Document · PDF

Accountantsverslag WG 2023 Gemeente de Wolden

Gemeenteraad 27 juni 2024, gemeente De WoldenBij agendapunt: Vaststellen jaarrekening 2023 De Wolden12.136 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2023 Gemeente De Wolden, 13 juni 2024

Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente De Wolden Raadhuisstraat 2 7920 AA ZUIDWOLDE Onderwerp Accountantsverslag 2023 Datum 13 juni 2024 Ons kenmerk 2406E37C86/CP

Behandeld door drs. R.M.J. van Vugt RA 06 1100 2352 rvanvugt@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2023 van de gemeente De Wolden. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023 van de gemeente De Wolden. De jaarrekening 2023 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente De Wolden. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging d.d. 10 oktober 2023 en met ons auditplan, dat op 18 oktober 2023 is besproken met de leden van uw financiële werkgroep. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken met de ambtelijke organisatie op 17 mei 2024 en op 23 mei met uw portefeuillehouder financiën, de gemeentesecretaris en de teammanager Financiën. Op 3 juni j.l. hebben wij dit accountantsverslag toegelicht aan de leden van de financiële werkgroep. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. R.M.J. van Vugt RA

drs. V.V. Jongbloed RA 06 2025 2002 vjongbloed@deloitte.nl B.K. Bakker RA 06 5333 0130 kbakker@deloitte.nl

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

• Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2023

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2023 dat met de financiële werkgroep is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente De Wolden. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente De Wolden. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2023’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht. Onderwerp

Boodschap

Overall beeld jaarrekeningcontrole 2023:

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2023 van de gemeente De Wolden uitgevoerd en hebben bij deze jaarrekening een goedkeurende controleverklaring verstrekt.

Uitdagend jaarrekeningproces, wel is sprake van verbetering in de kwaliteit van de spendanalyse en de communicatie tussen uw organisatie en het auditteam.

Het is positief te melden dat het jaarrekeningproces dit jaar op onderdelen is verbeterd. De stappen die zijn genomen, resulteren in een meer gestroomlijnde uitvoering van het controleproces. Deze verbeteringen zijn een direct resultaat van heldere afspraken en de toegewijde inspanningen van alle betrokken afdelingen. Belangrijk is de vooruitgang die geboekt is op het gebied van de kwaliteit van de spendanalyse met betrekking tot het aanbesteden, de kwaliteit van de SiSa-controledossiers en de kwaliteit van het balansdossier. Het voortzetten van deze verbeteringen is nodig om de kwaliteit van deze dossiers verder te verhogen en vervolgens ook te waarborgen.

Tegelijkertijd zien wij nog mogelijkheden tot verbetering in het opstelproces van de jaarrekening. De kwaliteit van de concept-jaarstukken bij de start van de controle was nog van onvoldoende niveau evenals de kwaliteit van documentatie omtrent prestatielevering. Verder hebben wij diverse bevindingen geconstateerd ten aanzien van de afgrenzing van de schulden en afwijkingen in classificaties. Deze factoren hebben er onder andere toe geleid dat het jaarrekeningproces ook dit jaar uitdagend was, ondanks dat wij op onderdelen een positieve verbetering zien ten opzichte van voorgaand jaar. Wij hebben het college geadviseerd de interne controles op de voorgenoemde onderdelen verder aan te scherpen en hiermee de kwaliteit van de jaarstukken verder te verhogen. Wij zijn van mening dat als de voortgang die is geboekt in de kwaliteit van het balansdossier en de SiSa-controledossiers wordt doorgetrokken naar de overige aandachtsgebieden van de jaarrekening, het jaarrekeningproces nog efficiënter en soepeler kan worden gerealiseerd. De controle van het sociaal domein is goed verlopen waarbij wij hebben vastgesteld dat de verantwoorde lasten in de jaarrekening getrouw zijn weergegeven. Wij hebben vastgesteld dat de onderliggende dossiers op clientniveau deugdelijk zijn onderbouwd om een conclusie te trekken over de getrouwheid.

Voor de prestatielevering heeft de gemeente werkzaamheden zoals een clienttevredenheidsonderzoek uitgevoerd waarmee met diverse ‘bouwstenen’ een adequaat beeld kan worden gevormd dat de zorg ook wordt geleverd.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Welke verbeteringen zien wij?

