Accountantsverslag 2025 CONCEPT
Tekst van het document
CONCEPT Op het moment van uitbrengen van dit verslag is de afwerking van de review nog onderhanden, inclusief de aansluiting definitief concept jaarstukken met de controleversie.
Accountantsverslag 2025 Gemeente De Wolden, # juni 2026
Deloitte Accountants B.V. Audit & Assurance Audit Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente De Wolden Raadhuisstraat 2 7920 AA Zuidwolde Onderwerp Accountantsverslag 2025 Datum # juni 2026 Ons kenmerk Behandeld door drs. V.V. Jongbloed RA 06 20 25 20 02 vjongbloed@deloitte.nl N. Frankena MSc 06 82 41 85 04 nfrankena@deloitte.nl
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente De Wolden. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2025 van de gemeente De Wolden. De jaarrekening 2025 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente De Wolden. Bij deze jaarrekening zijn wij voornemens een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld te verstrekken. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging d.d. 26 september 2025 en met ons auditplan, dat op 15 oktober 2025 is besproken met de leden van uw financiële werkgroep. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag op 13 mei jl besproken met de ambtelijke organisatie en op 18 mei met de gemeentesecretaris en de gemeentecontroller. Tenslotte hebben wij ons accountantsverslag toegelicht aan de leden van de financiële werkgroep in haar vergadering op 3 juni jl.. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.
drs. V.V. Jongbloed RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
Bevindingen jaarrekening
7
• De financiële positie van uw gemeente
9
• Belangrijkste bevindingen uit onze controle
13
Interne beheersing
19
• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
20
Bijlagen
21
• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen en onzekerheden
22
• Bijlage A2 – Tekortkomingen in de toelichtingen
23
• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025
24
• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
27
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Accountantsverslag 2025
3
Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Accountantsverslag 2025
4
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid
Rechtmatigheid
Welke verbeteringen zien wij?
•
Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld van de jaarrekening te verstrekken.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten bedraagt € 1,78 miljoen.
•
Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.
•
Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens ad € 1,8 miljoen. De begrotings- en kredietoverschrjidingen ad € 4,1 miljoen zijn geheel acceptabel op basis van de afspraken tussen de raad en het college zoals vastgelegd in de financiële verordening. Het resterende bedrag van € 0,6 miljoen ziet toe op niet rechtmatige bestedingen bezien vanuit de Europese Aanbestedingsregels. Deze bestaan voor € 0,38 miljoen uit overeenkomsten uit voorgaande jaren en daarnaast is in 2025 één nieuwe afwijking geconstateerd. Het is positief te noemen dat het aantal én de omvang van de niet rechtmatige bestedingen ten opzichte van voorgaande jaren sterk gedaald is.
•
In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie ad € 50.000 toegelicht door het college.
•
Het is positief te noemen dat het aantal én de omvang van de niet rechtmatige bestedingen ten opzichte van voorgaande jaren sterk gedaald is.
•
Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.
•
Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.
Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: • • •
Welke aandachtspunten zien wij?
De kwaliteit van het controledossier is verder verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar en de stijgende lijn in de interne beheersing en het opstel- en samenstelproces is doorgezet. Daarnaast ervaren wij dat de samenwerking tussen het college/de ambtelijke organisatie en ons gedurende het controleproces 2025 versterkt is en de communicatielijnen kort zijn: wij weten elkaar te vinden en bespreken belangrijke zaken vroegtijdig in het proces. Het niveau van de concept-jaarstukken is toegenomen en voldeed in grote mate aan de verslaggevingsvereisten. Dit is zichtbaar aan de beperkte aanpassingen die zijn verwerkt in de voorliggende (definitieve) jaarstukken. De verantwoording over en de interne controle van de SiSa-bijlage zijn goed op orde. De verantwoording is een kwalitatief goede basis ter onderbouwing voor de externe controle. Wij zien een verbetering in de volgbaarheid en de tijdigheid van de verantwoording. Gezien de omvang van de SiSa-regelingen en de complexiteit hoog is, vragen wij u blijvende aandacht voor een gedegen SiSa verantwoording.
Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •
De uitgangspunten voor de waardering van het nieuwe grondexploitatie-project Middelveen V waren nog niet geheel onderbouwd bij de start van onze controlewerkzaamheden. Gedurende de controle heeft de ambtelijke organisatie de ontbrekende documentatie aangeleverd.
