Accountantsverslag - Gemeente De Wolden 2021 WG.pdf

Accountantsverslag 2021 Gemeente De Wolden 27 juni 2022

Deloitte Accountants B.V. Eemsgolaan 15 9727 DW Groningen Postbus 980 9700 AZ Groningen Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9870 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente De Wolden Raadhuisstraat 2 7920 AA ZUIDWOLDE Datum 27 juni 2022 Ons kenmerk 2206B1325A/MJ Behandeld door drs. H. Kuperus RA Director 06 5204 8549 DKuperus@deloitte.nl B.K. Bakker RA Manager 06 8333 0130 kbakker@deloitte.nl J. Leeuwendal MSc Manager 06 1321 4454 jleeuwendal@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente De Wolden. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente De Wolden. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente De Wolden hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en een controleverklaring met beperking voor de rechtmatigheid. De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente De Wolden. Bij deze jaarrekening hebben wij op 27 juni 2022 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Daarnaast hebben wij bij deze jaarrekening een controleverklaring met beperking voor de rechtmatigheid verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 20 december 2021 en met ons auditplan, dat op 2 december 2021 is besproken in uw financiële werkgroep. Wij bespreken onze bevindingen met de financiële werkgroep.

Wij hebben onze concept rapportage op 22 juni 2022 besproken tijdens de bijeenkomst met uw financiële werkgroep, en hebben daarbij ook uw vragen beantwoord. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw wethouder financiën, gemeentesecretaris en controller. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. H. Kuperus RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting

4

•

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

•

Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring

Bevindingen jaarrekening

5 10 12

•

De financiële positie van uw gemeente

13

•

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

16

Interne beheersing •

24

Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

25

Overige aangelegenheden

27

Overige aangelegenheden

28

•

Bijlagen

29

•

Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

30

•

Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

31

•

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

32

•

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021

33

•

Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2021

35

•

Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

36

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 3

Bestuurlijke samenvatting

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Bestuurlijke samenvatting

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid en rechtmatigheid

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en controleverklaring met beperking voor de rechtmatigheid. Wij hebben verklaring met beperking verstrekt voor de rechtmatigheid. Wij hebben een rechtmatigheidsfout geconstateerd bij de controle van de Europese Aanbestedingen met een omvang van € 687.000 alsook een rechtmatigheidsfout van € 40.000 als gevolg van een lastenoverschrijding (begrotingsrechtmatigheid). De omvang van de totale afwijking bedraagt meer dan de materialiteit en ligt tussen de 1% en 3% van de totale lasten, waardoor dit, op grond van de wet BADO en uw eigen controleprotocol, leidt tot een controleverklaring met een beperking voor de rechtmatigheid. De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 569.000, respectievelijk € 1.707.000.

Welke verbeteringen zien wij?

Belangrijke aandachtspunten

Bestuurlijke samenvatting

Wij zien dat uw gemeente aan de volgende zaken de juiste aandacht heeft gegeven of verbeteringen heeft gerealiseerd op deze onderdelen: •

De kwaliteit van de jaarstukken is verbeterd. Ten opzichte van voorgaand jaar is het aantal correcties verminderd. Op onderdelen dient u echter nog stappen te zetten, deze zijn hierna nader toegelicht onder de ‘belangrijke aandachtspunten’.

•

De communicatie en samenwerking met het kernteam is sterk verbeterd. Wij willen waardering uitspreken over de wijze waarop de samenwerking tussen het auditteam en het kernteam is verlopen. Wij hebben gezien dat de leden van het kernteam, alsook de organisatie daarachter, flinke inzet hebben getoond om het proces zo goed mogelijk te laten verlopen. Een aantal belangrijke functionarissen van de ambtelijke organisatie, waaronder de coördinator van de jaarrekeningcontrole, is gedurende het proces vertrokken. Hierdoor zijn meer verantwoordelijkheden bij het kernteam komen te liggen. Zie ook hierna.

Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •

Wij merken op dat er binnen de organisatie een coördinator (spin in het web) ontbrak die zorg had moeten dragen voor het bewaken van de tijdige en volledige oplevering van de controle-informatie. Dit was voor uw organisatie een onvoorziene omstandigheid vanwege het wegvallen van de verantwoordelijke coördinator gedurende het voortraject. In onze optiek zijn er als gevolg hiervan teveel taken belegd bij het huidige kernteam en hierdoor heeft de voorgenoemde beoordeling niet in alle gevallen even goed plaats kunnen vinden. Het is voor uw organisatie een belangrijk aandachtspunt om ervoor te zorgen dat de functie van coördinator bij iemand wordt belegd in vaste dienst en tevens een back-up coördinator achter de hand te hebben.

•

Wij constateren dat er een spanningsveld bestaat tussen ‘ambitie’ en ‘capaciteit’. Wij constateren dat de jaarrekeningcontroles van de samenwerkingsorganisatie en de gemeentes De Wolden en Hoogeveen te vroeg in het nieuwe boekjaar start. Wij stellen voor het tweede jaar op rij vast dat dit een enorme druk legt op de organisatie, deadlines niet worden gehaald en dit ook kwaliteit van bepaalde onderdelen niet ten goede komt. De processen om tot een kwalitatief goede verantwoording en onderbouwing te komen, waaronder een review op de op te leveren stukken, worden hierdoor ook niet in alle gevallen goed uitgevoerd. Wij adviseren u om het traject van de jaarrekeningcontroles te herzien, en in goed overleg met ons hierover nieuwe afspraken te maken voor het komende jaar.

•

.

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 5

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Bestuurlijke samenvatting

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Belangrijke aandachtspunten (vervolg)

Bestuurlijke samenvatting

•

De kwaliteit van de specificaties en toelichtingen van de ‘Overlopende Activa en Passiva’, ‘Voorzieningen’ en de ‘Niet uit de balans blijkende rechten en verplichten’ was van onvoldoende niveau. Dit heeft geleid tot een inefficiënte werkwijze en diverse correcties in de jaarstukken op dit onderdeel.

•

De Europese aanbestedingsfouten zijn toegenomen ten opzichte van vorig jaar. Deze toename heeft zowel betrekking op de toename van het aantal inkopen die ten onrechte niet Europees zijn aanbesteed als op de omvang de onrechtmatige inkopen. Uw directe aandacht is vereist om ervoor te zorgen dat de rechtmatigheidsfouten richting de toekomst gaan afnemen.

•

Wij merken op dat het controleproces van de SiSa-bijlage niet geheel soepel is verlopen. Het proces van de totstandkoming van een deugdelijke verantwoording in de SiSa-bijlage is op onderdelen van onvoldoende niveau. Dit heeft geleid tot vertraging in het proces als ook diverse doorgevoerde correcties. Hierbij is het wel van belang om te benoemen dat de organisatie in 2021 voor een grote uitdaging is komen te staan vanwege de sterke toename van het aantal regelingen. Wij adviseren u om maatregelen te treffen om dit proces te verbeteren, bijvoorbeeld door het aanstellen van een SiSa coördinator en het uitvoeren van interne reviews.

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 6

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Bestuurlijke samenvatting

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing

Op basis van de interim-controle 2021 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de financiële werkgroep van 28 januari 2022. De belangrijkste punten waren de volgende. Het doorvoeren van memoriaalboekingen in de financiële administratie vindt plaats via een automatische workflow. Wij hebben vastgesteld dat in deze workflow de toepassing van het vier-ogenprincipe niet wordt afgedwongen. Daarnaast constateren wij dat de mogelijkheid bestaat om rechtstreeks (niet via de automatische workflow) een memoriaalboeking te verantwoorden in de financiële administratie. Wij hebben vastgesteld dat het opstellen en/of periodiek actualiseren van een frauderisicoanalyse geen zichtbaar onderdeel vormt van de interne beheersingsomgeving. Hoewel wij vaststellen dat er het afgelopen jaar stappen zijn gezet en wij tevens zien dat er binnen de gemeente bewustwording is van en aandacht is voor fraude, ontbreekt op dit moment echter nog wel een overkoepelende frauderisicoanalyse waarbij alle risico’s en beheersmaatregelen op één centrale plek samenkomen.