Welke aandachtspunten zien wij?

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 760.000 respectievelijk € 2,28 miljoen.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

•

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 2,3 miljoen respectievelijk € 50.000.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: •

Belangrijk is de vooruitgang die geboekt is op het gebied van de kwaliteit van de spendanalyse met betrekking tot het aanbesteden, de kwaliteit van het SiSa-dossier en de kwaliteit van het balansdossier. Het voortzetten van deze verbeteringen is nodig om de kwaliteit van deze dossiers verder te verhogen en vervolgens ook te waarborgen.

•

De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage is van hoger kwaliteitsniveau dan voorgaand jaar. Ook hier doen wij de aanbeveling om het toewerken naar een gedegen kwaliteitsniveau door te zetten, mede met het oog op de blijvend sterke toename van het aantal SiSa-regelingen.

•

De kwaliteit van de spendanalyse inzake het aanbesteden is toegenomen. De gemeente heeft een integrale spendanalyse uitgevoerd en tijdig ‘risico’ crediteuren geïdentificeerd. Wij constateren een gedegen onderbouwing voor de door ons gecontroleerde inkopen waarin afwegingen inzake de rechtmatigheid worden gemaakt op basis van wet- en regelgeving. Wij hebben geen overige onrechtmatige inkopen geïdentificeerd naast de onrechtmatige inkopen die de gemeente bij ons heeft aangegeven. Dit laat een positieve ontwikkeling van de interne audit zien welke aansluit bij de versteviging van de financiële functie van uw gemeente. Op basis van de omvang en het aantal fouten betekent dit wel dat er nog belangrijke stappen in de bedrijfsvoering gemaakt moeten worden om onrechtmatige inkopen in de toekomst te voorkomen.

•

De gemeente De Wolden besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact.

Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •

De concept jaarstukken waren van onvoldoende niveau en voldeed initieel niet volledig aan de verslaggevingsvereisten. Gelijk aan voorgaand jaar willen wij benadrukken dat het van belang is dat een functionaris met voldoende kennis en expertise van de verslaggevingsregels (BBV) een finale beoordeling uitvoert op de concept jaarstukken om de kwaliteit naar het benodigde niveau te brengen.

•

Wij hebben geconstateerd dat de dossiervorming omtrent prestatielevering niet van voldoende niveau is. Documentatie omtrent prestatielevering is lastig herleidbaar binnen uw organisatie, wat onder andere heeft geleid tot een langere doorlooptijd van de jaarrekeningcontrole. Wij dringen erop aan om het proces omtrent de vastlegging van documentatie inzake prestatielevering op zeer korte termijn te verbeteren. Hierbij is het van belang dat ook aandacht wordt besteed aan de bewustwording hieromtrent in de organisatie.

•

Wij merken op dat niet alleen het aantal SiSa-regelingen maar ook de complexiteit van die regelingen toeneemt. Wij raden aan om voor de SiSa-verantwoording blijvende aandacht te hebben voor voldoende capaciteit in de voorbereiding van het jaarrekeningproces, de kennisontwikkeling binnen uw organisatie als ook de verantwoording van de hieraan gelieerde balansposten.

•

Op basis van de controlewerkzaamheden stellen wij vast dat er sprake is van een verantwoorde lasten in 2024 die toezien op het boekjaar 2023. Dit zou kunnen worden voorkomen door het intensiveren van de door de organisatie uitgevoerde voortgezette controle. Op deze wijze zal de afgrenzing van de lastenverantwoording verder worden versterkt.

•

Wij hebben vastgesteld dat de algemene subsidieverordening niet wordt nageleefd. Wij hebben niet vastgesteld dat dit heeft geleid tot financiële onrechtmatigheid. Wel bestaat het risico dat subsidies onrechtmatig verstrekt en/of vastgesteld worden.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen •

De financiële positie ultimo 2023 is verbeterd ten opzichte van 2022.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2023 bedraagt € 28,0 miljoen (2022: € 15,9 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente De Wolden onderkende en aanwezige risico’s van € 8,7 miljoen (2022: € 9,3 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2023 ad € 3,2 miljoen (2022: voordelig € 5,1 miljoen).