•
De overlopende posten, met name de overlopende passiva, blijven een aandachtspunt bij uw organisatie. Hierbij is het van belang dat bij het opstellen van de posities wordt gecontroleerd of deze positie daadwerkelijk bestaat per het einde van het boekjaar. Het is raadzaam om een interne controle uit te voeren op de mutaties binnen deze jaarrekeningposten om aanvullende selecties te voorkomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de algemene subsidieverordening niet wordt nageleefd. Wij hebben geconstateerd dat subsidieaanvragen nog in behandeling worden genomen, terwijl de aanvraagtermijn, cf. de geldende subsidieverordening, reeds is verstreken. Tevens hebben wij geconstateerd dat subsidievaststelling door de gemeente nog plaatsvindt na de vaststellingstermijn cf.de subsidieverordening. Voorstaande heeft niet geleid tot financiële onrechtmatigheden.
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
5
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen •
De financiële positie ultimo 2025 op basis van het eigen vermogen is afgenomen ten opzichte van 2024. De weerstandscapaciteit is gestegen ten opzichte van voorgaand jaar.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2025 bedraagt € 27,8 miljoen (2024: € 27,2 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente De Wolden onderkende en aanwezige risico’s van € 8,2 miljoen (2024: € 9,3 miljoen).
•
Uw jaarrekening toont een jaarlijks verschil tussen de begroting en realisatie. Hierdoor is het gerealiseerde resultaat over 2025 € 1,24 miljoen hoger dan begroot (na wijziging).
•
Uit het overzicht van baten en lasten over 2025 blijken afwijkingen in zowel de lasten, baten als saldi ten opzichte van de begroting na wijziging. Er is sprake van een voordelig resultaat van circa € 1,24 miljoen ten opzichte van de begroting na wijziging. De voornaamste oorzaken hiervan betreffen voordelen (winstneming) uit eerdere afgifte grondexploitatie kavels van Hoge Akkers en voordelen uit het uittreden uit een stichting.
•
Wij constateren dat de afwijking in het resultaat in de jaarstukken ten opzichte van de begroting na wijziging, ondanks de decemberbijstelling, aanzienlijk is. Deze afwijkingen zien met name toe op de bij het punt hiervoor genoemde incidentele mutaties. In het begrotingsproces voor het jaar 2026 zijn stappen gezet om het realiteitsgehalte van de begroting te vergroten. Dit betreft onder andere het aanpassen van een aantal calculatie- en prognosemodellen en het verder faseren van de investeringsplanning.
Kwaliteit verslaggeving
•
Tijdens de controle hebben wij het door de ambtelijke organisatie toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Wij concluderen dat een kwaliteitsslag is gerealiseerd ten opzichte van voorgaande jaren. De jaarstukken voldoen aan de verslaggevingsvereisten.
Interne beheersing
•
Op basis van de interim-controle 2025 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld in de managementletter aan de SWO.
•
Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole zijn geen nieuwe significante bevindingen geconstateerd ten aan zien van de interne beheersing.
•
Wij hebben werkzaamheden ten aanzien van uw IT-omgeving uitgevoerd, in onze managementletter hebben wij onze bevindingen en aanbevelingen ten aanzien van dit onderwerp gerapporteerd. Aangezien op een aantal elementen nog niet volledig gesteund kan worden op de geautomatiseerde controles, hebben wij – net als voorgaande jaren – een gegevensgerichte controleaanpak gehanteerd.
•
Wij hebben in onze controle frauderisico’s onderkent ten aanzien van het – vanuit onze controlestandaarden voorgeschreven – risico op het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management, specifiek toegespitst op de memoriaalboekingen ('handmatige journaalposten’) en ten aanzien van de rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen.
•
Wij hebben kennis genomen van de – begin 2025 – geactualiseerde frauderisicoanalyse. Met deze analyse heeft u aangetoond zich bewust te zijn van mogelijke frauderisico’s. Wij constateren dat risicogerichte maatregelen worden en zijn getroffen. In de frauderisicoanalyse maakt uw organisatie een afweging inzake de omvang van een mogelijke afwijking en de waarschijnlijkheid dat dit ook plaatsvindt. Hierbij wordt het risico ook gekoppeld aan de relevante bewering van het risico. Wij zien dit als een positieve ontwikkeling binnen de frauderisicoanalyse. Hierbij is het raadzaam de overwegingen van de inschatting (hoog, middel of laag) ook te documenteren. Wij hebben begrepen dat dit onderdeel is van het, onderhanden zijnde, integrale risicomanagement.