Kwaliteit verslaggeving

Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Zo hebben wij specialisten ingezet om de juistheid van de WNT verantwoording te controleren.

Effecten coronacrisis (exclusief sociaal domein)

Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel de gemeente) nog geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen.

Grondexploitatie

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’). Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 7

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Bestuurlijke samenvatting

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Sociaal domein | gevolgen corona

De financiële impact van het coronavirus op het sociaal domein is beperkt. De gemeente heeft tijdig en voldoende beheersmaatregelen getroffen waarmee het de financiële effecten van corona voor het sociaal domein over 2021 tot een minimum heeft beperkt. Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Wij hebben hierbij vastgesteld dat de Tozo uitkeringen (circa € 0,52 miljoen) juist en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens hebben wij vastgesteld dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld, geïmplementeerd en zichtbaar naleeft, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.

Sociaal domein

In 2022 is de controle soepel verlopen. De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders waren eenvoudig aan te sluiten op de financiële administratie. Wij onderkennen in de geleverde zorg in natura voor de Jeugdwet en WMO geen rechtmatigheidsfouten of onzekerheden. Op basis van de door ons uitgevoerde controle kunnen wij de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) voor zowel WMO als Jeugdwet als rechtmatig aanmerken.

Naleving van de Europese aanbestedingsregels

Wij constateren een toename in de omvang van de onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle 2021 is een rechtmatigheidsfout gebleken van in totaal circa € 687.000 (2020: € 95.000). Van deze fout heeft circa € 97.000 (1 crediteur) betrekking op een doorlopende fout uit het verleden. Daarnaast zijn er voor 2 crediteuren nieuwe fouten geconstateerd met een omvang van circa € 590.000. Door de interne controle is een kwalitatief goede spendanalyse verricht, waarin alle bovenstaande fouten aan het licht zijn gekomen. Wij hebben in aanvulling hierop zelfstandige controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels en komen tot dezelfde conclusie.

Begrotingsrechtmatigheid

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding(en) naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2021. De geconstateerde lastenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen voor een bedrag van € 39.000 mee in ons rechtmatigheidsoordeel. Dit heeft mede bijgedragen aan de strekking van ons rechtmatigheidsoordeel (beperking).

Frauderisicoanalyse

Wij constateren dat u aandacht heeft voor frauderisico’s binnen uw organisatie en de interne-beheersingsmaatregelen heeft ingericht met als doel om (materiële) fraude, waar mogelijk, te voorkomen. Tijdens de jaarrekeningcontrole 2021 hebben wij vastgesteld dat u, in overeenstemming met onze aanbeveling, een eerste concept overkoepelende frauderisicoanalyse heeft opgesteld waarin alle risico’s en beheersingsmaatregelen op één centrale plek samenkomen. Ook hebben wij vernomen dat de organisatie bezig is met het opstellen van beleidsdocument voor frauderisico’s en Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O). Dit is een goede zaak. Wij doen de aanbeveling om dit proces op korte termijn volledig af te wikkelen.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 8

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Bestuurlijke samenvatting

Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •

Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).

•

Het normenkader 2021, dat op 5 oktober 2021 is vastgesteld door het college.

De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente De Wolden hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente De Wolden uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor de getrouwheid. Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen. Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid. Dit heeft geleidt tot een controleverklaring met een beperking op de rechtmatigheid. Wij constateren een rechtmatigheidsfout van € 69.000 als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. De omvang van deze afwijking bedraagt meer dan de materialiteit en ligt tussen de 1% en 3% van de totale lasten, waardoor dit leidt tot een controleverklaring met beperking voor de rechtmatigheid, conform de vereisten zoals opgenomen in de wet BADO en uw eigen controleprotocol. Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat er sprake is van begrotingsoverschrijding van € 39.000 die wij moeten meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa-bijlage. Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’.

