerkoffer achterop het erf. De weg naar deze parkeerkoffer en de koffer zelf worden uitgevoerd in halfverharding op puinfundering (bv Komex Bio, kleur naturel).

kleine wandelpaden

Over het erf en lopen nog smalle informele halfverharde voetpaadjes door het groen. Het groen is mede in samenspraak met de omwonenden bepaald in verband met zicht en 22

privacy.

23

Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

impressie: Studio JK Oosterwolde

25 24

C olofon v o r m e n in h o u d la4sale Marieke Timmermans Pepijn Godefroy Westbatterijlaan 42a 1398 DB Muiden info@la4sale.nl www.la4sale.nl

in o p d r a c h t v a n JRM-Ontwikkeling B.V. Jan Timmermans Ron Doornenbal

Beeldkwaliteitsplan Morene Erf Berghuizen - la4sale - januari 2025

© la4sale, 31 januari 2025

26

27