•
Tevens hebben wij als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging wordt gegeven aan integriteitsmeldingen.
•
Tijdens onze controle over 2025 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd en is er geen sprake van signalen en/of vermoedens van fraude.
•
Zie de bijlagen A bij dit accountantsverslag waaruit blijkt welke (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.
•
In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.
Financiële positie
Realiteitsgehalte begroting
Frauderisico’s en fraude(risicoanalyse)
Overig
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
6
Bevindingen jaarrekening
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Accountantsverslag 2025
7
De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is licht gedaald Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2025 bedraagt € 1,5 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 3 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2025 circa € 1,5 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2025 51,9% van het balanstotaal (ultimo 2024: 54,8%) en is ten opzichte van 2024 procentueel licht afgenomen. Naast de daling van het eigen vermogen is een stijging van de verplichtingen van uw gemeente ten opzichte van voorgaand jaar te zien:
Eigen vermogen (x € 1.000)
2025
2024
2023
2022
Eigen vermogen per 1 januari
53.088
53.257
48.521
42.421
Mutaties reserves
-/- 2.987
-/- 2.642
1.511
1.011
Gerealiseerd resultaat
1.479
2.472
3.224
5.090
Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten
-/- 1.508
-/- 170
4.737
6.100
Eigen vermogen per 31 december
51.579
53.087
53.257
48.521
-
De vooruit ontvangen, nog te besteden bedragen zijn met € 2,7 miljoen gestegen
Exploitatieresultaat (x € 1.000)
-
De overige schulden zijn met € 1,8 miljoen toegenomen.
Totale baten
87.556
-
De voorzieningen zijn met € 0,8 miljoen toegenomen.
Totale lasten
-/- 89.065
Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten
-/- 1.508
Saldo baten en lasten
Af: stortingen in reserves
-/- 4.075
Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Bij: onttrekkingen aan reserves
7.062
Saldo mutaties reserves
2.987
Gerealiseerd resultaat
1.479
Hiertegenover staat een stijging van de post bouwgronden in exploitatie vanwege het openen van de grondexploitatie MiddelVeen V, wat resulteert een stijging aan de actiefzijde van € 1,9 miljoen.
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
8
De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2025 laat een nadelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 1,5 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 3,7 miljoen (begroting na wijziging).
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 8.000 6.000
De jaarrekening 2025 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van € 1,5 miljoen.
4.000 2.000
In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht.
(2.000) 2022
Verderop in dit accountantsverslag gaan wij nader in op de voorspellende waarde van de begroting.
2023
2024
2025
Mutaties in reserves (x € 1 .000)
In de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college een overzicht opgenomen van overschrijdingen van de lasten op programmaniveau. Daarbij heeft het college onderscheid gemaakt tussen overschrijdingen die zij aanmerkt als acceptabel en niet acceptabel. In de paragraaf bedrijfsvoering geeft het college een nadere toelichting op de niet acceptabele begrotingsafwijkingen boven de vastgestelde rapportagegrens van € 50.000.
2.000 1.000 (1.000) (2.000) (3.000) (4.000) 2022
2023
2024
2025
Gerealiseerd resultaat (x € 1 .000) 6.000 4.000 2.000 2022
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2023
2024
Interne beheersing
2025
Accountantsverslag Bijlagen 2025
9
De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente De Wolden (begroot en werkelijk over de periode 2022-2025) De opgenomen signaalwaarden zijn ontleend van de VNG. De provincie hanteert gelijke signaalwaarden
Solvabiliteit (VNG signaalwaarde 20% (minimum)) De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.
Grondexploitatiequote (VNG signaalwaarde 20% (richtinggevend)) De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Door het openen van de grondexploitatie Middelveen V eind 2025 is de grondexploitatiequote fors gestegen ten opzichte van voorgaand jaar. Netto schuldquote (VNG signaalwaarde 100% (maximum)) Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. De netto schuldquote per ultimo 2025 is in lijn met voorgaand jaar, daar waar in de begroting met een stijging rekening was gehouden. In de begroting was rekening gehouden met een lagere (algemene) reservepositie dan werkelijk gerealiseerd. Deze mutatie wordt grotendeels veroorzaakt door de positieve resultaten over 2024 en 2025.
2,5%
50%
2,0%
40%
1,5%
30%
1,0%
20%
0,5%
10%
0,0%
0%
2022
2023
2024
Begroot
Werkelijk
2025
-0,5%
80%
50%
2023
2024
Begroot
Werkelijk
2025
8%
70%
Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.