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 9

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Bestuurlijke samenvatting

Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt. Wij zijn onafhankelijk van de gemeente De Wolden Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster- en/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2020. De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: •

Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).

•

De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).

•

Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag. Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •

Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.

•

Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 10

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 2,7 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 1,3 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 circa € 4 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 54% van het balanstotaal (ultimo 2020: 50% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2020.

Eigen vermogen (x € 1.000)

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

39.727

38.776

40.314

Tussentijdse resultaatbestemming

- 1.334

- 698

617

Gerealiseerd resultaat

4.028

1.649

- 920

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

2.694

952

-1.538

42.421

39.727

38.776

Eigen vermogen per 31 december

Exploitatieresultaat (x € 1.000)

Saldo baten en lasten

Totale baten

58.939

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Totale lasten

-/-56.246

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten Af: stortingen in reserves

2.693 -/- 0.709

Bij: onttrekkingen aan reserves

2.043

Saldo mutaties reserves

1.334

Gerealiseerd resultaat

4.027

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 12

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

De financiële positie van uw gemeente

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente

Kengetallen voor gemeente De Wolden (begroot en werkelijk over de periode 2019-2021)

Solvabiliteit

80% 60% 40% 20% 0%

2019

2020

Begroot

2021

3,0% 2,5% 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0,0%

Werkelijk

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000)

Grondexploitatiequote 2.800 2.400 2.000 1.600 2019

2020

Begroot

1.200

2021

800

Werkelijk

400 -

Netto schuldquote

Structurele exploitatieruimte

80%

2,5%

60%

2,0%

40% 20% 0%

(400) (800)

1,5%

(1.200)

1,0%

(1.600)

0,5% 2019 Begroot

Bestuurlijke samenvatting

2020

2021

Werkelijk

Bevindingen jaarrekening

0,0%

(2.000) 2019 Begroot

Interne beheersing

2020

2021

Werkelijk

Begroot

Overige aangelegenheden

2019

2020

Begroot na wijziging

Bijlagen

2021 Werkelijk

2206B1325A/MJ Blz. 13

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting. De jaarrekening 2021 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 4 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. Wij constateren in zowel boekjaar 2020 als ook in boekjaar 2021 een aanzienlijk verschil tussen het begrote saldo van baten en lasten en het gerealiseerde saldo van baten en lasten. Tevens zijn ook aanzienlijke verschillen zichtbaar tussen de gerealiseerde en begrote baten en lasten op programmaniveau. Dit duidt erop dat er ruimte is om de voorspellende waarde van uw begroting verder te verhogen. In dit licht adviseren wij u dit nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.

Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000) 2.800 2.200 1.600 1.000 400 (200) (800) (1.400) (2.000)

Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 60.000 55.000 50.000 45.000 40.000

Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 60.000 55.000 50.000 45.000 40.000

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 14

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

De financiële positie van uw gemeente

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is toegenomen. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen is met 0,23 toegenomen (2020: 2,66 naar 2021: 2.89). Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 15,6 miljoen (2020: € 15,4 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is gestegen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.

Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 5,4 miljoen (2020: €5,8 miljoen). Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een afname van de gekwantificeerde risico’s met € 0,5 miljoen. Uw weerstandscapaciteit van € 15,6 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 5,4 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag. Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 26

€ 23,5

21

€ 15,4

16

€ 15,6

11 € 4,6

6 1

2019

€ 5,8

€ 5,4

2020

2021

Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit

Ratio weerstandsvermogen 6,00 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00 -

2019

Interne beheersing

2020

2021

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 15

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk De balanspost met belangrijke schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2021 ad -/- € 800.000 relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten ad € 140.000 en lasten ad € 720.000. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2021 gaat het om 5 individuele projecten. Per ultimo boekjaar 2021 is er geen sprake meer van verlieslatende complexen waarvoor een voorziening is getroffen.

Wij merken hierbij op dat het voor deze projecten de verkopen nagenoeg hebben plaats gevonden, waardoor het schattingselement voor de waardering als gevolg van de inschatting van de nog realiseren baten beperkt is. Dit betekent ook dat het aanbod van woningbouwkavels binnen de gemeente een beperkte omvang heeft.