Realiteitsgehalte begroting

•

Uit het overzicht van baten en lasten over 2023 blijken (forse) afwijkingen in zowel de lasten, baten als saldi. Er is sprake van een voordelig resultaat van circa € 3,7 miljoen ten opzichte van de begroting na wijziging. De voornaamste oorzaken hiervan betreffen een voordeel vanuit de algemene uitkering en de baten gelieerd aan de SPUK (A16) ten aanzien van de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Wij constateren dat de afwijking in het resultaat in de jaarstukken ten opzichte van de begroting na wijziging rij aanzienlijk is. Wij adviseren in 2024 nader onderzoek te doen naar de (structurele) oorzaken van het rekeningsaldo 2023 en te bezien hoe het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening is te verbeteren.

Kwaliteit verslaggeving

•

In het kader van onze audit van de jaarrekening, hebben wij gecontroleerd of de jaarstukken van 2023 voldoen aan de criteria van het BBV. Tijdens onze evaluatie hebben we een grondige analyse uitgevoerd van de jaarstukken. Hierbij hebben we speciale aandacht besteed aan de consistentie tussen het jaarverslag en de jaarrekening, en hebben we vooral gekeken naar de helderheid en toegankelijkheid van de uiteenzettingen en analyses voor de gebruikers, gezien het belang van hun begrip van deze documenten. Wij concluderen dat de jaarrekening voldoet aan de daaraan te stellen eisen.

Interne beheersing

•

Betrouwbaarheid en continuïteit van de van de automatiseringsomgeving

Op basis van de interim-controle 2023 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de financiële werkgroep d.d. 15 februari 2024. Wij hebben hierin één significante bevinding benoemt welke toeziet op: ‘het ontbreken van een toereikende controle op memoriaalboekingen (‘handmatige journaalposten)’. Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole zijn geen nieuwe significante bevindingen geconstateerd ten aan zien van de interne beheersing.

•

Wij hebben werkzaamheden ten aanzien van uw IT-omgeving uitgevoerd, waarover wij op 22 januari 2024 in onze managementletter aan uw organisatie hebben gerapporteerd. Wij hebben diverse tekortkomingen in de IT-omgeving geconstateerd. Als gevolg van deze conclusie konden wij tijdens onze controle 2023 niet steunen op de IT-omgeving en (informatie uit) de applicaties en hebben wij een volledig gegevensgerichte aanpak gehanteerd. Deze aanpak is overeenkomstig voorgaande jaren.

Sociaal domein

•

Wij hebben geconstateerd dat de verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders getrouw zijn verantwoord en op een rechtmatige wijze tot stand gekomen. In 2023 is de controle van de dossiercontroles wel moeizaam verlopen als gevolg van stroeve aanlevering van benodigde controle informatie.

•

Binnen het zorgdomein (WMO en Jeugd) is een landelijke ontwikkeling zichtbaar waarbij de lasten de afgelopen jaren fors zijn toegenomen. Waar dit in eerste instantie hoofdzakelijk kwam door een toenemende zorgvraag zien we in 2023 dat er met name sprake is van een toenemende zorgzwaarte met betrekking tot de jeugdzorg. Dit betekent dat cliënten vaak een zwaardere en daarmee duurdere vorm van zorg behoeven. Deze zelfde ontwikkeling is zichtbaar voor de gemeente De Wolden en heeft financiële consequenties. Wij bevelen aan om zichtbare en verwachte ontwikkelingen van de kosten binnen het zorgdomein aandachtig te monitoren om deze kosten ook in de toekomst nauwkeurig te kunnen inschatten.

•

Complicerende factor bij het inschatten van de ontwikkeling van zorgkosten in de komende jaren is de verwachte ontwikkeling van de tarieven van zorgaanbieders. Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. Dit leidt ertoe dat financiële posities van zorginstellingen in toenemende mate onder druk komen te staan wat naar verwachting een prijsopdrijvend effect heeft op de tarieven. Daarnaast zijn er landelijk reeds jeugdzorgaanbieders die niet meer aan de financiële verplichtingen kunnen voldoen waarbij aan gemeenten op basis van het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een (verplichte) bijdrage aan deze instellingen wordt opgelegd.