2022
Structurele exploitatieruimte
Netto schuldquote
60%
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
3,0%
60%
Structurele exploitatieruimte (VNG signaalwaarde 0% (minimum))
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Grondexploitatiequote
Solvabiliteit
70%
6% 4%
40%
2%
30%
0%
20% -2%
10% 0%
-4% 2022
Bestuurlijke samenvatting
2023
2024
Begroot
Werkelijk
Bevindingen jaarrekening
2025
2022
Interne beheersing
2023
2024
Begroot
Werkelijk
2025
Accountantsverslag Bijlagen 2025
10
De financiële positie van de gemeente Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000) Voorspellende waarde van uw begroting
6.000
De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.
4.000 2.000 -
De jaarrekening 2025 sluit met een negatief totaalsaldo van baten en lasten van € 1,5 miljoen. Na de mutaties in de reserves bedraagt het gerealiseerd resultaat € 1,5 miljoen voordelig. Er is sprake van een hoger voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 3,7 miljoen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gerealiseerde lasten zijn circa € 2,2 miljoen hoger dan de begrote lasten, en de baten zijn circa € 5,9 miljoen hoger dan begroot (na wijziging).
(2.000) (4.000) (6.000) B 2023 R 2023 B 2024
R2024
B 2025 R 2025 B 2026 B 2027 B 2028 B 2029
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000)
De voornaamste oorzaken hiervan betreffen voordelen (winstneming) door (eerdere) uitgifte van kavels in het grondexploitatieproject Hoge Akkers voordelen door uittreding uit een stichting (circa € 1,1 miljoen). De hogere lasten zijn met name gerealiseerd op het programma Solide basis voor De Wolden en worden grotendeels veroorzaakt door de ontwikkelingen in de grondexploitatieprojecten.
85.000
In het begrotingsproces voor het jaar 2026 zijn stappen gezet om het realiteitsgehalte van de begroting te vergroten. Dit betreft onder andere het aanpassen van een aantal calculatie- en prognosemodellen en het verder faseren van de investeringsplanning. Het resultaat rondom het realiteitsgehalte wordt zichtbaar bij de jaarstukken over 2026.
75.000
65.000 B 2023 R 2023 B 2024
R2024
B 2025 R 2025 B 2026 B 2027 B 2028 B 2029
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000)
85.000
75.000
65.000 B 2023 R 2023 B 2024 R2024 B 2025 R 2025 B 2026 B 2027 B 2028 B 2029 © 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
11
De financiële positie van de gemeente Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. De ratio weerstandsvermogen is gestegen naar 3,38 (2024: 2,93). Beschikbare weerstandscapaciteit
Weerstandscapaciteit (x1.000) 30.000 25.000
De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 27,82 miljoen (2024: € 27,22 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is daarmee toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar.
20.000
Benodigde weerstandscapaciteit
5.000
De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 8,23 miljoen (2024: € 9,28 miljoen). De daling wordt mede veroorzaakt door een wijziging in de berekeningsmethodiek, zoals vastgelegd in de Nota Weerstandsvermogen. Uw weerstandscapaciteit van € 27,82 miljoen is ruim toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 8,23 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.
15.000 10.000
0 2022
2023
2024
Beschikbare weerstandscapaciteit
2025
Benodigde weerstandscapaciteit
Ratio weerstandscapaciteit 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 2022
2023
2024
2025
Ratio weerstandscapaciteit
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
12
Rechtmatigheidsverantwoording Het college is verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op eventuele onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen wordt opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. Ter onderbouwing van deze rechtmatigheidsverantwoording heeft de organisatie een overzicht opgesteld met betrekking tot de begrotingscriterium en hebben zij de interne controle uitkomsten opgenomen vanuit het voorwaardencriterium. Verantwoordings- en rapportagegrens Via de financiële verordening heeft de gemeenteraad de verantwoordingsen rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens hanteert het college bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering.
Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van gemeente De Wolden blijkt een aantal onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens te boven gaan. Deze onrechtmatigheden komen met name voor binnen het begrotingscriterium. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Het normenkader 2025 is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering op 30 oktober 2025. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheids-verantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering.
Het college heeft de financiële verordening in 2025 geactualiseerd. Deze is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering van 30 oktober 2025. Wij constateren, in lijn met onze aanbeveling vanuit voorgaand jaar, dat het begrip tijdigheid nader is ingevuld in de financiële verordening en dat voor onderschrijdingen richtlijnen zijn opgenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Begrotingscriterium Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering).