Wij hebben van u organisatie vernomen dat er plannen zijn om op korte termijn nieuwe grondexploitaties op te starten, waarmee het aanbod weer verder zal toenemen.

•

Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

•

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot 5 P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1.000) 200 (200) (400) (600) (800) (1.000)

2019

2020

2021

Ontwikkeling boekwaarde

Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1.000) 2.000 1.000 -

2020

2021

Nog te realiseren baten Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 16

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Uit deze figuren blijkt een afname van de boekwaarde en een afname van de geraamde baten en lasten van de bouwgronden in 2021. De afname van de boekwaarde is met name een gevolg van hoge verkopen welke in 2021 zijn gerealiseerd. De afname van de geraamde baten en lasten laten zien dat de meeste projecten in een eindfase zitten, waarbij de baten en lasten nog van (relatief) beperkte omvang zijn. Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties - vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (renteomslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

•

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente? Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 0,45 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2020: € 0,15 miljoen).

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 17

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Programma 9

Programma 8

Programma 7

Programma 6

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2021. Interne beheersing

De geconstateerde kostenoverschrijdingen wegen voor een omvang van € 39.000 mee in het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring. Voor een toelichting daarop verwijzen we naar de volgende pagina. Wij willen u verder wijzen op het advies van de commissie BBV om kaders op te nemen in de financiële verordening, indien specifieke budgetten bij onderuit putting op jaareinde in bestemmingsreserves worden opgenomen. Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV - vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten - autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet.

400 300 200 100 (100) (200) (300) (400) (500) (600) (700) Programma 5

Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.

Lastenoverschrijdingen (x € 1.000)

Programma 4

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.

Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen. De mingetallen zijn positieve afwijkingen ten opzichte van de begroting.

Programma 3

Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.

In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. Wij hebben in de figuur hieronder de programma’s met lastenoverschrijdingen opgenomen.

Programma 2

Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening

Programma 1

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Overige aangelegenheden

Wij hebben vastgesteld dat er geen sprake is van overschrijdingen van kredieten. Wel willen wij u nog wijzen op het advies van de commissie BBV ten behoeve van de actualisatie van de financiële verordening voor boekjaar 2022. Dit advies is overgenomen uit het addendum bij de kadernota rechtmatigheid 2018 (gepubliceerd in 2021). De commissie BBV adviseert om afspraken tussen college en raad over verschuivingen van uitgaven tussen jaarschijven in een investeringsbudget vast te leggen in de financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet. Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 18

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid

Begrotingsoverschrijdingen Omschrijving Programma 03 Duurzaam leven in DWD Totaal € 0,05 miljoen Grondexploitatie € 0,05 miljoen Programma 07 Gezond meedoen Totaal € 0,32 miljoen Tozo bestedingen € 0,28 miljoen

Programma 07 Gezond meedoen Totaal € 0,32 miljoen Loonkostensubsidies € 0,04 miljoen

Programma 08 DWD actief en opgeruimd Totaal € 0,05 miljoen Afval € 0,05 miljoen

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Toelichting

Conclusie

De hogere lasten op dit programma zijn gerelateerd aan mutaties in de grondexploitaties. Deze lasten worden volledig gecompenseerd door direct gerelateerde baten met betrekking tot de grondexploitatie.

De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.

De hogere lasten op dit programma zijn voor € 0,28 miljoen gerelateerd aan hogere Tozo uitkeringen. Deze lasten worden gecompenseerd door een rijksbijdrage.

De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.

De hogere lasten op dit programma zijn voor € 0,04 miljoen gerelateerd aan uitgaven in het kader van loonkostensubsidie. De organisatie heeft deze lastenoverschrijding niet tijdig gemeld aan de gemeenteraad, terwijl hiertoe wel mogelijkheid was gedurende het jaar.

De overschrijding telt mee voor ons oordeel omdat deze overschrijding ten onrechte niet tijdig is geautoriseerd dan wel gemeld aan de gemeenteraad.