•

Daarnaast is een toenemende schaarste in beschikbaarheid van zorgpersoneel zichtbaar. Dit leidt er toe dat de toenemende zorgvraag steeds vaker niet meer in balans is met het zorgaanbod. Zowel in de WMO als Jeugdzorg is deze ontwikkeling zichtbaar. In toenemende mate zal daardoor niet de zorgvraag bepalend zijn in de omvang van de zorguitgaven maar ook het aanbod. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

Financiële positie

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Grondexploitatie

Overig

Frauderisico’s en fraude(risicoanalyse)

•

In 2023 zien we op totaalniveau een positieve financiële ontwikkeling voor de grondexploitaties. De voornaamste oorzaak hiervan is het in exploitatie genomen bedrijventerrein Hoge Akkers in 2023. Het bedrijventerrein heeft een gunstig effect op de raming van het resultaat. De exploitatie Hoge Akkers is onderdeel van controle. Hierbij zijn zowel de nog te maken kosten als de nog te maken opbrengsten gecontroleerd, waarbij wij hebben vastgesteld dat er sprake is van grote behoefte vanuit de markt voor het bedrijventerrein. Vanuit onze controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd omtrent de juist- en volledigheid van de actualisaties van de exploitatie en de tijdigheid hiervan.

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2023 versus de schattingen in de jaarrekening 2022 geanalyseerd (‘backtesting’).

•

Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden een getrouw beeld weergeven.

•

Gedurende boekjaar 2023 is het MFA Huus veur Sport en Cultuur (HSC) overgedragen aan de Stichting Huus voor Sport en Cultuur De Wolden. Voor de financiering hiervan is door de gemeente een lening verstrekt aan de stichting. De verantwoording hiervan is de jaarrekening is juist en volledig.

•

Zie de bijlagen A bij dit accountantsverslag waaruit blijkt welke (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

•

Wij hebben bij twee frauderisico’s onderkent voor onze controle, namelijk het fraude risico gericht op het doorbreken van de interne beheersingsmaatregelen door het management en het frauderisico gericht op het ontbreken van geleverde prestaties van significante transacties. We onderkennen geen kwantitatief materieel frauderisico voor het ontbreken van geleverde prestaties van kosten- en investeringenfacturen, maar herkennen wel een kwalitatief materieel frauderisico (politiek-bestuurlijk relevant voor de oordeelsvorming van de gemeenteraad) in situaties waarin het om transacties van significante omvang gaat. Bij de controlewerkzaamheden ten aanzien van voorgenoemde frauderisico’s zijn geen onregelmatigheden geconstateerd.

•

Wij hebben kennis genomen van de geactualiseerde frauderisicoanalyse van uw gemeente. Met deze analyse heeft de gemeente aangetoond zich bewust te zijn van mogelijke frauderisico’s. Wij constateren dat zij daar risicogerichte maatregelen voor treft. Hiermee is door de gemeente opvolging gegeven aan onze aanbeveling in het accountantsverslag over boekjaar 2022. Wij adviseren het college de frauderisicoanalyse jaarlijks te (blijven) actualiseren en te bespreken met de leden van de financiële werkgroep.

•

Tevens hebben wij als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging wordt gegeven aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2023 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Accountantsverslag 2023

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2023

De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2023 bedraagt € 4,7 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 1,5 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 circa € 3,2 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 circa 53% van het balanstotaal (ultimo 2022: 60%) en is ten opzichte van 2022 afgenomen. Deze afname wordt met name veroorzaakt door de stijging van de overlopende passiva (ad € 6,7 miljoen) die grotendeels te verklaren is door een stijging van de vooruit ontvangen bedragen van het Rijk (toename specifieke uitkeringen (SiSa)).

Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Eigen vermogen (x € 1.000)

2023

2022

2021

2020

Eigen vermogen per 1 januari

48.521

42.421

39.727

38.776

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 1.511

1.011

-/-1.334

-/-698

Gerealiseerd resultaat

3.224

5.090

4.028

1.649

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

4.737

6.100

2.694

952

Eigen vermogen per 31 december

53.257

48.521

42.421

39.727

Exploitatieresultaat (x € 1.000) Totale baten

77.032

Totale lasten

-/-72.295

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

4.737

Af: stortingen in reserves

-/- 4.665

Bij: onttrekkingen aan reserves

3.154

Saldo mutaties reserves

-/- 1.511

Gerealiseerd resultaat

3.224

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2023 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 4,7 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 0,6 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 8.000 6.000

De jaarrekening 2023 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van € 3,2 miljoen.