Dit is door de gemeente De Wolden op juiste wijze toegepast in de jaarstukken 2025. Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op programmaoverschrijdingen en controle op kredietoverschrijdingen. Hieruit blijkt dat over 2025 voor € 4,1 miljoen aan lasten- en kredietoverschrijdingen hebben plaatsgevonden. Op basis van de afspraken tussen het college en de gemeenteraad is dit gehele bedrag als acceptabel aan te merken. De overschrijdingen zijn, conform de financiële verordening, tijdig gemeld middels de tussentijdse informatievoorziening of de jaarstukken, ontstaan vanuit een open-einde regeling of worden gecompenseerd door hogere baten.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.
Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een ‘spendanalyse’ en een interne controle uit ter onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij hebben op de inkopen die mogelijk EU-aanbestedingsplichtig zijn een steekproef uitgevoerd. Uit de interne controle is gebleken dat over 2025 sprake is van € 0,63 miljoen aan lasten (2024: € 0,73 miljoen) waarbij de gemeente niet heeft voldaan aan de geldende Europese aanbestedingsvoorschriften.
In de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen.
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Voorwaardencriterium
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
13
Rechtmatigheidsverantwoording (vervolg) Deze fouten bestaan voor € 0,38 miljoen uit overeenkomsten uit voorgaande jaren en reeds ook geconstateerd en meegenomen in de rechtmatigheidsverantwoording 2024. Daarnaast is in 2025 één nieuwe afwijking geconstateerd. Deze afwijking ziet toe op een inkoop gerelateerd aan het vervallen van een quasi-inbesteding, aangezien gemeente De Wolden niet langer deelneemt in de desbetreffende gemeenschappelijke regeling. In 2025 is voor een deel doorgegaan op basis van de oude afspraken, echter had – vanwege de omvang van de bestedingen – door de uittreding een Europese aanbestedingsprocedure moeten plaatsvinden. Derhalve zijn deze bestedingen (terecht) als niet rechtmatig aangemerkt. Het is positief te noemen dat het aantal én de omvang van de niet rechtmatige bestedingen ten opzichte van voorgaande jaren sterk gedaald is.
Misbruik en oneigenlijk gebruik Het criterium Misbruik & Oneigenlijk gebruik (M&O) vormt een belangrijk onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente. Dit criterium richt zich op het voorkomen en bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving. De gemeente De Wolden heeft verschillende verordeningen waarin diverse aspecten vanuit M&O zijn opgenomen. Voor het boekjaar 2025 zijn geen onrechtmatigheden geïdentificeerd met betrekking tot het M&O-criterium.
Wij hebben geen onrechtmatige inkopen vastgesteld anders dan uw organisatie heeft geconstateerd die groter zijn de rapporteringsgrens. Dit laat zien dat de kwaliteit van de door uw organisatie uitgevoerde spendanalyse van voldoende niveau is. Inkopen en aanbestedingen, met name binnen de publieke sector, zijn inherent gevoelig voor risico’s op fraude en corruptie. Voor inkopen waarbij indicaties bestaan dat deze zijn overeengekomen in strijd met de van toepassing zijnde interne procedures en (Europese aanbestedings)richtlijnen, onderkennen wij het risico dat sprake is van zelfverrijking, onrechtmatige bevoordeling van derden, het overbetalen voor goederen of diensten, of betaling voor niet-geleverde prestaties. Dit risico vereist specifieke aandacht tijdens onze controle vanwege de potentiële impact op de getrouwheid van de financiële overzichten. Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen indicaties verkregen voor een afwijking van materieel belang in de financiële overzichten als gevolg van fraude of corruptie met betrekking tot inkopen en aanbestedingen. De overtredingen van de EU-aanbestedingsrichtlijnen zijn opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Op basis van onze eigen (gegevensgerichte) controlewerkzaamheden hebben wij geen andere afwijkingen geconstateerd.
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
14
Voorraad onderhanden werk (grondexploitaties) •
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo per ultimo 2025 ad € 2,28 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het inschatten van de in 2026 e.v. nog te realiseren baten en lasten. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het op dit moment verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten in de toekomst. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitaties dient de gemeente per individueel project te bepalen of de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren lasten en baten, naar beste schatting, terugverdient kunnen worden. Gemeente De Wolden schat ultimo 2025 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele portefeuille grondexploitaties circa € 30.000 bedraagt (2024 nihil). Hiervoor is in de jaarrekening een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.