De hogere lasten op dit programma zijn gerelateerd aan de exploitatielasten van taakveld afval. Deze lasten worden volledig gecompenseerd door direct gerelateerde baten met betrekking tot taakveld afval.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 19

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving

De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude

De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht onderhouden van interne te geven in de eigen inschatting van het risico beheersingsmaatregelen voor de dat de jaarrekening een materiële afwijking betrouwbaarheid van de financiële kan bevatten door fraude of het overtreden verslaggeving, de werking en efficiency van van wet- en regelgeving (corporate de bedrijfsvoering, en de naleving van de van compliance), inclusief de aard, omvang en toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als frequentie van de inschattingen, het proces accountant verkrijgen wij een redelijke, maar dat u daarbij hanteert, en de communicatie geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening daarover met het personeel en met de als geheel geen afwijkingen van materieel gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. heeft uw organisatie aangegeven zich bewust Bij fraude is het risico dat een afwijking van te zijn van frauderisico’s, waaronder het materieel belang niet ontdekt wordt groter belang van corporate compliance en de dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van analyse van corruptievraagstukken.

samenspanning, valsheid in geschrifte, het In onze managementletter aan de opzettelijk nalaten transacties vast te leggen Samenwerkingsorganisatie De Wolden of verkeerd voorstellen van zaken, of het Hoogeveen hebben wij u geattendeerd op het doorbreken van de interne beheersing. Onze belang van periodieke (fraude)risicoanalyses controle is uitgevoerd met een hoge, maar als vast onderdeel van uw interne geen absolute mate van zekerheid, waardoor beheersomgeving. Tijdens de het mogelijk is dat wij tijdens onze controle jaarrekeningcontrole 2021 hebben wij niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. vastgesteld dat u, in overeenstemming met Wij hebben de accountantscontrole onze aanbeveling, een eerste concept professioneel-kritisch uitgevoerd en overkoepelende frauderisicoanalyse heeft professionele oordeelsvorming toegepast, in opgesteld waarin alle risico’s en beheersingsmaatregelen op één centrale plek overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften samenkomen. Ook hebben wij vernomen dat en de onafhankelijkheidseisen. de organisatie bezig is met het opstellen van beleidsdocument voor frauderisico’s en Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O). Dit is een goede zaak. Wij doen de aanbeveling om dit proces op korte termijn volledig af te wikkelen. Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Fraude en integriteit De wet normalisering rechtspositie ambtenaren in werking getreden. Hierin is het volgende opgenomen: “Een overheidswerkgever maakt jaarlijks een verantwoording met betrekking tot de uitvoering van dit artikel openbaar.” Met de invoering van deze wet is sprake van een inhoudelijke toespitsing, omdat voortaan een verantwoording met betrekking tot de uitvoering van het integriteitsbeleid wordt vereist en deze jaarlijks openbaar gemaakt dient te worden. Het college verantwoord via de jaarstukken 2021 over stand van zaken rondom het integriteitsbeleid waarmee invulling wordt gegeven aan het doel van het beleid, de tot nog toe uitgevoerde acties, de plannen die uw heeft en de incidenten in het afgelopen jaar. Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met het hoofd juridische zaken. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 20

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen

Naleving van de Europese aanbestedingsregels Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties. Wij constateren over 2021 een toename in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een rechtmatigheidsfout van circa € 69.000, terwijl over 2020 nog sprake was van een fout van € 100.000. De omvang van deze fout heeft invloed op de strekking van onze verklaring, namelijk een verklaring met een beperking voor de rechtmatigheid in plaats van een goedkeuring. Op basis hiervan concluderen wij dat uw gemeente niet voldoende maatregelen heeft getroffen om (nieuwe) onrechtmatigheden te voorkomen. De geconstateerde fouten zijn divers van aard. Het niet gedisciplineerd volgen van de gemeentelijke procedures lijkt een oorzaak van deze onrechtmatigheden. Wij adviseren u daarom om daadkrachtig te handelen en hiermee de oorzaken, die hieraan ten grondslag liggen, weg te nemen. Hiernaast hebben wij een aantal maatregelen opgenomen die u organisatie dient te treffen om de rechtmatigheidsfouten richting de toekomst te verminderen.