4.000

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht.

2.000 2020

Verderop in dit accountantsverslag gaan wij nader in op de voorspellende waarde van de begroting.

2021

2022

2023

Mutaties in reserves (x € 1.000)

In de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college een overzicht opgenomen van overschrijdingen van de lasten op programmaniveau. Daarbij heeft het college onderscheid gemaakt tussen overschrijdingen die zij aanmerkt als acceptabel en niet acceptabel. In de paragraaf bedrijfsvoering geeft het college een nadere toelichting op de niet acceptabele begrotingsafwijkingen boven de vastgestelde rapportagegrens van € 50.000.

2.000 1.000

(1.000) (2.000) 2020

2021

2022

2023

Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 6.000 4.000 2.000 2020

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2021

2022

Interne beheersing

2023

Accountantsverslag Bijlagen 2023

De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente De Wolden (begroot en werkelijk over de periode 2020-2023)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

70%

60%

50% 40%

30%

Netto schuldquote

20%

Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

10%

0% 2020

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2023

2020

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2023

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote 80%

70%

60% 50%

40% 1%

30% 20%

10% 0%

0% 2020

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

2021

2022

Begroot

Werkelijk

Bevindingen jaarrekening

2023

2020

Interne beheersing

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2023

Accountantsverslag Bijlagen 2023

De financiële positie van de gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen)

De jaarrekening 2023 sluit met een positief totaalsaldo van baten en lasten van € 4,7 miljoen. Na de mutaties in de reserves bedraagt het gerealiseerd resultaat € 3,2 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.

10.000 5.000 -

Uit het overzicht van baten en lasten over 2023 blijken (forse) afwijkingen in zowel de lasten als baten. Er is sprake van een hoger voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 4,2 miljoen ten opzichte van de begroting na wijziging. De voornaamste oorzaken hiervan betreffen een voordeel vanuit de algemene uitkering en de baten gelieerd aan de SPUK ten aanzien van de opvang van ontheemden uit Oekraïne (SiSa-regeling A16).

(5.000) Begroting 2021

Realisatie 2021

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

Wij constateren dat de afwijking in het resultaat in de jaarstukken ten opzichte van de begroting na wijziging meerdere jaren op rij aanzienlijk is. In dat licht adviseren wij u nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van uw begroting en de uitvoeringskracht dichter bij elkaar brengen.

80.000 70.000 60.000

U heeft de focus op het realiseren van gestelde doelen. De vraag is of op basis van beschikbare capaciteit en mogelijkheden deze doelen altijd realistisch gepland worden. De begroting is meer gebaseerd op ambitie dan op wat werkelijk gerealiseerd kan worden.

50.000 40.000 Begroting 2021

Wij adviseren maatregelen te nemen om voor zowel de investeringen als de exploitatiebegroting de voorspellende waarde van uw begroting en de uitvoeringskracht dichter bij elkaar brengen. Ons advies hierin is om te overwegen of het aantal momenten dat de begroting wordt herzien – eens per jaar – passend en wenselijk is in de huidige situatie. Mede gezien de snelheid waarin ontwikkelingen zich opvolgen en de informatiebehoefte welke hieruit naar voren kan komen.

Realisatie 2021

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 80.000 60.000 40.000 20.000 Begroting 2021

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Realisatie 2021

Bevindingen jaarrekening

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Interne beheersing

Realisatie 2023

Accountantsverslag Bijlagen 2023

De financiële positie van de gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) Het weerstandsvermogen is verder toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. De ratio weerstandsvermogen is gestegen naar 3,22 (2022: 1,71).

Beschikbare weerstandscapaciteit

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 28,0 miljoen (2022: € 15,9 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is daarmee fors toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. De toename in 2023 wordt met name veroorzaakt door de specifieke uitkering van de opvang van ontheemden en hogere uitkering vanuit het gemeentefonds.

10 5 -

Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 8,7 miljoen (2022: € 9,3 miljoen). Ten opzichte van 2022 is dit gedaald. Uw weerstandscapaciteit van € 28 miljoen is ruim toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 8,7 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

2020

2021

2022

Benodigde weerstandscapaciteit

2023

Beschikbare weerstandscapaciteit

Ratio weerstandscapaciteit 3,50

3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 2020

2021

2022

2023

Ratio weerstandscapaciteit

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Accountantsverslag 2023

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het boekjaar 2023 is het college verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Verantwoordings- en rapportagegrens Via het controleprotocol heeft de gemeenteraad de verantwoordings- en rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van blijkt een aantal onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens te boven gaan. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering op 21 december 2023.

Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening heeft geactualiseerd. Deze zijn eveneens door de gemeenteraad vastgesteld. In de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod. De controleverordening is nog niet geactualiseerd, dit staat voor 2024 gepland.

Begrotingscriterium Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, laste en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). De totale lastenoverschrijding van de programma’s en investeringsbudgetten bedraagt € 5,6 miljoen. Daarnaast is voor een bedrag van € 3,6 miljoen aan onrechtmatige overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten opgenomen. Dit leidt tot een totale begrotingsonrechtmatigheid van € 8,9 miljoen.

Op basis van de afspraken tussen het college en de gemeenteraad is van deze overschrijdingen € 5,22 miljoen als acceptabel aan te merken. Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op programmaoverschrijdingen en controle op kredietoverschrijdingen. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een ‘spendanalyse’ uit.

Wij constateren dat over 2023 sprake is van € 3,81 miljoen (2022: € 0,25 miljoen) aan inkopen waarbij de gemeente De Wolden niet heeft voldaan aan geldende Europese aanbestedingsvoorschriften. Er is sprake van één fout welke doorloopt vanuit 2022, deze overeenkomst leidt tot een onrechtmatigheid van € 0,15 miljoen in 2023. Daarnaast is een viertal nieuwe onrechtmatige inkopen geconstateerd in 2023 met een omvang van € 3,66 miljoen. De aard van de onrechtmatige inkopen is divers en ziet zowel toe op diverse soorten diensten als een werk. Wij hebben geen onrechtmatige inkopen vastgesteld anders dan uw organisatie heeft geconstateerd. Dit laat zien dat de kwaliteit van de door uw organisatie uitgevoerde spendanalyse is toegenomen. Gezien de omvang van de nieuw geconstateerde fouten dringen wij u aan, conform de management letter, om de naleving van de Europese aanbestedingsregels strikter in te bedden in de interne beheersing van uw organisatie. Wij hebben begrepen dat hiervoor reeds een plan van aanpak is opgesteld en de nodige stappen zijn gezet ter waarborging van het naleven van de Europese aanbestedingsregels. Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Rechtmatigheidsverantwoording (vervolg) & Sociaal domein Actualiteiten Sociaal Domein

Misbruik en oneigenlijk gebruik Het criterium Misbruik & Oneigenlijk gebruik (M&O) vormt een belangrijk onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente. Dit criterium richt zich op het voorkomen en bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving. De gemeente De Wolden heeft verschillende verordeningen waarin diverse aspecten vanuit M&O zijn opgenomen. Voor het boekjaar 2023 zijn geen onrechtmatigheden geïdentificeerd met betrekking tot het M&O-criterium. Proces De gemeente de Wolden heeft samen met een externe adviseur in 2023 een kwalitatief goed intern controleplan uitgewerkt. Het interne controleplan bevat een tijdspad om de interne controlewerkzaamheden uit te voeren en conclusies te kunnen trekken als basis en onderbouwing voor de rechtmatigheidsverantwoording. Wij hebben vastgesteld dat ter onderbouwing van de uitgevoerde werkzaamheden (o.a. de controle van het begrotingscriterium) memoranda zijn opgesteld welke ook zijn beoordeeld door een reviewer. Hiermee heeft de gemeente samen met het externe bureau een adequaat proces ingeregeld voor de rechtmatigheidsverantwoording. Wij zien in dit proces nog wel ruimte voor verbetering ten aanzien van diepgang van de inhoudelijke toelichtingen zoals deze zijn opgenomen in de onderliggende memoranda.

Daarnaast adviseren wij de rechtmatigheidsverantwoording en daaraan gerelateerde controles te borgen in de interne organisatie.