Deze verwerkingsmethode is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
Analyse grondexploitaties
•
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
Met het vaststellen van het grondexploitatieproject Middelveen V in december 2025 is een nieuw project toegevoegd aan de ontwikkelportefeuille van uw gemeente. De nog te realiseren baten en nog te realiseren lasten die hiermee gemoeid zijn bedragen respectievelijk € 6,5 miljoen en € 4,2 miljoen.
•
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2025 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Gezien de beperkte omvang van het aantal actieve grondexploitatieprojecten, hebben wij onze controlewerkzaamheden toegespitst op Prijs, Plankosten en Parameters. Hierbij hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De boekwaarde van grondexploitaties bedraagt per ultimo 2025 € 2,28 miljoen (2024: € 0,26 miljoen). De stijging in de boekwaarde wordt voornamelijk veroorzaakt door de gerealiseerde investeringen in de grondexploitatie Middelveen V van € 2,4 miljoen. Daartegenover staan opbrengsten van de grondexploitatie Hoge Akker van afgerond € 1 miljoen.
Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
•
Beschikbare en actuele rapportages van marktpartijen heeft gehanteerd voor de onderbouwing van de parameters, waaronder de kosten- en opbrengstenstijgingen.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
Volledigheidshalve merken wij op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2025 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
15
Sociaal domein | Voorzieningen Sociaal domein en actualiteiten
Voorzieningen
De controle over 2025 is succesvol afgerond en bevestigt dat de bestedingen door zorgaanbieders getrouw en rechtmatig zijn verantwoord. De gemeente toont aan dat zij de uitgaven binnen het sociaal domein met een redelijke mate van nauwkeurigheid kan begroten. Tegelijkertijd blijft het gedurende het jaar voorspellen van de daadwerkelijke bestedingen een uitdaging. Het ‘open einde’-karakter van veel regelingen zorgt onvermijdelijk voor afwijkingen op specifieke producten, wat een constante monitoring en flexibiliteit vereist.
Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of in eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u, conform het BBV, onderscheid naar: voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (groot onderhoud) en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’.
Binnen het zorgdomein (WMO en Jeugd) is een landelijke ontwikkeling zichtbaar waarbij de lasten de afgelopen jaren fors zijn toegenomen. Waar dit in eerste instantie hoofdzakelijk kwam door een toenemende zorgvraag en zorgzwaarte, zien we een aanvullend landelijk knelpunt inzake beschikbaarheid van de zorg. Het groeiende tekort aan gekwalificeerde zorgprofessionals belemmert steeds vaker de effectieve organisatie van zorg voor de meest kwetsbare inwoners. Dit personeelstekort heeft directe gevolgen voor de continuïteit en kwaliteit van de zorg en verhoogt de druk op het gemeentelijk stelsel. Dit onderstreept de noodzaak om de focus te verleggen naar preventie en het versterken van de sociale basis, om zo de zorgvraag te reduceren. Het is voor de gemeente essentieel efficiënte en effectieve oplossingen te vinden die de financiële druk verminderen en tegemoetkomen aan de zorgnoodzaak. De situatie vereist een geïntegreerde aanpak waarbij financiële duurzaamheid en kwalitatieve zorgverlening centraal staan. Indien (een deel van) de kosten structureel hoger blijkt uit te vallen, dan ontkomt u mogelijk niet aan het vrijmaken van structurele middelen om de verwachte toekomstige tekorten te dekken.
Wij hebben het schattingsproces beoordeeld en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden ten aanzien van de juiste waardering, presentatie en volledigheid van de voorzieningen uitgevoerd. Voorziening APPA-regeling (wethouders pensioenen) In 2025 is een onderzoek uitgevoerd onder veel gemeenten naar de voorziening voor de pensioenaanspraken van wethouders in het kader van de overgang van de APPA-regeling naar ABP per 1 januari 2028. Hierbij is de voorziening met peildatum 1 januari 2025 vergeleken met de voorziening die op basis van de huidige pensioenaanspraken en grondslagen op diezelfde datum aanwezig zou moeten zijn. Daarnaast is onderzocht hoe hoog de voorziening zou zijn geweest als de pensioenaanspraken op dat moment al naar ABP waren overgedragen. De Commissie BBV heeft in een stellige uitspraak (3 december 2025) opgenomen dat bij de verantwoording over het begrotingsjaar 2025 de hoogte van de voorziening per 31 december gelijk gesteld moet worden aan de prognose op basis van het uitgevoerde onderzoek. Uw gemeente heeft overeenkomstig de stellige uitspraak in de jaarrekening 2025 de extra dotatie en de mutaties over 2025 ad € 433.000 verwerkt.