Om de implementatie van deze maatregelen effectief te kunnen monitoren is het van belang dat hieraan door de organisatie deadlines worden gekoppeld. Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

U kunt als gemeenteraad dan periodiek terugkoppeling vragen over de voortgang van de implementatie van deze maatregelen en de gerealiseerde resultaten. Indien nodig kunt u vervolgens ook tijdig maatregelen treffen als de voortgang achterblijft. Maatregelen a.

Een plan van aanpak opstellen voor het opzetten van een effectieve interne beheersing om Europese aanbestedingsfouten te verminderen.

b.

Een plan van aanpak opstellen per geconstateerde rechtmatigheidsfout. Hier dient uit te blijken op welke wijze deze fouten richting de toekomst worden opgelost, en wanneer deze fouten zich niet meer zullen voordoen.

Interne audit voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Uit deze analyse zijn alle bovenstaande fouten aan het licht zijn gekomen. Wij hebben in aanvulling hierop zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels, en komen tot dezelfde conclusie. Subsidieverstrekkingen Wij hebben formele rechtmatigheidsafwijkingen geconstateerd bij termijnbepalingen en bevoegdheden. U bent op de hoogte van deze afwijkingen en heeft waar nodig passende acties ondernomen. De afwijkingen hebben geen directe financiële gevolgen, maar nemen wij op basis van de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV verplicht op in het accountantsverslag.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Voorzieningen Algemeen Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u, conform het BBV, onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben het schattingsproces beoordeeld en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot correcties.

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 21

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen

Voorzieningen (vervolg) Voorziening middelen derden Als de gemeente op grond van wet- en regelgeving of contractuele afspraken verplicht is ontvangen middelen aan een bepaald doel te besteden, dan is sprake van zogenaamde ‘beklemde middelen’. Op grond van het BBV vormt de gemeente in dat geval een voorziening middelen derden (met uitzondering van de van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel, die de gemeente verantwoord onder de overlopende passiva). Wij constateren dat het saldo van de voorziening met beklemde middelen voor de riolering de afgelopen jaren is toegenomen tot circa € 0,5 miljoen (2020: € 0,3 miljoen). In uw begroting wordt jaarlijks een kostendekkend tarief voor de rioolheffingen bepaald op basis van de begrote lasten voor de riolering. Wij constateren echter dat afgelopen jaren de gerealiseerde baten structureel hoger zijn dan de gerealiseerde lasten, wat leidt tot een structurele dotatie aan deze voorziening (toename van het saldo). Indien deze systematiek blijvend wordt gehanteerd is onze verwachting dat het saldo van deze voorziening blijft oplopen. Hiermee wordt in onze optiek voorbij gegaan aan het kostendekkende uitgangspunt van de hiervoor geheven rioolheffingen. Wij adviseren om dit nader te onderzoeken.

Verder willen wij u wijzen op de nieuwe notitie lokale heffingen van de commissie BBV. Hierin staat een aanbeveling voor de wijze waarop onttrekkingen uit deze voorziening plaats mogen vinden voor vervangingsinvesteringen Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Dit is relevant voor de verwerkingswijze in de jaarrekening van 2022 e.v. SiSa De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is ten opzichte van vorig jaar niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien diverse documenten aan het CBS aan te leveren. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2021. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSabijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U hebt dit aan ons bevestigd. De (verplichte) tabel met fouten en onzekerheden wat betreft de specifieke uitkeringen is opgenomen in bijlage B2 van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij geen (ongecorrigeerde) financiële fouten of onzekerheden geconstateerd.

Hierbij is het wel van belang om te benoemen dat de organisatie in 2021 voor een grote uitdaging is komen te staan vanwege de sterke toename van het aantal regelingen. Wij adviseren u om maatregelen te treffen om dit proces te verbeteren, bijvoorbeeld door het aanstellen van een SiSa coördinator en het uitvoeren van interne reviews. Wet Normering Topinkomens (WNT) geconstateerd De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeentes geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2021 niet meer bedragen dan € 209.000 per jaar. Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot naleving van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en de publicatieverplichtingen van de WNT.

Wel merken wij op dat het controleproces van de SiSa-bijlage niet soepel is verlopen. Het proces van de totstandkoming van een deugdelijke verantwoording in de SiSa-bijlage is op onderdelen van onvoldoende niveau. Dit heeft geleid tot vertraging in het proces als ook diverse doorgevoerde correcties.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 22

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Situatie in Oekraïne Ondanks het feit dat de Rusland/Oekraïne crisis voor de gemeente De Wolden geen gevolgen heeft wat betreft de continuïteit en de gemeente ook geen activiteiten heeft in/met Rusland en Oekraïne, heeft de crisis (naar verwachting) in 2022 wel belangrijke maatschappelijke en financiële gevolgen. Vanwege de voorgenoemde gevolgen heeft uw gemeente in haar jaarstukken een toelichting opgenomen om de gebruikers te informeren over de mogelijke gevolgen van deze situatie. Sociaal domein Algemeen Voor de jaarrekeningcontrole 2021 hebben wij – met inachtneming van de Audit Alert Sociaal Domein van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) – de door uw gemeente getroffen maatregelen om te komen tot een getrouwe en rechtmatige besteding van de zorg in natura (WMO en Jeugd) geëvalueerd. Deze maatregelen betreffen: Extern: de gemeente ontvangt verantwoordingen van zorgaanbieders op basis van het landelijk controleprotocol, en verricht hierop internecontrolewerkzaamheden.

Intern: de gemeente verricht gegevensgerichte controlewerkzaamheden op de juistheid van de geldstromen en de facturatie. Vanuit de controle zijn geen bijzonderheden gebleken. Verantwoordingen van zorgaanbieders Net als voorgaande jaren dienen de zorgaanbieders met een omzet van € 125.000 of meer de gemeente te voorzien van deugdelijke verantwoordingsinformatie. Alle zorgaanbieders hebben aan deze verplichting voldaan. Op basis van onze uitgevoerde werkzaamheden hebben wij geen rechtmatigheidsfouten of onzekerheden geconstateerd. Prestatielevering Persoonsgebonden budgetten (PGB) Uw gemeente heeft werkzaamheden verricht, in overeenstemming met BADO notitie PGB-verantwoording, om de onzekerheden rondom de prestatielevering van PGB-bestedingen weg te nemen. Op basis van onze controlewerkzaamheden stellen wij vast dat uw gemeente de prestatielevering heeft vastgesteld en geen onzekerheden resteren ten aanzien van de PGB-bestedingen.

Intern: de gemeente verricht aanvullende controlewerkzaamheden op de juistheid en rechtmatigheid van het recht op zorg en de gemeentelijke cliëntenregistratie.

Overige bestedingen WMO en Jeugdwet De gemeente heeft controlewerkzaamheden verricht met betrekking tot de getrouwheid en rechtmatigheid van de overige bestedingen van de WMO en Jeugdwet.

Intern: de gemeente verricht controlewerkzaamheden op de prestatielevering zoals opgenomen in de controleaanpak i-sociaaldomein.

Wij hebben geen onzekerheden en fouten voor de WMO en Jeugdwet geconstateerd naar aanleiding van onze controlewerkzaamheden.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2021 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij - naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening - vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. Met de afdeling financiën hebben wij in dit kader medio 2021 een evaluatie gehad waarin over en weer ideeën en suggesties zijn uitgewisseld om de jaarstukken een verdere kwaliteitsimpuls te geven, zonder dat dit direct leidt tot een toename van de kwantitatieve omvang van de jaarstukken. Dit heeft op onderdelen geleidt tot een kwaliteitsverbetering.

Bijlagen

2206B1325A/MJ Blz. 23

Interne beheersing

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente De Wolden

Interne beheersing

Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2021 Managementletter 2021, toegespitst op de interne (financiële) beheersing