De gemeente De Wolden wordt hierdoor geconfronteerd met een toenemende zorgvraag, welke aanzienlijke financiële consequenties heeft. Terwijl de zorgkosten stijgen, moet de gemeente tegelijkertijd nauwlettend de budgetten beheren en strategisch alloceren om aan deze groeiende behoefte te voldoen. Complicerende factor bij het inschatten van de ontwikkeling van zorgkosten in de komende jaren is de verwachte ontwikkeling van de tarieven van zorgaanbieders. Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. Dit leidt ertoe dat financiële posities van zorginstellingen in toenemende mate onder druk komen te staan wat naar verwachting een prijsopdrijvend effect heeft op de tarieven. Daarnaast zijn er landelijk reeds jeugdzorgaanbieders die niet meer aan de financiële verplichtingen kunnen voldoen waarbij aan gemeenten op basis van het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een (verplichte) bijdrage aan deze instellingen wordt opgelegd.

Capaciteitsbeperkingen en een gebrek aan personeel belemmeren het vermogen van de gemeente adequate zorg in te kopen, ondanks de beschikbare financiële middelen. Dit resulteert in een kloof tussen wat de gemeente wenst te bieden en wat feitelijk haalbaar is. Dit speelt in zowel WMO als Jeugdzorg. In toenemende mate zal daardoor niet de zorgvraag bepalend zijn in de omvang van de zorguitgaven maar ook het aanbod. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken. Het is voor de gemeente essentieel efficiënte en effectieve oplossingen te vinden die de financiële druk verminderen en tegemoetkomen aan de zorgnoodzaak. De situatie vereist een geïntegreerde aanpak waarbij financiële duurzaamheid en kwalitatieve zorgverlening centraal staan. Indien (een deel van) de kosten structureel hoger blijkt uit te vallen, dan ontkomt u mogelijk niet aan het vrijmaken van structurele middelen om de verwachte toekomstige tekorten te dekken. De gemeente De Wolden erkent de urgentie van dit dilemma en de daarmee gepaard gaande financiële en operationele uitdagingen. Dit blijkt ook uit recente gesprekken met de ambtelijke organisatie. Wij adviseren het college om de impact van de ontwikkelingen op uw gemeente actief te blijven monitoren om tijdige informatievoorziening inzake de verwachte zorgkosten te waarborgen.

Wij bevelen aan om zichtbare en verwachte ontwikkelingen van de kosten binnen het zorgdomein aandachtig te monitoren om deze kosten ook in de toekomst nauwkeurig te kunnen inschatten. Echter, er doet zich een aanhoudend probleem voor: zorginstellingen hebben moeite om aan deze stijgende vraag te voldoen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Accountantsverslag 2023

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2023 ad € 1,3 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2024 e.v. nog te realiseren baten ad. € 4,2 miljoen en lasten ad. € 3,2 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente De Wolden schat ultimo 2023 in dat geen sprake is van niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie. Derhalve is geen voorziening getroffen. Op basis van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden achten wij de uitgangspunten van de gemeente en de waardering van de grondexploitatie-projecten in de jaarrekening 2023 aannemelijk.

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot 5 P’s: •

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben een tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1.000) 1.500 1.000 500 -

Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

(500)

Ontwikkeling boekwaarde

Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen)

Analyse grondexploitaties

Uit nevenstaande figuren blijkt dat de boekwaarde en/of de geraamde baten en lasten van de bouwgronden in exploitatie in 2023 is toegenomen. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn:

4 3

•

Het project Bedrijventerrein Hoge Akkers is gedurende boekjaar 2023 in exploitatie genomen. De investeringen in 2023 bedroegen € 2,5 miljoen en de gerealiseerde opbrengsten € 1,2 miljoen.

•

In 2023 zijn de projecten Fort, Kerkenveld-Noord, De MeldoornKoekange en Drogteropslagen afgesloten. Deze projecten hadden per ultimo 2022 een negatieve boekwaarde van € 814.000.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2023

(1.500)

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

Tevens is in 2023 voor € 456.000 aan winst genomen. Voor het bedrijventerrein Hoge Akkers betreft dit een tussentijdse winstname van € 170.000 en door het afsluiten van bovengenoemde grondexploitaties is in 2023 nog aanvullend € 286.000 aan winst verwerkt.

2022

(1.000)

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

•

2021

Bedrijventerr. Hoge Akkers

De Wijk, Dunningen

Nog te realiseren baten

Interne beheersing

Overig

Nog te realiseren lasten

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).

Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitatie Hoge Akkers het belangrijkste project binnen uw gemeente zijn, waarbij wij de grondexploitaties voor onze controle hebben geanalyseerd en geselecteerd voor nadere controle. Van dit project hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens vastgesteld of terecht geen voorziening is getroffen. Grondexploitatie Hoge Akkers betreft een bedrijventerrein welke in 2023 in exploitatie is genomen. Wij hebben vastgesteld dat er grote belangstelling vanuit de markt is voor het bedrijventerrein en slechts voor een beperkt aantal kavels nog geen verkoop of optie is overeengekomen.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.

•

Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen, grondopbrengsten en parameters.

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken planen civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2023 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.

Vanuit onze controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd omtrent de juist- en volledigheid van de actualisaties van de exploitaties en de tijdigheid hiervan.

Tussentijdse winstneming In lijn met de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ van de commissie BBV moeten gemeenten voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completionmethode’ (POC-methode) toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Zoals op de vorige pagina reeds vermeld is in 2023 voor € 456.000 aan (tussentijdse) winst genomen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Voorzieningen Voorzieningen Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of in eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u, conform het BBV, onderscheid naar: voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (groot onderhoud) en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’.

Wij hebben het schattingsproces beoordeeld en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden ten aanzien van de juiste waardering, presentatie en volledigheid van de voorzieningen uitgevoerd. Voorziening ‘ter egalisatie van kosten’ Het BBV biedt de mogelijkheid tot het vormen van een egalisatievoorziening voor onderhoudslasten. Eén van de voorwaarden voor het vormen en in stand houden ervan is dat aan de onderhoudsvoorziening een actueel (maximaal 5 jaar oud) meerjaren-onderhoudsplan ten grondslag ligt. In 2021 zijn door een externe partij inspecties uitgevoerd die als basis dienen voor het meerjaren-onderhoudsplan 2023-2032, hiermee voldoet uw gemeente aan de voorwaarde van een actueel onderhoudsplan. Wel merken wij op dat uit het meerjaren-onderhoudsplan blijkt dat deze per ultimo 2032 een negatief saldo heeft ad afgerond € 107.000.Voorzieningen kunnen naar hun aard niet negatief zijn en dit is eveneens niet toegestaan volgens het BBV. Derhalve moet de jaarlijkse dotatie aangepast worden zodat de voorziening in de lopende planperiode geen negatief saldo meer vertoond. Wij hebben vastgesteld dat de onttrekkingen aan de voorzieningen lager zijn dan begroot conform het meerjarenonderhoudsplan. Op basis van gesprekken met onder andere de projectleider vastgoed is vastgesteld dat enkel sprake is van uitstel van de werkzaamheden.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving

Wij hebben aanvullende steekproefcontroles uitgevoerd op transacties die de door ons geïdentificeerde drempelwaarde overschrijden. Bij deze controle zijn geen onregelmatigheden aan het licht gekomen.

Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken.

Specifieke werkzaamheden - het doorbreken van de interne beheersingsmaatregelen door het management

In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Specifieke werkzaamheden frauderisico - prestatielevering Vanuit het maatschappelijk verkeer is verhoogde aandacht voor de rol van de accountant ten aanzien van frauderisico’s. In samenhang met onze jaarlijkse frauderisicoanalyse (waarbij ook recente praktijkvoorbeelden in de sector worden betrokken) hebben wij in aanvulling op de reikwijdte zoals beschreven in het auditplan een tweede frauderisico geïdentificeerd. Het additionele risico ziet toe op de goedkeuring van geleverde prestaties die niet daadwerkelijk hebben plaatsgevonden of die betrekking hebben op goederen of diensten geleverd voor persoonlijk gebruik. Dit kan resulteren in het onterecht betaalbaar stellen van facturen. Ondanks dat we geen kwantitatief materieel frauderisico waarnemen (het risico dat er door fraude een bedrag van groter dan € 0,72 miljoen afwijkt in de jaarrekening), herkennen we wel een kwalitatief materieel frauderisico (politiek-bestuurlijk relevant voor de oordeelsvorming van de gemeenteraad) in situaties waarin het om transacties van grote omvang gaat.

Wij hebben, net als in voorgaande jaren, een frauderisico geïdentificeerd op het doorbreken van de interne beheersingsmaatregelen door het management. Op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden met betrekking tot dit onderwerp hebben wij geen bevindingen geïdentificeerd.

Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw juridisch controller. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.

Geen wijzigingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14281198/1