Uw gemeente erkent de urgentie van dit dilemma en de daarmee gepaard gaande financiële en operationele uitdagingen. Dit blijkt ook uit recente gesprekken met de ambtelijke organisatie. Wij adviseren het college om de impact van de ontwikkelingen op uw gemeente actief te blijven monitoren om tijdige informatievoorziening inzake de verwachte zorgkosten te waarborgen.
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
16
Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter aan de SWO hebben wij gerapporteerd over fraude en integriteit en zijn onze aanbevelingen opgenomen ter verdere versterking van de interne frauderisico-analyse. Wij hebben het college geadviseerd de overwegingen van de risico-inschatting te documenteren en te betrekken in de frauderisicoanalyse. De opvolging van onze aanbevelingen zullen wij – mede vanuit de ontwikkeling van het integraal risicomanagement – op een later moment toetsen en over de uitkomsten hiervan aan u rapporteren.
In de opzet van de interne beheersing wordt een onafhankelijke controle uitgevoerd op de verwerking van memoriaalboekingen, zoals eerder aan u gerapporteerd wordt deze onafhankelijke controle niet afgedwongen binnen het geautomatiseerde systeem. Om het risico op ongeautoriseerde boekingen te ondervangen, hebben wij aanvullende gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en deze toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij gebruik gemaakt van een data-analyse tool. Met deze dataanalyse hebben wij een diepgaande en risicogerichte analyse uitgevoerd van deze in opzet meer risicovolle boekingen. Hieruit zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw juridisch controller. Daarnaast hebben wij op basis van onze controle en de besprekingen met de medewerkers binnen uw organisatie geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties.
Werkzaamheden fraude
Geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Zoals op pagina 14 van dit accountantsverslag toegelicht hebben wij – vanwege de geconstateerde afwijkingen van de EU-aanbestedingsregels – een aanvullend “frauderisico” opgenomen ten opzichte van hetgeen opgenomen in ons auditplan.
Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Wij hebben ten behoeve van onze controle van de jaarrekening met betrekking tot het – vanuit onze beroepsregels – voorgeschreven frauderisico op ‘management override of controls’ aanvullende werkzaamheden uitgevoerd. Dit frauderisico kan zich (met name) voordoen in de handmatige journaalposten (memoriaalboekingen, overboeking van budgetten). Memoriaalboekingen Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsproces plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen.
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
17
Overige bevindingen Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot naleving van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en de publicatieverplichtingen van de WNT. Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2025. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2025 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader en controleprotocol 2025, die door de gemeenteraad zijn vastgesteld in haar vergadering op 30 oktober 2025.
Onze communicatie met het management Wij hebben het management ter confirmatie een schriftelijke bevestiging gevraagd aangaande haar verantwoordelijkheden inzake de financiële verslaggeving.
Geen meningsverschil met het college en het ambtelijk management of beperking in reikwijdte van de controle Er zijn geen meningsverschillen met het management geweest en er waren geen beperkingen tijdens het uitvoeren van onze controle. Naar onze mening is ons bij het uitvoeren van onze controleopdracht door het management en de medewerkers van de gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.
Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld of uw jaarstukken 2025 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. Na enkele tekstuele aanpassingen en verduidelijkingen in de jaarstukken voldoen de jaarstukken aan de vereisten van het BBV.
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2025, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het, door het college en het ambtelijk management, toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn in finale jaarstukken, alsook consistent zijn gebruikt.
Wij hebben van het college van gemeente De Wolden een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen.
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
18
Interne beheersing
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Accountantsverslag 2025
19
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2025
Managementletter 2025, toegespitst op de interne (financiële) beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2025 de interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle is primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Voor de bevindingen van de interim-controle verwijzen wij naar onze managementletter 2025 uitgebracht aan de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen d.d. 17 december 2025. Deze managementletter hebben wij op 4 februari jl. besproken met de leden van uw financiële werkgroep. In de managementletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2025 benoemd. Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover de opvolging en/of onze controle ervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt. Evaluatie opstel- en controleproces
Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving inclusief cybersecurity behoeft verdere aandacht Als onderdeel van onze jaarrekeningcontrole verkrijgen wij inzicht in de ITomgeving, risico’s en (significante) tekortkomingen. Ook verkrijgen wij inzicht in de opvolging van IT-bevindingen van vorig boekjaar en belangrijkste IT-beheersmaatregelen welke nodig zijn om te steunen op uw IT-omgeving. Voor onze inhoudelijke bevindingen en de resterende aanbevelingen inzake de betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking verwijzen wij kortheidshalve naar onze managementletter 2025. Als gevolg van het (vooralsnog) onvoldoende opvolgen van de aanbevelingen op dit gebied hebben wij voor de jaarrekeningcontrole niet zonder meer kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking. Het gevolg van deze conclusie is dat wij meer gegevensgericht werk hebben moeten verrichten, waaronder het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te stellen. Ondanks de bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving zijn wij bij de jaarrekeningcontrole in staat geweest data-analyse in te zetten als onderdeel van de controleaanpak voor de memoriaalboekingen.
Het opstel- en controleproces is mede door een goede samenwerking prettig verlopen. De ingezette verbeteringen in voorgaande jaren is ook in 2025 verder doorgezet, waardoor de kwaliteit van de jaarstukken én de aanlevering van de onderbouwende controledocumentatie verder versterkt is. Bij de start van de controle waren de jaarstukken nagenoeg gereed en was de controledocumentatie ruim voldoende aangeleverd zodat wij het controleproces goed konden starten. Tevens was de doorlooptijd van de beantwoording van onze vragen beperkt waardoor wij het controleproces sneller hebben uit kunnen voeren.
Gemeente De Wolden is momenteel bezig met het opzetten van een raamwerk en het implementeren van de daarin opgenomen maatregelen om te voldoen aan de BIS2 richtlijnen. Er wordt hoge prioriteit gegeven aan de invoering van de basis beveiligingsmaatregelen, zoals kwetsbaarhedenmanagement en access management. De gemeente De Wolden heeft de ambitie om in 2028 haar volwassenheidsniveau van informatiebeveiliging naar een 3 te brengen (per heden: 1,5). De invoering van de BIO2 is gepland voor 2027-2028.
Na afronding van de controle over 2025 zullen wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces evalueren en gezamenlijk bepalen op welke terreinen verdere verbeteringen in het opstel- en controleproces van de jaarrekening mogelijk zijn.
Wij hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op de datamigratie van de applicatie gelieerd aan het sociaal domein. Hieruit blijken geen indicaties dat de data onjuist of onvolledig is gemigreerd.
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Datamigratie sociaal domein applicaties
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
20
Bijlagen
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Accountantsverslag 2025
21
A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen en onzekerheden In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de niet-gecorrigeerde controleverschillen groter dan de rapporteringstolerantie van € 1.779.900. Aard van de fouten
Getrouwheid
Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen voorgaande periode
-
Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen huidige periode:
-
Totaal getrouwheidsfouten
-
Aard van de onzekerheden
Getrouwheid
Niet van toepassing Totaal onzekerheden in de controle getrouwheid
€0
Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college het bovenstaande heeft bevestigd. Dit houdt in dat eventuele niet-geconstateerde en daardoor niet-gecorrigeerde afwijkingen, zowel individueel als in totaal, en eventuele onzekerheden, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Het college heeft tevens bevestigd geen kennis te hebben van andere niet-gecorrigeerde afwijkingen en/of andere onzekerheden.
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Kernboodschappen jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
22
A2 - Tekortkomingen in de toelichtingen Onze controlestandaarden vereisen dat wij afwijkingen van materieel belang in de toelichting signaleren om de gemeenteraad in staat te stellen een inschatting te maken van de gevolgen daarvan voor de jaarrekening. De tabel hierna bevat een weergave van díe onderwerpen uit de toelichting waarvan wij denken dat de gemeenteraad deze nader dient te beoordelen.
Toelichting
Bron van de toelichtingsvereiste
Kwantitatieve of kwalitatieve overwegingen
In de voorliggende jaarrekening zijn diverse tekstuele aanpassingen verwerkt. Er resteren geen (materiële) tekortkomingen in de toelichting.
-
-
© 2026. For information, contact Deloitte The Netherlands.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Accountantsverslag Bijlagen 2025
23
B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de strekking van ons getrouwheidsoordeel bij de jaarrekening 2025 en onze conclusies ten aanzien van de rechtmatigheid van de SiSa-bijlage 2025. - Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring): CONCEPT - Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening: CONCEPT Per regeling geven wij in de volgende tabel aan of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Code
SiSa-regeling
Fout of onzekerheid
B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek
n.v.t.
-
C92
Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid
n.v.t.
-
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB)
n.v.t.
-
D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen